Bijlage 2. Onderzoeks- en adviesrapport ten behoeve van de erfgoednota Loon op Zand

Opnemen bescherming monument via een van de volgende 3 opties: 1) gemeente dekkend een algemene regel opnemen dat moet worden aangetoond dat een initiatief geen omgeving van het monument verstoord, 2) per monument met een onderzoek, 3) per type een straal bepalen.

5.

De erfgoedverordening ergens in de komende jaren aan te passen. Hij geeft nu een voldoende basis, maar verwijst naar oude wetten (Monumentenwet) en nog niet naar de Omgevingswet. Advies is om de erfgoedverordening te updaten en daarbij onderdelen zoveel mogelijk onder te brengen in de Verordening Fysieke Leefomgeving.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2674, definitief, versie 1.0, d.d. 25 september 2025

71

V24-5697: Onderzoeks- en adviesrapport ten behoeve van de Erfgoednota Loon op Zand. Naar een verankering van het bovengrondse erfgoed in het Ruimtelijk Beleid onder de Omgevingswet

10 Literatuur ALTENBURG, F./R. ABELING., 2022: Handreiking begrippenkader cultureel erfgoed onder de Omgevingswet

Hoe gemeenten cultureel erfgoed beter kunnen beschermen, door wettelijke begrippen eenduidig toe te passen (in het omgevingsplan), Amersfoort. BAAS, H./W. LIGTENDAG/V. VREUGDENHIL., 2000: Ontgonnen verleden. BAAS, H., 2024: Dynamisch erfgoed. Over de bescherming van een telkens veranderend cultuurlandschap. In: De logica van het landschap. Opstellen over archeologie, ecologie en geschiedenis. Liber amicorum

aangeboden aan Prof.Dr. Bert J. Groenewoudt bij gelegenheid van zijn afscheid als senior onderzoeker landschapsarcheologie bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Uitgeverij Verloren, Hilversum

BECKERS, D.E.P.C.M., 2025: Gemeente Loon op Zand, Plangebied Munitions Ausgabe Stelle, te Kaatsheuvel

Adviesrapportage aanwijzing gemeentelijk monument, ’s-Hertogenbosch (BAAC-rapport V-24.0848). BOEREN, J./E. GELEVERT/J. VAN IERSEL/L. TOORIANS., 2014: Canon van de gemeente Loon op Zand. Kernmomenten in de geschiedenis van de gemeente Loon op Zand, Tilburg.

CASTELAIN, E., 2024: Preserving a material world of wonders? Exploration of Heritage Conservation at the

Efteling Theme Park, Leuven.

COUWENBERG, J., P. WOLKERS EN M. HONSELAAR., 2014: Handboek Ruimtelijke Kwaliteit. Welstandsnota 2014

gemeente Loon op Zand.

DARU-SCHOEMANN, M./M. KOENDERS/A. VAN LEEUWEN/N. MAES/J. MICHELS/H. RUITER/M. VAESSEN & W. WESSELS., 1991: Cultuurhistorische inventarisatie Noord-Brabant Monumenten Inventarisatie Project Gemeente Loon op Zand, ’s-Hertogenbosch. DELFT, L.G.A.M. VAN., 1949: De schoenindustrie in Kaatsheuvel als hoofdmiddel van bestaan tussen de twee wereldoorlogen, Zuid-Nederlandsche drukkerij. GEMEENTE LOON OP ZAND: Toekomstagenda Loon op Zand 2030. Samen de toekomst in! GEMEENTE LOON OP ZAND: Lintenvisie (ontwerp) Kaatsheuvel. GEMEENTE LOON OP ZAND., 2023: Ontwerp omgevingsvisie 2040, Loon op Zand. GEMEENTE LOON OP ZAND., 2018: Erfgoedverordening 2015 gemeente Loon op Zand, nr. 186166, 30 augustus 2018, Loon op Zand. GELEVERT, E., 2006: De televisietoren een halve eeuw oud, in: Straet & Vaert 2006, pp. 82-85, Loon op Zand. GROOTZWAGERS, K., 1983: De historie van het Loonse kerkdorp Kaatsheuvel, Breda. GROOT, T. DE., 2017: Natuurmonumenten, 2017. Natuurvisie Huis ter Heide & Loonse en Drunense Duinen 2018-2035, ’s-Gravelande. HAARTSEN, A., 2003: Ontgonnen verleden.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2674, definitief, versie 1.0, d.d. 25 september 2025

72

V24-5697: Onderzoeks- en adviesrapport ten behoeve van de Erfgoednota Loon op Zand. Naar een verankering van het bovengrondse erfgoed in het Ruimtelijk Beleid onder de Omgevingswet

HEERINGEN, R.M. VAN/R. SCHRIJVERS., 2017: Actualisatie van de archeologische waarden- en verwachtingenkaart en maatregelenkaart van de gemeente Loon op Zand 2017, Amersfoort (Vestigiarapport V1379). HENDRIKX, J.A., 2012: Cultuurhistoriekaart Loon op Zand, project Gemeentelijke Cultuurhistoriekaart Streekraad Het Groene Woud & de Meierij. HESSING, W.A.M./K. KLERKS/R.J.J. QUAK/M. SIMONS., 2011: Archeologische verwachtingskaart voor de

gemeenten Loon op Zand, Heusden, Loon op Zand en Vught. Verantwoording van, en toelichting op, de inventarisatie en het verwachtingsmodel, Amersfoort (Vestigia-rapport V834). HOOYMAN, M./J. BERDEN/J. FENNEMA/E. VIJVERBERG., 2025: Geef bewoners de ruimte bij beschermd gezicht.

Stappenplan voor gemeenten die bewonersinitiatieven in de openbare ruimte willen ondersteunen. Platform31 i.s.m. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Den Haag. KUILENBURG, A. VAN., 2017: Cultuurhistoriekaart gemeente Loon op Zand, Geertruidenberg. KRANSBERG, D./H. MILS., 1979: Kastelengids van Nederland; Middeleeuwen, Haarlem. LEE, A. VAN DER., 1982: De eerste prehistorische boeren in Loon op Zand, Loon op’t Sandt.

LEE, A. VAN DER., 1992: De landschappelijke ontwikkeling van de Loonse en Drunense Duinen, in: Straet &

Vaert 1992, pp. 5-14, Loon op’t Sandt.

LYSIAS ADVIES., 2024: Inventarisatie Erfgoed & Overheid. Inventarisatie knelpunten, kansen en oplossingen bij gemeenten en provincies voor uitvoering van erfgoedtaken in de fysieke leefomgeving , Amersfoort. MEULEN, S. VAN DER., 2017: Quickscan cultuurhistorische waarden gemeente Loon op Zand, Geertruidenberg. MOSTERT, M./M. KOOI., 2019: Waterputten en potstallen uit de 15e - 19e eeuw in het buurtschap Efteling Een proefsleuvenonderzoek en opgraving in het vakantiepark Loonsche Land te Kaatsheuvel, ’sHertogenbosch (BAAC rapport A-16.0069). PROVINCIE NOORD-BRABANT., 2022: Levendig Brabant 2030. Integraal beleidskader cultuur, erfgoed, sport en

vrije tijd.

RAAP, E., 2022A: Langstraat, uit: Panorama Landschap – Karakterisering van de Nederlandse Landschapsgeschiedenis in 78 regio’s, Amersfoort. RAAP, E., 2022B: Meijerij, uit: Panorama Landschap – Karakterisering van de Nederlandse Landschapsgeschiedenis in 78 regio’s, Amersfoort. Roymans, N./H. Hiddink., 1992: Nederzettingssporen uit de bronstijd en de vroege ijzertijd op de Kraanvensche Heide te Loon op Zand, Straet & Vaert, pp. 57-72, Loon op’t Sandt. SPRENGERS, W./I. DE JONGH., 2023: Kerkenvisie Loon op Zand, Amsterdam. STROOTMAN LANDSCHAPSARCHITECTEN., 2019: Landschapspark Pauwels, Amsterdam.

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2674, definitief, versie 1.0, d.d. 25 september 2025

73

V24-5697: Onderzoeks- en adviesrapport ten behoeve van de Erfgoednota Loon op Zand. Naar een verankering van het bovengrondse erfgoed in het Ruimtelijk Beleid onder de Omgevingswet

TOORIANS, L., 2008: Zandloper. Landschap en geschiedenis van Nationaal Park De Loonse En Drunense Duinen en omgeving, Tilburg. TOORIANS, L., 2019: Pas op de Plaats, je bent rentmeester, Loon op Zand. TOORIANS, L., 2020: De Kraanvense Berg laat het samenspel zien tussen mens en natuur , Loon op Zand. TOORIANS, L., 2022: Loon op Zand, een kasteel in vermomming, in: In Brabant, Tijdschrift voor Brabants Erfgoed, nummer 1, 64-71. VREENEGOOR, E., 2006: De Kerk van Venloon. Waardestellend archeologisch onderzoek op de Kerkenakker in Loon op Zand, Amersfoort (Rapportage Archeologische Monumentenzorg 137).

Websites BRABANTS ERFGOED: De Tachtigjarige Oorlog in Loon op Zand - Brabants Erfgoed CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART HERZIENING 2024 NOORD-BRABANT: https://noordbrabant.maps.arcgis.com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=cc65ce7c9a66445ea653a582f26e4b85 ERFGOED BRABANT: www.erfgoedbrabant.nl GEMEENTE LOON OP ZAND: https://www.loonopzand.nl HEEMKUNDEKRING DE KETSHEUVEL: https://www.deketsheuvel.nl/ HEEMKUNDEKRING LOON OP ’T SANDT: https://heemkundekringloonoptsandt.nl/ HET WITTE KASTEEL: https://hetwittekasteel.nl/geschiedenis/ HISTLAND: Histland | Bronnen en kaarten | Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed LANDSCHAP PAUWELS: https://landschappauwels.nl/over-ons/ OVERHEID: https://www.overheid.nl/ PAROCHIE H.

WILLIBRORD: https://parochiewillibrord.nl/hh-martelaren-van-gorcum/ PROVINCIE NOORD-BRABANT: www.brabant.nl RESTAURATIEFONDS: https://www.restauratiefonds.nl/particulier/financieren/alle-financieringen/brabantserfgoedfonds RIJKSDIENST VOOR HET CULTUREEL ERFGOED: https://www.cultureelerfgoed.nl/ RUIMTELIJKE PLANNEN: www.ruimtelijkeplannen.nl RIJKSOVERHEID: www.rijksoverheid.nl RIJKSDIENST VOOR ONDERNEMEND NEDERLAND: www.rvo.nl STEUNPUNT CULTUREEL ERFGOED NOORD-HOLLAND: www.steunpuntcultureelerfgoednh.nl TAM-OMGEVINGSVERORDENING NOORD-BRABANT: Omgevingsverordening Noord-Brabant VAN LIER: https://www.vanlier.nl/over-van-lier WIKI MIDDEN-BRABANT: https://wikimiddenbrabant.nl/Portaal:Loon_op_Zand

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2674, definitief, versie 1.0, d.d. 25 september 2025

74

V24-5697: Onderzoeks- en adviesrapport ten behoeve van de Erfgoednota Loon op Zand. Naar een verankering van het bovengrondse erfgoed in het Ruimtelijk Beleid onder de Omgevingswet

11

Afbeeldingenlijst, kaarten en bijlagen

Afbeeldingenlijst Afbeelding 1 De schijf van vijf in de Omgevingswet. Bron: RCE 2022. ..................................................................... 6 Afbeelding 2 De schijf van vijf in de Omgevingswet. Bron: RCE 2022. .................................................................. 12 Afbeelding 3 Overgenomen uit het Beleidskader Levendig Brabant 2030. Bron: Provincie Noord-Brabant 2022, 15. ...................................................................................................................................................................................... 16 Afbeelding 4 Cultuurhistorische Waardenkaart Noord-Brabant, herziening 2024. Aangegeven zijn de Cultuurhistorische waarden van Provinciaal belang: complexen van cultuurhistorisch belang en de cultuurhistorische waardevolle gebieden. Bron: Provincie Noord-Brabant (https://noordbrabant.maps.arcgis.com/apps/instant/sidebar/index.html?appid=cc65ce7c9a66445ea653a582f26e4b85 ) ..... 17 Afbeelding 5 Overzicht gebiedsindeling Handboek Ruimtelijke Kwaliteit. Bron: Handboek Ruimtelijke Kwaliteit, p.13 ............................................................................................................................................................................ 22 Afbeelding 6 Visiekaart Omgevingsvisie Loon op Zand 2040.

Op de visiekaart wordt met betrekking tot erfgoed aangegeven waar ‘behoud van karakteristieken historische bebouwingslinten’ wordt nagestreefd. Bron: website gemeente Loon op Zand ............................................................................................................................ 25 Afbeelding 7 Kerken in religieus gebruik in de gemeente Loon op Zand ten tijde van het opstellen van de Kerkenvisie in 2023. Overgenomen uit: Kerkenvisie Loon op Zand, 14. ..................................................................26 Afbeelding 8 Uitsnede van een luchtfoto van het Landschapspark Pauwels. Bron: Strootman Landschapsarchitecten 2019, 7. ............................................................................................................................................ 27 Afbeelding 9 Beoordelingsschema uit de quickscan cultuurhistorische waarden. Bron: van der Meulen 2017, 96. ......................................................................................................................................................................................30 Afbeelding 10 Regio’s Langstraat en de Meierij in de gemeente Loon op Zand. .................................................. 36 Afbeelding 11 Coulisselandschap bij de Duikse Hoef. Foto: Vestigia, 11-07-25. .....................................................

36 Afbeelding 12 Loonse en Drunense duinen. Foto: Vestigia, 11-07-25. ...................................................................... 37 Afbeelding 13 Oude perceelswallen (rechts) op landgoed Huis ter Heide. Foto: Vestigia, 11-07-25. .............. 37 Afbeelding 14 Uitsnede van een kaart door Z. Roman (1656, 1661 of 1692). Bron: Archieven, VROA (1902), 109-117; Grooten (1973) noot 10; Donkersloot (1981) 154, 775. ..................................................................................... 38 Afbeelding 15 Uitsnede van een kaart van het gebied rondom de Biesbosch (…) door J. van den Avela (1750-1775). De naam Kaatsheuvel is hierop niet zichtbaar. Bron: Archieven.nl (VROA (1902), 109-117; Lijst Nemelaer 254)........................................................................................................................................................................... 38 Afbeelding 16 Rabatten in de gemeente. Foto: Vestigia, 11-07-25. ............................................................................. 39 Afbeelding 17 Duikse Hoef. Foto: Vestigia, 11-07-25. .................................................................................................... 40 Afbeelding 18 Voorbeelden woningbouw laatste 50 jaar. Foto: Vestigia, 11-07-25............................................... 41 Afbeelding 19 Villawijk Loon op Zand.

Foto: Vestigia, 11-07-25. ............................................................................... 41 Afbeelding 20 Afmeetinghe van alsulcke Velden, Dijcken, Wegen en Uytwateringhen, als by dese Caerte vertoont wort (…) By myn I. Bastingius, Geswooren en geadmitteert Landt-meeter, 1658. Bron: BHIC ’sHertogenbosch (via Archieven.nl: toegang 343 inventarisnr. 3119). .........................................................................42 Afbeelding 21 Voorbeeld van een oude doorgaande weg. Foto: Vestigia, 11-07-25. .............................................42 Afbeelding 22 Vele eeuwenoude paden doorkruisen de Loonse en Drunense Duinen (niet op foto zichtbaar). Foto: Vestigia, 11-07-25. .................................................................................................................................... 43 Afbeelding 23 Een zanddijk die water moest tegenhouden. Foto: Vestigia, 11-07-25. ......................................... 43 Afbeelding 24 Galgenwiel. Foto: Vestigia, 11-07-25. .................................................................................................... 43 Afbeelding 25 Prospectus Castelli Loon op ’t Sandt (…) uit ca. 1700 door H. Causé, naar J. van Croes. Bron: Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) via Archieven.nl inv. 343 toegang 1186. .................... 44 Afbeelding 26 Het Witte Kasteel.

Foto: Vestigia, 11-07-25. .......................................................................................... 45 Afbeelding 27 Oprijlaan het Witte Kasteel. Foto: Vestigia, 11-07-25. ....................................................................... 45 Afbeelding 28 Cirkelvormig element behorende bij het kasteel. Foto: Vestigia, 11-07-25. ................................ 45 Afbeelding 29 Land van Kleef. Foto: Vestigia, 11-07-25. .............................................................................................. 46 Afbeelding 30 Locatie van de oude kerk op de kaart van Verhees, 1773. Afbeelding: via L. Toorians. ......... 46 Afbeelding 31 Stuifzandwal bij Kerkenakker. Foto: Vestigia, 11-07-25. .................................................................... 47

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2674, definitief, versie 1.0, d.d. 25 september 2025

75

V24-5697: Onderzoeks- en adviesrapport ten behoeve van de Erfgoednota Loon op Zand. Naar een verankering van het bovengrondse erfgoed in het Ruimtelijk Beleid onder de Omgevingswet

Afbeelding 32 Kunstwerk bij de Sint-Williebrordkerk te Venloon. Foto: Vestigia, 11-07-25. ........................... 47 Afbeelding 33 Achterzijde pastorie naast de HH. Martelaren van Gorcum kerk. Foto: Vestigia, 11-07-25. ..48 Afbeelding 34 Kerkhof achter de HH. Martelaren van Gorcum kerk. Foto: Vestigia, 11-07-25. .......................48 Afbeelding 35 Klooster aan overzijde kerk met beeld, Erastraat 5. Foto: Vestigia, 11-07-25. ............................ 49 Afbeelding 36 Kerkenpad Duikse Hoef. Foto: Vestigia, 11-07-25. .............................................................................. 49 Afbeelding 37 Het Oude Raadhuis (1853-1950) aan de Hoek Hoofdstraat/Peperstraat te Kaatsheuvel. Afbeelding: Heemkundevereniging De Ketsheuvel. .......................................................................................................51 Afbeelding 38 Uitspanning Loonse en Drunense Duinen met oorspronkelijke speeltuin (onder). Foto: Vestigia, 11-07-25. .................................................................................................................................................................... 52 Afbeelding 39 Oorspronkelijke speeltuin Uitspanning Loonse en Drunense Duinen. Foto: Vestigia, 11-0725.

................................................................................................................................................................................................. 52 Afbeelding 40 Kaatsheuvel kerk aan Erasstraat met op de achtergrond het klooster. Foto: Vestigia, 11-0725. ................................................................................................................................................................................................. 54 Afbeelding 41 De voorzijde van de basisschool aan de Gasthuisstraat 9 te Kaatsheuvel met aan de voorgevel een beeld van de Heilige Theresia. Foto: S. van der Meulen 2017, 15. ................................................. 57 Afbeelding 42 Voormalige brandweerkazerne aan het Anton Pieckplein 117 te Kaatsheuvel. Foto: S. van der Meulen 2017, 9. ................................................................................................................................................................ 58 Afbeelding 43 Pastorie uit 1924 aan de Zuidhollandsedijk 61 te Kaatsheuvel. Foto: S. van der Meulen 2017, 46.................................................................................................................................................................................................. 58 Afbeelding 44 Kapel ten zuiden van Loon op Zand. Foto: Vestigia, 11-07-25.

....................................................... 59 Afbeelding 45 Bakhuis aan de Middelstraat 68 te De Moer. Foto: S. van der Meulen 2017, 51. ....................... 59 Afbeelding 46 Boerderij uit ca. 1900 (gewijzigd 1973) aan de Kraanven 35-37 te Loon op Zand. Foto: S. van der Meulen 2017, 81. .............................................................................................................................................................. 60 Afbeelding 47 De Televisietoren bij Loon op Zand, gezien vanaf de Midden Brabantweg richting het oosten. Foto: Google Street View, oktober 2024 (geraadpleegd 28-07-25). ........................................................... 60 Afbeelding 48 Zandweg in de gemeente Loon op Zand. Foto: Vestigia, 11-07-25. ............................................... 67 Afbeelding 49 De Loonse en Drunense duinen in de gemeente Loon op Zand. Foto: Vestigia, 11-07-25. ....68 Kaarten Kaart 1: Kaart 2: Kaart 3: Kaart 4:

Voorlopige Erfgoedkaart Dorpsgezichten Voorlopige Erfgoedkaart Gebouwd erfgoed Voorlopige Erfgoedkaart Landschap Voorlopige beleidskaart erfgoed

Bijlagen Bijlage 1: Bijlage 2: Bijlage 3: Bijlage 4: Bijlage 5: Bijlage 6: Bijlage 7: Bijlage 8: Bijlage 9: Bijlage 10: Bijlage 11: Bijlage 12: Bijlage 13: Bijlage 14:

Opmerkingen op de conceptnota en het verantwoordingsrapport Cultuurhistorisch waardevol gebied Dijkbaanse Steeg en omgeving Cultuurhistorisch waardevol gebied Loonse en Drunense Duinen Cultuurhistorisch waardevol gebied Landgoed Huis ter Heide Cultuurhistorisch waardevol gebied Kasteel van Loon op Zand Lijst gemeentelijke monumenten Loon op Zand, versie augustus 2025 Erfgoedverordening 2015 Verordening ‘Commissie Omgevingskwaliteit’ van de gemeente Loon op Zand Erfgoedregister voor dorpsgezichten Erfgoedregister voor gebouwde objecten Erfgoedregister voor de cultuurlandschappen Verslag Marktdag Verslagen bijeenkomsten klankbordgroep Erfgoedregister van de voorlopige beleidskaart

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2674, definitief, versie 1.0, d.d. 25 september 2025

76

V24-5697: Onderzoeks- en adviesrapport ten behoeve van de Erfgoednota Loon op Zand. Naar een verankering van het bovengrondse erfgoed in het Ruimtelijk Beleid onder de Omgevingswet

VESTIGIA Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V2674, definitief, versie 1.0, d.d. 25 september 2025

77

Bijlage 1 Opmerkingen op de conceptnota en het verantwoordingsrapport

Reactie van Stichting Het Witte Kasteel op Voorstel Nota Erfgoedbeleid 2026-2036 gemeente Loon op Zand 20 augustus 2025 Opmerking vooraf: Als deelnemers aan de Klankbordgroep hadden wij graag onze reactie, en die van de andere leden van de Klankbordgroep, met elkaar en met de medewerkers van bureau Vestigia willen bespreken. Dan was er afstemming en mogelijk een gezamenlijke reactie van de klankbordgroep geweest. Omdat het Voorstel Nota Erfgoedbeleid niet aan de klankbordgroep voor bespreking is voorgelegd, hebben wij dat niet kunnen doen. Als echte ‘klankbordgroep’ voor de nota zelf heeft de klankbordgroep in onze ogen dus niet kunnen functioneren. Reactie vanuit de optiek van Stichting Het Witte Kasteel De nota toont zich in de eerste twee hoofdstukken (pag. 7 t/m 20) als een gedegen studie van actuele opvattingen over erfgoedbeleid. Daarbij wordt een weergave gegeven van huidig Europees, rijks-, provinciaal- en gemeentelijk beleid, waarbij ook kort wordt beschreven de historische en actuele situatie van de gemeente Loon op Zand. Wij kunnen ons vinden in deze weergave. De betekenis van het Witte Kasteel komt ook in diverse passages op een juiste wijze beknopt tot uiting. Bij de beschrijving (pag.13) en duiding (pag.18) van het Verdrag van Faro zou de betekenis van ‘Faro’ als Europese afspraak verduidelijkt kunnen worden (niet elke lezer zal het begrip Faro iets zeggen).

In paragraaf 2, pag. 18, “De effecten van erfgoed”, wordt geconcludeerd dat erfgoed zeer van betekenis is voor de kwaliteit van de leefomgeving, dat het van betekenis kan zijn voor de economie, dat het onze identiteit versterkt (“ons culturele erfgoed is de trots van veel van onze inwoners”) en dat erfgoed “verbindt”, dat wil zeggen mensen samenbrengt. Zijn we het allemaal mee eens. Waar vervolgens gesteld wordt (in de geest van Faro) dat “erfgoed van ons allemaal is” en dat je er “dus samen mee aan de slag kunt” plaatsen wij een kanttekening. Waar het gaat om monumentale gebouwen zijn deze vaak in eigendom van particulieren, bedrijven of stichtingen en dat brengt met zich mee dat er beperkingen zijn in de mate waarin je er “samen ermee aan de slag kunt”. Zie toelichting hierna. Onze visie op erfgoed, doel en ambitie (hoofdstuk 3) en de uitwerking in Programmalijnen en uitvoering (hoofdstuk 5) De geformuleerde doelstellingen (hoofdstuk 3) en programmalijnen (hoofdstuk 5) kunnen wij in hoofdlijn onderschrijven. Niettemin vonden wij het ‘lastig’ om goed ‘grip’ te krijgen op de nota, omdat doelstellingen en uitwerkingen in verschillende paragrafen

telkens weer net iets anders beschreven worden en de diverse invalshoeken van Europa (‘Faro’), rijk, provincie en gemeente het ook niet heel toegankelijk maken. Voorstel Erfgoedbeleid van de gemeente Het valt op dat in de nota allerlei ideële motieven naar voren worden gehaald, om het belang van instandhouding van erfgoed te onderbouwen. Zoals: het geeft invulling aan onze identiteit, erfgoed is van ons allemaal, het verbindt mensen, etc. Wij missen het uitgangspunt, dat onder meer door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed werd en wordt uitgedragen, dat om erfgoed te kunnen behouden ook ’economische dragers’ nodig zijn, dat wil zeggen dat nieuwe functies aan de monumenten kunnen worden gegeven (‘herbestemming’}, die ook een ‘exploitatie’ van het erfgoed mogelijk maken. In de situatie van Het Witte Kasteel is daar ook op ingespeeld, met respect en erkenning van de cultuurhistorische waarde van het rijksmonument ‘Landgoed Het Witte Kasteel’. Herbestemming en een passende exploitatie van erfgoed, kan echter ook beperking of inperking van de toegankelijkheid en gebruiksmogelijkheid van een monument met zich meebrengen. We zien daar meerdere voorbeelden van in de gemeente: Molen De Couwenberg in Kaatsheuvel kreeg de functie van restaurant, de Josefkerk in Kaatsheuvel kon (met aanpassing) behouden worden door er een gezondheidscentrum in te vestigen.

Voor Het Witte Kasteel geldt dat een economische drager voor behoud van het landgoed is gevonden door commercieel gebruik mogelijk te maken, naast de invulling met maatschappelijke en sociaal-culturele activiteiten. Dit alles uiteraard passend binnen de historische context. Deze ‘realiteitszin’ vinden wij niet terug in de beschrijvingen in de voorliggende nota. Namens Stichting Het Witte Kasteel Wim Luijendijk, Francine Broos leden Klankbordgroep

N.B. Wij attenderen er nog op dat afdeelding 7 “Ruïne Kasteel Loon op Zand” op pag. 23 niet Het Witte Kasteel betreft, dus mogelijk is deze afbeelding verwarrend voor de lezer.

Rianne Averink Van: Verzonden: Aan: Onderwerp:

Lauran Toorians <laurantoorians@cs.com> woensdag 20 augustus 2025 18:16 Samantha Pellis Re: Concept erfgoedbeleid + onderzoeks- en adviesrapport

Ja, natuurlijk akkoord. Hartelijk, Lauran Op woensdag 20 augustus 2025 om 15:54:49 CEST schreef Samantha Pellis <s.pellis@loonopzand.nl>:

Goedemiddag Lauran, Met heel veel dank voor je reactie. Ik stuur je opmerkingen graag door aan Vestigia met aan hen het verzoek deze integraal over te nemen. Is dat voor jou akkoord, en kan Vestigia contact met jou opnemen als zij nog vragen hebben over bepaalde details? Hartelijke groeten Samantha Verzonden vanuit Outlook voor iOS Van: Lauran Toorians <laurantoorians@cs.com> Verzonden: Wednesday, August 20, 2025 2:40:30 PM Aan: Samantha Pellis <s.pellis@loonopzand.nl> Onderwerp: Re: Concept erfgoedbeleid + onderzoeks- en adviesrapport

Beste Samantha, Sorry dat ik zo op het laatste moment reageer, maar allerlei andere bezigheden was ik het zowaar bijna vergeten. Ik heb gisteren en vandaag de stukken gelezen en heb eigenlijk maar weinig commentaar. Zo zie ik een paar keer staan dat het kasteel werd bezocht door Lodewijk XIV en door Napoleon. Van Lodewijk is zeker dat dit niet klopt. Zijn verblijf en reisroutes zijn van dag tot dag gedocumenteerd en Loon op Zand komt daarin niet voor. Over Napoleon twijfel ik. Daar heb ik nog nooit een bewijs voor gezien. Het verdient de voorkeur om steeds Paulus van Haastrecht te schrijven (en andere, archaïsche spellingen te vermijden). Dat voorkomt verwarring en het is goed gebruik om middeleeuwse namen zoveel mogelijk in hun moderne vorm te gebruiken. Nog correcter zou dan Paul van Haastrecht zijn geweest, maar dat 'Pauwels' is zo ingeburgerd dat we dat beter kunnen blijven gebruiken. De Beers(ch)e Overlaat wordt enkele keren genoemd, maar die bevindt zich bij Beers aan de Maas, in de buurt van Grave. Dus niet bepaald in Loon op Zand of naaste omgeving. Die overlaat had wel invloed, want als die werkte en de Beersche Maas 'liep' zorgde die voor overlast in de Maaskant en rond 's-Hertogenbosch en als daar ook de beken (Dommel en Aa) hoog stonden, zette die overlast zich voort in de oostelijke Langstraat en in de richting van Kaatsheuvel.

Dat leidde in 1658 tot een dijkdoorbraak waarbij het Galgenwiel ontstond. Die plas is dus dateerbaar. 1

De Baardwijkse Overlaat werd aangelegd om deze overstromingsproblemen op te lossen, maar die ligt buiten de gemeente Loon op Zand. Ik mis op de kaarten steeds de maliebaan bij het kasteel (in elk geval het deel ten zuiden van de Kasteelhoevenweg). Het lijkt me belangrijk die toe te voegen. Daarbij dient de kaart door Hendrik Verhees leidend te zijn. In de lijsten klopt bij GE_252 (schutsboom) het adres niet. Dit is niet bij de Hoge Steenweg, wel op de Kasteelweide. En tot slot: Ik mis Weteringstraat 17a. Dat is een nog gaaf fabriekspand en daarmee een van de laatste intacte stukken industrieel erfgoed in Loon op Zand. (Er is mogelijk nog wel wat meer op achterterreinen en dus niet (goed) zichtbaar vanaf de openbare weg.) Zoals gezegd, het is niet veel en het zijn details. Hartelijke groeten, Lauran Op maandag 4 augustus 2025 om 11:20:50 CEST schreef Samantha Pellis <s.pellis@loonopzand.nl>:

Goedemorgen,

Met veel plezier stuur ik via We Transfer de stukken die we hebben ontvangen van Vestigia: het concept erfgoedbeleid en het daarbij behorende onderzoeks- en adviesrapport. Vanwege de omvang van de documenten worden ze via WeTransfer verzonden. Ik ben benieuwd naar jullie tips en opmerkingen!

Ik wil jullie verzoeken om uiterlijk 20 augustus te reageren. Ik weet dat het kort dag is, zeker gezien de vakantieperiode. Maar we willen proberen het beleid nog dit jaar vast te laten stellen en we werken er hard aan om dit geregeld te krijgen. Reacties mogen in reactie op deze mail, of in een separaat document.

Voor vragen ben ik uiteraard bereikbaar, per mail of telefonisch. Alvast hartelijke dank voor alle inzet en moeite, ik waardeer enorm hoe jullie meedenken om het Loonse erfgoed een mooie, welverdiende plaats in onze gemeente te geven!

Met hartelijke groet,

2