Bijlage 1. Begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029

Financiën Planning Risico’s

In 2026 gaat de bouw van het Dorpshuis van start. Als de bouw is afgerond dan moet de exploitatie gelijk starten. Vanuit de gemeente willen we een kwartiermaker voor de stichting inzetten die in de bouw- en opstartfase aan de slag gaat. De kwartiermaker werkt in opdracht van de stichting aan de succesvolle oplevering van het Dorpshuis Loon op Zand en de opstart van de organisatie. Hij/zij zorgt ervoor dat het gebouw optimaal wordt voorbereid op gebruik, dat de organisatiestructuur operationeel is, en dat alle betrokken partijen (eindgebruikers, gemeente, stichting, vrijwilligers) tijdig en goed worden betrokken. In 2027 hebben we middelen hiervoor opgenomen in de exploitatie maar het is van belang dat de kwartiermaker al eerder begint zodat de organisatie staat als het gebouw wordt opgeleverd. Voor 2026 is er €75.000 nodig voor het aanstellen van een kwartiermaker. 2026 Voor de kwartiermaker is een taak- en functiebeschrijving gemaakt, uitgangspunt is dat de financiën voldoende zijn voor de omschreven taak en functie.

Huis van de Wijk-functie binnen Sterke Gemeenschappen Gemeenschappen versterken door het optimaal inzetten van accommodaties met een Huis-van-deWijk-functie, zodat ontmoeten, meedoen en informele ondersteuning toeneemt en de vraag naar Doel geïndiceerde zorg afneemt.

Inhoud

Financiën Planning Risico’s

We zetten ons in om in iedere kern minimaal één accommodatie te hebben met een Huis-van-deWijk-functie voor ontmoeting en ondersteuning van en door de buurtbewoners, verenigingen en organisaties. Per kern onderzoeken het wijkteam en de accommodatiegebonden sociaal werker – samen met de partners van Samen Werken aan de Wijk en inwoners – hoe vraag, collectief aanbod en werkwijze beter op elkaar kunnen worden afgestemd, gerealiseerd en gepromoot. In het Wijkgericht Maatschappelijk Accommodatiebeleid (WMA) worden per kern de accommodaties aangewezen die een Huis van de Wijk-functie zullen vervullen op basis van onder andere maatschappelijk rendement, bouwkundige staat en beheer en exploitatie. Vanaf 2027 wordt er structureel geld beschikbaar gesteld voor het Dorpshuis Loon op Zand om in die kern een Huis-vande-Wijk-functie te realiseren. Binnen het Dorpshuis worden algemene ruimten, vergaderzalen, de theaterzaal en overige faciliteiten beschikbaar gesteld om deze functie te realiseren. Voor deze ontwikkeling voor Dorpshuis Loon op Zand is naar verwachting vanaf 2027 structureel € 49.000 nodig. Hierbij is € 29.000 voor de Huis-van-de-Wijk-functie bedoeld en € 20.000 voor de exploitatie van sport voor onderwijs. In 2026 wordt nader onderzoek gedaan naar de Huis van de Wijk functie voor dorpshuis Loon op Zand en wat de bijbehorende financiën hiervan gaan zijn.

Als de benodigde financiële middelen voor de Huis-van-de-Wijk-functie niet tijdig beschikbaar zijn, kan dit de realisatie en effectiviteit van het voorliggend veld belemmeren.

20

Inzet ondersteuning van een bredere doelgroep die niet mee kan komen vanwege (beginnende) cognitieve problemen, hun mantelzorgers en naasten. Doel We verbreden de doelgroep van de inzet van lichte individuele ondersteuning en groepsaanbod van mensen met dementie naar inwoners met (beginnende) geheugen- en cognitieve problemen. Inhoud We gaan voor inwoners met (beginnende) cognitieve problemen het aanbod in het voorliggend veld uitbreiden, zodat we voor hen en hun mantelzorgers ondersteuning vroegtijdig en dichtbij organiseren. Waar eerder specifiek werd ingezet op inwoners met dementie, verschuift de focus naar een bredere doelgroep met geheugen- en cognitieve problematiek, ongeacht de oorzaak. Deze aanpak draagt bij aan het vergroten van de zelfredzaamheid, het versterken van sociale netwerken en het verhogen van de kwaliteit van leven. We zorgen zo voor een duurzame, toekomstbestendige ondersteuning binnen onze gemeenschap. Financiën De kosten ter hoogte van € 46.000 dekken we vanuit het bestaande budget mantelzorg. Planning We gebruiken Q1 2026 voor bepaling van de projectopdracht en –voorbereiding. In Q2 maken we samen met betrokken partners een plan van aanpak om in Q3 te starten met de uitvoering. Risico’s Als de beoogde partijen de gevraagde inzet niet kunnen leveren, kan dit vertraging opleveren.

Pilot algemene voorziening voor inwoners met niet aangeboren hersenletsel (NAH) en hun verzorgers. Doel Lokaal, structureel en collectief aanbod zonder indicatie dat past bij de behoefte van inwoners met NAH en hun mantelzorger. Inhoud Een groot deel van de inwoners met ontwikkelingsgerichte dagbesteding heeft NAH, maar er is momenteel geen passend aanbod in de gemeente. Er is behoefte aan een toegankelijke plek voor ontmoeting, ontspanning en talentontwikkeling, ook voor mantelzorgers. Een algemene voorziening voor NAH bevordert zelfredzaamheid, participatie en vermindert de vraag naar maatwerk. Financiën De kosten zijn € 85.000. Dit dekken we uit persoonsgebonden budget en zorg in natura. Planning Risico’s

In 2026 willen we een algemene voorziening creëren waar onze inwoners met NAH en hun mantelzorgers lokaal gebruik van kunnen maken. Er bestaat een mogelijkheid dat zonder indicatie meer inwoners met NAH gebruik willen maken van deze voorziening. Dit monitoren we in 2026 en sturen waar nodig bij in 2027.

Borging suïcidepreventie, actienetwerk (wettelijke taak per 1 januari 2026) Doel Voldoen aan de wettelijke taak om suïcidepreventie lokaal vorm te geven en zo het aantal suïcides en suïcidepogingen in de gemeente te beperken. Inhoud Regionaal wordt een multi level aanpak uitgewerkt met verschillende organisaties (middelbaar onderwijs, welzijn, jeugdwerk, GGZ, Kiemuur, Fameus, huisartsenkoepels, Novadic Kentron, etc.). De aanpak is gericht op vroegtijdige signalering van groepen met een hoger risico op overlijden door zelfdoding. Uit deze regionale werkgroep volgen eind 2025 richtlijnen en een advies voor een lokaal actieplan en – netwerk voor onze gemeente. Onderdeel hiervan is bijvoorbeeld het trainen van ‘gatekeepers’. Middels deze training wordt bewustwording vergroot bij sleutelfiguren zoals leraren, sportcoaches, welzijnswerkers, zodat zij signalen herkennen en actie kunnen ondernemen. Financiën Het Rijk stelt voor de uitvoering van deze taak € 0,55 per inwoner beschikbaar. Eventuele aanvullende benodigde financiering betalen we vanuit IZA-middelen. Planning In 2026 rollen we het lokale actieplan integraal uit in de gemeente. Risico’s Met het vergroten van de inzet op vroegtijdige signalering vragen we meer inzet van onze partners in het voorliggend veld. Het is nog niet duidelijk in hoeverre dit binnen de bestaande organisatorische capaciteit van onze partners kan.

21

Laagdrempelige steunpunten voor inwoners met mentale gezondheidsklachten Doel Het creëren van een dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten in de regio, voor inwoners met mentale gezondheidsklachten. Van preventief, tot ernstige psychische aandoeningen. Inhoud Regionaal wordt uitgewerkt wat een dekkend netwerk is, zowel kwantitatief als kwalitatief (spreiding, openingstijden, inzet ervaringsdeskundigheid). Dit gebeurt in een werkgroep met verschillende organisaties zoals welzijn, jeugdwerk, GGZ, Kiemuur (RIBW), Herstelacademies (Fameus), Novadic Kentron, etc. Hieruit volgt eind 2025 een actieplan/ advies voor onze gemeente. Financiën Het borgen van structurele financiering is onderdeel van de regionale werkgroep. In 2026 kunnen voor de lokale uitwerking en implementatie GALA-middelen of projectgelden uit het IZA transformatieplan ‘Toegankelijke Mentale Gezondheidszorg’ worden ingezet. Planning In 2026 vertalen we het actieplan naar onze gemeente. Dit kan leiden tot een pilot in 2026 en nieuwe afspraken met partners als Kiemuur, Welzijn en Fameus voor 2027. Risico’s Het is nog niet duidelijk welke aanpassingen in onze gemeente nodig zijn voor het creëren van een dekkend netwerk.

Ook is nog niet duidelijk hoeveel financiering gemeenten voor dit onderdeel ontvangen binnen de beoogd opvolger van IZA: het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord (AZWA), waarvoor in juli 2025 een onderhandelaarsakkoord is gesloten. Omvorming ontwikkelingsgerichte dagbesteding: Pilot indicatievrije dagbesteding Doel Inwoners kunnen zonder indicatie rechtstreeks contact opnemen met de aanbieder om te bekijken of het aanbod passend is. Hiermee gaan we terug naar de bedoeling en de eenvoud, met als uitgangspunt ‘geen stempel, geen drempel’. Inhoud In 2026 wordt ontwikkelingsgerichte en arbeidsmatige dagbesteding omgevormd door middel van twee paden: Pilot indicatievrije dagbesteding (2.3 voorliggende voorzieningen) en de inzet van een Persoonlijk Passend Pakket (2.4 Maatwerk jeugd en Wmo). Bij indicatievrije dagbesteding kunnen inwoners zonder Wmo-indicatie direct terecht bij aanbieders. Zij houden zelf regie in het vinden van passende ondersteuning. De aanbieder beoordeelt de aansluiting. Is er geen passend aanbod, dan helpt de gemeente via maatschappelijke activeringscoaches bij het zoeken naar een alternatief dat beter past bij de behoefte. Financiën Voor de Pilot indicatievrije dagbesteding is € 100.000 beschikbaar. Dit dekken we uit persoonsgebonden budget en zorg in natura. Planning We streven ernaar om in Q2/ Q3 2026 te starten met indicatievrije dagbesteding. Risico’s

Er bestaat een mogelijkheid dat zonder indicatie meer inwoners gebruik willen maken van dagbesteding. Dit monitoren we in 2026 en sturen waar nodig bij in 2027.

Bestuur, beheer en vrijwillige inzet van maatschappelijke accommodaties bundelen en professionaliseren. Doel Rol van accommodaties in het creëren van Sterke Gemeenschappen verhogen. Inhoud Sinds 2024 ondersteunen accommodatiegebonden sociaal werkers in Kaatsheuvel wijkbesturen en inwoners bij het opzetten van laagdrempelige inloopactiviteiten, aanvullend op het bestaande verenigingsaanbod. Ze zorgen voor meer aandacht voor toegankelijkheid, communicatie en spreiding van activiteiten en professionaliseren de inzet van vrijwilligers. In 2026 wordt deze inzet uitgebreid. Door uitbreiding kunnen ook De Moer en Loon op Zand profiteren van deze aanpak, wat leidt tot beter benut gebruik van accommodaties, efficiëntere organisatie van vrijwillige inzet en meer betrokkenheid van inwoners in de wijk. Financiën De inzet van een accommodatiegebonden sociaal werker zal € 65.000 per jaar kosten bij een inzet van 28 uur per week. Deze kosten dekken we uit de subsidie voor de coördinator van de Rode Loper, de BRC-middelen en vanuit IZA/GALA. Planning Vanaf 1 januari 2026 zal de accommodatiegebonden sociaal werker voor 28 uur per week worden ingezet. Risico’s

De verdeling van de IZA-middelen voor 2026 is op dit moment nog niet vastgesteld, aangezien deze regionaal bepaald wordt. Daarnaast wordt er nog gekeken naar de voortzetting van cofinanciering van een van onze partners. Het streven is om de hoogte van de cofinanciering vóór het najaar van 2025 vast te stellen.

22

Spreidingswet Doel Het realiseren van langdurige opvang voor asielzoekers conform de Spreidingswet In 2024 is de Spreidingswet aangenomen, met de start van het bouwen van flexwoningen aan de locatie Dodenauweg en het stuk lopen van de samenwerking met gemeente Dongen hebben we zelf de opgave om de opvang te realiseren. In 2025 zijn we gestart met een onderzoek voor de Inhoud langdurige opvang van asielzoekers. We voeren een studie uit naar mogelijke locaties en afhankelijk van de uitkomsten hiervan maken we een voorstel op basis van de in december 2025 door de raad vast te stellen uitgangspunten. Na vaststellen van de uitgangspunten werken we een voorstel verder uit en kunnen de financiën Financiën worden bepaald. Planning Medio 2026. Risico’s Nader te bepalen.

2.4. Maatwerk jeugd en Wmo Wat willen we bereiken? Vanuit de opgaven die we beogen kantelen we het zwaartepunt van specialistische hulp naar het organiseren van een Sterke gemeenschap en de voorliggende voorzieningen die daarbij horen. Hiermee willen we bereiken dat het aantal individuele maatwerkvoorzieningen afneemt. Niet enkel wegens de financiële noodzaak maar zeker ook vanuit de inhoudelijke overtuiging hiermee het goede te doen. Dit doen we door in de samenleving voorzieningen te faciliteren die eraan bijdragen dat inwoners de uitdagingen in hun leven op kunnen vangen in het eigen en/of collectieve netwerk. Dit doen we vanuit de blik op positieve gezondheid die door onze opgaven heen loopt. Op deze manier willen we ervoor zorgen dat de zorg en ondersteuning beschikbaar blijft voor onze meest kwetsbare inwoners. Wat gaan we daarvoor doen? Het veranderen van het huidige systeem en het bewerkstelligen van een nieuwe werkelijkheid kost tijd en betreft daarmee een meerjarige aanpak. In 2026 zetten we de Pilot Sterk Lokaal Team voort. Hierin leren we al doende om de kanteling naar indicatievrije ondersteuning te maken. Parallel investeren we in het versterken van onze gemeenschap. De komende jaren zitten we in een situatie waarin we het oude systeem afbouwen en de nieuwe werkwijze verder uitwerken/implementeren.

Voor 2026 stellen we het volgende voor: • We focussen ons op het versterken van netwerken en het benutten van de eigen kracht. We kiezen in Loon op Zand voor een aanpak waarbij we sterke gemeenschappen stimuleren en het voorliggende aanbod aan laten sluiten op de behoeften van onze inwoners. • We bieden voorliggende ondersteuning waar mogelijk en geïndiceerde zorg waar nodig. De gemeente zorgt voor het leveren van maatwerk, lokale ondersteuning en een gezinsgerichte aanpak, zodat iedere inwoner de passende hulp krijgt die (tijdelijk) nodig is. • Aanvullend op de inzet op jeugd en Wmo bieden we inwoners ondersteuning als er sprake is van problematische schulden en/of problematische scheidingen met aandacht voor het kind. • Wanneer blijkt dat de inwoner een indicatie nodig heeft, zorgen we ervoor dat de manier van indicatiestelling zo kort en efficiënt mogelijk wordt ingericht. Hiermee is passende hulp zo snel mogelijk beschikbaar.

Binnen onze reguliere taken: 2.4 Maatwerk Wat willen we bereiken binnen onze reguliere taken? Aantal cliënten met een maatwerkarrangement Wmo* Gemiddeld aantal actieve Wmo- reizigers per maand Aantal jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp Aantal jongeren tot 18 jaar met jeugdbescherming Aantal unieke jeugdigen in het leerlingenvervoer Waarvan minimaal 1 dagdeel in het aangepast vervoer (taxi) Aantal schuldregelingen die geregistreerd staan bij de Kredietbank (fase 1 en 2 en WSNP-regelingen)

Realisatie 2023 2024 850 850 219 226 14,0% 14,2% 0,7% 0,5% 115 120 100 107 23

18

Begroting 2025 2026 850 842 220 230 13,5% 12,1% 0,8% 0,5% 115 120 100 105 20

20

* Aantal per 10.000 inwoners

23

Onze verbonden partijen: • Regio Hart van Brabant Onze speerpunten: Inzet deelhulpmiddelen Doel Met de inzet van deelhulpmiddelen blijven we voorzien in de behoefte, vergroten we de zelfredzaamheid van onze inwoners en richten we ons op duurzaamheid. Inhoud Door de veranderende wetgeving mogen scootmobielen niet meer worden gestald in gangen van wooncomplexen in verband met brandveiligheid. De VNG adviseert om te investeren in deelsystemen. In 2025 zijn we gestart met een kleinschalige pilot voor gedeelde scootmobielen, welke we in 2026 verder willen gaan uitbreiden naar meer en diverse pools. Een pool van deelhulpmiddelen past bij de Loonse beweging, waarbij wij inzetten op collectief toegankelijk aanbod en maatwerkvoorzieningen reduceren. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden van een breng- en haalservice. Financiën De kosten zijn € 8.000. Dit verdienen we terug doordat we minder maatwerkvoorzieningen verstrekken. Planning In 2025 zijn we met een pilot gestart, in 2026 vindt de verdere uitrol plaats. Risico’s

We verwachten dat de risico's gering zijn, omdat we leren uit de kleinschalige pilot die in 2025 gestart is.

Taakstelling Wmo Hulp bij Huishouden Doel Met de taakstelling beogen we de uitgaven voor hulp bij huishouden jaarlijks met € 350.000 te verminderen en dragen we er zorg voor dat hulp bij huishouden beschikbaar blijft voor de meest kwetsbare inwoners. Inhoud We gaan de ondersteuning Wmo hulp bij huishouden efficiënter organiseren met oog voor de mensen die écht afhankelijk zijn van professionele ondersteuning. Door middel van de Pilot Ergotherapie en de inzet van het Sterke Lokale Team besteden we aandacht aan de mogelijkheden die de inwoner zelf heeft vanuit eigen kracht en netwerk. Voor de meest kwetsbare inwoners blijft hulp bij huishouden beschikbaar. Onze gemeentelijke regelgeving en inkoopafspraken worden aangepast aan onze nieuwe benadering. Financiën Het gaat hier om een taakstelling van € 350.000. Planning De uitwerking van deze taakstelling loopt door in 2026. Risico’s Het aantal ouderen stijgt. Hierdoor neemt de vraag naar hulp bij huishouden toe. Waar mogelijk zetten we alternatieven in, maar voor de meest kwetsbare groep ouderen blijft hulp bij huishouden mogelijk. Taakstelling jeugdhulp Doel Het bieden van gezinsgerichte ondersteuning zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig. Inhoud In 2025 is de gemeente Loon op Zand begonnen met de Pilot Sterk Lokaal Team.

Met de pilot gaan we terug naar de eenvoud van ondersteuning, waarbij we lokaal inzetten op een gezinsgerichte aanpak. Ondersteuning wordt geboden vanuit het voorliggend veld. Hier zetten we in op het versterken van het eigen netwerk en de eigen kracht, en bieden we passend collectief aanbod aan. Het Sterk Lokaal Team biedt individuele coaching en begeleiding op het moment dat voorliggende ondersteuning te licht is en specialistische hulp te zwaar is. Voor de meest kwetsbare jeugdigen blijft toegang tot specialistische hulp beschikbaar. Op deze manier proberen we de jeugdhulp beheersbaar te houden. Financiën Het gaat hier om een taakstelling van € 350.000. Planning De Pilot SLT is gestart in april 2025 en wordt voortgezet in 2026. Risico’s De Regio Hart van Brabant staat aan de lat van een nieuwe inkoop jeugdhulp. Er bestaat het risico dat de oude inkoop langer wordt doorgezet. De kosten van deze inkoop worden een jaar vooruitbetaald, waardoor we met de inzet van het Sterk Lokaal Team tijdelijk dubbele kosten kunnen maken.

24

Transformatiemiddelen opgaven Doel Inwoners ontvangen tijdig en dichtbij passende ondersteuning en/of hulpverlening wanneer dit vanuit eigen kracht niet lukt. Hiermee werkt de gemeente Loon op Zand aan een toekomstbestendige inrichting van het sociaal domein. Inhoud De tredenstructuur vanuit het Beleidskader laat zien dat het sociaal domein gezien kan worden als een trap. De inwoner begint onderaan de trap en gaat uitdagingen aan op eigen kracht. Wanneer de eigen kracht onvoldoende oplossing biedt bij de hulpvraag van de inwoner, zet de inwoner een stap op de volgende trede, waarbij de inwoner ondersteuning kan krijgen via voorliggende voorzieningen. Als ook daar geen oplossingen zijn, stappen ze door naar de derde trede waar het SLT is gepositioneerd. Hier wordt begeleiding en/of hulpverlening aangeboden. Voor de meest kwetsbare inwoners kan er een stap gemaakt worden naar de laatste trede, waar we spreken van geïndiceerde zorg. Deze trap is flexibel: je kunt zowel opschalen als afschalen, afhankelijk van de hulpvraag van de inwoner. Echter, de trap werkt alleen goed als alle treden goed zijn ingericht en effectief samenwerken. De uitvoering van deze transformatie vraagt om een aanvullend budget voor noodzakelijke opstartkosten, waaronder juridische zaken, personeel, inrichting, monitoring en het afdekken van onvoorziene omstandigheden.

Financiën Voor de transformatie van het sociaal domein is er een uitvoeringsbudget nodig van € 200.000 voor 2026 en € 100.000 per jaar voor 2027 en 2028. Hiervoor is geen dekking gevonden vanuit bestaande middelen. Planning De Pilot SLT is gestart in april 2025. Deze Pilot wordt in 2026 breder uitgerold en verder uitgewerkt. In 2026 onderzoeken we daarnaast de toekomstige inrichting van het voorliggend veld. Risico’s De Regio Hart van Brabant staat aan de lat van een nieuwe inkoop jeugdhulp. Er bestaat het risico dat de oude inkoop langer wordt doorgezet. De kosten van deze inkoop worden een jaar vooruitbetaald, waardoor we met de inzet van het Sterk Lokaal Team tijdelijk dubbele kosten kunnen maken. Digitaal ondertekenen voor poststukken In het sociaal domein zetten we een stap richting efficiëntere werkprocessen door het mogelijk te Doel maken dat inwoners poststukken digitaal kunnen ondertekenen. Inhoud Waar voorheen papieren formulieren per post heen en weer werden gestuurd, kan met digitale ondertekening het proces aanzienlijk worden versneld. Zo realiseren we een toekomstbestendig en klantgericht proces binnen het sociaal domein. Financiën In 2026 zijn de kosten eenmalig € 26.000. Vanaf 2027 kost het digitaal ondertekenen jaarlijks € 11.000. Het digitaal ondertekenen verdient zichzelf terug, omdat de kosten op andere onderdelen (voorbeeld fysieke post) zullen afnemen.

Planning Vanaf 2026 wordt dit structureel ingezet. Risico’s

Een deel van de inwoners is momenteel nog afhankelijk van fysieke post. Dit percentage zal in de toekomst afnemen. Inwoners die met fysieke post werken, blijven op dezelfde manier onze dienstverlening ervaren. De uitvoering van dit speerpunt is afhankelijk van visievorming digitale toegang.

Omvorming ontwikkelingsgerichte dagbesteding: Persoonlijk Passend Pakket (PPP) Doel Voor de meest kwetsbare inwoners blijft een indicatie ontwikkelingsgerichte en arbeidsmatige dagbesteding beschikbaar door middel van een Persoonlijk Passend Pakket. Inhoud In 2026 wil de gemeente Loon op Zand ontwikkelingsgerichte en arbeidsmatige dagbesteding omvormen. Dit doen we in twee paden: Pilot indicatievrije dagbesteding (2.3 voorliggende voorzieningen) en de inzet van een Persoonlijk Passend Pakket (2.4 Maatwerk jeugd en Wmo). Als er geen passend indicatievrij aanbod is, bieden we Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding (OAD) via een PPP. Met een maatwerkvoorziening zoeken we de juiste ondersteuning, afgestemd op de persoonlijke behoeften van de inwoner. We sluiten een overeenkomst met de zorgaanbieder op basis van regionale tarieven voor OAD. Financiën De kosten zijn € 50.000. Dit dekken we uit persoonsgebonden budget en zorg in natura. Planning Risico’s

In 2026 gebruiken we de sterfhuisconstructie in onze raamovereenkomsten voor dagbesteding. Als een beschikking afloopt en een inwoner een indicatie behoudt, regelen we dit via een PPP. Het aanbod indicatievrije dagbesteding dient aan te sluiten bij de behoeften van de doelgroep ontwikkelingsgerichte en arbeidsmatige dagbesteding. Wanneer dit niet het geval is, dan zal een grotere groep aanvragen voor PPP’s blijven indienen.

25

2.5 Participatie Wat willen we bereiken? In Loon op Zand vinden we het belangrijk dat alle inwoners mee kunnen doen in onze sterker wordende gemeenschap. Daar waar iemand niet of in mindere mate mee kan doen organiseren en bieden we mogelijkheden die bevorderend werken in zijn of haar situatie. We kijken ongeacht een beperking of uitdaging in de brede zin naar participatie en zingeving. We ondersteunen inwoners met een laag inkomen, zodat de drempels om deel te nemen aan onze gemeenschap worden beperkt. Daarnaast begeleiden we onze inwoners waarbij het zelf niet lukt om deel te nemen aan de gemeenschap door middel van maatschappelijke activering. Ook voorzien we begeleiding in trajecten naar werk en inburgeringstrajecten. Ongeacht achtergrond of omstandigheden vinden we het belangrijk dat iedereen mee kan doen in onze gemeenschap. Wat gaan we daarvoor doen? Vanuit de Sterke gemeenschap werken we ernaar toe dat iedereen mee kan doen op zijn of haar manier. Niet al onze inwoners zijn in staat om op eigen kracht mee te doen. Zowel binnen als buiten ons Sterke lokale team houden we hier oog voor. Hierin werken we nadrukkelijk samen met onze betrokken partijen. In 2026 zetten we hierop in door: • Een integrale samenwerking tussen Baanbrekers en het bredere sociale domein.

Baanbrekers geeft uitvoering aan de Participatiewet, met daarbij oog voor de gemeentelijke belangen en individueel maatwerk. • In onze gemeente worden inwoners met een laag inkomen ondersteund met de Samen Loont Pas en Kindpakket zodat de inwoner mee kan doen op sociaal, sportief, educatief en cultureel gebied. Inwoners vinden elkaar door te participeren in de samenleving. • Door gemeentelijke deelname aan het Jeugdfonds kunnen kinderen en jongeren toch deelnemen aan bijvoorbeeld voetbal, danslessen, muzieklessen of andere vormen van sport en cultuur, wat bijdraagt aan hun ontwikkeling, zelfvertrouwen en sociale integratie. • Statushouders die in onze gemeente komen wonen, begeleiden we via een inburgeringstraject om ervoor te zorgen dat statushouders in elke route volwaardig mee kunnen doen aan de samenleving. Hierbij heeft het de voorkeur om te participeren binnen de gemeente. • Het wegnemen van drempels en belemmeringen, zodat inwoners makkelijker en veiliger tussen uitkering en werk en tussen andere vormen van participatie kunnen switchen (ofwel: Simpel Switchen). Hierbij zetten we in op een nauwe verbinding tussen arbeidsparticipatie, maatschappelijke activering, voorliggende voorzieningen en dagbestedingsmogelijkheden.

• Maatschappelijke activeringscoaches begeleiden langdurig bijstandsgerechtigden en andere inwoners die het niet zelf lukt om deel te nemen aan de sterke gemeenschap naar een maatschappelijke activiteit, met als doel het bevorderen van de kwaliteit van leven en het meedoen in de maatschappij. Binnen onze reguliere taken: 2.5 Participatie Wat willen we bereiken binnen onze reguliere taken? Aantal inwoners in de bijstand * Netto arbeidsparticipatie Lopende re-integratievoorzieningen Aantal banen Aantal afgegeven Samen-Loont passen ** Gebruik van het Kindpakket (aantal) Aantal aanmeldingen bij het Jeugdfonds Sport en Cultuur Behalen van de Rijkstaakstelling inburgering en huisvesting

Realisatie 2023

2024

Begroting 2025

2026

230 74,8% 95,4 10.840 743 53

270 75,1% 95,9 11.100 752 64

240 75,0% 96,0 11.000 775 70

270 75,0% 96,0 11.300 800 80

n.v.t

13

50

50

100%

83%

100%

100%

* Per 10.000 inwoners van 15 tot 64 jaar. ** De Samen-Loont-pas indexeren we per 2024 (amendement gemeenteraad 9 november 2023).

Onze verbonden partijen: Gemeenschappelijke regeling Baanbrekers

26

Onze speerpunten: Doorontwikkeling Simpel Switchen Doel Inwoners kunnen gemakkelijker overstappen tussen uitkering, werk en dagbesteding, en drempels voor participatie worden weggenomen. Inhoud De Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning liggen in het verlengstuk van elkaar. De maatschappelijke activeringscoaches kunnen de verbinding zijn tussen deze twee wetten. Zij kunnen belemmeringen bij inwoners wegnemen op het moment dat de inwoner wil switchen tussen verschillende vormen van activering. Financiën De coördinatie van Simpel Switchen wordt opgepakt door de maatschappelijke activeringscoaches. Dit brengt geen extra budget met zich mee. Planning In 2026 gaan we Simpel Switchen doorontwikkelen, waarbij de verbinding wordt gelegd tussen de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning. Risico’s Simpel Switchen gaat over vier verschillende vormen van inzet: arbeidsparticipatie, maatschappelijke activering, indicatievrije dagbesteding en ontwikkelingsgerichte en arbeidsmatige dagbesteding met indicatie. Er dient goede afstemming te zijn met de uitvoerders van deze gebieden om Simpel Switchen mogelijk te maken. Uitvoering Wet inburgering 2021 Doel Het verkennen van samenwerkingspartners die het beste bijdragen aan succesvolle participatie van nieuwkomers en het versterken van de kwaliteit van inburgering.

Inhoud De gemeente blijft inzetten op snelle en passende participatie van nieuwkomers, met aandacht voor taalvaardigheid, zelfredzaamheid, sociale netwerken en actieve deelname aan de lokale samenleving. In 2026 benutten we de ruimte om, mede in het licht van landelijke ontwikkelingen en mogelijke wetswijzigingen, te verkennen welke samenwerkingspartners het beste aansluiten bij onze ambities en de behoeften van inburgeraars. Financiën De beschikbare SPUK-middelen van het Rijk zetten wij doelgericht in om deze aanpak mogelijk te maken. Planning Alle contracten zijn met één jaar verlengd voor 2026. Dit jaar gebruiken we om zorgvuldig te onderzoeken of een overstap naar andere samenwerkingspartners de begeleiding en participatie van inburgeraars verder kan verbeteren. Risico’s Er zijn landelijke plannen om de koppeling tussen huisvesting en inburgering los te laten vanaf juli 2026. Als dit doorgaat, wordt het lastiger om nieuwkomers tijdig te begeleiden. Dit kan leiden tot vertraging in de inburgering en extra druk op gemeentelijke ondersteuning. Er is nog onzekerheid over de financiële gevolgen; extra inzet kan nodig zijn zonder extra middelen. We bereiden ons voor op verschillende scenario’s.

27

Wat mag het kosten in 2026? Venster 2: Gemeenschappen Bedragen x € 1.000 2.1 Onderwijs 2.2 Sport, cultuur en welzijn 2.3 Voorliggende voorzieningen 2.4 Maatwerk 2.5 Participatie Subtotaal 2.99 Mutaties reserves Totaal Nieuw beleid Venster 2: Gemeenschappen Bedragen x € 1.000 2.1 Onderwijs 2.2 Sport, cultuur en welzijn 2.3 Voorliggende voorzieningen 2.4 Maatwerk 2.5 Participatie Subtotaal 2.99 Mutaties reserves Totaal nieuw beleid Venster 2

2026 Lasten Baten -2.340 453 -3.019 299 -5.459 367 -17.643 30 -13.245 5.083 -41.706 6.232 -773 9 -42.478 6.241 2026 Lasten -80 -270 -175 150 -375 -375

Baten -

2027 Lasten Baten -2.595 453 -3.346 280 -4.588 262 -18.225 30 -13.090 5.083 -41.845 6.108 -14 8 -41.859 6.116

2028 Lasten Baten -2.348 453 -3.801 303 -4.627 262 -18.836 30 -12.957 5.083 -42.568 6.131 -14 8 -42.583 6.139

2029 Lasten Baten -3.245 453 -3.825 280 -4.671 262 -18.921 30 -12.739 5.083 -43.402 6.108 -14 2 -43.416 6.110

2027

2028

2029

Lasten -49 -175 -65 150 -139 -139

Baten -

Lasten -49 -175 -65 150 -139 -139

Baten -

Lasten -49 -175 35 150 -39 -39

Baten -

Toelichting op nieuw beleid Lasten Venster 2 (bedragen x € 1.000)

Nadeel

-300

2.1 Onderwijs Voordeel 0 Voor dit thema is geen nieuw beleid. 2.2 Sport, cultuur en welzijn, erfgoed Nadeel -80 Dekking bestuur, beheer en vrijwillige inzet van maatschappelijke Voordeel 20 accommodaties bundelen en professionaliseren (I) De middelen vanuit de BredeRegelingCombinatiefuncties uit taakveld 2.2 worden ingezet voor de dekking van bovengenoemd speerpunt in taakveld 2.3 voorliggende voorzieningen. Het gaat hier om een bedrag van € 20.000. Nadeel -100 Bibliotheekvoorzieningen In de algemene uitkering ontvangen wij een decentralisatie-uitkering genaamd ’Openbare Bibliotheken’. De middelen hiervoor stellen we in dit venster beschikbaar. 2.3 Voorliggende voorzieningen Nadeel -270 Inzet ondersteuning van een bredere doelgroep die niet mee kan komen Nadeel -47 vanwege (beginnende) cognitieve problemen, hun mantelzorgers en naasten (S) We verbreden de doelgroep van de inzet van lichte individuele ondersteuning en groepsaanbod van mensen met dementie naar inwoners met (beginnende) geheugen- en cognitieve problemen. Dekking inzet ondersteuning van een bredere doelgroep die niet mee kan komen Voordeel 47 vanwege (beginnende) cognitieve problemen, hun mantelzorgers en naasten (S) De dekking vindt plaats vanuit het bestaande mantelzorgbudget, binnen taakveld 2.3 voorliggende voorzieningen.

In totaal gaat het hier om € 47.000 wat voorheen werd ingezet voor de inhuur van dementieconsulenten. De inhuur van dementieconsulenten via onze partners stopt gedeeltelijk in 2026. Pilot algemene voorziening voor inwoners met niet aangeboren hersenletsel Nadeel -85 (NAH) en hun verzorgers (S) Voor inwoners met NAH en hun verzorgers wordt een toegankelijke plek gefaciliteerd voor ontmoeting, ontspanning en talentontwikkeling.

28

Omvorming ontwikkelingsgerichte dagbesteding: Pilot indicatievrije Nadeel -100 dagbesteding (S) De Pilot indicatievrije dagbesteding geeft inwoners de mogelijkheid om zonder indicatie zich te melden bij een zorgaanbieder voor ontwikkelingsgerichte dagbesteding. Bestuur, beheer en vrijwillige inzet van maatschappelijke accommodaties Nadeel -65 bundelen en professionaliseren (I) De inzet van sociaal werkers in wijkaccommodaties helpt besturen en inwoners om meer toegankelijke en inclusieve activiteiten te organiseren. De sociaal werkers ondersteunen ook bij het werven van vrijwilligers, verbeteren van de zichtbaarheid van activiteiten en dragen bij aan het versterken van gemeenschappen. Exploitatie Dorpshuis Nadeel -75 Vanaf 2026 zetten we een kwartiermaker in die werkt aan de succesvolle oplevering van het Dorpshuis Loon op Zand. Hij zorgt ervoor dat het gebouw optimaal wordt voorbereid op gebruik dat de organisatiestructuur operationeel is en dat alle betrokken partijen tijdig en goed betrokken worden. Dekking bestuur, beheer en vrijwillige inzet van maatschappelijke Voordeel 45 accommodaties bundelen en professionaliseren (I) Voor bovengenoemd speerpunt wordt € 45.000 gedekt vanuit de bestaande subsidie van de Rode Loper, cofinanciering van één van onze partners en de inzet van IZA/GALA middelen, binnen taakveld 2.3 voorliggende voorzieningen.

Dekking digitaal ondertekenen voor poststukken (I) Voordeel 10 Voor bovengenoemd speerpunt wordt € 10.000 gedekt vanuit het mantelzorgbudget. Het gaat hier om een eenmalige investering in 2026. Dit bedrag wordt vanuit taakveld 2.3 voorliggende voorzieningen omgebogen naar taakveld 2.4 maatwerk. 2.4 Maatwerk Nadeel -175 Inzet deelhulpmiddelen (S) Nadeel -8 In 2026 willen we meer pools en diverse pools gaan inzetten voor deelhulpmiddelen. Een scootmobielpool met twee scootmobielen kost € 5.000 per jaar. Een driewielfietspool kost € 3.000 per jaar. In 2026 verwachten we van beide pools één (extra) pool te realiseren Dekking inzet deelhulpmiddelen (S) Voordeel 8 Het gaat hier om een omvorming van zorgbudget. De pools leveren een voordeel op bij drie scootmobielgebruikers zonder individuele maatwerkvoorziening en twee driewielfietsgebruikers zonder individuele maatwerkvoorziening. Transformatiemiddelen opgaven (I) Nadeel -200 De uitvoering van de transformatie van het sociaal domein vraagt om een aanvullend budget voor noodzakelijke opstartkosten, waaronder juridische zaken, personeel, inrichting, monitoring en het afdekken van onvoorziene omstandigheden. Digitaal ondertekenen voor poststukken (I) Nadeel -26 De werkprocessen worden efficiënter door het mogelijk te maken dat inwoners poststukken digitaal kunnen ondertekenen.

Rendement digitaal ondertekenen poststukken (I) Voordeel 16 Het digitaal ondertekenen van poststukken heeft een terugverdien effect van ongeveer € 16.000. Dit terugverdieneffect vindt plaats door besparingen op personele kosten, postzegels, enveloppen, printpapier, inktcartridges, gehandicaptenparkeerkaarten en medische adviezen, en cliënt ervaringsonderzoeken. Omvorming ontwikkelingsgerichte dagbesteding: Persoonlijk Passend Pakket Nadeel -50 (S) Als er geen passend indicatievrij aanbod is, bieden we Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding (OAD) via een Persoonlijk Passend Pakket. Dekking algemene voorziening voor inwoners met niet aangeboren hersenletsel Voordeel 85 (NAH) en hun verzorgers (S) Het gaat hier om een omvorming van zorgbudget voortkomend vanuit persoonsgebonden budget van € 85.000. Dit budget wordt vanuit taakveld 2.4 maatwerk omgebogen naar taakveld 2.3 voorliggende voorzieningen. 2.5 Participatie Voordeel 150 Voordeel 150 Dekking omvorming ontwikkelingsgerichte dagbesteding (S) Voor de gehele omvorming van ontwikkelingsgerichte dagbesteding is € 150.000 beschikbaar. Het gaat hier om een omvorming van zorgbudget voortkomend vanuit zorg in natura € 150.000. Dit budget wordt vanuit taakveld 2.5 participatie voor € 50.000 ingezet voor de uitvoering van het Persoonlijk Passend Pakket (taakveld 2.4).

Het overige budget wordt vanuit taakveld 2.5 omgebogen naar taakveld 2.3 voorliggende voorzieningen voor de uitvoering van indicatievrije dagbesteding. Het gaat hier om een bedrag van € 100.000. 2.99 Mutaties reserves Voordeel 0 Voor dit thema is geen nieuw beleid.

29

Baten Venster 2 (bedragen x € 1.000)

Voordeel

0

2.1 Onderwijs Voor dit thema is geen nieuw beleid. 2.2 Sport, cultuur en welzijn Voor dit thema is geen nieuw beleid. 2.3 Voorliggende voorzieningen Voor dit thema is geen nieuw beleid. 2.4 Maatwerk Voor dit thema is geen nieuw beleid. 2.5 Participatie Voor dit thema is geen nieuw beleid. 2.99 Mutaties reserves Voor dit thema is geen nieuw beleid.

Voordeel

0

Voordeel

0

Voordeel

0

Voordeel

0

Voordeel

0

Voordeel

0

30

Venster 3. Omgeving en economische ontwikkeling Ambitie De vastgestelde Omgevingsvisie 2040 vormt de koers voor de komende jaren. Of het nu om wonen, werken, ondernemen of recreëren gaat: in Loon op Zand is het goed toeven. De komende jaren willen we al deze thema’s van onze gemeente duurzaam en volhoudbaar versterken. We blijven een levendige economische gemeente. Toeristen en inwoners weten onze gemeente te vinden voor vermaak, natuur en onze vitale kernen. Onze ambitie is om het recreatief aanbod te versterken en te verbreden. Om de Economische en toeristisch-recreatieve visie 2030 concreet en meetbaar te maken, is er een aantal doelstellingen geformuleerd. Deze doelstellingen zijn vertaald naar thema's en activiteiten in het actieprogramma economische en toeristisch-recreatieve visie 2023-2027. De huidige situatie op de woningmarkt vraagt om creativiteit en ambitie. We willen deze periode blijven bouwen en zo op termijn uitgroeien tot een gemeente met 25.000 inwoners. Daarbij kiezen we in de eerste plaats voor inbreiding binnen de bebouwde kom waar dat kan en daarna voor uitbreiding wanneer dat nodig is. We streven ernaar dat iedereen in onze lokale samenleving mee kan doen. Dit betekent ook dat er in de fysieke omgeving ruimte moet zijn voor iedereen en dat het goed toeven is. Dit is een van de speerpunten in het Beleidsplan Samen actief Spelen en Bewegen.

We willen in 2040 beter bereikbaar zijn en minder verkeersdruk ervaren. Door vol in te zetten op slimme oplossingen voor mobiliteit laten we zien dat groei ook kan zonder nieuwe belasting voor de woonomgeving en de natuur. Hoe we dit vorm gaan geven hebben we uitgewerkt in de Mobiliteitsvisie 2040. We streven ernaar om onze centra een sterkere rol te geven in de samenleving en de centra te verbinden met de sterke recreatiesector van onze gemeente. Om deze reden gaan we aan de slag met het vergroenen van de centra en onderzoeken we de mogelijkheden voor de ontwikkelingen van de centra. Verder streven we ernaar dat ons Erfgoed meerwaarde biedt voor de hele gemeente. Het versterkt de identiteit van onze dorpen, draagt bij aan de kwaliteit van onze leefomgeving, trekt bezoekers aan en stimuleert onze economie. Met de vastgestelde plannen zoals: • De Mobiliteitsvisie 2040; • Programma Water en Riolering 2025-2028; • Het beleidsplan Samen actief Spelen en Bewegen 2025-2035; • Actieplan Duurzaamheid 2025-2028; • Horecavisie; • De waarde van Erfgoed (Erfgoedbeleid); • Woonzorgvisie. hebben we voor de komende jaren de koers voor deze werkvelden. Hiermee werken we aan ons streven dat iedereen in onze lokale samenleving mee kan doen.

31

3.1

Omgeving

Wat willen we bereiken? • Doelmatig beheer en onderhoud van de openbare ruimte waarin duurzaam werken de basis is en dienstverlening belangrijk is. • Verkeersveilige en bereikbare gemeente met bijzondere aandacht voor risicolocaties. • Openbaar vervoer blijft beschikbaar in onze kernen om de bereikbaarheid voor iedereen in stand te houden. Wat gaan we daarvoor doen? Kwaliteit openbare ruimte De kwaliteit van de openbare ruimte speelt een belangrijke rol in de beleving en de leefbaarheid. Mensen wonen graag in onze groene gemeente, bedrijven vestigen zich hier vanwege de goede infrastructuur en toeristen komen hier graag vanwege het groene karakter en mooie buitengebied. Voor de gemeente liggen er opgaves op het gebied van energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit etc. Hiermee wordt er veel van de openbare ruimte verwacht en daarnaast wordt er ook kritisch gekeken: kan het allemaal goedkoper, kan het een niveau lager. Bij de afweging van onderhouds- of vervangingsmaatregelen wordt niet alleen gekeken naar kosten en techniek; de maatregelen zijn direct gekoppeld aan de doelstellingen van de gemeente, bijvoorbeeld veiligheid of de kwaliteit van de leefomgeving of de tevredenheid van de burger. Vanuit wettelijk oogpunt is de gemeente verplicht om haar kapitaalgoederen in stand te houden, zodat er geen kapitaalvernietiging plaats vindt.

Bij beheerkeuzes wordt voor de inzet van de middelen voor onderhoud telkens een afweging gemaakt tussen technische kwaliteit, beeldkwaliteit en inrichtingskwaliteit. We zetten in op onderhoud en vervanging om de vastgelegde kwaliteitsniveaus te behalen. We gaan hierbij voor sober en doelmatig maar wel technisch in orde. Uitgangspunt is dat er sprake is van 1 op 1 vervanging; er vindt geen toevoeging of wijziging van functies plaats. Hierbij kijken we naar de uitvoering van werkzaamheden waarbij we efficiencyslagen maken door enerzijds in te zetten op het gebruik van duurzamere materialen en nieuwe technieken en anders door de optimalisatie van onze werkprocessen. We blijven inzetten op het combineren van werkzaamheden (werk met werk maken) zodat overlast voor inwoners vermindert en projecten doelmatig worden uitgevoerd. Mobiliteitsvisie In het coalitieakkoord en de mobiliteitsvisie is vastgelegd dat we staan voor een verkeersveilige gemeente. In focuspunt 7 is opgenomen dat we actief optreden bij hotspots met veel ongevallen en dat we extra inzetten op de veiligheid van fietsers en voetgangers. Het verbeteren van de verkeersveiligheid kan vaak met kleine ingrepen in de infrastructuur. Met een budget kunnen meldingen m.b.t. de verkeersveiligheid, waarbij een kleine aanpassing aan de infrastructuur nodig is, snel en adequaat worden opgelost.

In de begroting 2026 verwerken we de kosten voor parkeervergunningen exclusief toezicht boa’s in de omgeving van de Efteling op in de vermakelijkhedenretributie, dit is onderdeel van venster 0. Ook hebben we inkomsten uit het verhalen van schades aan verkeersborden. Hiermee ontstaat ruimte in het budget voor verkeersveiligheid om snel in te spelen op knelpunten in de leefomgeving. Binnen onze reguliere taken: Wat willen we bereiken? Realisatie Begroting 3.1 Omgeving 2023 2024 2025 2026 We voeren regulier onderhoud uit volgens vastgestelde kwaliteitsniveaus in e IBOR-nota 2024-2034 % dat voldoet aan de vastgestelde kwaliteitsniveaus 92,3% We zorgen voor een verkeersveilige inrichting van de openbare ruimte Aantal verkeersslachtoffers 11

94,0%

90,0%

90,0%

16

9

9

32

Onze speerpunten: Verkeersveiligheid Doel Verlagen van de snelheid en verminderen doorgaand auto- en vrachtverkeer in de Erasstraat. Inhoud We willen dit bereiken met de aanleg van plateaus in de rijbaan. Verspreid over de gehele Erasstraat leggen we een aantal plateaus aan. Financiën In de begroting is € 104.000 opgenomen, ook hebben we een verkeersveiligheidssubsidie ontvangen van het Rijk ter hoogte van € 59.000. Planning De werkzaamheden moeten in 2026 zijn afgerond. Risico’s In de Erasstraat staat de lintbebouwing kort op de rijbaan. Het is hierdoor een uitdaging om een goede balans te vinden tussen enerzijds het terugdringen van de snelheid en de hoeveelheid autoverkeer en anderzijds het woongenot.

3.2

Duurzaamheid

Wat willen we bereiken? De route naar een duurzame toekomst is uitgezet in het Actieplan duurzaamheid 2025-2028. Hierin benoemen we een aantal ambities die ieder hun uitwerking krijgen op verschillende taakvelden: • Gemeente als voorbeeld: o Gemeentelijk vastgoed verduurzamen; o VerLEDden openbare verlichting; o Lokale initiatieven ondersteunen; o Duurzaam onderhoud openbare ruimte. • Energieneutraal in 2050 o Energie besparen en duurzaam opwekken van energie; o Laadinfrastructuur voor mobiliteit; o Toegankelijk energieloket voor inwoners en bedrijven. • Aardgasvrij in 2050 o Onderzoek naar warmtenetten en alternatieve warmtebronnen; o Woningen aardgasvrij-ready maken; o Inwoners informeren en bewustwording vergroten. • Groen en circulair o 80% hergebruik, minder gebruik van primaire grondstoffen en stapsgewijs naar minder dan 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2026; o We zamelen afval in volgens het principe ‘de vervuiler betaalt’ (Diftar); o Bewuste inwoners op het gebied van water en afval; o Voorkomen van wateroverlast en hittestress; o Stimuleren van groen bij woningen en de werkomgeving, inclusief biodiversiteit. • Gemeentebreed participeren o Samenwerking met stakeholders en ketenpartners rondom verduurzaming; o Bestrijden energiearmoede.

Wat gaan we daarvoor doen? Afval Binnen de keten ontstaat steeds meer het besef dat er op meerdere fronten tegelijk inzet nodig is om tot een circulaire economie te komen. Dit betekent meer product-innovatie en toepassingsmogelijkheden, maar ook meer besef bij de burger van meerwaarde van stromen via bijv. reparatie en een betere kwaliteit van deelstromen door goed scheidingsgedrag. Door marktontwikkelingen staan de inkomsten uit bepaalde stromen onder druk. Ook dreigt er meer afkeur van stromen als gevolg van ontwijkgedrag of minder goed afval scheidingsgedrag. Er is een groter aanbod van stromen waardoor de kosten dreigen te stijgen. We blijven ons daarom richten op het terugbrengen van de hoeveelheid restafval door het stimuleren van gewenst afvalgedrag. De vervolgstappen zijn gericht op ‘reparatie: waar zijn nog extra voorzieningen nodig, welke (groepen van) bewoners of wijken vragen extra aandacht of maatwerk. Dit om het draagvlak te vergroten en daarmee het effect van de genomen maatregelen te maximaliseren en de kwaliteit van deelstromen te verbeteren en te borgen.

33

Duurzaamheid We bevinden ons op een pad vol uitdagingen. Het klimaat verandert en onze grondstoffen zijn niet oneindig. De route naar een duurzame toekomst is geen rechte weg, maar een kronkelend pad met onbekende obstakels en kruispunten. De keuzes die we vandaag maken, bepalen hoe de toekomst voor de volgende generaties eruitziet. De komende jaren zetten we belangrijke stappen op het gebied van energie en duurzaamheid. We gaan met het opgestelde actieplan verder werken om onze gemeente in 2050 energieneutraal en aardgasvrij te maken. Binnen onze reguliere taken: Wat willen we bereiken? 3.2 Duurzaamheid Aantal kg restafval (grof en fijn) per inwoner per jaar Scheidingspercentage afval Percentage van ons rioolareaal dat we jaarlijks reinigen en inspecteren Percentage daken met zonnepanelen** 20% besparing aardgas realiseren in 2030 t.o.v. 2021 in Terajoules 20% afname hoeveelheid CO2-uitstoot per jaar in 2030 t.o.v. 2019 (keuze voor 2019 in verband met covid-19)*** Aantal (semi) publieke autolaadpunten Percentage LED-lampen binnen onze gemeente in openbare ruimte, doel is om in 2030 alle openbare verlichting in LED te hebben.

Realisatie 2023 2024 149 122 60% 75%

Begroting 2025 2026 100 <100* 80% 80%

15,7%

12%

14%

14%

34%

40%

21%

21%

402

424

415

409

90

99

94

312

415

704

725

49%

62%

74%

86%

* Wordt landelijk afgeschaft als KPI. ** We hebben de normwaarde van 20% reeds gehaald. *** Van 2023 zijn geen gegevens bekend.

Onze verbonden partijen: • Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant Onze speerpunten: Warmteprogramma Doel Vastleggen welke wijk wanneer van het aardgas gaat (en wat het warmte alternatief is). Inhoud Onder de omgevingswet is het noodzakelijk om voor 1-1-2027 een Warmteprogramma opgesteld te hebben. Hierin werken we uit op welke wijze de diverse wijken op termijn van het aardgas afgekoppeld gaan worden. Financiën De kosten dekken we uit de CDOKE-gelden vanuit het rijk. Planning Vaststelling door college uiterlijk 31-12-2026. Risico’s Het betreft een wettelijke bepaling. Als we geen Warmteprogramma opstellen voldoen we niet aan dat deel van de wetgeving. Ook remmen we de energietransitie binnen onze gemeente. Duurzaamheidscampagne Doel Voorbereiding inwoners op alternatieve warmtebronnen. Inhoud We gaan inwoners middels een campagne informeren en enthousiasmeren om aan de slag te gaan met duurzaamheid, zoals energie besparen en klimaatadaptatie. Financiën Dekking vindt plaats binnen huidige begroting. Planning De campagne zal in geheel 2026 worden gevoerd. Risico’s Als we dit niet doen wordt het halen van onze duurzame doelen uit de omgevingsvisie moeilijk en worden de gevolgen van klimaatverandering voor onze inwoners groter.

34

Soortenmanagementplan (SMP) Doel Beschermen bedreigde diersoorten in gebouwen ten behoeve van de isolatieopgave. Inhoud We starten met het opstellen van een SMP ter bescherming van bedreigde diersoorten in gebouwen. Met dit soortenmanagementplan zorgen we ervoor dat onze inwoners niet zelf onderzoeken moeten doen naar flora en fauna als zij willen gaan isoleren en als er flora en fauna aangetroffen is een vergunning moeten aanvragen bij de provincie. Financiën Het opstellen van het SMP is een eenmalige uitgave die we inschatten op een bedrag van € 350.000. Dit bedrag kan worden gedekt uit de CDOKE-gelden vanuit het Rijk (€ 220.000) en een subsidie (SpUK SMP) die de provincie nog zal openstellen (€ 130.000). Planning Oplevering SMP eind 2027. Risico’s Als we dit niet doen dan wordt een simpele isolatiemaatregel voor onze inwoners heel duur omdat zij dan zelf een ecologisch onderzoek moeten doen en indien nodig een omgevingsvergunning flora en fauna moeten aanvragen bij de provincie. Het gaat dan om enkele duizenden euro’s per woning. Hierdoor zal onze isolatieopgave stagneren. Energiesysteemvisie Doel Route voor de energietransitie (netcongestie, energieopwek en -opslag). Inhoud We stellen een route op met daarin de speerpunten om in 2050 energie- en CO2-neutraal te zijn. Financiën De dekking vindt plaats vanuit de CDOKE-gelden vanuit het Rijk.

Planning Vaststelling college en raad uiterlijk eind 2026. Risico’s Zonder energiesysteemvisie is de kans groot dat we onze capaciteit en middelen niet effectief genoeg in gaan zetten waardoor het lastiger wordt om het einddoel (2050 energieen CO2 neutraal) te halen. Gezamenlijke aanpak voor een Circulair Ambachtscentrum Doel Het realiseren van een Circulair Ambachtscentrum om de hoeveelheid restafval te verminderen en het gebruik van primaire grondstoffen verder te reduceren, al dan niet via een gedeelde gemeentelijke infrastructuur met omliggende gemeenten. Inhoud In het haalbaarheidsonderzoek naar een Circulair Ambachtscentrum brengen we de kansen voor en de aanpak van de (door)ontwikkeling van ons Grondstoffencentrum naar een vorm van een Circulair Ambachtscentrum in beeld. Financiën Dekking vindt plaats binnen huidige begroting. Planning De raad wordt in juli 2026 geïnformeerd over de bevindingen van het haalbaarheidsonderzoek. Risico’s Lerend van vergelijkbare trajecten elders neemt een goed haalbaarheidsonderzoek de nodige tijd in beslag, niet alleen om met veel verschillende partijen (stakeholders) te spreken, maar ook om voldoende ruimte te bieden aan ideeën, innovaties en doorontwikkeling van pilots. Hierdoor kan de planning mogelijk niet worden gehaald.

3.3

Wonen

Wat willen we bereiken? • We blijven voldoende woningen bouwen in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en De Moer voor alle doelgroepen. Hierbij sluiten we aan bij de regionale woondeal die in 2023 is ondertekend. • Het realiseren van betaalbare, goede en duurzame huisvesting. Wat gaan we daarvoor doen? Wonen In de Woondeal is vastgelegd dat de minimale gemeentelijke opgave voor de periode van 2022 t/m 2026 voor de gemeente Loon op Zand 659 woningen is. Er wordt gewerkt aan een herijking van de Woondeal, hierin zullen ook nieuwe aantallen worden opgenomen. De realisatie is vaak van externe partijen afhankelijk. De start bouw en dus ook oplevering is afhankelijk van de verschillende trajecten die doorlopen moeten worden op het gebied van het omgevingsplan en vergunningen.

35

De waarde van Erfgoed Onze visie is dat erfgoed meerwaarde biedt voor de hele gemeente. Het versterkt de identiteit van onze dorpen, draagt bij aan de kwaliteit van onze leefomgeving, trekt bezoekers aan en stimuleert onze economie. Daarnaast verbindt erfgoed generaties en biedt het inspiratie voor hedendaagse vraagstukken. Zo kunnen oude landschapsstructuren richting geven aan klimaatadaptieve oplossingen en kunnen tradities en verhalen bijdragen aan sociale samenhang en trots. Om deze ambities waar te maken werken we met vier programmalijnen. We beginnen met inzicht en bescherming, door erfgoed goed in beeld te brengen en juridisch te borgen. Daarna zetten we in op een integrale en toekomstgerichte benadering, waarin erfgoed een rol speelt bij brede maatschappelijke en ruimtelijke opgaven. Vervolgens vergroten we de beleving en betrokkenheid, zodat erfgoed zichtbaar en beleefbaar is voor onze inwoners en bezoekers. Tot slot versterken we ondersteuning en samenwerking, zowel binnen de gemeente als met externe partners. Bijzondere objecten We gaan in 2026 het beheerplan Bijzondere Objecten (Kunst Objecten) in de openbare ruimte actualiseren. Binnen onze reguliere taken: Wat willen we bereiken?

Realisatie

Begroting

3.3 Wonen Voldoen aan de woondeal 30-40-30

2023

2024

2025

2026

Ja

Ja

Ja

Ja

Aantal nieuw opgeleverde woningen

54

108

50-100

75-100

Aantal woningen dat in aanbouw is gestart

*

19

300-350

150-200

* We kunnen geen concrete aantallen per jaar geven.

Onze speerpunten: Centrum Kaatsheuvel Doel Doorontwikkeling revitalisering centrum Kaatsheuvel. Inhoud In 2025 hebben we de stedenbouwkundige kaders vastgesteld voor het centrum van Kaatsheuvel. Deze kader werken we verder uit in ontwerpfase van het project en we werken het rapport placemaking uit. Financiën Dekking vindt plaats binnen huidige begroting. Planning De ontwerpfase is gestart in 2025 en loopt door in 2026. Ook verwachten we eind 2025/begin 2026 de oplevering van het advies over placemaking (onderdeel van de uitwerking van het Toekomstperspectief). In 2026 werken we ook dat verder uit. Risico’s De uitvoering van het project is hoofdzakelijk afhankelijk van marktpartijen zoals ondernemers, exploitanten en (vastgoed)investeerders, zij moeten vertrouwen hebben in de (her)ontwikkeling. De uitvoering hebben we hiermee dus niet helemaal in eigen hand. Verduurzaming het Klavier Doel Verduurzaming en groot onderhoud werktuigbouwkundige (W-) installatie het Klavier. Inhoud In 2026 willen we het Klavier verder verduurzamen, zodat het gebouw van het gas af kan. Hiervoor vervangen we o.a. de resterende CV-ketels door warmtepompen en plaatsen we zonnepanelen. Dit is een goed natuurlijk moment om ook groot onderhoud aan de werktuigbouwkundige installaties van het gebouw uit te voeren, dat noodzakelijk is na 10 jaar.

Financiën Voor de verduurzaming van het gebouw is eerder door de raad een krediet beschikbaar gesteld. Aanvullend daarop wordt momenteel de aanvraag van een DUMAVA (duurzaam maatschappelijk vastgoed)-subsidie voorbereid. Voor het groot onderhoud aan de W-installatie is budget gereserveerd in de voorziening groot onderhoud gebouwen. Planning In de eerste helft van 2026 werken we aan de voorbereiding van de verduurzaming en het groot onderhoud, in de tweede helft van 2026 voeren we de werkzaamheden uit. Risico’s Overlast voor gebruikers gebouw en tijdelijke uitval installaties.

36

DMJOP's gemeentelijk vastgoed Doel Opstellen Duurzame Meerjaren OnderhoudsPlanningen (DMJOP’s) gemeentelijk vastgoed (incl. Dorpshuis Loon op Zand). Inhoud Om uitvoering te kunnen geven aan het noodzakelijke onderhoud aan ons gemeentelijk vastgoed is door de raad budget gereserveerd in een voorziening groot onderhoud gebouwen. Om de raad een realistisch, onderbouwd bedrag te vragen actualiseren we de DMJOP's van onze gebouwen, aan de hand van de methodiek conditie meten. Tevens laten we een eerste DMJOP opstellen voor het nieuwe Dorpshuis in Loon op Zand, op basis van de actuele tekeningen. Financiën Voor het actualiseren en opstellen van de DMJOP’s is geld beschikbaar in de begroting. Op basis van de uitkomsten van de actualisatie van DMJOP's kan de huidige geraamde storting in de voorziening groot onderhoud gebouwen worden bijgesteld. Planning In de eerste helft van 2026 actualiseren we de DMJOP’s, in de tweede helft van 2026 vragen we de raad om de huidig geraamde storting in de voorziening groot onderhoud gebouwen te actualiseren op basis van de DMJOP’s. Risico’s Geen. Exploitatievorm Theater in het Klavier Doel Onderzoek nieuwe exploitatievorm Theater in het Klavier. Inhoud In 2026 willen we een nieuwe exploitatie- en beheervorm onderzoeken, in afstemming met de exploitatie van sporthal De Werft en het nieuwe Dorpshuis in Loon op Zand.

Hierbij zal gestuurd worden op kostenefficiëntie, benutting en rentabiliteit. Financiën Er is structureel budget voor onderhoud en beheer van Het Klavier. Er is vooralsnog geen budget beschikbaar voor de implementatie van een nieuwe exploitatie- en beheervorm voor Theater in het Klavier. Planning In 2026. Risico’s Onvoldoende animo bij marktpartijen en/of de samenleving om vorm te geven aan exploitatie en beheer van Theater in Het Klavier. Uitvoering Erfgoedbeleid Doel In 2026 starten we met de eerste acties die voortvloeien vanuit het Erfgoedbeleid. Inhoud Met ons nieuwe Erfgoedbeleid zetten we in op de toekomst van ons verleden. We maken bewuste keuzes om zorgvuldig om te gaan met wat Loon op Zand uniek maakt. Ons erfgoed verbindt mensen en verhalen, en speelt een belangrijke rol in actuele thema’s als energietransitie en woningbouw. In onze recreatieve gemeente maken we erfgoed zichtbaar en beleefbaar – nu en in de toekomst. Financiën Voor 2026 hebben we aanvullend budget nodig van € 10.000. Afhankelijk van gemaakte keuzes bij vaststelling van het beleid kunnen afwijkende financiële consequenties verbonden zijn aan de uitvoering van het nieuwe beleid. Planning In 2026 starten we met de eerste acties vanuit het nog vast te stellen Erfgoedbeleid.

Voorbeelden hiervan kunnen zijn een actualisatie van het archeologiebeleid, een historisch tafelkleed, aanwijzing van gemeentelijke monumenten, onderzoek en educatie. Oppakken van deze acties is afhankelijk van besluitvorming over het nieuwe beleid. Risico’s Geen.

37

Bescherming MASt gebied Doel Bescherming Munitions Ausgabe Stelle (MASt) gebied als waardevol erfgoed. Inhoud We ontvingen een aanvraag om het MASt gebied aan te wijzen als gemeentelijk monument. Het munitiedepot in Kaatsheuvel speelde een centrale rol in de Fliegerhorst structuur tijdens de Tweede Wereldoorlog en was één van de grootste depots in Europa. Het depot werd tijdens Dolle Dinsdag tot ontploffing gebracht om te voorkomen dat de geallieerden de munitie in handen kregen. Restanten van onder andere bomkraters, loopgraven, mitrailleursnesten, parkeerhavens en latrines zijn nog steeds zichtbaar in het terrein. We onderzoeken de mogelijkheden tot bescherming van dit historisch waardevolle gebied. Financiën Er is een incidenteel bedrag benodigd van € 15.000 voor onderzoek en aanwijzing/bescherming van het gebied. Planning Procedure aanwijzing gereed Q2 2026. Risico’s

Het niet beschermen van het gebied leidt tot verlies van unieke erfgoedwaarden.

Starterslening Doel Ondersteuning van onze inwoners bij het kopen van een eerste woning. Inhoud

Financiën Planning Risico’s

3.4

We vinden het belangrijk dat er beweging is en blijft in de woningmarkt. Voor starters is het lastig om op de woningmarkt te komen. Door middel van een starterslening kunnen we met een steuntje in de rug extra financiële ruimte bieden. We zien al sinds de start van de regeling dat het een product is dat voldoet aan de behoefte. In een volgend P&C product vragen we middelen aan voor de verdere uitvoering van de starterslening. In 2026 zetten we het verstrekken van startersleningen voort. De hoeveelheid te verstrekken leningen is afhankelijk van de hoogte van het beschikbare budget en het aantal aanvragen.

Economische ontwikkeling, toerisme en recreatie

Wat willen we bereiken? • Een groene en recreatieve gemeente met een gevarieerd aanbod aan horeca, winkels, verblijfsaccommodaties, evenementen en dagrecreatie voor inwoners en bezoekers. • Een aantrekkelijk vestigingsklimaat waar ruimte is om te ondernemen en met goed georganiseerde ondernemerscollectieven. • Krachtenbundeling, efficiency en een professionele aanpak van toeristisch-recreatieve marketing en gastheerschap voor onze gemeente en de Langstraat-regio. • Behoud en versterking van de werkgelegenheid. • Het blijft in Loon op Zand prettig om te wonen, werken en te recreëren. Wat gaan we daarvoor doen? We zetten de uitvoering van het in 2023 vastgestelde Actieprogramma Economische en toeristisch-recreatieve visie voort. Binnen onze reguliere taken: Wat willen we bereiken?