Bijlage 1. Jaarstukken 2024

Met deze koffers gaan we in 2025 leerlingen op speelse wijze bewustmaken van geldzorgen en de risico's rondom schulden. De verdere uitvoering van de plannen die zijn besproken in het beleidsplan Schuldhulpverlening 20252028 wordt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma medio 2025. Hoewel het beroep op jeugdhulp verder is toegenomen, is deze stijging enigszins beperkt gebleven dankzij onze inzet op normaliseren en preventie. Hiervoor zijn voorliggende voorzieningen actief onder de aandacht gebracht bij de jeugdconsulenten, om waar mogelijk af te schalen. Daarnaast zijn de jeugdconsulenten verder toegerust middels bijscholing, onder andere in het toepassen van de Jouw Ingebrachte Mentor (JIM)-methodiek. Hiermee bevorderen we vroegtijdige, informele ondersteuning en versterken we het eigen netwerk van gezinnen en jeugdigen. Onze verbonden partijen: Regio Hart van Brabant bestuurscommissie jeugd

22

Onze speerpunten: Pilot Maatpact Doel: Snel doelmatige en passende hulp inzetten in casuïstiek, waarbij de wetgeving geen belemmering moet vormen. Inhoud: De maatpactgedachte (out-of-the-box denken) is een andere manier van werken, het vraagt om het loslaten van oude denkprocessen van wat wettelijk kan en mag naar (onorthodoxe) oplossingen voor een hulpvraag. Een maatpactoplossing is dan beter voor de inwoner en vaak goedkoper dan het verstrekken van verschillende wettelijke voorzieningen naast elkaar. Snel kunnen doorpakken is essentieel bij maatpactcasussen. Resultaat In 2024 is in de maatpactgedachte (out-of-the-box denken) meerdere malen toegepast. We hebben geleerd dat de maatwerkgedachte niet zo zeer een andere manier van werken is, maar een andere manier van denken. De cliënt staat centraal; we werken vanuit zijn/haar perspectief op de toekomst. Hierbij durven we buiten de wettelijke kaders te denken. Dat een maatwerkoplossing op termijn goedkoper is onderbouwen we en maken we inzichtelijk door middel van een waardedriehoek. In 2024 is in twee casussen gebruik gemaakt van maatwerkgelden. Alle overige maatwerkcasussen zijn binnen de reguliere beschikbare middelen opgepakt.

Verwachting is dat binnen het Sterk Lokale Team (opgave in de hervormingsagenda jeugd, moet in 2027 staan) de meeste casuïstiek opgepakt kan worden en dat maatwerk vooral samenwerking over grenzen heen gaat. Beweging zit voornamelijk in onderbouwing qua rendement, legitimiteit en betrokkenheid. Niet zozeer in geld. Maatwerk is een gedachtengoed in de volle breedte van het sociaal domein. Inzet Wmo Begeleiding verloopt via Siem (regionale uitvoering via Coalitie) Doel: Na indicatie door gemeente levert Siem effectief en efficiënt Wmo-begeleiding. Inhoud: Na besluitvorming door de gemeenteraad in juni 2023 is de implementatie van de aansluiting bij Siem voor de Wmo-begeleiding gestart. Siem is de naam voor de coalitie van zorgaanbieders die gezamenlijk een contract hebben gesloten met de regiogemeenten voor de uitvoering van Wmo-begeleiding. De aansluiting wordt in het 4e kwartaal van 2023 geëffectueerd en in december afgerond. Vanaf januari 2024 start de dienstverlening door Siem. Deze dienstverlening wordt gemonitord en geëvalueerd, zodat de cliënten zo goed mogelijk begeleid worden. Waar nodig zal in overleg met Siem gezorgd worden voor het oplossen van eventuele knelpunten. Resultaat Inmiddels is de samenwerking met Siem gerealiseerd. In het afgelopen jaar zijn werkwijze en samenwerking geoptimaliseerd, De implementatie lijkt redelijk soepel te zijn verlopen.

Hier is ook in het komende jaar in de reguliere werkzaamheden nog aandacht voor, al is het niet langer een speerpunt. 2.5 Arbeidsparticipatie Wat wilden we bereiken? Onze inwoners participeren op een zo hoog mogelijk niveau, het liefst via betaald werk. Inwoners kunnen zelf in hun inkomen voorzien. Waar dat (tijdelijk) niet mogelijk is, bieden wij een vangnet. Statushouders die in onze gemeente komen wonen, begeleiden we zo snel mogelijk naar inburgering en participatie in de samenleving (bij voorkeur met betaald werk). Een effectieve en efficiënte inzet van Baanbrekers voor het verstrekken van inkomensondersteuning (uitkeringen) en het bemiddelen naar of het verstrekken van werk.

23

Inhoudelijke toelichting algemeen In 2024 is meer zicht gecreëerd op de groep langdurig bijstandsgerechtigden. We analyseerden wie deze inwoners zijn, in welke situatie zij zitten, welke problemen er mogelijk op de verschillende leefgebieden (en in de omgeving) spelen en welke ondersteuning zij nodig hebben om mee te doen in de maatschappij, al dan niet via betaald werk. Het hebben van zicht op deze doelgroep is een van de verplichtingen vanuit de Participatiewet. Om deze doelgroep te activeren, hebben we gemeentelijke participatiecoaches ingezet die de begeleiding van Baanbrekers over kunnen nemen. Dit omdat Baanbrekers begeleiding kan bieden aan bijstandsgerechtigden gedurende de eerste vijftien maanden naar een vorm van (betaald) werk indien deze bijstandsgerechtigden arbeidsvermogen hebben. Statushouders die in onze gemeente komen wonen, krijgen naast maatschappelijke begeleiding snel begeleiding richting inburgering en participatie. Bij aankomst in de gemeente of wanneer een statushouder vanuit het asielzoekerscentrum aangeeft te willen inburgeren, melden de inburgeringsconsulenten van de gemeente hen aan bij het Refugee Team en Werkvloertaal. Er wordt gestart met een brede intake van tien weken om de juiste inburgeringsroute te bepalen op basis van leerbaarheid, schoolervaring en werkervaringen.

Samen met de statushouder wordt een Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) opgesteld. Indien nodig, volgt de statushouder bij het Refugee Team een zestien weken durende Oriëntatiefase, waarin gewerkt wordt aan het maken van een CV en kennis over de Nederlandse maatschappij. In het eerste jaar helpt het Refugee Team bij het vinden van vrijwilligerswerk of een parttimebaan met begeleiding van een coach. Betaalde banen worden gezocht op basis van taal, ervaring en interesses. Bij vrijwilligerswerk, bij voorkeur binnen de gemeente, wordt aangestuurd op Nederlands spreken, vergroten van het netwerk en het opdoen van werkervaring. Na maximaal een jaar volgt een warme overdracht naar Baanbrekers dat de participatie overneemt met focus op de Participatiewet. De inburgeringsconsulenten van de gemeente blijven betrokken en maken dat het PIP passend blijft. De Wet inburgering 2021 is in 2022 van kracht geworden, waarbij het behalen van de inburgering gemiddeld drie jaar duurt. Hierdoor zijn de meeste inburgeraars nog bezig met hun traject. In 2024 hebben de eerste jongeren hun inburgering afgerond en zijn doorgestroomd naar regulier mbo-niveau 4 en universitair onderwijs.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Binnen onze reguliere taken: Realisatie We begeleiden inwoners naar zo regulier mogelijk werk - Aantal inwoners in de bijstand We begeleiden en bemiddelen zodat mensen stappen kunnen zetten naar en op de arbeidsmarkt - Netto arbeidsparticipatie We moedigen mensen aan om deel te nemen aan sociale, culturele en sportactiviteiten - Aantal afgegeven SamenLoont passen - Gebruik van de scholierenregeling (aantal) We dragen zorg voor een adequaat inburgeringsaanbod - De mate waarin we voldoen aan de taakstelling die door het Rijk is opgelegd

Begroting

Realisatie

2022

2023

2023

2024

2024

225

230

220

220

248

74,2 (CBS)

73,4 (CBS)

769

778

775

800

752

55

54

70

90

64

100%

79%

100%

100%

100%

74,2 (CBS)

24

Onze verbonden partijen: Gemeenschappelijke Regeling Baanbrekers Onze speerpunten: Doorontwikkeling participatiecoach (voorheen gidsfunctie) Doel: Inzicht krijgen in de doelgroep, hun problematiek per leefgebied en ondersteuningsbehoefte, waarna zij minimaal een trede stijgen op de Participatieladder, bij voorkeur door middel van betaald werk. Inhoud: Vanuit de Participatiewet moeten wij inwoners begeleiden naar werk. Bij de koerswijziging van Baanbrekers besloten de drie gemeenteraden dat Baanbrekers zich richt op regulier werk en inwoners die binnen vijftien maanden naar werk te begeleiden zijn. De inwoners die daar langer de tijd voor nodig hebben, vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. In 2022 is gestart met een participatiecoach als pilot. Op basis van de evaluatie in 2023 zetten wij de participatiecoach in 2024 en 2025 verder in. Deze coach heeft intensief en persoonlijk contact met de inwoners: een bemoeizorg-type dat niet loslaat en verschil maakt voor de mensen. Resultaat In 2024 zijn twee participatiecoaches voor ieder acht uur per week ingezet om de doelgroep te leren kennen, te begeleiden naar een maatschappelijke activiteit en om opvolging aan hen te geven. De praktijk heeft uitgewezen dat er meer inzet wenselijk is om dit op een goede manier uit te voeren.

De pilot is eind 2024 omgezet naar een beheersmaatregel in de begroting 2025 en meerjarenbegroting 2026-2028. Hiermee worden meer uren beschikbaar gesteld voor maatschappelijke activering, zodat zowel een maatschappelijk als financieel rendement gerealiseerd kan worden.

Wat heeft het gekost in 2024? Thema Omschrijving 2.1 Onderwijs 2.2 Sport, cultuur en welzijn 2.3 Voorliggende voorzieningen 2.4 Maatwerk 2.5 Participatie Lasten voor reserves 2.99 Toevoeging reserves venster 2 Totaal lasten na toevoeging reserves 2.1 Onderwijs 2.2 Sport, cultuur en welzijn 2.3 Voorliggende voorzieningen 2.4 Maatwerk 2.5 Participatie Baten voor reserves 2.99 Onttrekking reserves venster 2 Totaal baten na onttrekking reserves Saldo venster 2

Begroting Gewijzigde Realisatie begroting 2.331 3.269 5.841 12.692 11.143 35.277 14 35.291 456 283 211 3.774 4.724 114 4.838 -30.453

2.217 3.997 5.646 16.763 11.572 40.194 1.491 41.685 489 279 307 30 4.317 5.421 2.177 7.598 -34.087

2.450 4.295 19.856 16.253 11.739 54.593 1.491 56.084 843 639 17.984 34 4.600 24.099 1.540 25.638 -30.445

Saldo

V/N

-233 -299 -14.210 510 -167 -14.398 -14.398 354 360 17.677 4 283 18.677 -637 18.040 3.642

N N N V N N V N V V V V V V N V V

25

Toelichting lasten Lasten Venster 2 (bedragen x € 1.000)

Nadeel

2.1 Onderwijs I Leerlingenvervoer

Nadeel Voordeel

-14.399 -233 61

Er is minder inzet van rolstoelvervoer en individueel vervoer dan verwacht. Daarnaast wordt er door chauffeurstekorten efficiënter gereden. Bij het opstellen van de begroting 2025 en meerjarenraming is hiermee rekening gehouden. I SPUK Onderwijsachterstandenbeleid Nadeel -82 Deze lasten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering onderwijsachterstandenbeleid en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I SPUK NPO middelen Nadeel -91 Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is een (niet-structureel) investeringsprogramma van het kabinet om de gevolgen van de coronacrisis voor leerlingen op te vangen. De beschikbare NPO middelen kunnen tot medio 2025 besteed worden en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I SPUK Hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Nadeel -166 Deze lasten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering Hulp gedupeerden toeslagenproblematiek voor de begeleiding van gedupeerden en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I Salarissen Voordeel 19 Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. I Overige afwijkingen Voordeel 26 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

2.2 Sport, cultuur en welzijn, erfgoed Nadeel -299 S Sport Nadeel -100 We hebben een nieuwe bruikleenovereenkomst gesloten met 9 in plaats van 6 buitensportverenigingen. De daaraan gekoppelde exploitatievergoedingen aan verenigingen zijn daardoor sterk toegenomen. Hiervoor is momenteel structureel te weinig begroot. I Sportbeoefening/-bevordering Nadeel -20 In 2024 is de verstrekte jeugdsportsubsidie iets toegenomen. Daarnaast financierde de gemeente deels de inzet van een buurtsportcoach in het bewegingsonderwijs, grotendeels ontvangen we van de basisscholen cofinanciering hiervoor, zie toelichting baten op dit onderdeel. Een deel van deze extra uitgaven hebben we kunnen dekken met incidentele middelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). I SPUK Brede regeling Nadeel -158 Deze lasten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 (SPUK Breed). De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Deze lasten hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I Pand de Wetering Nadeel -44 Bij het opzeggen van de contracten van het oude pand voor stroom bleken er opzeggingskosten verschuldigd te zijn. Deze kosten waren niet voorzien in de eerste aanleg.

I Pand de Werft Voordeel 33 Een deel van de post dagelijks onderhoud is gereserveerd voor het oplossen van storingen, schades, reparaties en dergelijke. Er bleek uiteindelijk minder van dit soort onderhoud noodzakelijk dan begroot. I Salarissen Voordeel 21 Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. I Overige afwijkingen Nadeel -31 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

26

2.3 Voorliggende voorzieningen I Jeugd Lokaal

Nadeel -14.210 Voordeel 81 Betreft een risicoreservering die we voor 2024 niet benut hebben. Voor 2025 is het de verwachting deze middelen wel in te moeten zetten t.b.v. de opgelopen regionale kosten in het kader van de transformatie in het sociaal domein. I Persoonsgebonden budget (PGB) Jeugd Voordeel 44 Gedurende het jaar hebben we het begrootte PGB budget (fors) bijgesteld. Deze bijstelling bleek juist te zijn én nog lager dan de bijstelling. I Uitvoeringsbudget voorliggend veld Voordeel 34 In 2024 is een bedrag voor subsidieverlening onbenut gebleven. In 2025 zal dit bedrag wel weer worden ingezet ten behoeve van versterking van het voorliggend veld. I SPUK Domein-overstijgend samenwerken Nadeel -41 Deze lasten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering Domein-overstijgend Samenwerken, deze regeling voeren we gezamenlijk uit met de Gemeente Waalwijk en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I SPUK Brede regeling Nadeel -294 Deze lasten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 (SPUK Breed). De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Deze lasten hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente.

I Langdurige opvang asielzoekers (Spreidingswet) Voordeel 50 Voor 2024 zouden we samen met Dongen een locatiestudie laten uitvoeren. Echter de samenwerking met Dongen is op dit onderwerp tot stilstand gekomen. Hierdoor zijn er geen uitgaven geweest in 2024. I Oekraïense vluchtelingen Nadeel -3.999 Dit betreft de kosten voor de opvanglocaties in de Theresiaschool en bij Arbeid Adelt. Deze kosten worden volledig door het Rijk vergoed, zie toelichting bij de baten. I Crisisnoodopvanglocatie Kaatsheuvel Nadeel -10.334 Voor de crisisnood opvang hebben we in 2024 kosten gemaakt. Deze lasten worden conform gemaakte afspraken doorbelast naar CNO. En hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I Salarissen Voordeel 211 Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. I Overige afwijkingen Voordeel 38 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

27

2.4 Maatwerk I Jeugd regionaal

Voordeel 510 Voordeel 75 Gebleken is dat we na de bijstelling van de regionale kosten gedurende het jaar minder uit hebben hoeven geven inzake de regionale kosten voor Jeugdhulp. Het exacte verschil is minimaal. I Lokaal Maatwerk 18Voordeel 27 De lokale kosten voor Jeugdhulp, buiten dat wat we regionaal bekostigen, wijken af van de begrootte kosten in ons voordeel. I Materieel rolstoelvoorziening Voordeel 25 Het aantal gebruikers van een rolstoelvoorziening is gedaald. I Materieel Woonvoorziening Nadeel -36 Er zijn meerdere relatief dure woningaanpassingen toegekend. I Immaterieel vervoersvoorzieningen WMO Voordeel 55 Door een wijziging in het uitvoeringsbesluit wordt minder gebruik gemaakt van deze voorziening. Daarnaast is er sprake van chauffeurstekorten waardoor er efficiënter gepland is. Bij het opstellen van de begroting 2025 en meerjarenraming is hiermee rekening gehouden. S Bijdrage beschermd wonen Nadeel -60 Een bijdrage aan de kosten van beschermd wonen Licht Verstandelijke Beperking (LVB) aan de gemeente Tilburg, is abusievelijk niet opgenomen in de begroting 2024. S WMO (ZIN) Nadeel -131 Het nadeel is het gevolg van hogere lokale inzet aanbieders, welke niet zijn aangesloten bij SIEM, dan begroot. Dit vertaalt zich echter niet in een lagere bijdrage aan de regionale inkoop (SIEM). Per saldo betekent dit een toename van kosten op Begeleiding en Dagopvang.

De verklaring hiervoor ligt in een toename van het aantal cliënten. I Huishoudelijke verzorging (HBH) Nadeel -52 Bij eerdere prognoses is uitgegaan van een lager verzilveringspercentage zorgleveranciers (95% in plaats van 96%), effect € 35.000 nadeel. Ook is sprake van een toename in het aantal voorzieningen hulp bij het huishouden in het 4e kwartaal 2024. I Salarissen Voordeel 595 Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. I Overige afwijkingen Voordeel 12 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 2.5 Participatie Nadeel -167 I Schuldhulpverlening Voordeel 26 Er werden vanaf medio 2024 minder ondernemers doorverwezen naar schuldhulpverlening. Bij het opstellen van de begroting 2025 en meerjarenraming is hiermee rekening gehouden. I Bijzondere bijstand Nadeel -41 De kosten van bewindvoering en de collectieve ziektekostenverzekering waren relatief hoog in 2024. Bij het opstellen van de begroting 2025 en meerjarenraming is hiermee rekening gehouden. I Participatie/BUIG Nadeel -291 De middelen die vanuit de gebundelde uitkering (BUIG) aan de gemeente worden verstrekt, worden één op één doorbetaald aan Baanbrekers. We hebben meer geld ontvangen en doorgezet naar Baanbrekers dan begroot.

I Inburgering Voordeel 59 Aangezien er minder inburgeringsplichtigen zijn gevestigd in de gemeente zijn er minder kosten gemaakt dan ingeschat. I Salarissen Voordeel 58 Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. I Overige afwijkingen Voordeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 2.99 Mutaties reserves Voordeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

22 0

28

Toelichting baten Baten Venster 2 (bedragen x € 1.000)

Voordeel

18.040

2.1 Onderwijs Voordeel 354 I SPUK Onderwijsachterstandenbeleid Voordeel 82 Deze baten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering onderwijsachterstandenbeleid en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I SPUK NPO middelen Voordeel 91 Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is een (niet-structureel) investeringsprogramma van het kabinet om de gevolgen van de coronacrisis voor leerlingen op te vangen. De beschikbare NPO middelen kunnen tot medio 2025 besteed worden en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I SPUK Hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Voordeel Deze baten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering Hulp gedupeerden toeslagenproblematiek voor de begeleiding van gedupeerden en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente.

166

I Overige afwijkingen Voordeel 15 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 2.2 Sport, cultuur en welzijn, erfgoed Voordeel 360 I Sportbeoefening/-bevordering Voordeel 74 We ontvangen van basisscholen cofinanciering voor het inzetten van een buurtsportcoach voor het bewegingsonderwijs. Dit bedrag dient als dekking voor de meerkosten aan de lasten. Deze constructie is met ingang van 2026 niet meer van toepassing door wijziging in de BRC-regeling (Brede Regeling Combinatiefunctionarissen). I SPUK Brede regeling Voordeel 158 Deze baten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 (SPUK Breed). De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Deze baten hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I Tijdelijke huisvesting gebruikers Wetering Voordeel 45 Zoals bekend worden de extra huurkosten gecompenseerd die vaste gebruikers van de Wetering betalen in hun tijdelijke huisvesting. De gemeente heeft hiervoor huurovereenkomsten opgesteld met de Venloene, Casade en het Hubertusgilde. Met de vaste gebruikers zijn gebruiksovereenkomsten opgesteld op basis van de huur die zij in de Wetering zouden betalen. Zij ontvangen hiervoor 1 keer per kwartaal een rekening van de gemeente.

Het bedrag van € 45.000 is het totaal van die huurinkomsten, o.a. € 21.500 van de bibliotheek. I Pand de Werft Voordeel Er zijn in 2024 meer servicekosten ontvangen dan oorspronkelijk ingeschat. I Overige afwijkingen Voordeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

25 58

29

2.3 Voorliggende voorzieningen Voordeel 17.677 I SPUK Domein-overstijgend samenwerken Voordeel 41 Deze baten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering Domein-overstijgend Samenwerken, deze regeling voeren we gezamenlijk uit met de Gemeente Waalwijk en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I SPUK Brede regeling

Voordeel

294

Deze baten worden gedekt vanuit de specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026 (SPUK Breed). De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Deze baten hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente. I Langdurige opvang asielzoekers (Spreidingswet) Nadeel -50 Voor 2024 zouden we samen met Dongen een locatiestudie laten uitvoeren en hiervoor was een incidenteel budget van € 50.000 nodig. De dekking van deze kosten hadden vanuit SPUKmiddelen Oekraïne plaats moeten vinden. Echter omdat deze kosten niet gemaakt zijn is er ook geen dekking gekomen vanuit SPUK-middelen Oekraïne. I Oekraïense vluchtelingen Voordeel 7.043 Alle kosten € 3.999.000 die wij maken voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen worden door het Rijk vergoed. In 2023 en 2024 is meer vergoeding vanuit het Rijk ontvangen dan we aan kosten hebben gemaakt. Het overschot € 3.043.000 valt vrij ten gunste van het resultaat. I Crisisnoodopvanglocatie Kaatsheuvel Voordeel 10.334 Voor de crisisnood opvang hebben we in 2024 middelen vanuit CNO ontvangen. Deze inkomsten zijn gelijk aan de uitgaven die wij maken en hebben geen financiële consequenties voor de begroting en rekening van de gemeente.

I Overige afwijkingen Voordeel 15 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 2.4 Maatwerk Voordeel 4 I Overige afwijkingen Voordeel 4 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 2.5 Participatie Voordeel 283 I Participatie/BUIG Voordeel 291 De middelen die vanuit de gebundelde uitkering (BUIG) aan de gemeente worden verstrekt, worden één op één doorbetaald aan Baanbrekers. We hebben meer geld ontvangen en doorgezet naar Baanbrekers dan begroot. I Inburgering Nadeel -33 Minder inburgeringsplichtingen zijn gestart dan er was verwacht. Dit vanwege het minder plaatsen van 18+ binnen de gemeente. I Overige afwijkingen Voordeel 25 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 2.99 Mutaties reserves Nadeel -637 I Dekking Dorpshuis/algemene reserve Nadeel -645 In 2024 waren de sloopkosten voor de Wetering €355.000. Het restant € 645.000 is nodig voor de sloopkosten in 2025. I Overige afwijkingen Voordeel 8 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

30

Venster 3. Omgeving en economische ontwikkeling Ambitie Of het nu om wonen, werken, ondernemen of recreëren gaat: in Loon op Zand is het goed toeven. De komende vier jaar willen we al deze thema’s van onze gemeente duurzaam versterken. Duurzaamheid is een van onze belangrijke speerpunten. We sluiten aan bij de klimaatdoelstellingen van Parijs. Om deze doelstellingen te halen, werken we nauw samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Ook onder de vermindering van restafval zetten we de schouders, samen met alle inwoners. Aan het eind van deze periode zamelen we minder dan honderd kilo restafval per persoon per jaar in. Zo blijft de afvalinzameling betaalbaar voor onze inwoners. De openbare ruimte benaderen we vanuit de uitgangspunten doelmatig, duurzaam en dienstverlenend. We gaan voor een verkeersveilige gemeente. We zetten in op een biodiverse en goed onderhouden openbare ruimte. We blijven een levendige economische gemeente. Toeristen en inwoners weten onze gemeente te vinden voor vermaak, natuur en onze vitale kernen. Door meerdaags verblijf te stimuleren, nodigen we bezoekers uit om ook onze centra te bezoeken. De huidige situatie op de woningmarkt vraagt om creativiteit en ambitie. We willen deze periode blijven bouwen en zo op termijn uitgroeien tot een gemeente met 25.000 inwoners.

Wat hebben we bereikt binnen dit venster? Met verschillende projecten in de openbare ruimte vergrootten we de leefbaarheid en verkeersveiligheid. Zo is de speeltuin aan de Hogevaert na participatie aanbesteed, zijn twee rotondes aangelegd op de Europalaan en verbeterden we de fietspaden Dongenseweg en Dreefseweg. We zetten ons in voor duurzaamheid. Het aantal kilogram restafval per inwoner is gedaald met 16%. De verduurzaming van woningen loopt voor op de gestelde doelen. Met het verLEDden van de openbare verlichting liggen we op schema met 62% van de armaturen die vervangen zijn in 2024. De woondeal begint een vast kader te worden in projecten. Van de 108 woningen die in 2024 zijn opgeleverd zijn er vijftig in de sociale huur. Dat zijn de negentien woningen en 31 appartementen in Salmrijck Loon op Zand. Dat is met 45% van het totaal van de 108 opgeleverde woningen. Dat is boven de 30%-norm van de Woondeal. Vanuit economische zaken hebben we een zeer geslaagde Dag van de Ondernemer achter de rug. In Kaatsheuvel hebben we een spreekwoordenroute gekregen zodat toeristen onze kern beter leren kennen. Ook op beleidsgebied hebben we niet stil gezeten. De Omgevingsvisie is vastgesteld, een belangrijk kader voor ontwikkelingen binnen onze gemeente. Ook zijn we hard aan de slag met het opstellen van nieuw Erfgoed- en Monumentenbeleid en is een start gemaakt met de Horecavisie.

3.1 Omgeving Wat wilden we bereiken? - Doelmatig beheer en onderhoud van de openbare ruimte waarin duurzaam werken de basis en dienstverlening belangrijk is. - Verkeersveilige en bereikbare gemeente met bijzondere aandacht voor hotspots. - Openbaar vervoer blijft beschikbaar in onze kernen om de bereikbaarheid voor eenieder in stand te houden.

31

Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2024 hebben we het onderhoud van de openbare ruimte opnieuw aanbesteed. Hiermee hebben we voor de komende vier jaar een nieuwe aannemer die zorgt voor het onderhoud van het groen, wegen en riolering. We realiseerden verschillende projecten zoals het Struinpad aan de Waalwijksebaan, verbetering van het fietspad langs de Dreefseweg en rotondes aan de Europalaan. Verder zijn we rondom Salmrijck met de openbare ruimte aan de slag gegaan in verband met de nieuwbouw die daar is gerealiseerd, en is de Middelstraat deels opnieuw geasfalteerd. In Loon op Zand is op een aantal plaatsen groot onderhoud uitgevoerd aan de bestrating, o.a. op het Oranjeplein, de Gildeweg en de Scorpius. Ook gingen we aan de slag met de vervanging van speelvoorzieningen aan de Aldrinstraat, Hertog van Brabantweg, Hanze en Ferdinand Bolplein. Van een aantal grotere projecten is de participatie en technische uitwerking opgestart. Hierbij gaat het om de rotonde Horst-Duinlaan, Strieckenlaan, Tijsmanstraat en Van Immerseelstraat en de speelvoorziening aan de Hogevaert. Vanaf 2022 kunnen meldingen voor de openbare ruimte worden gedaan met de Fixi-app. We zien dat de meldingsbereidheid van onze inwoners de afgelopen jaren blijft toenemen. In 2024 ontvingen we 7.733 meldingen. Dat is een stijging van 11,5% ten opzichte van vorig jaar.

De meeste meldingen komen binnen over groen en bomen, zwerfafval en dumpingen. Bij de laatste zien we vooral een grote stijging. Dit was een te verwachten gevolg van de invoering van Diftar. We zien in 2024 een afname in het aantal meldingen over openbare verlichting. Dit is o.a. het gevolg van een actievere houding richting Enexis om netwerkstoringen op te lossen. Binnen onze reguliere taken: Realisatie We voeren regulier onderhoud uit volgens vastgestelde kwaliteitsniveaus in de IBORnota 2014-2023. - % dat voldoet aan de vastgestelde kwaliteitsniveaus We zorgen voor een verkeersveilige inrichting van de openbare ruimte. - Aantal verkeersslachtoffers

Begroting

Realisatie

2022

2023

2024

2024

84,6%

92,3%

90%

94%

8

11

9

16

Toelichting: De beeldkwaliteit wordt periodiek geschouwd. Hieruit blijkt dat gemiddeld over het hele jaar het percentage dat moet voldoen aan de vastgestelde kwaliteitsniveaus wordt gehaald. Hiermee voldoen we aan de gestelde doelstelling. Het aantal verkeersslachtoffers in 2024 is gestegen ten opzichte van 2023. Op basis van de analyse van de ongevalsgegevens van 2024 zijn er geen specifieke locaties waar meerdere slachtoffers zijn gevallen. De locaties zijn verspreid over de gehele gemeente. Als we kijken naar de leeftijd en gebruikt vervoersmiddel dan zien we het volgende beeld: Leeftijd fiets e-bike bromfiets+ auto overige totaal 12 t/m 15 jaar 1 1 16 t/m 17 jaar 1 2 3 18 t/m 24 jaar 1 1 2 25 t/m 59 jaar 2 1 5 8 60 jaar en ouder 1 1 2 totaal 4 2 3 5 2 16 Bromfiets+: hieronder valt bijvoorbeeld ook de speedpedelec / Overige: vervoerwijze is niet bekend. Daarmee is de oorzaak van het hogere aantal ongevallen met letsel in 2024 niet te verklaren. Het gebruikte vervoermiddel en de leeftijdscategorieën zijn hiervoor te verdeeld. Wat wel opvalt is dat er veel slachtoffers zijn gevallen in het 2e kwartaal van 2024 (9 stuks van de 16), de oorzaak hiervan is niet te herleiden. 32

Onze speerpunten: Beheer en onderhoud van de openbare ruimte volgens de principes doelmatig, dienstverlenend en duurzaam Doel: Beheer en onderhoud van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente en draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van onze inwoners. In het kort wil dit zeggen dat het beheer tot doel heeft om aan de geldende normen te voldoen waarbij de functie en de levensduur worden geoptimaliseerd tegen aanvaardbare maatschappelijke kosten en risico’s. Inhoud: We voeren toekomstbestendig beheer met een groene impuls. Dit houdt o.a. het volgende in: Onderhouden van de openbare ruimte op de vastgestelde kwaliteitsniveaus. Dit geldt voor het onderhoud van het groen, reiniging en onkruidbestrijding van de wegen, legen van de afvalbakken, onderhoud van de banken etc. Het onderhoud waar veiligheidsnormen van toepassing zijn zoals bij het snoeien van bomen en onderhoud van de speelvoorzieningen is geen sprake van de beeldkwaliteitsniveaus. We investeren in vervangingen waarbij in cycli wordt gewerkt en de resultaten van uitgevoerde inspecties bepalend zijn voor de maatregelen die worden ingezet. We werken de achterstanden weg en zorgen we dat de vervangingen op tijd worden gedaan. Met de groene impuls richten we ons op duurzaamheid: voorkomen van hittestress in de bebouwde omgeving en het opvangen van regenwater.

Ook zorgt meer groen in de bebouwde omgeving voor een gezondere leefomgeving. Resultaat In 2024 hebben we het onderhoud van de openbare ruimte opnieuw aanbesteed. Het nieuwe contract heeft een looptijd van 4 jaar. Bij de opstart van het nieuwe contract is geïnvesteerd in de relatie en zijn duidelijke afspraken gemaakt over taken, rollen en verantwoordelijkheden. Het onderhoud van de openbare ruimte wordt conform het contract uitgevoerd. We investeren ten behoeve van een verkeersveilige gemeente Doel: Terugdringen van het aantal verkeersslachtoffers en verbeterde doorstroming van het verkeer van en naar de Efteling. Inhoud: Op verschillende plaatsen in de gemeente pakken we zogenaamde hotspots aan: locaties waar het risico op verkeersslachtoffers relatief groot is. We doen dit o.a. door de aanpassing van de oversteek van de F261 bij de Duinlaan en realisatie van een rotonde bij de Horst – Van Heeswijkstraat. Ook wordt de doorstroming op de Europalaan verbeterd. Door het plaatsen van dynamische bewegwijzering wordt het gebruik van de verschillende rijstroken verbeterd. Resultaat De kruispunten Europalaan met de Dreefseweg en met het Paulus Potterplein zijn heringericht tot rotondes. De voorrang van de fietsers op de rotonde Europalaan – Marktstraat is gelijkgetrokken met de voorrangsregeling op de andere rotondes op de Europalaan.

Tevens is een snelheidsremmend plateau ter hoogte van fietsoversteek Vlier - Europalaan aangelegd. Met de aanleg van de rotondes en het plateau is de snelheid op de Europalaan omlaaggegaan en is door de voorrang voor fietsers en voetgangers op de rotondes het fietsen en wandelen aantrekkelijker geworden. Daarnaast zijn de fietspaden langs de Dreefseweg/Dongenseweg verbeterd. Ze zijn waar nodig (en mogelijk) breder gemaakt. Daar waar het fietspad direct tegen de rijbaan ligt is de afscheiding met het gemotoriseerde verkeer verbeterd. Naast infrastructurele maatregelen zijn er ook diverse mensgerichte maatregelen uitgevoerd. Zo is er aandacht geweest voor alcohol gebruik in het verkeer, alsmede afleiding door bijvoorbeeld mobieltjes. We hebben aandacht besteed aan de fietsveiligheid door acties voor fietsverlichting en het monteren van spiegeltjes op fietsen. De aanpassingen bij de Horst en de dynamische bewegwijzering aan de Europalaan worden in 2025 gerealiseerd.

33

We realiseren een speeltuin in de Hogevaert Doel: Een speelvoorziening voor de leeftijdsgroep 0-12 jaar. Inhoud: Vanuit bewoners hebben we een aantal verzoeken ontvangen voor de aanleg van een nieuwe speeltuin aan de Hogevaert, in dit deel van de Vaertenbuurt ligt geen speelvoorziening. Op basis van deze aanvraag heeft Contour de Twern een enquête uitgezet om de werkelijke behoefte check te doen. Uit de enquête blijkt zoals verwacht dat het merendeel graag een speeltuin/voorziening op de Hogevaert wil hebben. Kijkend naar het Speelbeleidsplan uit 2015 dan zien we dat deze voorziening in het beleidsplan stond als een locatie waar een voorziening wordt gemist. Resultaat De participatie en aanbesteding zijn inmiddels afgerond. In het participatieproces hebben de inwoners een keuze kunnen maken in het ontwerp van de speelvoorziening. In verband met levertijden wordt de speelvoorziening in september 2025 gerealiseerd. 3.2 Duurzaamheid Wat wilden we bereiken? Uitwerking van het Duurzaamheidsprogramma tot een actieplan om de klimaatdoelen te realiseren. Realiseren en uitvoeren van wijkuitvoeringsplannen voor de wijken Pannenhoef, Molenwijk en bedrijventerrein Kaatsheuvel. Onderzoek uitvoeren naar alternatieven voor aardgas in Loon op Zand, waar mogelijk in samenwerking met andere gemeenten en stakeholders.

75% hergebruik, minder gebruik van primaire grondstoffen en stapsgewijs naar minder dan 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2025. We zamelen afval in volgens het principe ‘de vervuiler betaalt' (Diftar). Onze inwoners zijn bewust op het gebied van water en afval. Ons (afval)watersysteem is klimaatbestendig, duurzaam en levenscyclusgericht. Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2024 stelden we het uitvoeringsprogramma op en presenteerden dat in 2025 aan de raad. Voor de wijk Pannenhoef maakten we een wijkuitvoeringsplan. We begonnen n deze wijk omdat de potentie voor de warmtetransitie hier het grootst was. Mede door de landelijke discussie over de salderingsregeling en de wisselende bereidheid van inwoners om te investeren gaan we eerst het traject evalueren voordat we in andere gebieden binnen onze gemeente aan de slag gaan. Ter voorbereiding op de energietransitie en (regionale en landelijke) ontwikkelingen is opdracht gegeven voor een scenariostudie om onze positie als gemeente te bepalen in dit traject. We hebben per 1 januari 2024 Diftar ingevoerd. Met de invoering van Diftar betaalt de aanbieder van huisvuil per lediging. Hiermee stimuleren we het scheiden van afval omdat het aanbieden van restafval duurder wordt dan het aanbieden van PMD of groenafval. Op basis van de eerste cijfers zien we een afname van het aanbod van restafval met 16%.

Afgelopen jaren is gebleken dat het persoonlijk advies van onze afvalcoach goed werkt. We hebben dan ook in 2024 deze diensten aangeboden. Ook de themapagina’s in de Duinkoerier zetten we voort. Zo kunnen we verschillende afvalthema’s aandacht geven en laten zien hoe verschillende inwoners en bedrijven uit onze gemeente omgaan met hun afval. Ons (afval)watersysteem is klimaatbestendig, duurzaam en levenscyclusgericht. Hiervoor moeten we wel maatregelen nemen in onze kernen. We willen zoveel mogelijk verhard oppervlak afkoppelen, het afgevangen hemelwater bergen en infiltreren in de bodem om verdroging tegen te gaan. In 2024 zijn de voorbereidingen gestart voor het afkoppelen van straten in de Vaertenbuurt in Kaatsheuvel en de Strieckenlaan, Willibrordusstraat en Van Immerseelstraat in Loon op Zand. Deze werkzaamheden worden in 2025 en 2026 uitgevoerd.

34

Wat hebben we daarvoor gedaan? Binnen onze reguliere taken: Realisatie Aantal kg restafval (grof en fijn) per inwoner per jaar Percentage van ons rioolareaal dat we jaarlijks reinigen en inspecteren Percentage (geschikte) daken woningen met zonnepanelen 20% besparing energieverbruik in woningen realiseren in 2030 t.o.v. 2021 in TJ 20% afname hoeveelheid CO2-uitstoot per jaar in 2030 t.o.v. 2019 (keuze voor 2019 in verband met covid-19) Percentage woningen in E/F/G label, streven in 2030 5% Aantal elektrische autolaadpunten Percentage LED-lampen binnen onze gemeente in openbare ruimte, doel is om in 2030 alle openbare verlichting in LED te hebben.

Begroting

Realisatie

2022 146

2023 149

2024 125 kg

2024 122 kg

15,7%

14%

14%

12%

34%

26%

30%

40%

329 (28,47% reductie t.o.v. 2021) nnb

402

457

nnb

90

104

nnb

11%

11,1%

10,8%

11,5%

358

312

462

415

49%

45%

62%

62%

Toelichting - We hebben nu 122 kg restafval per inwoner per jaar. Om de hoeveelheid restafval verder terug te dringen hebben we per 1 januari 2024 een gedifferentieerd inzameltarief voor afval (Diftar) ingevoerd. In 2024 is de hoeveelheid restafval met 16% afgenomen. - We voeren regulier onderhoud aan ons rioolareaal uit, conform vastgestelde kwaliteitsniveaus. In 2024 hebben we iets minder geïnspecteerd en gereinigd ter voorbereiding van verschillende uitvoeringsprojecten. Dit kwam omdat o.a. een aantal locaties die op de planning stonden niet konden worden geïnspecteerd doordat deze niet bereikbaar waren. - Met de verduurzaming van woningen lopen we voor op de gestelde doelen. Het percentage zonnepanelen, de besparing op aardgas en het percentage met een laag energielabel zijn hoger dan verwacht. Bij het percentage zonnepanelen verwachten we de komende jaren een stagnering in verband met de afschaffing van de salderingsregeling. We zien een grote afname in het gebruik van aardgas. Dit is in lijn met de landelijke trend waarbij mensen steeds meer via airconditioning en warmtepompen gaan verwarmen. Deze investeringen worden mede ingegeven door de hoge gasprijs. - Het aantal laadpalen in de openbare ruimte is niet zo hard gestegen als we verwachtten. Bij de realisatie van laadpalen zijn we afhankelijk van private partijen die ze in onze gemeente willen plaatsen.

Naast de openbare laadpunten zijn er in onze gemeente 289 semi-openbare laadpunten (bijv. bij de Efteling, supermarkten, en woningen en bedrijven die ze openbaar aanbieden). Hiermee telt onze gemeente in totaal 704 laadpunten.

35

In de regionale visie is onderstaande tabel opgenomen.

Met het totaal aantal openbare en semi-openbare laadpunten voldoen we aan de prognoses die in de regio zijn gesteld. Onze speerpunten: Terugdringen van hoeveelheid restafval Doel: Het terugdringen van de hoeveelheid restafval. Inhoud: Het restafval in gemeente Loon op Zand bestaat nog voor een groot gedeelte uit grondstoffen die gescheiden ingezameld kunnen worden. Niet alleen worden daarmee waardevolle grondstoffen teruggewonnen maar tegelijkertijd wordt de hoeveelheid restafval teruggedrongen. Om het restafval terug te kunnen dringen hebben we per 1 januari 2024 diftar op volume/frequentie ingevoerd. Er wordt gewerkt conform het ‘de vervuiler betaalt’-principe. Het aanbieden van restafval ontmoedigen we met de invoering van een prijsprikkel. De huidige inzamelwijze blijft hierbij intact maar inwoners betalen voor het restafval dat zij daadwerkelijk aanbieden. Hiermee gaan inwoners die veel restafval produceren meer betalen dan inwoners die beter scheiden en het aanbod restafval beperken. Resultaat De hoeveelheid restafval is t.o.v. 2023 met 24 kg/inwoner afgenomen. Voor onze hele gemeente komt dit neer op het aanbod van 572 ton (572.400 kg) minder restafval over het jaar 2024. We zijn op de goede weg maar hebben ons streven voor 01-01-2025 (80% afvalscheiding en tussen de 100 kg en 75 kg restafval per inwoner) nog niet bereikt.

In de aanloop naar het volgende grondstoffenbeleidsplan van 2028 gaan we volgens afspraak kijken welke vervolgstappen nodig zijn en opnieuw aansluiting zoeken bij het dan geldend landelijk beleid.

36

Uitwerken en uitvoeren actieplan Duurzaamheid Doel: We moeten als gemeente aan de slag met het realiseren van verschillende duurzaamheidsdoelstellingen. Inhoud: We gaan aan de slag met een aantal projecten: Warmtetransitie voor verschillende wijken Duurzame toekomstlening: vervolgen ingezette aanpak Tegengaan van hittestress: vergroenen van de Amerikastraat als pilot voor andere gebieden binnen onze gemeente Duurzaam watergebruik: we realiseren een wadi in de omgeving van de Strieckenlaan en koppelen de hemelwaterafvoer af, zodat we water beter vast kunnen houden. Vervanging van met name de PLL lampen in de openbare verlichting door LED verlichting. De PLL lampen worden niet meer geproduceerd door Europese wetgeving. Hierom wordt het verLEDden van de openbare verlichting versneld uitgevoerd. Bovenstaande zijn projecten die we als gemeente op gaan pakken in 2024. We willen graag samen met bewoners, bedrijven en andere organisaties zorgen voor een duurzame gemeente. Het opstellen van een actieplan in samenwerking met onze partners/stakeholders pakken we in 2024 op, zodat we het realiseren van doelen concreet in acties kunnen vertalen. De speerpunten vanuit duurzaamheid die in de begroting 2023 zijn opgenomen zoals Ecloz en Transitievisie warmte krijgen in het Actieplan ook een plek.

In Venster 1 staan medewerkers voor de Transitievisie warmte opgenomen, dit komt voort uit eerdere besluitvorming over de Transitievisie warmte. Deze personen kunnen ook andere werkzaamheden uitvoeren op gebied van duurzaamheid. In 2023 is een initiatief gekomen voor de vergroening van de Amerikastraat. Dit initiatief kan als onderdeel van het Actieplan worden uitgevoerd in 2025. Resultaat Als team zijn we aan de gang gegaan met de uitwerking van het actieprogramma duurzaamheid met concrete uitwerking voor de komende jaren. Warmtetransitie voor verschillende wijken • Wijkuitvoeringsplan Pannenhoef is uitgevoerd en wordt geëvalueerd. Deze evaluatie zal leiden tot een vervolgaanpak van de verdere uitrol van de warmtetransitie in andere wijken. • De subsidieregeling Nationaal Isolatieprogramma 2023-2026 (NIP) is opgesteld en wordt in 2025 voor vaststelling aan het college aangeboden. • Er is opdracht gegeven om een soortenmanagementplan op te stellen als onderdeel van de Omgevingswet en om de isolatieopgave te versnellen. Duurzame toekomstlening: vervolgen ingezette aanpak De toekomstbestendige lening kan momenteel worden aangevraagd. Momenteel kunnen gemiddeld 15 leningen per jaar aangevraagd en verstrekt. Vervanging PLL lampen: De aanwezige armaturen worden nu en de komende jaren versneld vervangen. Deze worden de komende jaren allemaal LED. Dit project loopt van 2024 t/m 2027.

Dit doen we veelal per buurt en op basis van leeftijd. Daarnaast worden armaturen op basis van leeftijd bekeken en op basis van hun toestand vervangen. Onze verbonden partijen: Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant

37

3.3 Wonen Wat wilden we bereiken? - We blijven voldoende woningen voor alle doelgroepen bouwen in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en De Moer. Hierbij sluiten we aan bij de regionale woondeal die in 2023 is ondertekend. - Het realiseren van betaalbare, goede en duurzame huisvesting. Wat hebben we daarvoor gedaan? Het jaar 2024 stond vooral in het teken van landelijke en regionale ontwikkelingen. De Omgevingswet trad in 2024 in werking wat leidde tot een nieuwe manier van werken. Er moest gewend worden aan nieuwe processen en verantwoordelijkheden. We zien dat de omgevingsdialoog een grotere rol gaat spelen. Verder zijn we in de regio bezig geweest met de regionale Woonzorgvisie. Deze is in september 2024 vastgesteld en vormt de basis voor de lokale Woonzorgvisie. Op 18 december 2024 deed de Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State een verregaande uitspraak over stikstof in relatie tot ruimtelijke ontwikkelingen. Momenteel onderzoekt het college welke gevolgen deze uitspraak heeft voor onze huidige en toekomstige ruimtelijke en civiele initiatieven. Binnen onze reguliere taken: Realisatie

Begroting

Realisatie

2022

2023

2024

2024 ja

35

54

179

108

238

19

Voldoen aan de woondeal 30-40-30 Aantal nieuw opgeleverde woningen Aantal woningen die in aanbouw zijn gestart

Toelichting Gemeentebreed voldoen we aan de woondeal. We zien echter op projectniveau verschillen ten opzichte van de 30-40-30 regel. In 2024 zien we een stagnatie in de woningbouw ten opzichte van wat we hadden verwacht. Er zijn minder woningen opgeleverd en ook minder woningen in aanbouw gestart. De oorzaak hierin is de aanwezigheid van beschermde fauna op een locatie en bezwarenprocedures op twee andere locaties. Dit vertraagde de realisatie van deze locaties. Ook bleek de realisatie van de flexwoningen aan de Dodenauweg voor Casade niet haalbaar. Hierdoor dreigt ook dit project uitstel op te lopen. Het gaat concreet om de volgende locaties die uitgesteld zijn: Park Wijtenburg: 130 woningen Van Lier: 94 woningen Flex wonen: 60 woningen Leo Hendik: 24 woningen Park Vossenberg: 81 woningen

38

Onze speerpunten: Opstellen volkshuisvestingsprogramma, woonzorgvisie en huisvestingsverordening en actualisatie Beleidsregels voor personen die geen huishouden vormen Doel: Zorgen voor voldoende – betaalbare en duurzame – huisvesting in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en de Moer Inhoud: In het coalitieakkoord is aangegeven dat wij zorgen dat het goed wonen is en blijft in onze gemeente. Ook is er een regionale woondeal gesloten waarin we de woningbouwopgave hebben vastgelegd voor de komende jaren. De uitwerking, in lijn met de Omgevingsvisie, in een volkshuisvestingsprogramma, woonzorgvisie en huisvestingsverordening vormt de kaders voor de nog op te stellen omgevingsplannen. De versnellingsagenda wordt in deze documenten ook opgenomen. In 2021 is het afsprakenkader arbeidsmigranten HvB vastgesteld. De beleidsregels voor personen die geen huishouden vormen dienen hieraan te worden geactualiseerd. Speerpunten uit het coalitieakkoord op het gebied van opgaves voor wonen krijgen hiermee ook een plek. We hebben hiermee beleidsregels waaraan aanvragen kunnen worden getoetst. Mogelijk heeft dit effect op de uitvoering op het gebied van huisvesting en toezicht en handhaving. Resultaat De regionale woonzorgvisie is in september 2024 vastgesteld. De Wet Versterking regie op de Volkshuisvesting is nog niet ingevoerd en vormt een kader voor uitwerking in de regio.

Hierna kunnen wij lokaal aan de slag met het gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma. Hierin komen verschillende documenten samen zoals de lokale woonvisie, woonzorgvisie en de huisvestingsverordening. Omgevingswet Doel: Voortzetting van de doelen van de Omgevingswet Inhoud: De omgevingsvisie wordt afgerond in 2024. Hiermee worden de ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn vastgelegd. De opbouw van het nieuwe omgevingsplan (dat uiterlijk in 2032 klaar dient te zijn) wordt voortgezet. Het nieuwe omgevingsplan is een integraal geheel aan regels dat alle aspecten van de fysieke leefomgeving omvat. In het omgevingsplan worden alle bestemmingsplannen en de omgevingsrechtelijke delen van andere verordeningen logisch en samenhangend gebundeld aan de hand van de kaders die de omgevingsvisie hiervoor geeft. De werkprocessen rondom de Omgevingswet worden verder fijn geslepen waarbij we aandacht hebben voor de dienstverlening en snellere besluitvorming. De organisatie zal hierop worden ingericht. Resultaat De Omgevingsvisie is in 2024 vastgesteld. Daarmee zijn de strategische kaders vastgelegd naar de toekomst die in 2025 worden vertaald in visies en of beleid. Vervolgens wordt dit geborgd in een Omgevingsplan waar op dit moment aan wordt gewerkt om uiterlijk in 2032 één dekkend Omgevingsplan te hebben.

Ook de processen die zijn opgesteld worden geëvalueerd en daar waar nodig bijgesteld ten aanzien van de dienstverlening.

Erfgoed en monumenten Doel: Beleidskader opstellen voor erfgoed en monumenten binnen onze gemeente Inhoud: De beleidskaders worden in 2024 verder vormgegeven waarbij naar verschillende opties wordt gekeken voor de invulling van het taakveld erfgoed en monumenten. Resultaat Een externe partij is gestart met het opstellen van het nieuwe Erfgoed en Monumentenbeleid. Medio 2025 zal dit beleid ter vaststelling aan de raad aangeboden worden.

39

3.4 Economische ontwikkeling Wat wilden we bereiken? - Een groene en recreatieve gemeente met een gevarieerd aanbod aan horeca, winkels, verblijfsaccommodaties, evenementen en dagrecreatie voor inwoners en bezoekers. - Een aantrekkelijk vestigingsklimaat waar ruimte is om te ondernemen en met goed georganiseerde ondernemerscollectieven. - Krachtenbundeling, efficiency en een professionele aanpak van toeristisch-recreatieve marketing en gastheerschap voor onze gemeente en de Langstraat-regio. - Behoud en versterking van de werkgelegenheid. - Het blijft in Loon op Zand prettig om te wonen én te recreëren. Wat hebben we daarvoor gedaan? In 2024 is uitvoering op basis van het actieprogramma doorgezet. Onder andere is er ingezet op verbetering van de samenwerking met en tussen ondernemers door het lanceren van het communicatieplatform Ondernemend Loon op Zand. Middels dit platform komen ondernemers onderling en ondernemers en gemeente samen gemakkelijker met elkaar in contact. Ook is ingezet op duurzaam ondernemen door een start te maken met een Greendealtraject voor het centrum van Kaatsheuvel. Tot slot is er een start gemaakt met de horecavisie en is het evenementenbeleid herzien.

Binnen onze reguliere taken: Realisatie Aantal vestigingen per 10.000 inwoners Aantal banen recreatie en toerisme per 1.000 inwoners Aantal banen totaal in de gemeente per 1.000 inwoners van 15-74 jaar Verhouding banen en woningen (voorheen Functiemenging)

2022 1.223 159

2023 1.299 153

588

50,0%

50,3%

Begroting

Realisatie

2024 1.270 203

2024 1.432 149

600

612

50,5%

50,8%

Toelichting We zien een grotere stijging van het aantal vestigingen dan we hadden verwacht. Deze stijging ligt in lijn met de landelijke trend en heeft geen bijzondere lokale aanleiding. - We zien een verdere afname van werkgelegenheid in de recreatieve sector. We hebben hier geen duidelijke verklaring voor. - De recreatiesector (inclusief horeca) heeft veel moeite met het vinden van nieuwe werknemers en is op zoek gegaan naar andere oplossingen. Een daarvan is digitalisering: denk aan zelfscankassa’s en bedieningsrobots in de horeca. Enkele horecazaken zijn ook verminderd open. Wellicht dat dat (een deel van) de afname verklaart. - De functiemenging ligt rond de 50%. Dit betekent dat er een goede balans is tussen het aantal banen en het aantal woningen binnen de gemeente Loon op Zand. Onze verbonden partijen: Midpoint Brabant

40

Wat heeft het gekost in 2024? Thema Omschrijving 3.1 Omgeving 3.2 Duurzaamheid 3.3 Wonen 3.4 Economische ontwikkeling Lasten voor reserves 3.99 Toevoeging reserves venster 3 Totaal lasten na toevoeging reserves 3.1 Omgeving 3.2 Duurzaamheid 3.3 Wonen 3.4 Economische ontwikkeling Baten voor reserves 3.99 Onttrekking reserves venster 3 Totaal baten na onttrekking reserves Saldo venster 3 Toelichting lasten Lasten Venster 3 (bedragen x € 1.000)

Begroting Gewijzigde Realisatie begroting 6.980 6.407 2.635 759 16.781 16.871 360 6.664 430 30 7.484 108 7.592 -9.279

6.833 5.581 4.237 791 17.442 653 18.095 670 6.203 603 30 7.507 841 8.348 -9.747

6.769 6.007 4.973 620 18.369 653 19.022 721 7.094 2.728 204 10.747 798 11.546 -7.477

Nadeel

Saldo

V/N

64 -426 -736 171 -928 -928 50 891 2.125 174 3.240 -42 3.198 2.270

V N N V N V N V V V V V N V V

-929

3.1 Omgeving Voordeel 64 I Openbaar groen/plantsoenen Voordeel 33 We hebben in 2024 minder last gehad van de eikenprocessierups, hierdoor hebben we minder inzet hoeven te plegen op het bestrijden en het verwijderen van nesten. I Onkruidbestrijdingen op verhardingen Voordeel 29 Deze specifieke werkzaamheden zijn goedkoper uitgevallen bij aanbesteding van het integraal beheer contract. I Gesloten planmatig onderhoud Nadeel -156 De overschrijding komt onder andere door meer onderhoud vanwege zware regenval, meer schades en meer klein onderhoud naar aanleiding van meldingen. I Salarissen Voordeel 176 Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. I Overige afwijkingen Nadeel -18 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

41

3.2 Duurzaamheid Nadeel I Afval Nadeel Verrekening naheffing Attero met regiogemeenten. I Inzamelen kunststof verpakkingsmateriaal Nadeel Verrekening extra aantal woningen ten opzichte van inschrijving. I Milieuzaken Nadeel Dit betreft kosten voor advies op het gebied van ruimtelijke ordening. Hierbij werden eerder de uitgezette adviezen deels intern beoordeeld. Nu worden adviezen uitgezet bij de OMWB.

-426 -45 -31 -28

I Vrijverval riool Voordeel 50 Naar aanleiding van inspecties komen schadebeelden naar voren die gerepareerd moeten worden. Denk aan scheuren in het riool, en wortels die de doorstroming belemmeren. Deze werkzaamheden zijn geborgd in het integraal beheer contract. Er zijn minder werkzaamheden uitgevoerd dan oorspronkelijk gepland. I Gemeentewerf / Milieustraat Voordeel 30 De voegen/naden in de vloeistofdichte vloeren van de gemeentewerf en milieustraat zijn in de 2e helft van 2023 volledig vernieuwd waardoor er in 2024 nauwelijks of geen reparatiekosten zijn geweest. I Duurzaamheid en energie Voordeel 58 De kosten die zijn gemaakt voor Duurzaamheid en Energie zijn bijna allemaal doorbelast naar SPUK CDOKE (capaciteit decentrale overheden voor klimaat-en energiebeleid). Hierdoor is er een voordeel in de begroting. I Transitie warmte Nadeel -106 De kosten die zijn gemaakt voor transitie warmte zijn volledig doorbelast naar de SPUK CDOKE en hebben verder geen financiële consequenties voor de begroting van de gemeente. I Klimaat en energiebeleid Nadeel -430 De kosten die zijn gemaakt voor klimaat en energie zijn doorbelast naar SPUK CDOKE. Deze kosten hebben verder geen financiële consequenties voor de begroting van de gemeente. I Salarissen Voordeel 89 Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering.

I Overige afwijkingen Nadeel -13 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 3.3 Wonen Nadeel -736 I Winst/Verlies rekening projecten Nadeel -147 Op een aantal grondexploitaties is de verliesvoorziening verlaagd als gevolg van het verwachte project resultaat. I Stimulering Woningbouw Loon op Zand Nadeel -65 De kosten die zijn gemaakt voor de stimulering van woningbouw in de gemeente Loon op Zand zijn doorbelast naar de SPUK Stimulering Woningbouw en hebben geen financiële consequenties voor de begroting van de gemeente. I Grondexploitaties Nadeel -1.824 Dit betreft de uitgaven die zijn gedaan voor onder andere bouw- en woonrijp maken van grondexploitatie projecten, zoals Westwaard en de Els. I Bestemmingsplannen Nadeel -136 De overschrijding bestaat uit eenmalige kosten t.b.v. planschade, die na een jarenlang traject betaald zijn. De overige extra uitgaven zijn kosten voor advieswerkzaamheden en externe diensten. Dit zijn kosten voor het beoordelen van lopende, ingediende aanvragen. I Salarissen Voordeel Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering. S Overige afwijkingen Nadeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

1.449

-13

42

3.4 Economische ontwikkeling Voordeel I Salarissen Voordeel Voor de toelichting op de salarislasten en kosten voor inhuur verwijzen we naar de paragraaf Bedrijfsvoering.

170 128

I Overige afwijkingen Voordeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 3.99 Mutaties reserves Voordeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

42

Toelichting Baten Baten Venster 3 (bedragen x € 1.000)

Voordeel

0

3.197

3.1 Omgeving Voordeel 50 I Nuts Nadeel -29 Een deel van de inkomsten vanuit de meldingen voor werkzaamheden aan kabels en leidingen worden gebruikt om de loonlasten van de toezichthouder kabels en leidingen te betalen. Hierdoor zijn er in totaal minder inkomsten. I Salarissen Voordeel 52 Centraal toe te lichten I Overige afwijkingen Voordeel 27 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 3.2 Duurzaamheid Voordeel 891 I Baten rioolheffing Voordeel 146 Meer inkomsten vanuit de rioolheffing dan ingeschat. I Baten reinigingsrecht & afvalstoffenheffing Voordeel 57 Meer inkomsten vanuit de afvalstoffenheffing dan ingeschat. I Vrijverval riool Nadeel -47 Vanuit het programma water en riolering is een verwachte onttrekking uit de voorziening begroot. Deze onttrekking valt in de werkelijkheid lager uit. Het betreft een gesloten systeem. I Inzamelen kunststof verpakkingsmateriaal Voordeel Meer inkomsten door meer tonnages aan PMD. I Afval Voordeel Vanuit het afvalbeleidsplan is een verwachte toevoeging aan de voorziening begroot. In de werkelijkheid blijken de kosten hoger te zijn waardoor er een onttrekking uit de voorziening heeft plaatsgevonden. Het betreft een gesloten systeem.

27 97

I Klimaat en energiebeleid Voordeel 430 De kosten die zijn gemaakt voor klimaat en energie zijn doorbelast naar SPUK CDOKE. Deze kosten hebben verder geen financiële consequenties voor de begroting van de gemeente. I Transitie warmte Voordeel 106 De kosten die zijn gemaakt voor transitie warmte zijn volledig doorbelast naar de SPUK CDOKE en hebben verder geen financiële consequenties voor de begroting van de gemeente. I Overige afwijkingen Voordeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.

75

43

3.3 Wonen Voordeel 2.124 I Stimulering Woningbouw Loon op Zand Voordeel 65 De kosten die zijn gemaakt voor de stimulering van woningbouw in de gemeente Loon op Zand zijn doorbelast naar de SPUK Stimulering Woningbouw en hebben geen financiële consequenties voor de begroting van de gemeente. I Bestemmingsplannen (leges omgevingsvergunningen) Nadeel -48 Voor 2024 zijn er legesinkomsten geraamd op basis van de te verwachten aanvragen. Deze raming is anders geweest dan voorheen omdat vanaf 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking is getreden. Een nieuwe wet die de nodige impact heeft op een andere werkwijzen, vergunningenstelsel en de te verwachten aanvragen. Om deze reden zijn de leges minder dan oorspronkelijk begroot. I Grondexploitaties Voordeel 2.078 Dit betreft de opbrengsten vanuit onder andere grondverkopen. Hierop is in mindering gebracht de overboeking van kosten en opbrengsten naar de balans. I Overige afwijkingen Voordeel 29 Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden. 3.4 Economische ontwikkeling Voordeel 174 I Bedrijventerrein Kets West II Voordeel 169 Dit betreft de opbrengsten vanuit onder andere grondverkopen. Hierop is in mindering gebracht de overboeking van kosten en opbrengsten naar de balans. I Overige afwijkingen Voordeel Binnen dit thema dienen de overige afwijkingen niet nader toegelicht te worden.