Gemeenterekening 2025 - Gemeente Losser - Gewaarmerkt
Tekst van het document
27
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
• Samenwerking Noordoost Twente (NOT) – Gezamenlijke visie buitengebied Vanwege beperkte capaciteit en prioritering is in 2025 geen voortgang geboekt op de actualisatie van het KGO-beleid. Wel is samen met de andere NOT-gemeenten gestart met een verkenning voor een gezamenlijke visie voor het landelijk gebied, inclusief een uitvoeringsprogramma met een afwegingskader voor initiatieven in het buitengebied. De verwachting is dat KGO hierin een logische plek krijgt. • Klimaatadaptatie en wateropgaven In 2025 is verder gewerkt aan de uitvoering van klimaatadaptieve maatregelen die in 2024 in voorbereiding zijn gebracht. De verworven gronden voor de waterbergingsopgave in Overdinkel zijn betrokken bij het ontwerp- en uitvoeringsproces. Daarnaast zijn vervolgstappen gezet in de uitwerking van de ‘Strategie Klimaatadaptatie Losser’ richting concrete maatregelen in zowel de bebouwde omgeving als het landelijk gebied. • Vervolg erfcoaching en start pilot BoerenPerspectief/SEB In 2025 veranderde het landelijke stelsel voor ondersteuning van agrarische bedrijven door de introductie van de nieuwe SEB-regeling van het Rijk. Deze regeling nam de taken van de erfcoaches over, maar liet naar verwachting lacunes ontstaan in de ondersteuning van niet-agrarische erven en agrarische erven met vraagstukken die niet binnen SEB passen.
Daarom is samen met de provincie en de NOT-gemeenten besloten om deel te nemen aan een pilot binnen BoerenPerspectief Overijssel. Deze pilot richt zich op het ontwikkelen van een integrale werkwijze voor begeleiding van álle typen erven, met behoud van de sociaal-emotionele kracht van erfcoaching. Gemeenten leveren een financiële bijdrage en werken mee aan gezamenlijke evaluatiemomenten om te bepalen of de nieuwe aanpak de brede begeleiding in het buitengebied voldoende borgt.
4.3.1 Bestuursrapportage Inhoudelijke begrotingsuitvoering 2025
28
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Doel A: Toekomstbestendige landbouw en bedrijfsstrategieën worden gefaciliteerd. Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a. Fase 2 van de landbouwinventarisatie van de gemeente Losser is afgerond. Dit geeft mede sturing aan de beleidsontwikkeling en besluitvorming van Waterschap en provincie. De resultaten leveren wij aan als input voor onze samenwerkingspartners Waterschap en provincie om te verwerken c.q. te vertalen in het beleid ten aanzien van de Kaderrichtlijn water (KRW), de Landbouwvisie Overijssel en het Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG). Daarmee borgen wij zoveel mogelijk de gemeentelijke belangenbehartiging richting de bevoegde gezagen en beïnvloeden zo mede de ontwikkelingsrichting. b. Met de eigenaren van bedrijven die gebruik maken van de landelijke stoppersregelingen (LBV en LBV+) overleggen wij over de ontwikkelingsrichting van hun bedrijfslocatie. Zo nodig worden ruimtelijke procedures in gang gezet om te komen tot de gewenste planologische invulling van die locaties. c. Gemeentelijk budget voor Groenblauwe diensten zetten we mede in voor alternatieve/aanvullende verdienmodellen voor de agrarische ondernemers. Daarvoor sluiten we langjarige contracten af. d. Ervencoaches voeren gesprekken met agrarische ondernemers om ze te adviseren omtrent de ontwikkelingen in het landelijk gebied en de gevolgen voor hun bedrijfsvoering. e. Er is een netwerk opgezet tussen de gemeente Losser en onze jonge boerinnen en boeren.
Doel is om over en weer kennis- en informatiebehoeften uit wisselen. Daardoor bouwen we aan wederzijds vertrouwen en waardering. Ook levert dit netwerk input voor het doorontwikkelen van het beleid voor het landelijk gebied door de gemeente, de provincie en het waterschap.
29
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
f. Er worden vanuit Leader 2023-2027 nieuwe projecten geselecteerd die gemeentelijke cofinanciering ontvangen voor hun project. Deze projecten dragen bij aan de vitaliteit van het platteland. g. Er is een plan van aanpak opgesteld voor het traject Keurmerk Veilig Buitengebied Losser.
Doel B: Behoud en de versterking van natuur en landschap in ons landelijk gebied wordt geïnitieerd en gefaciliteerd. Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a. Voor de realisatie van 17 hectare nieuw klimaatbestendig bos en de realisatie van het bijbehorende provinciale uitvoeringsplan worden de planologische procedure t.b.v. de omzetting naar de bestemming "Natuur" in gang gezet.
De provincie heeft een tussenstap gemaakt door een aangepast plan in participatie te brengen. De uitkomsten daarvan staan nog niet vast. Die is maart 2025 afgerond, waaruit nog 1 ruil met grondeigenaren volgde. Op dit moment is het uitvoeringsplan gereed. Het is aan de provincie om nu een omgevingsvergunning aan te vragen bij de gemeente Losser en een watervergunning bij het waterschap. Doorvoertijd vanaf aanvraag bedraagt 8 weken.
b. Motie 23.000 bomen. Deze opgave wordt betrokken in de Klimaatadaptatiestrategie. Deze wordt onder de opgave 'Wonen en Leven' uitgevoerd.
De klimaatadaptatie strategie is in februari 2026 vastgesteld. Het uitvoeringsprogramma van de klimaatadaptatiestrategie wordt medio 2026 voorgelegd.
c. Het civieltechnisch ontwerp voor de realisatie van de natuurlijke inrichting van een recent aangekocht perceel nabij de Ruhenbergerbeek is afgerond. Hier wordt, in het kader van klimaatadaptatie, een voorziening ten behoeve van de vermindering van wateroverlast in een deel van Overdinkel gerealiseerd. Deze opgave wordt uitgevoerd onder de opgave 'Wonen en Leven'. d. Met grondeigenaren zijn langjarige contracten afgesloten voor de uitvoering van groene en blauwe diensten (2e tranche). Het totaalbedrag betreft € 250.000. e. De planologische procedure ten behoeve van het aanleggen van nieuw klimaatbestendig bos is afgerond. Het betreft een aantal particuliere initiatieven. f. Het document Kwaliteitsimpuls groene omgeving (KGO) is, als onderdeel van het beleid 'Buitengebied met kwaliteit', vastgesteld.
Wegens capaciteitsgebrek is dit dossier niet voltooid. KGO beleid wordt meegenomen in de samenwerking met NOT-gemeenten om een gezamenlijke visie buitengebied op te stellen.
g. Het gebiedsplan Lutterzand is opgesteld. Dit is het vervolg op de participatienota voor het Lutterzand uit 2024.
Door diverse factoren is er vertraging op dit dossier opgelopen. De verwachting is dat dit in 2026 gewoon wordt opgeleverd.
30
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Doel C: Klimaat adaptieve maatregelen voor duurzaam waterbeheer en waterveiligheid in een veerkrachtig watersysteem worden gefaciliteerd en geïnitieerd Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a. Onder regie van de opgave ‘Toekomstbestendig Wonen & Leven’ is de Strategie Klimaatadaptatie Losser opgesteld en vastgesteld. In deze strategie zijn zowel de opgaven en ontwikkelingen in bebouwd gebied als in het landelijk gebied opgenomen (bijvoorbeeld de klimaatstresstesten, PPLG, Dinkelagenda, KRW, etc.).
31
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
In het kader van het klimaatakkoord heeft de gemeente Losser wettelijke taken gekregen. Daarnaast zijn ambities vastgelegd in de Toekomstvisie Losser Duurzaam 2040 en het coalitieakkoord. Het gaat om ingrijpende transities die uiterlijk in 2050 moeten zijn gerealiseerd. Deze opgaven vragen om structurele inzet en capaciteit. De gemeenteraad (tot 2027) en het Rijk (tot 2030) hebben hiervoor middelen beschikbaar gesteld. Losser is voortvarend gestart en heeft personele verplichtingen aangegaan, met als uitgangspunten: kennis en expertise in de eigen organisatie en slim samenwerken. Highlights 2025 Doel A: Losser klimaatrobuust in 2050 • In 2025 is de laadinfrastructuur in Losser verder uitgebreid. Doel B: Losser 100% circulair in 2050 • Het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen is vastgesteld. Aan de hand van de aanbestedingskalender en de opgestelde jaardoelen is een planning gemaakt. Doel C: Losser energieneutraal in 2050 • In 2025 zijn binnen EvNOT-verband bronnenstudies gestart die inzicht geven in mogelijke warmtealternatieven. Daarnaast vindt onderzoek plaats naar het opzetten van collectieve renovatiestromen en is in 2025 een vergunde biogasinstallatie gerealiseerd. • Voor Hannekerveld is een value case opgesteld voor de inzet van een lagetemperatuur bodemnet als duurzame warmtevoorziening.
De technische en financiële haalbaarheid wordt momenteel verder uitgewerkt. • Daarnaast zijn 207 huishoudens ondersteund door isolatiesubsidies, waardoor zij hun woning konden verduurzamen en hun energiegebruik structureel verlagen.
32
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
4.4.1 Bestuursrapportage Inhoudelijke begrotingsuitvoering 2025
Doel A: Losser klimaat robuust in 2050 Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a. Een aantal van de activiteiten van het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatiestrategie is opgepakt (er vanuitgaand dat uitvoeringsprogramma in 2025 is vastgesteld). De klimaatadaptatiestrategie en de uitvoeringsagenda worden onder regie van de opgave “Wonen & leven” uitgevoerd.
Na uitstel door de raad is de Klimaat Adaptatie Strategie in februari 2026 vastgesteld.
b. Er zijn minimaal drie bewustwordingscampagnes uitgevoerd in het kader van klimaatrobuuste leefomgeving.
Strategie is in Q1 2026 vastgesteld
c. Er zijn minimaal 6 extra laadpalen geplaatst in 2025.
Doel B: Losser 100% circulair in 2050 Resultaat 2025 a. De interne campagne circulair inkopen is in het kader van de verduurzaming van de eigen organisatie uitgevoerd.
33
VJN
JR
Toelichting Gestart in 2025 en loopt door in 2026. Het actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen is vastgesteld. Onderdeel daarvan was communiceren hierover op intranet. In 2026 gaan we verder
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
met workshops en het delen van goede voorbeelden.
b. De interne trainingen Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) zijn georganiseerd in het kader van de verduurzaming van de eigen organisatie.
Gestart in 2025 en loopt door in 2026. De inhoud is bepaald, de interne trainingen worden in het tweede kwartaal van 2026 uitgevoerd.
c. Er is een leidraad Circulariteit voor projecten opgesteld. d. Er is een interactieve kaart gemaakt waarop circulaire activiteiten en ondernemers te zien zijn. e. Een grondstoffenplan is vastgesteld (minder afval, meer grondstoffen).
Grondstoffenvisie wordt in Q2 2026 ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad.
Prestatie-indicator Omschrijving
Toelichting
In 2030 is het aantal kg fijn restafval per inwoner per jaar verminderd tot 50 kg.
In 2025 was er sprake van 85 kg fijn restafval per inwoner. Dit is exclusief de cijfers van het afvalbrengpunt.
Doel C: Losser energieneutraal in 2050 Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a. Er zijn, binnen de tweede tranche van de Losserse Isolatie Aanpak, doelgroepgericht gemeentelijke subsidies verstrekt ter stimulering van het verduurzamen van bestaande woningen. b. Het eigen maatschappelijk vastgoed (12 gebouwen) van de gemeente is van een energielabel A verder verduurzaamd of
34
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
energieneutraal gemaakt. c. Het dak van het zwembad is gerenoveerd en voorzien van extra isolatie en zonnepanelen. d. In samenwerking met Energie van Noordoost Twente (EvNOT) is een partij geselecteerd die in Noordoost Twente een energiebronnenstudie uitvoert. e. In samenwerking met EvNOT is een nieuw warmteprogramma opgesteld.
In 2025 heeft het Rijk aangekondigd dat de deadline voor het warmteprogramma wordt verschoven naar 31-12-2027. Dit o.a. door uitstel van de inwerkingtreding van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie en vragen vanuit de Tweede Kamer.
f. Wij faciliteren de 10 vergunninghouders die voornemens zijn biogas te produceren. g. In samenwerking met de RES Twente is er in het kader van biogas/groengas: 1. een verkenning uitgevoerd hoe de landelijke handreiking vergunningverlening voor biogasinstallaties kan worden verankerd in lokaal beleid. 2. er zijn minimaal 2 bijeenkomsten/werkbezoeken 'Best Practices' georganiseerd naar biogas/groengas installaties.
In regionaal verband wordt gewerkt aan de voorbereiding van een biogascoalitie, die meerdere actielijnen oppakt, o.a. activiteiten op het gebied van communicatie, samenwerking en ondersteuning van initiatiefnemers. Dit met als doel om goede praktijken te delen.
h. Een Energieloket voor bedrijven is samen met EvNOT ingericht en operationeel. i. Om inwoners op individueel niveau te ontzorgen, is op gemeentelijk niveau het monitoringsonderzoek van het Soorten Management Plan (SMP) uitgevoerd. j. Ter voorkoming (of ten minste de beperking ) van netcongestie, werken wij samen met verschillende betrokken partijen aan een (bovenregionale) aanpak. k. De verkenning naar garantstelling voor ontwikkelfinanciering door de gemeente Losser voor de coöperaties in de Lutte en in Overdinkel is afgerond. Bij een positief resultaat van de verkenning wordt de gemeenteraad een voorstel gedaan voor garantstelling. De ontwikkelfinanciering wordt gebruikt om invulling te geven aan minimaal 500Zo lokaal eigendom." l. Duurzaamheidsmaatregelen vanuit de opgave klimaat zijn verwerkt in de scope van de projecten Vogelbuurt (bestaande wijk), Hannekerveld (nieuw op te zetten wijk) en Centrum ontwikkeling Losser. Deze drie projecten worden gezien als
35
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
voorbeeldprojecten voor een toekomstige aanpak van nieuwe en bestaande wijken. m. In 2025 handhaaft de Omgevingsdienst Twente op de wettelijke verplichting Energielabel C bij kantoren.
Prestatie-indicator Omschrijving
Toelichting
In 2025 zijn in het kader van het Losserse Isolatieprogramma, 200 woningen bereikt, die minimaal 1 bouwdeel hebben geïsoleerd.
In 2025 zijn in de gemeente Losser twee verschillende regelingen geweest om deze doelstelling te bereiken. Via de “subsidie voor isolatie eigen woningen” zijn 112 woningen geïsoleerd. Daarnaast zijn 95 woningen geïsoleerd doordat gebruik is gemaakt van de “Doe-het-zelfkadokaart voor isolatie. Hiermee zijn bij 207 woningen minimaal 1 bouwdeel geïsoleerd.
Wat heeft het gekost?
Bedragen x 1.000 Euros
Realisatie 2024
Begroting (na wijziging)
Realisatie 2025
Saldo
Onmeunig mooi Losser
68.643
68.756
72.330
-3.574
Totaal Lasten
68.643
68.756
72.330
-3.574
Onmeunig mooi Losser
27.051
24.875
26.342
1.467
Totaal Baten
27.051
24.875
26.342
1.467
Gerealiseerde saldo van baten en lasten
41.593
43.881
45.998
-2.107
Onmeunig mooi Losser
2.888
2.328
2.125
203
Totaal Storting reserves
2.888
2.328
2.125
203
Onmeunig mooi Losser
2.433
3.684
4.357
672
Totaal Onttrekking reserves
2.433
3.684
4.357
672
456
-1.356
-2.231
875
42.048
42.524
43.757
-1.232
Gerealiseerde saldo van mutaties reserves Gerealiseerd resultaat
36
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Toelichting Een uitgebreide toelichting per product is te vinden in Hoofdstuk 3 "Financiële positie". Per saldo wijkt het Programma Onmeunig mooi Losser afgerond € 1.232.000 negatief af ten opzichte van de gewijzigde begroting. Exploitatieboekingen zijn inmiddels afgerond. Bedragen (x € 1.000)
Voordelig
Nadelig
Totaal lasten
-3.574
Totaal baten
1.467
Storting in reserves
203
Onttrekkingen aan reserves
672
Totalen
2.342
Totaal nadelig programma Onmeunig mooi Losser
-1.232
Hieronder worden deze onderdelen afzonderlijk toegelicht. Toelichting nadelig saldo lasten € 3.574.000 Het nadelig effect op de lasten wordt vooral veroorzaakt door de volgende posten: Binnen taakveld 0.3 Beheer en overige gebouwen en gronden komt de overschrijding vooral door het feit dat de kosten voor het meerjarig onderhoud van diverse gemeentelijke panden hoger is dan in de FR25 werd ingeschat. De overschrijding komt ook door de nabetaling voor energie, die bij de FR25 nog niet bekend was, daardoor zien we een overschrijding op gemeentelijke panden. Binnen taakveld 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken wordt de overschrijding voornamelijk veroorzaakt doordat we extra activiteiten hebben uitgevoerd in het kader van het onderwijsachterstandenbeleid (OAB) om onderwijsachterstanden in Losser te bestrijden. Daardoor hebben we meer uitgegeven dan geraamd. Verder zijn de kosten van het leerlingenvervoer toch harder gestegen dan in de financiële rapportage 2025 werd voorzien. Binnen taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie wordt het nadeel op de lasten vrijwel volledig veroorzaakt doordat de kosten van de noodopvang en de opvang van Oekraïners hoger uitvallen dan waar we in de FR25 rekening mee hebben gehouden. Het nadeel wordt volledig door het Rijk gecompenseerd (zie toelichting bij de baten hieronder). De kosten van inburgering vallen ook hoger uit.
Ook zit er een nadeel op het onderdeel Sociaal Cultureel Werk, doordat we in 2025 een subsidie voor inclusie over 2024 nabetaald hebben. In de Financiële Rapportage 2025 (FR25) hebben we bij het bijstellen van de ramingen voor de Jeugd en de Wmo al aangegeven de actualisatie van de ramingen door de nieuwe inkoop én de nieuwe taakveldindeling lastig is. Daarbij is en blijft de insteek dat we scherp én reëel ramen. Dat heeft ertoe geleid dat in het najaar de ramingen voor de lasten neerwaarts zijn bijgesteld. Omdat hierbij onvoldoende rekening is gehouden met de afgegeven indicaties hebben we de kosten over 2025 te laag ingeschat. Binnen het taakveld 7.2 Riolering wordt de overschrijding vooral veroorzaakt door de wijziging voor kapitaallasten door een hogere begrote storting in de voorziening riolering, dan waar in de primaire begroting rekening mee is gehouden.
37
-3.574
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Binnen taakveld 8.3 Wonen en bouwen wordt het nadeel voornamelijk veroorzaakt doordat we meer aanvragen voor bouwvergunningen hebben gehad dan verwacht en doordat de kosten van de invoering van de omgevingswet hoger uitvallen dan geraamd. Het restant van nadeel op de lasten ontstaat door verschillende voor- en nadelen, voor een toelichting hierop verwijzen wij u graag naar hoofdstuk 3. Toelichting voordelig saldo baten € 1.467.000 Het grootste deel van het voordeel op de baten komt door de volgende posten. Binnen het taakveld 4.3 onderwijsbeleid en leerlingzaken wordt het voordeel veroorzaakt door een vrijval van restantmiddelen uit 2024 van de Spuk voor het onderwijsachterstandenbeleid. Ook hebben we voor het Regionaal Meld- en Coördinatiepunt (voor het tegengaan van vroegtijdig schoolverlaten) extra middelen ontvangen. Binnen het taakveld 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie wordt het voordeel voornamelijk veroorzaakt door de vergoeding voor de noodopvang en de opvang van Oekraïners. Binnen het taakveld 6.3 Inkomensregelingen wordt het voordeel voornamelijk veroorzaakt door de hogere ontvangsten van de TOZO-middelen. Er is meer teruggevorderd dan waar in de begroting rekening mee is gehouden.
Op het taakveld 6.6.Maatwerkvoorzieningen Wmo wordt het voordeel op de baten voornamelijk veroorzaakt door een net als voorgaande jaren ontvangen uitkering vanuit de reserve Beschermd Wonen. Het restant van het voordeel op de baten ontstaat door verschillende voor- en nadelen, voor een toelichting hierop verwijzen wij u graag naar hoofdstuk 3. Toelichting voordelig saldo stortingen reserves € 203.000 Door een lagere winstneming voor de grondexploitaties wordt ook minder toegevoegd aan de reserve grondexploitaties en de algemene reserve (voordeel € 172.000); voor een gedetailleerde toelichting verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid. Eventuele voor of nadelen op het onderhoudsbudget voor onderwijsgebouwen worden verrekend met de reserve MOP onderwijs; doordat er meer onderhoud is gepleegd is er geen bedrag toegevoegd aan deze reserve (voordeel € 31.000). Toelichting voordelig saldo onttrekkingen reserves € 672.000 Voor de kosten van de groen blauwe diensten is € 250.000 betaald (zie taakveld 0.8 Overige baten en lasten bij het programma Wendbare organisatie). Hiervoor is in voorgaande jaren een reserve opgenomen, van waaruit nu de bijdrage is verwerkt; zowel de kosten als de bijdrage uit de reserve waren niet in de begroting opgenomen. Door een beter resultaat voor de grondexploitatie Wonen aan het Dinkeldal is € 128.000 minder nodig voor de verliesvoorziening.
Omdat deze vrijval niet aan de reserve grondexploitatie hoeft te worden toegevoegd (deze heeft het maximum van € 1.000.000 bereikt), valt dit voordeel vrij ten gunste van het rekeningresultaat. Om de taakstelling uit de VJN25 in te vullen is bovendien een bedrag van € 300.000 vrijgevallen uit de reserves Synergie Hervormingsagenda en Sociaal Domein.
38
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
1.2. Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur Opgave Wendbare organisatie, transparant bestuur
Het programma Wendbare organisatie en transparant bestuur richt zich op het versterken van de bestuurlijke en organisatorische slagkracht van de gemeente Losser. In 2025 is verder gewerkt aan het toerusten van de organisatie voor een steeds complexere en dynamischer maatschappelijke context, waarin verwachtingen van inwoners, veranderende wet- en regelgeving en technologische ontwikkelingen elkaar in hoog tempo opvolgen. Een wendbare organisatie, met competente medewerkers, effectieve sturing en een betrouwbare informatievoorziening, is daarbij een essentiële randvoorwaarde voor het realiseren van de gemeentelijke opgaven. In de uitvoering lag de nadruk op de doorontwikkeling van de organisatie-inrichting, leiderschap en sturing, het verder verankeren van opgavegericht werken en het versterken van transparantie en dienstverlening. Daarnaast zijn stappen gezet in de professionalisering van de informatievoorziening, het gebruik van AI, datagedreven werken en de uitvoering van wettelijke taken op het gebied van openbaarheid en informatiebeheer (WOO). Deze inspanningen dragen bij aan een organisatie die beter in staat is om tijdig in te spelen op veranderingen, verantwoording af te leggen en het vertrouwen van inwoners en partners te versterken.
In de hiernavolgende toelichting wordt inzicht gegeven in de gerealiseerde baten en lasten, de belangrijkste financiële afwijkingen en de onderliggende ontwikkelingen binnen dit programma.
39
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Highlights 2025 • De dienstverleningsvisie blijft leidend: digitale verbetering gaat hand in hand met persoonlijke en inclusieve dienstverlening, zodat iedereen kan meedoen. • Er is expliciete aandacht voor het verbeteren van datagedreven werken en het werken met AI, inclusief duidelijke verantwoordelijkheden en governance rondom data en AI. • Thema’s als ethiek, privacy, informatiebeveiliging en wetgeving (o.a. WOO, Archiefwet, AI-regelgeving) zijn expliciet onderdeel van de agenda. • Dienstverlening wordt nadrukkelijk gekoppeld aan participatie: duidelijke kaders, professionele inzet van participatievormen en samenwerking met inwoners en partners. 5.1.1 Bestuursrapportage Inhoudelijke begrotingsuitvoering 2025
Doel A: Competente medewerkers die werken vanuit de kernwaarden van de organisatie Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a Project Werving & selectie (waaronder ontwikkeling eigen werkgeversmerk en lanceren ‘Werken bij Losser’ website) is grotendeels uitgevoerd. De krapte op de arbeidsmarkt vraagt de inzet van instrumenten zoals inzet trainees en stagiaires en ambassadeurschap voor het werken in Losser om de vacatures in 2025 adequaat in te vullen.
40
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
b. Een Wendbare organisatie vraagt om doorontwikkeling van leiderschap en sturing. Op basis van onze HR-visie is een ontwikkelplan voor coachend en dienend leiderschap geformuleerd. We geven verder uitvoering aan dit proces van leiderschapsontwikkeling en sturing. c. We ronden het Projectplan Duurzame inzetbaarheid en vitaliteit af en maken een start met de uitvoering daarvan. Dit project loopt door tot en met 2026.
Het beleidsplan voor Duurzame Inzetbaarheid en Vitaliteit is opgesteld en vastgesteld. De volgende stap – het uitwerken en concretiseren van het uitvoeringsplan – is nog niet volledig gerealiseerd. In 2025 zijn hiervoor de eerste voorbereidingen getroffen; de volledige uitvoering volgt. Het project loopt door tot en met 2026, waardoor verdere verdieping en implementatie in de daaropvolgende periode gepland staan.
d. We geven uitvoering aan het projectplan Strategische personeelsplanning (strategisch personeelsmanagement) waarbij de uitkomsten van de Benchmark naar de omvang en samenstelling van gemeentelijke organisatie en de resultaten van de evaluatie van de organisatie- inrichting worden meegenomen.
Dit doel is nog niet volledig gerealiseerd. In het afgelopen jaar is de aandacht vooral gericht op de doorontwikkeling en herinrichting van de teams. Daarbij is onder andere gekeken naar de optimale teamindeling en een evenwichtige span of control. De verdere uitvoering van het projectplan volgt zodra deze basis verder is afgerond.
Doel B: De gemeentelijke organisatie stuurt, werkt en verantwoordt vanuit de maatschappelijke opgaven Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a. Werkprocessen rondom opgavegericht werken richten we verder in en werken we uit in concrete afspraken, waarbij we medewerkers in stelling brengen. b. Doorontwikkeling van portfolio management voor de dynamische werkprocessen.
De rol van portfoliomanager/opgaveregisseur en de bijbehorende bevoegdheden zijn beschreven, maar niet consequent belegd en benut. Hierdoor vindt prioritering nog vooral plaats binnen lijnen, domeinen en lopende processen.
c. Opstellen van een programma voor een lerende organisatie en gestructureerde leeromgeving.
Vanwege de vele initiatieven is besloten om te temporiseren. Gelet op de gemaakte keuzes wordt het programma dit jaar niet afgerond. We gaan dit jaar wel starten met het maken van een visie op het onderdeel lerende organisatie.
d. Cultuur bevorderen van bespreken, afspreken en aanspreken / feedback geven en ontvangen; daarbij zijn de kernwaarden van Losser uitgangspunten (verantwoordelijk, verbonden, flexibel en vertrouwen). e. Inbedden van continue evaluatie van projecten en processen, daarbij inzetten van PDCA cyclus; f. Doorontwikkelen van sturing en leiderschap
41
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
in de organisatie, met de focus op het sturen op resultaten en vanuit de HR visie dat de medewerker centraal staat. g. Borgen van een evenwichtige span of attention is belangrijk voor medewerkers en hun ontwikkeling. h. Opgaveregisseurs zijn in positie, processen en procedures zijn helder en de P&C cyclus is verder opgavegericht ingericht. i. In 2025 heeft de gemeente Losser een nieuwe gemeente-brede Toekomstvisie. Deze toekomstvisie komt tot stand door participatie vanuit onze samenleving en de gemeenteraad. j. Met betrekking tot inwonersparticipatie voeren we het uitvoeringsplan uit: - Evaluatie: In het voorjaar van 2025 wordt het uitvoeringsprogramma voor de doorontwikkeling van inwonersparticipatie 2023/2024 geëvalueerd. En waar nodig wordt beleid aangepast. - Training: Medewerkers en bestuurders worden getraind in het toepassen van inwonerparticipatie, met vooraf vastgestelde kaders voor elk proces. - Middelen: Er wordt gebruik gemaakt van de meest passende participatie- en communicatiemiddelen, afhankelijk van het onderwerp, de situatie en de locatie. - Samenwerking: Samenwerking met dorpsraden, lokale adviesraden en netwerkpartners is essentieel voor het vormgeven van inwonerparticipatie. - Bereikbaarheid: Inwoners kunnen gemakkelijk contact opnemen voor lokale initiatieven en ervaren een transparante en positieve houding.
- Jeugdparticipatie: Jeugdparticipatie is een vast onderdeel van het inwonerparticipatieproces.
Doel C. Informatievoorziening is zodanig ingericht dat de organisatie in staat is om wendbaar, betrouwbaar en transparant te opereren. Dienstverlening Resultaat 2025
VJN
JR
Toelichting
a. In 2025 ligt er een geactualiseerd "uitvoeringsplan datagedreven werken" waarin aandacht voor borging van de rollen en training aan medewerkers. b. De rol van opdrachtgever wettelijke bedrijfsvoering- en ICT-processen is vormgegeven.
42
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Prestatie-indicatoren Omschrijving
Toelichting
Interbestuurlijk toezicht op domein archief- en informatiebeheer
De afgelopen 4 jaren hadden we als gemeente enkele aandachtspunten op het domein archief- en informatiebeheer.. Dit betrof o.a. de punten toegankelijkheid en vernietiging. De kleurcodering was in deze jaren oranje. Door extra inzet op deze onderdelen heeft ervoor gezorgd dat dezer indicator vanaf dit jaar kleurcodering groen heeft.
Bedragen x 1.000 Euros
Realisatie 2024
Begroting (na wijziging)
Realisatie 2025
Saldo
Wendbare organisatie
19.737
18.474
20.576
-2.102
Totaal Lasten
19.737
18.474
20.576
-2.102
Wendbare organisatie
57.356
60.884
60.505
-379
Totaal Baten
57.356
60.884
60.505
-379
Gerealiseerde saldo van baten en lasten
-37.619
-42.410
-39.929
-2.481
Wendbare organisatie
250
0
0
0
Totaal Storting reserves
250
0
0
0
Wendbare organisatie
1.922
393
483
90
Totaal Onttrekking reserves
1.922
393
483
90
Gerealiseerde saldo van mutaties reserves
-1.672
393
483
90
-39.291
-42.803
-40.412
-2.391
Gerealiseerd resultaat
43
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Toelichting Een uitgebreide toelichting per product is te vinden in Hoofdstuk 3 'Financiële positie'. Per saldo wijkt het Programma Wendbare organisatie en transparant bestuur afgerond € 2.113.000 negatief af ten opzichte van de gewijzigde begroting. Dit saldo bestaat uit de volgende onderdelen: Bedragen (x € 1.000)
Voordelig
Nadelig
Totaal lasten
-2.102
Totaal baten
-379
Stortingen in reserves Onttrekkingen aan reserves
90
Totalen
90
Totaal nadelig programma Wendbare organisatie
-2.391
Hieronder worden deze onderdelen afzonderlijk toegelicht. Toelichting nadelig saldo lasten € 2.102.000 Het nadelig effect op de lasten wordt vooral veroorzaakt door de volgende posten: Taakveld 0.1 Bestuur We zijn wettelijk verplicht om deze voorziening pensioenen wethouders per 1-1-2028 over te dragen aan het ABP. Voor de waarde van het over te dragen bedrag is de dekkingsgraad van het ABP bepalend. Die komt nu per 31-122025 uit op 123,5%. Dat betekent dat we bovenop de voorziening, die nog op 100% dekkingsgraad pensioenverplichting gebaseerd was, ruim € 800.000 meer moeten storten in de voorziening. Indien de dekkingsgraad van het ABP tot 1-1-2028 nog wijzigt wordt bij de definitieve overdracht per 1-1-2028 uitgegaan van de dekkingsgraad per die datum en wordt het over te dragen bedrag daarmee aangepast. Taakveld 0.5 Treasury Het nadeel op de lasten ontstaat doordat de grondexploitatie nog steeds een positieve boekwaarde kent. Hierdoor ontvangen we geen rente maar moeten we rente aan het grondbedrijf betalen. Ook moeten we meer rente betalen omdat we met het oog op extra investeringen meer hebben moeten lenen. We gaan hier verder op in bij de toelichting op de algemene dekkingsmiddelen en in de paragraaf financiën. Taakveld 0.8 Overige baten en lasten De overschrijding op dit taakveld is € 1,5 mln. Voor € 1 mln.
komt dit doordat de kosten van de bedrijfsvoering hoger uitvallen. Een belangrijke oorzaak is de nabetaling van € 300.000. We zijn er begin 2026 achter gekomen dat een meter niet heeft gefunctioneerd de afgelopen jaren. Dit heeft geleid tot een extra factuur over de afgelopen drie jaar. Ook de kosten van de samenwerking met Enschede vallen € 400.000 hoger uit. Voor € 200.000 komt dit door een nabetaling op IT-voorzieningen en een hoger aantal accounts, voor € 200.000 komt het doordat we onterecht rekening hielden met een terugbetaling op verzekeringskosten. Het resterende verschil komt vooral door hogere kosten van vast en ingehuurd personeel waar voor het grootste deel ook een dekking uit reserves tegenover staat, zoals uit de reserve invoering omgevingswet en de reserve digitalisering. Dan rest nog een overschrijding van de lasten van € 0.5 mln. Dit komt vooral doordat op dit taakveld nog een taakstelling is opgenomen voor het vrijvallen van reserves. Deze taakstelling is wel (volledig) gerealiseerd, het voordelig effect hiervan is terug te vinden op taakveld 0.10 mutatie reserves.
44
--2.481
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Toelichting nadelig saldo baten € 379.000 Het nadelig effect op de baten wordt vooral veroorzaakt door de volgende posten: Taakveld 0.5 Treasury zie ook de toelichting op de algemene dekkingsmiddelen. Het nadeel ontstaat door een lagere toerekening van rente aan lopende projecten en investeringen. Taakveld 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds Wij verwijzen naar de toelichting op de algemene dekkingsmiddelen in paragraaf 3.2, onderdeel ‘Algemene uitkering’. Taakveld 0.8 Overige baten en lasten In de begroting hebben we de toerekening van uren aan investeringen en grondexploitaties als een baat verwerkt, maar in de jaarrekening is dit verwerkt als negatieve last. Tegenover het nadeel op de baten staat dus een voordeel op de lasten. Toelichting voordelig saldo onttrekkingen € 90.000 Omdat de investering Basisregistratie Personen (BRP) digitale dienstverlening nog niet is afgerond worden zijn er geen kapitaallasten die uit de reserve worden gedekt. Dit is wel geraamd. Dit leidt tot een nadeel van € 88.000. We onttrekken meer aan de reserves Inburgering en de reserve digitalisering omdat er meer kosten voor inburgering en digitalisering zijn gemaakt dan geraamd. Het voordeel is € 178.000.
45
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
2. Paragrafen Dit hoofdstuk bestaat uit acht in het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten). voorgeschreven paragrafen. De onderwerpen van de paragrafen zijn belangrijk voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. De paragrafen zijn dwarsdoorsnedes van de verschillende programma’s. De paragrafen zijn om verschillende redenen opgenomen in de jaarstukken: • Het onderwerp heeft mogelijk een grote financiële impact. • Het onderwerp heeft een grote politieke betekenis. • Het onderwerp is van belang voor de uitvoering van de programma’s. • Het is noodzakelijk dat de raad beschikt over een overzicht van deze onderwerpen voor de uitvoering van haar taken. Wat is het verschil tussen Programma’s en Paragrafen? De programma’s in het vorige hoofdstuk zijn direct gericht op burgers. De paragrafen indirect. De paragrafen zijn namelijk de kaders die de raad voor het college stelt voor het beheer en de uitvoering. Welke paragrafen zijn er? De onderwerpen van de paragrafen zijn voorgeschreven door het BBV: • Lokale heffingen; • Weerstandsvermogen en risicobeheersing; • Onderhoud kapitaalgoederen; • Financiering; • Bedrijfsvoering; • Verbonden partijen; • Grondbeleid; • Openbaarheidsparagraaf Woo.
46
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
2.1. Lokale heffingen De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen vindt plaats met een belastingverordening. De vaststelling van de tarieven door de raad vond plaats in december 2024. De lokale heffingen bestaan uit de gemeentelijke belastingen, rechten en retributies. Deze vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. Lokale belastingen worden onderscheiden in heffingen waarvan de besteding gebonden dan wel ongebonden is. Ongebonden lokale heffingen (zoals onroerende zaakbelasting (OZB)) rekenen we tot de algemene dekkingsmiddelen, omdat de besteding niet is gebonden aan een bepaalde taak. Gebonden heffingen, zoals de afvalstoffen- en rioolheffing, verantwoorden we op het betreffende programma en rekenen we niet tot de algemene dekkingsmiddelen. In deze paragraaf is opgenomen: a. de verantwoording van de geraamde inkomsten; b. het beleid ten aanzien van de lokale heffingen; c. een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen. Hierin wordt inzichtelijk gemaakt hoe de lasten zich verhouden tot de inkomsten; d. een aanduiding van de lokale lastendruk; e. een beschrijving van het gevoerde kwijtscheldingsbeleid. a. Overzicht inkomsten gemeentelijke heffingen (bedragen x € 1.000) Omschrijving Afvalstoffenheffing
Raming 2024
Realisatie 2024
Raming 2025
Realisatie 2025
2.282
2.358
2.336
2.369
1
2
1
4
BIZ
121
93
123
92
Forensenbelasting
26
36
27
49
Leges burgerzaken
330
562
479
548
Leges omgevingsvergunning
466
449
475
643
Leges overig
45
96
95
94
Marktgelden
15
12
15
11
5.469
5.400
5.514
5.641
634
623
646
643
3.802
3.818
4.071
4.061
314
315
319
327
13.506
13.764
14.101
14.482
Begraafplaatsenrechten
OZB-eigenaren OZB-gebruikers niet-woning Rioolheffing Toeristenbelasting Totaal
47
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
b. Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Landelijke ontwikkelingen Hervorming lokaal belastinggebied Ondanks het feit dat al jaren over een belastingherziening wordt gesproken, hebben zich in 2025 geen ontwikkelingen voorgedaan. In het coalitieakkoord van het kabinet is het volgende opgenomen: "Om een stabielere financiering voor de medeoverheden te realiseren en hun autonomie te vergroten, wordt in de komende jaren een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 uitgewerkt, waarbij de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken." Over hoe de hervorming van het gemeentelijke belastinggebied eruit gaat zien en of deze omvangrijke stelselwijziging ook daadwerkelijk in 2026 gerealiseerd zal gaan worden, valt op dit moment echter nog heel weinig te zeggen. Lokale ontwikkelingen Ontwikkeling tarieven Voor het ramen van de tarieven voor de riool- en afvalstoffenheffingen hanteren we het uitgangspunt 100% kostendekking. Voor de rioolheffing betekende dit een stijging van 4,9%. Bij de afvalstoffenheffing zijn de variabele tarieven gemiddeld met 3% gestegen. Deze beperkte stijging is voornamelijk het gevolg van de jaarlijkse indexering van de kosten. Het vaste tarief is daarentegen met 2,8% verlaagd. Dit is mogelijk doordat voor de kostendekking de egalisatiereserve lastenverlichting is ingezet, conform de afspraken uit de Voorjaarsnota 2023.
De tarieven toeristenbelasting zijn met 4,1% gestegen conform het besluit van de raad om de indexering met één jaar vertraging door te voeren, waardoor in 2025 de inflatiecorrectie van 2024 wordt toegepast. De voor 2025 geldende tarieven voor de overige belastingen en rechten stegen met een inflatiecorrectie conform het Centraal Economisch Plan, uiteraard met uitzondering van die tarieven, die het rijk heeft vastgesteld, dan wel gemaximeerd. c. Overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen Gemeenten zijn beperkt in de te heffen belastingsoorten. Deze zijn limitatief opgesomd in de wet. Naast belastingen, heft de gemeente rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. Het kostendekkingspercentage mag om die reden dan ook maximaal 100 zijn. De gemeente is vrij in de besteding van de opbrengst van de ongebonden heffingen (algemene belastingen). De volgende belastingen en retributies zijn geheven: Ongebonden belastingen
Gebonden belastingen
Forensenbelasting
Afvalstoffenheffing
Toeristenbelasting
Bijdrage Bedrijven Investering Zone
Onroerendezaakbelastingen
Leges en Rechten Rioolheffing
48
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Mate van kostendekking van de gebonden belastingen Activiteiten groep
Lasten taakveld
Overhead
BTW
Totale lasten
Heffingen (baten)
Overige baten
Totale baten
Kostendekkend heid 100%
Afvalstoffenheffing
2.448
249
335
3.032
2.369
719
3.087
Kwijtschelding afvalstoffenheffing
55
0
0
55
0
0
0
3.721
411
283
4.414
4.061
353
4.414
0
0
0
0
0
0
0
Subtotaal heffingen
6.224
660
618
7.502
6.430
1.072
7.502
100%
Titel 1: leges algemene dienstverlening
1.043
0
36
1.079
639
7
646
59%
Titel 2: dienst verlening vallend onder de fysieke leefomgeving/ vergunningen
2.011
0
127
2.137
658
22
680
31%
Titel 3: dienstverlening vallend onder de Europese dienstrichtlijn
0
0
0
0
0
0
0
0%
Subtotaal leges
3.054
0
162
3.216
1.297
28
1.325
41%
Totaal
9.278
660
780
10.718
7.727
1.100
8.827
72%
Rioolheffing Kwijtschelding rioolheffing
100%
c. Woonlastenontwikkeling De hoogte van de gemeentelijke woonlasten krijgt regelmatig aandacht in de media. Onder woonlasten verstaan we: onroerendezaakbelastingen, afvalstoffen- en rioolheffing. Het zijn belastingen en heffingen waarmee ieder huishouden in een gemeente jaarlijks te maken krijgt. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van lokale lasten. Het COELO vergelijkt daarin per gemeente de woonlasten van een woning met een voor die gemeente gemiddelde waarde. De tariefsaanpassingen voor de OZB, afval- en rioolheffing leiden voor een gemiddeld Lossers gezin (met eigen woning) tot de volgende woonlastenontwikkeling voor de periode 20202025: Woonlastenontwikkeling
2020
2021
2022
2023
OZB Eigenaar
361,64
375,77
380,66
Afvalstoffenheffing (meerpersoons)
207,24
224,75
Rioolheffing
263,76
277,59
Totaal
49
832,64
878,11
2024
2025
415,23
465,46
469,51
223,78
232,00
232,20
230,08
307,38
314,40
348,60
365,88
1.046,26
1.065,47
911,82
961,63
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
d. Kwijtscheldingsmogelijkheden De gemeente moet bij het vaststellen van kwijtschelding landelijke regels toepassen. Binnen deze mogelijkheden zijn de volgende eigen beleidskeuzes gemaakt: • Voor de OZB en de afvalstoffenheffing (vaste bedrag volledig, gebruiksvergoeding restcontainer en variabel bedrag van maximaal € 37,00) is kwijtschelding mogelijk, waardoor minima geen gemeentelijke woonlasten betalen. • Voor extra containers wordt geen kwijtschelding afvalstoffenheffing verleend. • Bij de normkosten van bestaan wordt uitgegaan van 100% van de bijstandsnorm. • Ondernemers worden voor de gemeentelijke belastingen gelijkgesteld met particulieren. • Kosten voor kinderopvang worden in aanmerking genomen als uitgaven bij de berekening van de betalingscapaciteit. • Bij de normkosten van bestaan voor AOW’ers wordt uitgegaan van 100% van de netto AOW-norm. In 2025 is voor € 53.000 aan gemeentelijke belastingen in het kader van het minimabeleid kwijtgescholden. Hierbij gaat het met name om de afvalstoffenheffing.
50
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
2.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Het weerstandsvermogen geeft een indicatie van de mate waarin de gemeente tegenvallers financieel kan opvangen, zonder dat de uitvoering van taken in gevaar komt. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Dit verhoudingsgetal is de ratio weerstandsvermogen. Relevante wetgeving en gemeentelijk beleid De wetgeving en het gemeentelijk beleid voor het weerstandvermogen zijn vastgelegd in: • Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) provincies en gemeenten. • Financiële verordening gemeente Losser 2024. • Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement 2018. 1. Inventarisatie weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de reserve risico grondexploitaties, specifiek ter dekking van de risico’s gerelateerd aan grondexploitaties. Algemene risicoreserve De stand van deze reserve is eind 2025 € 15.936.377. Daarnaast wordt de reserve Grondexploitatie met een omvang van € 1.000.000 aan de weerstandscapaciteit toegerekend. Uit onderstaande tabel blijkt dat de beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 € 16.936.377 is. De verwerking van het jaarresultaat 2025 is daarbij ook betrokken. Tabel: Beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2025 Componenten: Algemene risicoreserve
€ 15.936.377
Reserve risico grondexploitaties
€ 1.000.000
Stand eind jaar 2025
€ 16.936.377
2. Inventarisatie risico's In de nota Weerstandsvermogen en risicomanagement is aangegeven dat het risicomanagement aan de P&C-cyclus wordt gekoppeld. De risico's worden daardoor periodiek onder de aandacht gebracht en bijgesteld. Uitgangspunten bij de beoordeling van de risico's zijn: • Normale bedrijfsvoeringsrisico's worden niet bij de risico's meegenomen. • Risico's die een gelijksoortige oorzaak hebben worden samengevoegd. • Verzekerde risico's worden niet meegenomen. Gevolg van deze inventarisatie is dat het totaal van de risico's € 7.860.000 bedraagt (exclusief de risico's van de grondexploitatie, die zijn hieronder nader toegelicht). Uit een simulatie blijkt dat een weerstandscapaciteit van €2.232.000 nodig is om alle risico's af te kunnen dekken. Met behulp van een risicoscore kunnen de risico's worden geprioriteerd en wordt inzichtelijk wat de belangrijkste risico's zijn.
51
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
In onderstaande tabel zijn de tien grootste risico's weergegeven. Het percentage geeft aan hoe groot een bepaald risico is in verhouding tot de totaal benodigde weerstandscapaciteit van € 2.232.000. De tien grootste risico’s gemeenterekening 2025: Onderwerp
Risico omschrijving
Invloed
1.
Schommelingen in de conjunctuur
Als gevolg van schommelingen in de conjunctuur kunnen zowel aan de kosten- als de opbrengstenkant onvoorziene nadelige incidentele effecten optreden.
15,91%
2.
Budget Jeugd
Door openeindfinanciering en een onzeker beeld van de toekomstige zorgvraag, is het budget Jeugd mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar.
14,18%
3.
Effecten Omgevingswet op dienstverlening
Doorontwikkeling van het digitale stelsel (DSO) kan landelijk extra druk geven op onze dienstverlening. Veel vragen komen bij de gemeente terecht. Na de eerste 6 maanden blijkt dat er meer procedures aangevraagd worden voor het zelfde aantal initiatieven. Dit komt doordat de zogenaamde onlosmakelijkheid in de Omgevingswet is losgelaten.
9,37%
4.
Overige onvoorziene risico's
Hierbij valt te denken aan calamiteiten binnen de gemeente, zoals extreem weer of een bedrijfsongeval. Maar ook politieke en bestuurlijke risico's.
8,64%
5.
Schaarste arbeidsmarkt
Binnen Vergunningverlening, Toezicht, Handhaving en Ruimtelijke Ontwikkeling is er een grote schaarste op de arbeidsmarkt. Hierdoor is inhuren vaak de oplossing om vacatures op te vullen. De kosten voor inhuur zijn door de schaarste hoog.
8,00%
6.
Garantstelling ontwikkelfase windproject de Lutte
Garantstelling aan energiecoöperatie in De Lutte voor de ontwikkelingsfase van het windproject in De Lutte.
6,76%
7.
Budget Wmo
Door openeindfinanciering en een onzeker beeld van de toekomstige zorgvraag, is het budget Wmo mogelijk niet toereikend en moeilijk beheersbaar.
6,24%
8.
Daling van omgevingsaanvragen
De invoering van de Omgevingswet kan niet los worden gezien van de Wet Kwaliteitsborging, die gevolgen gaat hebben voor de vergunningverlening en leges inkomsten. Er zijn mogelijk financiële consequenties waarbij gedacht kan worden aan personele kosten en minder leges.
3,57%
9.
Derden stellen gemeente aansprakelijk
Risico waarin externe partijen (bijvoorbeeld inwoners, bedrijven of instellingen) de gemeente aansprakelijk stellen voor schade die zij menen te hebben geleden door gemeentelijk handelen of nalaten. Denk hierbij aan fouten in besluiten, schade door werkzaamheden, of aansprakelijkheid bij contractuele geschillen. Wanneer een claim wordt toegewezen, kan dit leiden tot (onvoorziene) financiële lasten voor de gemeente.
3,21%
10.
Faillissement bedrijven met als gevolg instroom bijstand
Faillissement van bedrijven kan leiden tot instroom in de bijstand.
2,67%
52
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Stand van zaken bezwaarschrift btw TCC In 2024 zijn we door de belastingdienst geïnformeerd over de voortgang van de afhandeling van ons bezwaar tegen het niet compenseren van btw over de verbouwingskosten van het Twents Carmel Lyceum. De belastingdienst heeft een voorgenomen besluit bekend gemaakt waarin ons bezwaar wordt afgewezen. In 2025 hebben een tweetal hoor gesprekken met de belastingdienst plaatsgevonden om nog eens de verschillende standpunten en argumenten te kunnen toelichten en te vragen om een nadere toelichting op het voorgenomen besluit. We merken wel op dat we in onze begroting al rekening houden met het niet compenseren van de btw. In dat licht bezien is het financieel risico van deze procedure tot het minimum beperkt. Risico's grondexploitaties Ter bepaling van de vereiste weerstandscapaciteit van de grondexploitaties maken we gebruik van de Monte Carlo simulatie. Dit is een simulatietechniek waarbij grondexploitaties vele malen worden gesimuleerd, elke keer met andere startcondities. Hierbij houden we rekening met risico’s aan de kosten- en opbrengstenkant, maar ook met onzekere gebeurtenissen. Naast projectgebonden risico’s, kijken we ook naar niet projectgebonden risico’s. Ofwel, de conjuncturele risico’s worden geïnventariseerd en gekwantificeerd.
Deze risico’s zijn vaak niet beïnvloedbaar binnen de projecten en liggen op het vlak van macroeconomische trends en wet- en regelgeving van hogere overheden (te denken valt aan spreidingsrisico’s rondom gehanteerde parameters). Hiermee ontstaat een vollediger en betrouwbaarder beeld van de risico’s binnen de grondexploitaties. De uitkomst is een momentopname. Marktomstandigheden kunnen snel wijzigen. Dit kan leiden tot fluctuaties in de vereiste weerstandscapaciteit. Om vinger aan de pols te houden actualiseren we daarom jaarlijks zowel bij de gemeenterekening als tussentijds bij de gemeentebegroting de vereiste weerstandscapaciteit. De vereiste weerstandscapaciteit van de grondexploitaties is ultimo 2025 afgenomen (JR 2024: € 442.000) en bedraagt € 340.000. Deze afname komt met name door de voortgang en realisatie van kosten en opbrengsten in de diverse grondexploitaties. Hiermee neemt de grondslag, namelijk de nog te realiseren kosten en opbrengsten, af bij de bepaling van het risicoprofiel. 3. Ratio weerstandsvermogen en verwachte ontwikkelingen Benodigde weerstandscapaciteit: De geïnventariseerde risico’s zijn de basis voor de risicosimulatie. Op basis van die simulatie wordt het bedrag berekend dat nodig is om deze risico’s in financiële zin af te dekken.
Conclusie is dat alle risico's, met 90% zekerheid, kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2.572.340 (€ 2.232.470 voor de geïnventariseerde risico's in de bedrijfsvoering/beleid en € 340.000 voor de risico's van de grondexploitaties). Beschikbare weerstandscapaciteit: De weerstandscapaciteit bestaat in de gemeente Losser uit de Algemene risicoreserve en de reserve grondexploitaties. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2025 € 16.936.377. Hierbij is rekening gehouden met het rekeningresultaat 2025. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio weerstandsvermogen. De gemeenteraad heeft aangegeven dat de minimaal wenselijke ratio weerstandsvermogen tussen de 1,4 en 2,0 ligt. Oftewel, de beschikbare weerstandscapaciteit dient minimaal 140 tot 200% van de benodigde weerstandscapaciteit te bedragen.
53
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Ratio weerstandsvermogen eind 2025 = € 16.936.377 : € 2.572.470 = 6,58. De ratio weerstandsvermogen bevindt zich daarmee boven de door de Raad vastgestelde minimale bandbreedte van 1,4 - 2,0. In het vervolg lichten we dit toe. Tabel, ontwikkeling in de ratio weerstandsvermogen: Analyse van de weerstandsratio Beschikbare weerstandscapaciteit
Eind 2024
Eind 2025
Verschil
Algemene risicoreserve
€ 18.618.000
€ 15.936.377
- €2.681.623
Reserve grondexploitaties
€ 1.000.000
€ 1.000.000
€0
Totaal
€ 19.618.000
€ 16.936.377
- € 2.681.623
€ 1.991.000
€ 2.232.470
€ 241.470
€ 442.000
€ 340.000
- € 102.000
€ 2.433.000
€ 2.572.470
€ 139.470
8,1
6,6
1,5
Benodigde weerstandscapaciteit Risico's algemeen Risico's grondexploitaties Totaal risico's
Weerstandsratio (afgerond)
Doordat de beschikbare weerstandscapaciteit vergeleken met de gemeenterekening 2024 met ongeveer € 2,7 miljoen is afgenomen en de risico's licht zijn gestegen, is de weerstandsratio in de gemeenterekening 2025 1,5 lager dan de ratio van 8,1 uit de gemeenterekening 2024 en komt deze uit op 6,6. De tabel hieronder geeft een overzicht van de ontwikkeling van de ratio weerstandsvermogen per 31-12 in de afgelopen jaren (afgerond op één cijfer achter de komma). Ontwikkeling ratio weerstandsvermogen
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
Ratio weerstandsvermogen
2,4
3,0
2,5
4,2
9,6
8,8
10,7
8,1
6,6
Prognose ratio weerstandsvermogen 2026 en verder Verwachte ontwikkeling weerstandscapaciteit ultimo 2026 tot en met 2029 Component
2026
2027
2028
2029
Aanwezig weerstandsvermogen
€ 11.808.000
€ 11.222.000
€ 11.623.000
€ 11.623.000
Benodigd weerstandsvermogen
€ 2.433.000
€ 2.433.000
€ 2.433.000
€ 2.433.000
4.9
4.6
4.8
4.8
Prognose ratio weerstandsvermogen (afgerond)
In bovenstaande tabel is de verwachte meerjarige ontwikkeling van de weerstandsratio aangegeven. De meerjarige verwachting is dat de ratio (variërend tussen de 4,6 en 7,0) ruim boven de door de Raad vastgestelde bandbreedte blijft. In het schema hierboven is rekening gehouden met het negatieve rekeningresultaat 2025.
54
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
4. Financiële kengetallen Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplichte set van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen. De invoering van deze set is bedoeld om de financiële positie van de gemeente inzichtelijker te maken. Kengetallen worden veelal gebruikt als analyse-instrument. Voordeel hiervan is dat gemeenten beter met elkaar vergeleken kunnen worden. Het zal duidelijk zijn dat het nut van het gebruik van kengetallen om de volgende redenen dient te worden genuanceerd: • Kengetallen hebben slechts betrekking op het verleden en geven geen zekerheid over de toekomst. • Kengetallen zijn veelal slechts een momentopname. • Kengetallen zijn vaak gebaseerd op veronderstellingen. Financiële kengetallen
Rekening 2024
Begroting 2025
Rekening 2025
Begroting 2026
1A
Netto schuldquote
49,1 %
53,1 %
60,4 %
61,9 %
1B
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
49,1 %
53,1 %
60,4 %
61,9 %
2
Solvabiliteitsratio
30,8 %
29,5 %
23,0 %
22,3 %
3
Structurele exploitatieruimte
-1,9 %
2,0 %
- 8,1 %
-4,3 %
4
Grondexploitatie
1,5 %
- 1,0 %
-0,005 %
- 0,1 %
5
Belastingcapaciteit
105,3 %
102,9 %
100,5 %
101,1 %
Hieronder worden de kengetallen in hun onderlinge relatie beschouwd en van een toelichting voorzien. De kengetallen geven een indicatie hoeveel (financiële) ruimte de gemeente heeft om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. De tabel toont de ontwikkeling over de jaren. Netto schuldquote De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald, wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen zowel inclusief, als exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. De VNG hanteert een kritische waarde van 130%, hier bevinden zich zowel de netto schuldquote inclusief als exclusief de doorgeleende gelden met 48,8 % beduidend onder. De percentages zijn gelijk omdat we in Losser geen doorgeleende gelden kennen. De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met het laagste risico. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is op de langere termijn aan zijn financiële verplichtingen te voldoen.
Deze ratio geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totaal vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente. In bovenstaande tabel zijn de voormalige reserves Riool en reiniging opgenomen als voorziening conform wijziging BBV en daarmee uit het eigen vermogen verdwenen. Met een score van 30,9 % behoren we tot de categorie gemeenten met een gemiddeld risico.
55
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
Structurele exploitatieruimte Dit financiële kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting of financieel resultaat is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting, maken we onderscheid tussen structurele en incidentele lasten. Hoe hoger het percentage, hoe groter het aandeel van de structurele baten ten opzichte van de structurele lasten in het geheel aan baten. Zoals in de tabel weergegeven, is alleen voor de realisatie van 2024 sprake van een negatief saldo exploitatieruimte. Kengetal grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grondpositie (boekwaarde) zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Dit kengetal alleen, heeft slechts een beperkte waarde. De relatie vraag en aanbod woningbouw of bedrijventerrein, planning et cetera spelen hierbij ook een cruciale rol. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De gemeente bevindt zich met het percentage 1,5 % in de categorie gemeenten met het laagste risico. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde van het vorige begrotingsjaar. De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten.
Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de Rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit scoort met 105,3 % boven het landelijk gemiddelde (100%). De gemeente bevindt zich hiermee in de categorie gemeenten met een hoog risico.
56
Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 26 juni 2026
2.3. Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Kapitaalgoederen zijn duurzame bezittingen die een gemeente heeft waarvan het nut zich over meerdere jaren uitstrekt. Denk hierbij aan wegen, gebouwen en riolering. Deze eigendommen, noodzakelijk voor een goede leefomgeving, vertegenwoordigen een grote waarde. De totale vervangingswaarden van de kapitaalgoederen in Losser schatten wij op ruim € 260 miljoen. Het niveau van onderhoud en de kwaliteit van de kapitaalgoederen bepalen het voorzieningenniveau en de jaarlijkse lasten. Achterstanden in onderhoud kunnen, naast kapitaalvernietiging, in het ergste geval tot onveilige situaties leiden. Investeren in onderhoud en vervanging is daarom noodzakelijk om kapitaalgoederen ook op lange termijn in stand te houden. Wij onderhouden de kapitaalgoederen op basis van de 'Nota Kapitaalgoederen Openbare Ruimte' (2013). Voor verschillende kapitaalgoederen zijn er naast de nota ook beheer- en onderhoudsplannen. Het coalitieakkoord 'Groeien door ambitie' (2022-2026) hecht veel waarde aan een goede kwaliteit van de leefomgeving. Met investeringen in de openbare ruimte wil het college meer bereiken dan alleen een schone, hele en veilige leefomgeving. De inrichtingskwaliteit speelt steeds nadrukkelijker een rol bij het creëren van aantrekkelijke buurten en wijken. Daarnaast spelen grote uitdagingen zoals de warmtetransitie en klimaatverandering.