BP Buitengebied partiële herziening Rood voor Groen Singraven

4.4 Zone 4: De dynamische randen van het landgoed Deze randen van het landgoed grenzen aan de dorpen Beuningen en Denekamp. Deze randen worden dynamisch genoemd wegens de nabijheid van de dorpen en omdat rode ontwikkelingen met meerdere functies voor de hand liggen (dit in tegenstelling tot de enkele burgerwoningen aan de noordelijke rand). Er moet dus niet alleen worden gedacht aan woonfuncties maar ook aan zorg-, opvang- of andere maatschappelijk gerelateerde functies. Om dit soort ontwikkelingen te kunnen realiseren zouden erven met een samenhangend ensemble van meerdere gebouwen de meest geschikte soort rode ontwikkeling zijn. De erven zouden kunnen aansluiten op een netwerk van paden en wegen en daardoor als een soort schakel kunnen functioneren tussen de dorpen en het landgoed. Hierdoor zal de relatie tussen de dorpen en landgoed Singraven worden verbeterd. In principe kan in deze zone nieuwe rode ontwikkelingen gerealiseerd worden. Er wordt per locatie geëvalueerd of op de individuele locaties rode ontwikkeling gewenst en/of mogelijk is. Denekamp Naamloze locatie 3: Hier heeft een gebouw gestaan, waarschijnlijk als onderdeel van erve Ellenboer. Tegenwoordig is deze plek de hoofdingang voor bezoekers. De ingang is onduidelijk en wekt niet de indruk dat men een groot landgoed binnenkomt.

Een gebouw zo kort op de toegangsweg gelegen zou de ingang onoverzichtelijk maken en daardoor nog onduidelijker. Bovendien zou de privacy en het woongenot van bewoners door het verkeer op deze punt worden verstoord. Nieuwbouw op dit punt is daarom af te raden. Olde Sonderhues: In de afgelopen eeuw is dit erf afgebroken en de bijhorende es bebost. Deze locatie is – onder de naam van Erve Loman – al in het rapport “De Toekomst van Landgoed Singraven’” aangereikt als een mogelijke erf locatie. De mogelijke landschappelijke inpassing van dit nieuwe erf wordt in dit rapport verder uitgewerkt. Beuningen Naamloze locatie 4: De naamloze locatie tegen de rand van het Sterrenbos is al voor 1905 afgebroken. Het Sterrenbos heeft een hoge cultuurhistorische- en recreatieve waarde waardoor nieuwbouw op deze locatie ondergeschikt is. Op twee andere locaties in de nabijheid van het Sterrenbos kunnen erven met een grotere omvang mogelijk wel ontwikkeld worden waardoor de maximale capaciteit van dit gebied is namelijk bereikt: om ook deze locatie te ontwikkelen zou het evenwicht tussen rood en groen verstoren. Om deze redenen valt deze locatie af als een nieuwbouw locatie. Naamloze locatie 5: De naamloze locatie aan de rand van de kamp zou een mogelijke nieuwbouw locatie kunnen zijn. Hier bestaat geen belemmering voor nieuw rood. Slinge: Slinge is een bestaand erf.

In het rapport De Toekomst van Landgoed Singraven is de uitbreiding van dit erf al voorgesteld. Slinge behoort tot een van de oudste erven op Singraven. Herbestemming of herbouw van bestaande gebouwen en uitbreiding van het erf behoren tot de mogelijkheden. Conclusie: De locaties Olde Sonderhues, de naamloze locatie 5 en Slinge zijn mogelijke locaties voor nieuwbouw. Op deze locaties wordt in hoofdstuk 5 verder ingegaan.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 21

5. UITWERKING VAN DE GEKOZEN LOCATIES De gekozen locaties in hoofdstuk 4 worden in dit hoofdstuk verder uitgewerkt. De landschappelijke ontwikkeling wordt meer in detail besproken. Daarna wordt het huidige landschap geëvalueerd; zowel de bestaande waarden van het oude hoevenlandschap, de waarden van het erfgoed van W.F.J. Laan, als de verloren gegane waarden door het beheer van Laan worden vastgesteld. Het onderzoek naar de bestaande en verloren waarden van het oude hoevenlandschap dient als inspiratie bron voor de nieuwe ontwikkelingen; de oorspronkelijke structuren van de erven en het landschap kunnen leidend zijn voor de toekomstige structuren. Daarnaast dienen de algemene karakteristieken van erven in het oude hoevenlandschap, beschreven in hoofdstuk 2, als inspiratie bron. Hoewel de vormen van de nieuwe gebouwen historisch verantwoord dienen te zijn mogen eigentijdse materialen gebruikt worden: de erven dienen een nieuwe, eigentijdse laag toe te voegen aan het landschap. De vastgestelde waarden van het erfgoed van Laan dienen bovendien geïntegreerd te worden in de nieuwe ontwikkelingen. Het tweede uitgangspunt voor de nieuwe rode ontwikkelingen zijn de visies en het beleid, en de daaruit vloeiende zonering van het landgoed.

Bijvoorbeeld daar waar het landgoed aan de dorpen Beuningen en Denekamp grenst (de dynamische randen van het landgoed) worden erven met zowel woon- als maatschappelijk functies ontwikkeld. Daar staat tegenover dat de erven in de meer rustige noordelijke hoek van het landgoed de vorm van solitaire burgererven zullen krijgen. Hieronder is een samenvatting gemaakt van hoe de locaties en de structuur van de nieuwe ontwikkelingen worden bepaald. Het oorspronkelijke landschap van de verdwenen erven: het oude hoevenlandschap

Het landschap en erfgoed van W.F.J. Laan

De waarden van het huidige landschap: Het oude hoevenlandschap in verschillende toestanden, en het landschap en erfgoed van Laan

De visies en beleid: de (gewenste) karakteristieken van de verschillende zones

Nieuwe locaties voor rode ontwikkeling; gewenste erf structuren; gewenste landschappelijk relaties

Het hoofddoel van dit rapport is de mogelijke nieuwe bouwlocaties op Singraven (onder)zoeken en beoordelen of zij wel of niet landschappelijk haalbaar kunnen worden ontwikkeld. In dit hoofdstuk worden de locaties en de algemene karakteristieken van de nieuwe erven weergegeven, maar hoe de erven er precies uit komen te zien is niet aan de orde in dit rapport. Daarvoor moeten de specifieke functies van de erven bekend worden: de functies van de gebouwen bepalen de exact grote, locaties, oriëntaties en vormen van de gebouwen. Dit is een taak van de aan te stellen architect. Wel dienen de nieuwe erven de boven genoemde algemene randvoorwaarden te handhaven. De vraag: Op welke manier passen de locaties in het huidige landschap? wordt beantwoord in dit hoofdstuk.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 22

5.1 Zone 1; Extensief agrarisch cultuurlandschap – het erf Schiphorst 5.1.1 Historische kaarten en landschappelijke ontwikkeling

Het maten- en flierenlandschap rondom het erf Schiphorst is in 1905 duidelijk herkenbaar. Grillige houtwallen scheiden de percelen. Het erf Schiphorst (bestaand uit een boerderij en twee schuren) en de bijhorende kamp liggen midden in dit gebied. Tussen 1905 en 1955 verandert dit landschap enorm; de topografische kaart van 1955 laat een heel ander landschap zien. Onder het beheer van W.F.J. Laan wordt veel van het maten- en flierenlandschap bebost en het erf Schiphorst voor het grootste gedeelte afgebroken. Alleen een schuur blijft staan. De bijbehorende kamp en eikengaard blijven behouden.

Foto’s van het erf Schiphorst in 1933

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 23

5.1.2 Het huidige landschap en de waarden Het huidige landschap ziet er niet veel anders uit als in 1955. De overgebleven schuur is nu vervallen maar de eikengaard en de kamp zijn nog duidelijk herkenbaar. Waarden van het huidige landschap in de omgeving van het erf Schiphorst: Het oude hoevenlandschap:     

Relatief kleinschaligheid landschap. Oorspronkelijke kampgrond bestaat nog. Eikengaard is behouden. Vervallen schuur is restant van het erf. Prominente locatie dicht bij de kern van het landgoed: zicht op vervallen schuur, eikengaard en de kamp vanaf de Molendijk.

Landschap Laan: 

Gemengd bos in de omgeving in extensief beheer; belangrijk voor fauna en flora soorten.

Verloren waarden van het oude hoevenlandschap door beheer van Laan:.  Boerderij en één van de schuren van het erf zijn opgeruimd.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 24

5.1.3 Hoe gaan we om met de waarden en waar willen wij er naar toe?

Gerelateerd groene projecten * Herstel en behoud arboretum. * Openstellen paden en toegang tot arboretum. * Aan te leggen natuurvriendelijke oever.

N

Schiphorst Zoals in hoofdstuk 4 wordt beschreven gaat het bij Schiphorst om het herstel van de bestaande schuur en de bouw van één woonvolume. Door de prominente ligging van het erf, langs de Molenweg en dicht bij de kern van het landgoed, en ook door de natuurwaarden van dit gebied, verdraagt de locatie niet meer dan één eengezinswoning. Hierdoor blijven het aantal auto’s en de verkeersbewegingen op dit belangrijke punt op het landgoed beperkt. De prominente ligging van de locatie is ook een reden om de bouwstijl van de woning traditioneel te houden; zo concurreert hij niet met Huis Singraven en het molencomplex. Een woning die geïnspireerd is door de vorm van de originele woning – zie foto – is het meest passend. Ondanks het ingrijpende beheer van Laan zijn de waarden van het oude hoevenlandschap grotendeels behouden. Zoals in hoofdstuk 4 wordt beschreven vormen deze bestaande waarden de basis voor de her-/nieuwbouw van het erf Schiphorst. De eikengaard, de bestaande schuur en de kamp kunnen als hoekstenen voor de nieuwe inrichting van het erf worden beschouwd. De locatie van de bestaande schuur is bepalend voor de nieuwe erfstructuur. Waar de schuur staat wordt het achtererf van het erf ingericht; dit wordt de functionele ruimte op het erf. Het voorerf wordt georiënteerd op de Molendijk en hier kan een traditionele siertuin ingericht worden.

Ontsluiting is relatief eenvoudig te realiseren vanaf de Molendijk. Door het erf te herstellen wordt de belevingswaarde van het landschap vergroot, vooral omdat het erf duidelijk zichtbaar is vanaf de Molendijk. Het zicht op het erf vanaf de Molendijk is beeldbepalend. Daarom dient de erfinrichting zorgvuldig ingevuld te worden. Een sobere uitstraling is hier het meest passend.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 25

5.2 Zone 3; De noordelijke rand – Het erf Grobbe 5.2.1 Historische kaarten en landschappelijke ontwikkeling

1832 Het landschap van 1832 kent een fijnmazige opbouw van akkers, weiland, bos, hooiland, heide velden, hakhoutbos percelen en erven. De kleinschalige structuur van het grondgebruik duidt het sterk microreliëf van het landschap aan. Het erf Grobbe is in deze tijd nog intact. 1905 De opbouw van het landschap in 1905 is niet heel erg veranderd ten opzichte van die in 1835. Het areaal bos is niet toegenomen in dit gedeelte van het landgoed. De meest opmerkelijke veranderingen in de omgeving zijn de afbraak van havezate Harseveld en het aanwezigheid van het Almelo – Nordhorn kanaal. Het kanaal loopt dwars door het kampen landschap en het erf Grobbe wordt daardoor afgesneden van de andere erven op Singraven. De vele houtwallen tussen de erven markeerden de perceelgrenzen maar dienden wellicht ook als paden die de erven verbonden. 1955 De gevolgen van het beheer van W.F.J. Laan is duidelijk te zien; de opbouw van het landschap is sterk veranderd in vergelijking met die van 1905. Het areaal bos is aanzienlijk toegenomen, vooral in de omgeving van Harseveld en de Hagelmeien. Grobbe (en de andere erven in dit gebied) is verdwenen. De kleine percelen zijn samengevoegd en als gevolg daarvan zijn de houtwallen opgeruimd. Deze ontwikkeling is vooral te zien in het weiland ten noorden van het erf Auskamp.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 26

Foto van het erf Grobbe in 1933

5.2.2 Het huidige landschap en de waarden Waarden van het huidige landschap in de omgeving van het erf Grobbe: Het oude hoevenlandschap:     

Twee kleine weilanden intact. Kleinschaligheid van landschap. Netwerk van paden en zandwegen. Enkele houtwallen en bomen in de weilanden. Eikenlaan (in slechte staat) langs de voormalige toegangsweg naar het erf.

Landschap Laan: 

Groot areaal gemengd bos in extensief beheer; belangrijk voor fauna en flora soorten.

Verloren waarden van het oude hoevenlandschap door beheer van Laan:  Sterk wisselend landschap  Houtwallen, kleine percelen bos, weilanden, akkers, en de erven vormden vroeger een rijk mozaïek

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 27

5.2.3 Hoe gaan we om met de waarden en waar willen wij er naar toe?

Gerelateerd groene project * Herstel Ottergat.

N

Grobbe Zoals in hoofdstuk 4 wordt beschreven gaat het in deze zone om het realiseren van kleinschalige burgererven. Gezien de kleinschaligheid van het perceel is één eengezinswoning met een (kap)schuur op deze locatie het meest passend. Door het erf te herstellen komt de bestaande landschapsstructuur - het weiland, en de bomenlaan (te herstellen) - beter tot zijn recht. Het erf maakt het beeld weer compleet. De woning dient zo gesitueerd te worden dat het zicht door de eikenlaan richting het weiland optimaal is. De zandweg langs het erf is een openbaar wandelpad waardoor, om de privacy van de toekomstige bewoners te waarborgen, de woning het beste op enige afstand van de zandweg kan worden gesitueerd. De ontsluiting van het erf is te realiseren door de bestaande inrit en zandweg te gebruiken. Een eenvoudige halfverharding op de zandweg zal nodig zijn voor de permanente toegankelijkheid van het erf. Het erf De Horst is een bestand erf op landgoed Singraven dat recentelijk leeg is komen te staan. De woning verkeert in een slechte staat en ligt heel dicht tegen de drukke Ootmarsumsestraat aan. Om deze redenen zijn er plannen om het erf te verplaatsen naar het zuidwesten toe. De plannen vallen buiten het kader van Rood voor Groen maar heeft gevolgen voor hoe het erf Grobbe ontwikkeld kan worden.

Door De Horst te verplaatsen wordt de aanleg van voorziening voor het erf Grobbe veel eenvoudiger te realiseren; de voorzieningen kunnen door het weiland getrokken worden. Dit maakt de ontwikkeling van Grobbe meer economisch haalbaar waardoor de locatie des te meer geschikt is als nieuwbouw locatie. Omdat de twee erven dicht bij elkaar komen te liggen dient de architectuur van beide erven in harmonie met elkaar te zijn: het ene moet niet het andere overtreffen. Bovendien dienen de woningen het kleinschalige landschap niet te domineren. Hierdoor wordt voor een traditionele bouwstijl gekozen, geïnspireerd door de oorspronkelijke en bestaande woningen. De visuele relatie tussen de twee erven zal een gemeenschappelijke zijn zonder dat het gevoel van privacy wordt verstoord. De exacte relatie tussen de woningen dient nader uitgewerkt te worden maar is in Cundall dit rapport niet aan de orde. Tuinen Landschapsontwerp 2-8-2013

28

5.3 Zone 4: De dynamische randen – Het erf Olde Sonderhues 5.3.1 Historische kaarten en landschappelijke ontwikkeling

1832 Het Olde Sonderhues bevindt zich op de grens van heidevelden en landbouwgrond. Het erf Olde Sonderhues is waarschijnlijk het huurmanshuis van het erf Sonderhues geweest. Over de locatie van het erf Sonderhues is niets bekend. Wel bekend is dat in 1382 het erf Sonderhues al wordt genoemd en was één van de drie meierenhoeven op Singraven. 1905 Het Erve Loman is gelegen aan de rand van de Lomans es. De heidevelden zijn grotendeels bebost en het Olde Sonderhues ligt tegen de bosrand aan. De twee erven zijn tegelijk verbonden en gescheiden door een houtwal. Deze houtwal scheidt ook het weiland van het kamp af. Het contrast tussen de zeer kleinschalige weilanden en de grotere oppervlakken van de kampen is duidelijk zichtbaar. Een weg loopt langs het Erve Loman en hij loopt door de bossen en weilanden richting het erf Ellenboer. Deze weg bestaat tegenwoordig niet meer. De Kasteellaan is aangelegd. Vanaf de Kasteellaan is het Erve Loman goed te zien. De grootte van het erf Olde Sonderhues, in 1915, was bijna 3 ha.; de omvang van Loman was groter met ongeveer 7 ha. Omdat het Olde Sonderhues een huurmanshuis was is te verwachten dat het erf een kleinere omvang had. 1955 In de periode van Laan is het Olde Sonderhues afgebroken en de kamp, die ten noorden hiervan lag, bebost. De enkele heidevelden zijn ook bebost geraakt en het netwerk van houtwallen is opgeruimd.

Overgebleven is het Erve Loman (herbouwd), Lomans es en de natte, laag gelegen weilanden. De weg langs het Erve Loman bestaat nog en is uitgebreid naar het noorden toe, langs de kamp. Op de kamp van Olde Sonderhues bevindt zich een bijzondere collectie van Thuja’s, aangeplant door Laan.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 29

Foto’s Olde Sonderhues

5.3.2 Het huidige landschap en de waarden Weinig is er veranderd ten opzichte van 1955; De weilanden, de kamp en de bossen kennen dezelfde opbouw. Wel is de weg die langs Loman liep richting het erf Ellenboer verdwenen. Hoewel niet op de kaart te zien, bevindt zich een kleine fruitboomgaard op de hogere grond ten noorden van het Erve Loman. Waarden van het huidige landschap in de omgeving van het verdwenen erf Olde Sonderhues: Het oude hoevenlandschap:     

Lomans es intact en gebruikt als akker/tuinderij. Het kleinschalige Erve Loman gelegen aan de rand van Lomans es. Relatief wisselend landschap; lagere natte gronden nabij hogere kampgronden; bospercelen, weilanden en akkergrond wisselen elkaar af. Overblijfsel van een netwerk van paden en zandwegen. Aantal eiken in de hoek van het weiland (overwoekerd door onderbegroeiing)

Het landschap van Laan:  

Gemengd bos in extensief beheer; belangrijk voor fauna en flora soorten. Bijzonder collectie Thuja’s.

Overige:  Kleine hoogstam fruitboomgaard.  Zicht op het Erve Loman vanaf de Kasteellaan.

Verloren waarden van het oude hoevenlandschap door beheer van Laan:  Het erf Olde Sonderhues en de kamp die bij dit erf hoorde.  Sterk wisselend landschap: houtwallen, kleine bospercelen, weilanden, akkers en de erven vormden vroeger een rijk mozaïek.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 30

5.3.3 Hoe gaan we om met de waarden en waar willen wij er naar toe? Gerelateerd groene projecten * Verbeterde verbinding tussen Erve Ellenborg en de landgoedkern voor wandelaars door nieuw een pad aan te leggen. Dit volgt min of meer een oude route. Fietsen en auto's blijven de Molendijk gebruiken. * Herstel oude loop Kampbeek nabij Loman.

N

Olde Sonderhues In de loop van het Rood voor Groen traject zijn er al verschillende opties voor het inpassen van een erf op deze locatie aangeboden. Dat het een flinke zoektocht is geweest om de juiste inrichting te vinden geeft de gevoeligheid van deze locatie aan. In hoofdstuk 4 wordt beschreven hoe, om de relatie tussen het dorp en het landgoed te verbeteren, erven met meerdere bouwvolumes en een multifunctioneel karakter in deze dynamische rand van het landgoed ontwikkeld kunnen worden. Maar uit onderstaande toelichting zal blijken dat deze doelen op deze locatie moeilijk haalbaar zijn. In plaats van een multifunctioneel erf met meerdere bouwvolumes wordt er een meer bescheiden erf voorgesteld. De bijzondere collectie Thuja’s aan beide kanten van de zandweg – belangrijk erfgoed van W.F.J. Laan – dient behouden te blijven waardoor de oorspronkelijke kamp niet hersteld kan worden. Hierdoor blijft de nieuwbouw locatie beperkt tot het lager gelegen weiland. Vanuit een cultuurhistorisch oogpunt is deze ligging minder goed passend; erven waren van oudsher op hoger gelegen gronden gevestigd, aan de randen van de kampen. Maar door langs de bosrand van het weiland te gaan bouwen, wordt het hoogste punt gezocht. De relatieve kleinschaligheid van deze hoge rand maakt meer dan twee bouwvolumes onwenselijk.

Om de economische haalbaarheid van deze locatie te maximaliseren kan de grootste van de twee bouwvolumes in meerdere (bijvoorbeeld twee) woningen gedeeld worden. De erfstructuur en de volumes van de gebouwen worden door een typisch Twentse erf geïnspireerd. Zoals kenmerkend voor een oud Twents erf wordt het erf door twee verschillende gebouwen gevormd; een hoofdgebouw en een kleiner gebouw die de uitstraling van een schuur krijgt. Om de bescheidenheid van het erf te bewaken kunnen bergruimtes en garages het beste in de gebouwen zelf worden opgenomen. Een kleine overkapping voor houtopslag zou prima buiten de woningen plaats kunnen vinden.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013

31

Verder is de nabijheid van Erve Loman een beperkende factor in de nieuwe ontwikkeling. Erve Loman is een bestaand erf dat nabij het erf Olde Sonderhues ligt. De schuur van Erve Loman wordt verbouwd als een twee-onder-één-kap woning (deze ontwikkeling valt niet onder het kader van Rood voor Groen). Erve Loman, samen met de kamp en het bos, zorgt voor een fraai Twents ensemble, dat ook zichtbaar is vanaf de kasteellaan. Een rode ontwikkeling op Olde Sonderhues dient de bescheidenheid van Erve Loman en het omliggende landschap te bewaren. Bovendien dient Erve Loman het ‘hoofd erf’ in het landschap te blijven. Ook om deze redenen kan nieuwbouw op Olde Sonderhues beter een kleinere omvang krijgen die doet denken aan de originele omvang van het erf. De architectuur van het nieuwe erf heeft ook een belangrijke rol in hoe de twee erven beschouwd worden. Door de voorgevels van de nieuwe gebouwen (of alleen die van het hoofdgebouw) anders te oriënteren dan die van de te verbouwen schuur Erve Loman (het meest prominent gebouw op Erve Loman) blijft Erve Loman het ‘hoofd erf’ in het landschap. Bovendien dienen de zijgevels van de nieuwe woningen een sobere uitstraling te krijgen; de bouwstijl van de nieuwe gebouwen dient traditioneel te zijn. Waar het erf aan het weiland grenst dient geen harde afscheidingen te komen; voor “kunstmatige” tuinen is er hier geen plek.

Privé tuinen kunnen beter aan de zuid- en oostkant van het erf plaats vinden waar ze bovendien meer privacy voor de bewoners bieden. Een aantal eiken, wellicht het oorspronkelijk erfbos, bevindt zich in de hoek van het weiland. Door veel onderbegroeiing komen de eiken niet tot hun recht. Door de onderbegroeiing te verwijderen wordt het kleine erfbos een waardevol element op het nieuwe erf. De bomen zullen tevens een natuurlijke buffer vormen tussen het erf en de openbare zandweg. De ontsluiting van het erf is eenvoudig te realiseren door de bestaande zandweg te gebruiken.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 32

5.4 Zone 4: De dynamische randen – Slinge en de naamloze locatie 5.4.1 Historische kaarten en landschappelijke ontwikkeling

1832 De gedigitaliseerde kadasterkaart van 1832 laat een verwarrend beeld zien; op deze kaart lijkt het Sterrenbos een waterpartij te zijn. De Hortinger kaart laat een duidelijker beeld zien; het Sterrenbos is duidelijk als een bos is ingetekend. Het Sterrenbos bevindt zich in een lus van de Dinkel en is verbonden met de Oude Borg door een laan die de weg naar Denekamp oversteekt. Ten zuiden van het Sterrenbos ligt het oude hoevenlandschap. Weilanden, kampen, houtwallen en erven vormen met elkaar dit kleinschalige landschap. De erven liggen verspreid aan de randen van de kampe n en zijn onderling

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 33

verbonden door een netwerk van lanen en paden. De lanen in de nabijheid van het Sterrenbos hebben een opmerkelijk lineair karakter; in het oude hoevenlandschap zijn kronkelige wegen meer kenmerkend. Waarschijnlijk is dat de nabijheid van het statige Sterrenbos bepalend was voor deze afwijkende ontwikkeling. De laan naar de verdwenen locatie is aan beide kanten begeleid door bomen. Deze weg lijkt verder te lopen in de richting van Erve Slinge en het buurtschap Beuningen. 1905 Belangrijk is te constateren dat de havezate Borg-Beuningen in deze perioden niet tot het landgoed Singraven behoorde. Borg-Beuningen werd pas aangekocht door de Stichting Edwina van Heek in 1953. In ieder geval is het erf verdwenen (net als het erf/gebouw langs het Sterrenbos). Ondanks de sloop van het erf is de structuur van het landschap nauwelijks veranderd. Waarom het erf verdwenen is weten wij niet; over dit erf is niets bekend. Duidelijk is op deze kaart de laan te zien die liep langs het verdwenen erf. De laan wordt nu nog begeleid door bomen. 1955 Dit deel van het landgoed is nooit in het beheer van W.F.J. Laan geweest en is grotendeels intact gebleven. Het netwerk van houtwallen lijkt vervallen te zijn. De bomenlaan van Beuningen richting de Oude Borg lijkt slechts gedeeltelijk intact te zijn, de zuidelijke helft ontbreekt.

5.4.2 Het huidige landschap en de waarden Het oude hoevenlandschap is grotendeels intact. Waarden van het huidige landschap: Laag oude hoevenlandschap:   

Kampen intact. Één kamp heeft zijn oorspronkelijke karakter als akker gehouden (de kampen zijn bovendien op de hoogte kaart in oranje aangeven). Wisselend landschap; bospercelen, weilanden, akkergrond en bomenlanen vormen een mozaïek. Overblijfsel van een netwerk van lanen

Overige 

Het Sterrenbos

Verloren waarden van het oude hoevenlandschap in de loop der tijd:    

Het verdwenen erf. Netwerk van houtwallen in weilanden en langs kampen. Het zuidelijke gedeelte van de laan die Beuningen en Borg Beuningen verbindt. Langwerpige kamp naast Beuningen heeft zijn functie als akker verloren.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 34

5.4.3 Hoe gaan we om met de waarden en waar willen wij er naar toe? Gerelateerd groene projecten * Herstel het Sterrenbos. * Ontwikkeling nieuwe padstructuur; ‘ommetje Beuningen’.

N

Naamloze locatie Zoals in hoofdstuk 4 wordt beschreven zijn erven aan deze rand van het landgoed met een multifunctioneel karakter gewenst. Aangezien het omliggende landschap groot genoeg van schaal is om meerdere bouwvolumes te kunnen verdragen, is dit doel hier goed te realiseren. Het is de bedoeling dat het nieuwe erf een woon-werk erf wordt met mogelijkheden naar kleinschalige bedrijvigheid, waaronder recreatie. Het oorspronkelijke erf lag meer aan de westkant van de bestaande bomenlaan. Omdat de Denekamperstraat een drukke straat is geworden wordt het grootste gedeelte van het nieuwe erf aan de oostkant van de bestaande bomenlaan geplaatst (in verband met de potentiële geluidsoverlast kan een schuur het beste aa n de westkant van de bomen geplaatst worden). Hierdoor komt het erf ook meer noordelijk te liggen dan het oorspronkelijk erf zodat het aan de rand van de langwerpige kamp komt te liggen. Vanuit een cultuurhistorisch oogpunt is de ligging van het erf aan de rand van de kamp zeer kenmerkend en lijkt veel op de oorspronkelijke situatie. Het erf komt genesteld tussen de bestaande landschappelijke elementen – de laan, bomen en de kamp – te liggen. Door het erf aan de bestaande landschappelijke elementen te koppelen wordt het erf verankerd in het landschap. De bestaande landschappelijke elementen zijn overblijfselen van het oorspronkelijke erf.

Door de herbouw van het erf krijgen de landschappelijke elementen hun originele functie en identiteit terug: het hedendaagse landschap wordt door middel van nieuwbouw versterkt. Belangrijk hierbij is dat het zicht vanaf de Beuningerstraat naar het Sterrenbos zo veel mogelijk vrij blijft; de bestaande bomen markeren de oostelijke grens van het erf. De bomenlaan wordt verlengd in de richting van Beuningen; de oude lanenstructuur wordt terug gebracht. Hierdoor ligt het erf aan een netwerk van opengestelde paden die de verbinding tussen Beuningen en Singraven zullen verbeteren; het ‘ommetje Beuningen’ kan gemaakt worden. Wandelaars kunnen over het erf, tussen de gebouwen door, lopen. Dit is een typisch Twentse situatie welke de belevingswaarde voor de wandelaar verhoogd. Gezien de potentie voor een multifunctioneel erf is deze ordening van gebouwen des te meer geschikt. Om dit zuidelijke gedeelte van Singraven te verbinden met de landgoedkern wordt er onderzocht of er een verbeterde verbinding kan komen over (of onder) de Denekamperstraat. Eén van de bouwvolumes zou de ‘Drentse schuur’ kunnen zijn. Momenteel staat de schuur op een ongunstige plek (zie kaart boven) en zonder ingrepen zal de schuur verder vervallen raken.

De schuur zou kunnen worden verplaatst naar dit nieuwe erf (verplaatsing valt buiten het kader van Rood voor Groen) en een hoogwaardige inrichting op het erf stimuleren. Door de ligging van de locatie in de buurt van Beuningen kan hier, behalve van de Drentse schuur, architectuur met een meer eigentijdse uitstraling komen. Te denken valt aan gebouwen geïnspireerd Cundalldoor Tuin-traditionele en Landschapsontwerp bouwvormen maar 2-8-2013 uitgevoerd met moderne materialen en details.

35

Slinge Erve Slinge wordt een erf met meerdere (maatschappelijke) functies. Hierdoor mag het erf een grotere omvang krijgen dan de gebruikelijke erven op Singraven. Bij Erve Slinge komen 3 nieuwe woningen. De bestaande schuren worden herbestemd tot zorgcomplex met in totaal 12 zorgplekken. Om dit te kunnen realiseren dient de voormalige paardenstal met ca 70 m2 te worden uitgebreid, waardoor het totale oppervak van die schuur ca 235m2 wordt. De 3 nieuwe woningen zijn vrijstaande woningen en krijgen elk een bouwvolume van ongeveer 800m3. Één woning komt op de plaats van de te slopen varkensschuur te staan; de andere twee woningen worden aan de oostkant van de Borgbosweg gerealiseerd. Omdat het erf tegen de rand van het dorp ligt zal een grotere omvang geen afbreuk doen aan de omgeving. Bovendien vindt de uitbreiding van het erf plaats ten westen van de huidige bebouwing, op de locatie van de huidige paardenbak en aan de andere kant van de Borgbosweg. Hierdoor wordt het erf een duidelijke entree naar het landgoed. Het erf leent zich hier vooral voor omdat de voorgevels van de boerderij en schuur naar de Borgbosweg zijn gericht. Door als een soort entree te functioneren verbetert het erf de overgang tussen Beuningen en het landgoed. Gezien de nieuwe wandelroute ‘Ommetje Beuningen’ is dit vooral een belangrijke reden voor deze inrichting te kiezen.

De architectuur van de uitbreiding kan, zoals die van de naamloze locatie, een meer eigentijdse uitstraling krijgen. De onderste schets brengt deze plannen schematisch in beeld. De exacte locaties van de woningen en de grootte van de kavels worden in een volgende fase uitgebreid onderzocht en vormgegeven.

N

Op de plaats van de varkensschuur (stippellijn) komt er een vrijstaande woning te staan.

Twee vrijstaande woningen.

De bestaande paardenstal (rechts van de stippellijn) wordt uitgebreid zodat er voor 5 zorgplekken ruimte is. De uitbreiding vindt plaats waar nu de paardenbak ligt.

Beuningen

In de bestaande schuur worden 4 zorgplekken gerealiseerd.

3 zorgplekken worden in de woning annexstal gemaakt.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 36

6. OVERZICHT Hieronder is een overzicht van de nieuwe rode locaties, de uit te breiden locaties, de bestaande paden/zandwegen die dienen open gesteld te worden en nieuw te realiseren wandelpaden. Belangrijk is de nieuw te realiseren wandelroute tussen Natura Docet – het natuurhistorisch museum in Denekamp – en de kern van Singraven. De wandelroute is niet in de directe omgeving van een van de te ontwikkelen locaties waardoor het in de uitwerking van de locaties niet betrokken is. De wandelroute wordt een belangrijke verbinding tussen Denekamp en Singraven.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 37

7. UITKOMST/CONCLUSIES Uit dit onderzoek blijkt dat veel van de locaties van de verdwenen erven niet geschikt zijn voor nieuwe rode ontwikkelingen. De bebossing van de oude locaties uit de periode van W.F.J. Laan is de meest voorkomende reden voor het niet kunnen bouwen op de oude locaties, vooral omdat een aantal van deze locaties tegenwoordig behoren tot het gebied waar natuurontwikkeling de hoogste prioriteit heeft. Daarnaast is op een aantal locaties nieuwbouw ondergeschikt aan de belangen van het veebedrijf Auskamp. De enige locaties die wel geschikt blijken te zijn voor nieuwbouw zijn locaties die niet bebost zijn geraakt tijdens de periode van Laan. Door de kleinschaligheid van het landschap bij veel van deze locaties wordt de omvang van de erven beperkt tot één of twee woon bouwvolumes. Hoewel uiteraard vanuit landschappelijk belang ontstaan, heeft een kleine omvang gevolgen voor de economische haalbaarheid; simpelweg een erf van geringe omvang kost relatief gezien meer geld dan een erf met meerdere bouwvolumes. De Stichting Edwina van Heek wil de maatschappelijke waarde van het landgoed vergroten. De diversiteit en het aantal projecten die de Stichting voor ogen heeft geeft de hoge ambitie van het landgoed aan.

Singraven dient op alle gronden versterkt te worden: natuurontwikkeling, de belevingswaarde en openheid van het landgoed en het behouden en versterken van het cultuurhistorische landschap komen allemaal in de projectenlijst aan bod. Het Rood voor Groen traject is een belangrijk instrument om nieuwe economische dragers te creëren waardoor de projectlijst gerealiseerd kan worden. Maar, het is de vraag of de nieuwbouw locaties, voortgekomen uit dit rapport, de benodigde investeringen kunnen opleveren. In de context van de projecten lijst zijn het aantal locaties relatief weinig. Het dreigende gevolg hiervan is dat er te weinig geld is om alle projecten uit de lijst te realiseren. Omdat de Stichting Edwina van Heek er sterk aan hecht dat zoveel mogelijke projecten kunnen worden uitgevoerd is het oorspronkelijke onderzoek naar verdwenen erven enigszins uitgebreid. Ten eerste wordt er gekeken of bestaande erven uitgebreid kunnen worden. Vervolgens worden locaties die van oorsprong geen bouwlocatie zijn geweest onderzocht en voorgesteld. Hierbij dient in beschouwing te worden genomen dat de Stichting deze locaties als aanvullende mogelijkheden ziet en dat nieuwbouw op de oude locaties de eerste prioriteit heeft. Het resultaat is een breder scala aan mogelijke locaties, waardoor ook een nieuwe laag aan de historie van Singraven kan worden toegevoegd.

Mede aan de ha nd van de resultaten van de studie naar de visies en het beleid wordt de ligging van de mogelijke nieuwbouwlocaties bepaald. Daarnaast wordt er naar gekeken hoe de locaties in het huidige landschap en infrastructuur zouden kunnen passen.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 38

8. MOGELIJKE AANVULLENDE LOCATIES 8.1 Mogelijkheden om bestaande erven uit te breiden Behalve de locaties waarop vroeger boerderijen en/of woningen hebben gestaan, zijn ook de bestaande erven op Singraven onderzocht op mogelijkheden voor nieuwbouw (de agrarische erven wegens regelgeving worden in dit onderzoek niet bij betrokken). De bewoners van deze locaties zijn in dit onderzoek niet betrokken, maar het is te verwachten dat de bewoners bezwaren tegen uitbreidingen zullen hebben. Voor de Stichting Edwina van Heek is dit een zwaarwegend argument om uitbreidingen van bestaande erven te vermijden. Naast het bovenstaande zijn er de volgende knelpunten: 

De bestaande erven zijn qua omvang en karakter bescheiden. Het gaat veelal om erven met twee bouwvolumes; één woonvolume en één schuur. De bescheiden omvang van deze erven is niet alleen typisch Twents maar kenmerkend voor landgoed Singraven. De kleinschaligheid van de erven past naadloos in het kleinschalige landschap van het landgoed. Het is wenselijk om deze bijzondere erven te handhaven en in hun huidige staat te bewaren, waardoor uitbreiding afgeraden wordt. Bij ontwikkeling op de erfpachtlocaties is de haalbaarheid ervan volledig afhankelijk van de medewerking van de betreffende erfpachter. Indien een erfpachter bereid is om nieuwbouw te gedogen dan zal hij financieel gecompenseerd moeten worden. Dit komt omdat zijn erfpachtperceel wordt verkleind en de waarde van het perceel en de opstal mogelijk daalt door, vooral, de beperking van de privacy. Uiteraard zal de nieuwe kavel een opbrengst generen, maar per saldo zal er nauwelijks voordeel zijn.



8.2 Mogelijke aanvullende nieuwe locaties Uit de studie naar de visies en het beleid is duidelijk geworden dat in de zones ‘alle ruimte voor natuur’ en ‘de landgoedkern’ nieuwbouw niet gewenst is. In het gebied ‘extensief agrarisch cultuurlandschap’ zijn erven in principe een passend element, maar gezien de natuurwaarden van dit gebied is verdere bebouwing ongewenst. In de zones ‘de dynamische randen van het landgoed’ en ‘de noordelijke rand van het landgoed’ is nieuwbouw in principe verantwoord en daarom wordt er uitsluitend in deze twee zones gezocht naar aanvullende locaties. De aanvullende locaties dienen aan een aantal algemene randvoorwaarden te voldoen. Een locatie mag:    

Geen afbreuk aan de waarden van het huidige landschap doen. Zich niet op waardevolle agrarische grond bevinden. Niet met waardevol gemengd bos bebost zijn. Bovendien dient een locatie in het huidige landschap te passen en bovendien dat landschap te versterken.

Cundall Tuin- en Landschapsontwerp 2-8-2013 39