Bijlage 1. Begroting 2025

Doel van het regionale volksgezondheidsbeleid is om gezamenlijk meer gezondheidswinst te behalen, de slagkracht te vergroten en een sterkere verbinding te leggen met andere beleidsterreinen. 2. Lokaal inzetdocument GGD (jaarlijks): Dit document omvat een omschrijving van de lokale inzet van de GGD als het gaat om de diensten Jeugdgezondheidszorg, Gezondheidsbevordering, Preventie en Leefstijl. Deze inzet wordt deels gefinancierd uit het basispakket van de GGD (inwonersbijdrage) en deels uit plusgelden. Dit inzetdocument is feitelijk de lokale uitwerking c.q. het uitvoeringsprogramma van datgene wat als beleid in de regionale nota is opgenomen en wordt jaarlijks geactualiseerd. 3. Toekomstvisie 2030: dit is de langetermijnvisie van de GGD voor de komende jaren met daarin benoemd de visie en ambitie. Relatie met gemeentelijke In het kader van de Wet publieke gezondheid geeft de GGD Hart voor Brabant doelstellingen onder andere uitvoering aan de jeugdgezondheidszorg (jgz) en diverse preventieprogramma's. Zowel de jgz als de preventieprogramma's hebben als doel het bevorderen, beschermen en bewaken van de gezondheid van zowel kinderen als volwassenen. Een goede gezondheid draagt bij aan de zelfredzaamheid en participatie van inwoners.

De GGD levert hiermee een bijdrage aan de gemeentelijke doelen in het sociale domein zoals het versterken van de zelfredzaamheid, eigen kracht, gezondheid e.d. In het coalitieakkoord is vastgelegd dat er een consultatiebureau gevestigd blijft in Loon op Zand. Dit wordt gerealiseerd door de GGD, waarbij de meerkosten aan de gemeente in rekening worden gebracht. Risico’s Geen bijzondere risico’s te melden. [4] Bestuursorganen: Algemeen bestuur, dagelijks bestuur, voorzitter, bestuurscommissie jeugd, portefeuillehouders overleggen op diverse beleidsterreinen, klankbordgroep gemeentesecretarissen [5] Deelnemende partijen: Loon op Zand, Heusden, Waalwijk, Dongen, Tilburg, Hilvarenbeek, Goirle, Oisterwijk, Gilze en Rijen, Grave, Meijerijstad, Oss, Sint-Michielsgestel, Maashorst, Vught, ’s-Hertogenbosch, Bernheze, Boekel, Land van Cuijck

66

Gemeenschappelijke regeling Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) (Tilburg) [6] Doel Ten behoeve van de deelnemers taken uit te voeren op het gebied van het omgevingsrecht en om als verlengstuk van het lokaal en provinciaal bestuur een bijdrage te leveren aan een leefbare en veilige werk- en leefomgeving van de regio Midden- en West-Brabant. Bevoegdheden Er zijn geen bevoegdheden overgedragen. Op het gebied van ondersteunende processen mag het algemeen bestuur samenwerkingen met derden sluiten. Vertegenwoordiging Wethouder Laros is lid van het algemeen en dagelijks bestuur. Besluiten worden bij meerderheid genomen. Bij besluiten over begroting, begrotingswijzigingen en jaarrekening, dient deze meerderheid meer dan de helft van de omzet te vertegenwoordigen. Rol gemeenteraad De gemeenteraad kan een zienswijze indienen op de begroting en de besteding van een eventueel jaarrekeningsaldo. Afspraken over doelen De OMWB voert landelijke basistaken uit aan de hand van de landelijke VTHen prestaties criteria. Over de uitvoering hiervan worden jaarlijks schriftelijke afspraken gemaakt. Relatie met Naast de wettelijke basistaken heeft Loon op Zand overige taken op het gebied gemeentelijke van het vergunningverlening en toezicht structureel bij de OMWB weggelegd. De doelstellingen afdeling RO vraagt milieuadviezen over ruimtelijke plannen bij de OMWB.

Op incidentele basis wordt de OMWB ingehuurd. Risico’s Geen risico’s te melden. [6] Deelnemende partijen: Loon op Zand, Waalwijk, Heusden, Dongen, Tilburg, Hilvarenbeek, Goirle, Oisterwijk, Gilze en Rijen, Altena, Geertruidenberg, Oosterhout, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Breda, Drimmelen, Moerdijk, Etten-Leur, Zundert, Rucphen, Halderberge, Roosendaal, Steenbergen, Bergen op Zoom, Woensdrecht

Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant (VRMWB) (Tilburg) [7] Doel De Veiligheidsregio Midden- en West Brabant (VRMWB) behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op de volgende terreinen: a. brandweerzorg b. geneeskundige hulpverlening c. rampenbestrijding en crisisbeheersing d. het voorzien in een gemeenschappelijke meldkamer Bevoegdheden - het inventariseren van risico’s van branden, rampen en crisis; - het adviseren van het bevoegd gezag over risico's van branden, rampen en crises in de bij of krachtens de wet aangewezen gevallen alsmede in de gevallen die in het beleidsplan zijn bepaald; - het adviseren van het college van burgemeester en wethouders over de brandweerzorg; - het voorbereiden op de bestrijding van branden en het organiseren van de rampenbestrijdingen de crisisbeheersing; - het instellen en in stand houden van een brandweer; - het instellen en in stand houden van een GHOR; - het voorzien in de meldkamerfunctie; - het aanschaffen en beheren van gemeenschappelijk materieel; - het inrichten en in stand houden van de informatievoorziening binnen de diensten van de veiligheidsregio en tussen deze diensten en de andere diensten en organisaties; - het vaststellen van het regionaal risicoprofiel; - het tenminste één maal in de vier jaar vaststellen van een beleidsplan; het tenminste één maal in de vier jaar vaststellen van een brandrisicoprofiel en het

behorende dekkings- en spreidingsplan - het vaststellen van rampbestrijdingsplannen voor zover dit bij Algemene maatregel van Bestuur voorgeschreven is; het zorg dragen voor de voorbereiding op de bestrijding van een epidemie van een infectieziekte behorend tot groep A, als bedoeld in artikel 1 onder e Wet publieke gezondheid alsmede op de bestrijding van een nieuw subtype humaan influenzavirus, waarbij ernstig gevaar voor de volksgezondheid bestaat.

67

Vertegenwoordiging Rol gemeenteraad

Afspraken over doelen en prestaties

Relatie met gemeentelijke doelstellingen

Risico’s

Wethouder Laros is lid van het algemeen bestuur. [8] De gemeenteraad heeft de mogelijkheid om bij vaststelling van het regionaal beleidsplan (incl. regionaal risicoprofiel) en de begroting en besteding van een eventueel rekeningsaldo een zienswijze in te dienen. In het meerjarenbeleidsplan staan, in de vorm van pijlers, de doelstellingen van de VRMWB geformuleerd. Deze formuleert de VRMWB als volgt: 1. Stimuleren van een redzame samenleving Een samenleving wordt gevormd door de mensen die er wonen, werken, recreëren, ondernemen en studeren; iedereen draagt daar op de één of andere manier een steentje aan bij. De manier waarop verschilt per persoon en per moment. Uit onderzoek blijkt dat de redzaamheid van mensen in de afgelopen periode is afgenomen en dat er vaker contact wordt gezocht met hulpverleners. Tegelijkertijd zien we een grote veerkracht bij mensen, zoals tijdens de coronacrisis. In de komende jaren is het essentieel dat we daar waar nodig ondersteunen en waar mogelijk de veerkracht aanspreken. Het is onze taak om inwoners bewust te maken van veiligheidsrisico's en handelingsperspectief te bieden voorafgaand aan, tijdens en na afloop van incidenten en crises.

Om met onze interventies effectief te zijn bij de verschillende doelgroepen begrijpen we wat speelt in de samenleving, zitten we in een vroeger stadium samen om tafel, vergroten we de redzaamheid en bundelen we onze kennis en kunde. 2. Bijdragen aan een veilige leefomgeving De inrichting van een veilige leefomgeving creëer je niet alleen, maar samen. Inwoners, ondernemers, zorg- en hulpverleners, iedereen draagt zijn steentje bij. De regierol voor een veilige leefomgeving ligt bij de gemeenten. We adviseren gemeenten en provincie bij specifieke zorg- en veiligheidsvraagstukken, projecten, evenementen, objecten en gebieden. We kijken daarbij breder naar de aanwezige risico’s met betrekking tot het object en omgeving én er is aandacht voor nieuwe risico’s. We adviseren tijdig en op een eenduidige manier over het beheersen van risico’s om incidenten, rampen en crises te voorkomen. 3. Leveren van een hulpvaardige en slagvaardige inzet Nieuwe risico’s leiden tot nieuwe type incidenten, rampen en crises. In die veranderende omgeving staan de meldkamercentralisten, brandweer- en crisisteams 24/7 paraat. Ons vakmanschap, adequaat materieel en een betrouwbare operationele informatie zijn daarbij essentieel. We ondersteunen onze bestuurders, die verantwoordelijk zijn voor bevolkingszorg en de beheersing en bestrijding van crises en incidenten.

De gemeente Loon op Zand is op basis van de Wet Veiligheidsregio’s belast met de organisatie van de crisisbeheersing in de gemeente. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Loon op Zand trof, samen met de colleges van de andere gemeenten in de regio, een gemeenschappelijk regeling onder de naam “Veiligheidsregio Midden- en West Brabant”. Geen specifieke risico’s

[7] Deelnemende partijen: Loon op Zand, Waalwijk, Dongen, Tilburg, Hilvarenbeek, Goirle, Oisterwijk, Gilze en Rijen, Altena, Geertruidenberg, Oosterhout, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Breda, Drimmelen, Moerdijk, Etten-Leur, Zundert, Rucphen, Halderberge, Roosendaal, Steenbergen, Bergen op Zoom, Woensdrecht, provincie Noord-Brabant [8] Bestuursorganen: algemeen bestuur, dagelijks bestuur en een voorzitter. Het algemeen bestuur kan commissies van advies en bestuurscommissies instellen

68

Baanbrekers (Waalwijk) [9] Doel - Baanbrekers streeft naar een zo hoog mogelijke participatie van inwoners van de gemeenten Heusden, Loon op Zand en Waalwijk. - De focus ligt vooral op het zoveel mogelijk naar een reguliere baan helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. - Belangrijke waarden voor de uitvoeringsorganisatie zijn zelfredzaamheid, duurzame samenwerking en sociale innovatie. Bevoegdheden Aan Baanbrekers zijn de bevoegdheden tot regeling en bestuur overgedragen met betrekking tot de uitvoering en het uitvoerend beleid van de navolgende wet- en regelgeving: - de Participatiewet (P-wet) - het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz 2004) - de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) [10] - de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ) - de Wet sociale werkvoorzieningen (Wsw) - het ontwikkelen, oprichten, exploiteren en in stand houden van taken, diensten, werkzaamheden, activiteiten en productmarktcombinaties welke gericht zijn op de uitvoering van de bovengenoemde wet- en regelgeving en/of gericht op het behouden dan wel het bevorderen van de arbeidsbekwaamheid van mensen, en/of welke bijdragen aan het regulier of zo regulier mogelijk kunnen gaan werken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Daarnaast kunnen bepaalde taken verricht worden voor één of meerdere gemeenten, indien daarom verzocht wordt en het Algemeen Bestuur (AB) dit verzoek inwilligt. Hiervoor wordt met Baanbrekers afzonderlijke afspraken gemaakt voor de te verlenen diensten, prestaties en de financiering ervan. Vertegenwoordiging Het AB van Baanbrekers bestaat uit twee wethouders en twee raadsleden vanuit de gemeente Loon op Zand. Namens het college van de gemeente Loon op Zand zijn aangewezen: - Wethouder Mandemakers - Wethouder Meulensteen - Plaatsvervanger: n.t.b. Namens de raad van de gemeente Loon op zand zijn aangewezen: - Dhr. Veldkamp - Dhr. Grootswagers - Plaatsvervangers: Mw. Verschure en Mw. van Eijndhoven-Brekelmans Rol gemeenteraad De gemeenteraad koos uit haar midden bovengenoemde leden van het AB en wees hun plaatsvervangers aan. De AB-leden vanuit de gemeenteraad hebben een verbindende rol tussen de raad en Baanbrekers. De gemeenteraad heeft de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen op: - de vaststelling van de begroting en besteding van een eventueel rekeningsaldo; en - de oprichting van, de deelneming in en beëindiging van stichtingen, maatschappen, vennootschappen, verenigingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen.

Afspraken over doelen In de gemeenschappelijke regeling staat dat de deelnemende partijen en prestaties verantwoordelijk zijn voor het integrale en strategische beleid op de terreinen participatie, activering en re-integratie. Ze vertalen het beleid in een opdracht aan Baanbrekers. Op basis hiervan stelt Baanbrekers een kaderbrief vast en een jaarlijkse begroting op. Over de begroting kan de raad een zienswijze indienen. Met een jaarrekening legt Baanbrekers beleidsmatig en financieel verantwoording af voor de realisatie van het betreffende boekjaar.

69

Relatie met gemeentelijke doelstellingen

Risico’s

Wij vinden het als gemeente belangrijk dat onze inwoners zoveel als mogelijk participeren. Baanbrekers levert hierin een bijdrage aan de gemeentelijke doelen door inwoners (waar mogelijk) naar zo regulier mogelijk werk te begeleiden. Dit sluit aan bij de doelen in het sociale domein zoals het versterken van de zelfredzaamheid, eigen kracht, gezondheid e.d. We gaan uit van het principe zelfredzaamheid met een vangnet. Ook hierin speelt Baanbrekers een rol. Baanbrekers verstrekt namelijk uitkeringen en bijzondere bijstand. De doelgroep en de daarmee samenhangende uitgaven zijn afhankelijk van de heersende conjunctuur. Doordat de BUIG wordt samengesteld door middel van een objectief verdeelmodel, loopt deze niet mee met het aantal uitkeringsgerechtigden. Hierop hebben wij geen invloed. Hierdoor zijn er schommelingen te zien in de inkomsten en daarmee in de bijdrage van ons als gemeente.

[9] Deelnemende partijen: Loon op Zand, Heusden, Waalwijk [10] BUIG is de gebundelde uitkering voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bijzondere Bijstand Zelfstandigen en het betalen van de loonkostensubsidies).

Belastingsamenwerking West-Brabant (BWB) (Etten-Leur) [11] Doel Het uitvoeren van de gemeentelijke belastingtaken Bevoegdheden - de heffing en invordering van belastingen; - de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken; - de uitvoering van de Basisadministratie Adressen en Gebouwen. Vertegenwoordiging Rol gemeenteraad

Afspraken over doelen en prestaties

Relatie met gemeentelijke doelstellingen Risico’s

Wethouder Meulensteen is lid van het algemeen bestuur. De gemeenteraad kan inlichtingen vragen aan het algemeen bestuur, het dagelijks bestuur en de voorzitter. De raad kan daarnaast verantwoording vragen aan het door de gemeente aangewezen lid voor het gevoerde beleid en/of een zienswijze geven over de begroting en wijzigingen daarvan die leiden tot een verandering van de gemeentelijke bijdrage. Met de BWB is een uitvoeringsconvenant gesloten met afspraken over de verplichtingen van de BWB en de deelnemer in relatie tot de taakoverdracht, de contactmomenten ambtelijke organisaties, verantwoordelijkheden P&C cyclus, de informatie-uitwisseling over de heffing en inning en de financiële geldstromen. We streven naar een correcte en klantvriendelijke wijze van belastinginning.

Geen bijzondere risico’s te melden.

[11] Deelnemende partijen: Loon op Zand, Bergen op Zoom, Breda, Dongen, Etten-Leur, Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Woensdrecht, Zundert, Rucphen, Waterschap Brabantse Delta.

Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV) (Tilburg) [12] Doel Het (doen) verlenen van ambulancezorg. Bevoegdheden Alle bevoegdheden die nodig zijn om zijn taken (het verlenen van ambulancezorg en het in stand houden van een meldkamer ambulancezorg uit te voeren. Vertegenwoordiging Wethouder Mandemakers is lid van het algemeen bestuur. Rol gemeenteraad De gemeenteraad kan inlichtingen vragen aan het algemeen bestuur, het dagelijks bestuur en de voorzitter. De raad kan daarnaast verantwoording vragen aan het door de gemeente aangewezen lid voor het gevoerde beleid en/of een zienswijze geven over de begroting en wijzigingen daarvan die leiden tot een verandering van de gemeentelijke bijdrage. Afspraken over doelen Omdat de ambulancezorg op grond van de Wet ambulancezorg door de en prestaties zorgverzekeraars wordt betaald, maken zij afspraken met de RAV over het niveau van dienstverlening en de bijbehorende kosten.

70

Relatie met gemeentelijke doelstellingen

Omdat de ambulancezorg op grond van de Wet ambulancezorg door de zorgverzekeraars wordt betaald, maken zij afspraken met de RAV over het niveau van dienstverlening en de bijbehorende kosten.

Risico’s

Geen bijzondere risico’s te melden.

[12] Deelnemende partijen: Loon op Zand, Altena, Alphen-Chaam, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Bernheze, Boekel, Boxtel, Breda, Dongen, Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, Gilze en Rijen, Goirle, Halderberge, ’s-Hertogenbosch, Heusden, Hilvarenbeek, Land van Cuijk, Maashorst, Meijerijstad, Moerdijk, Oisterwijk, Oosterhout, Oss, Roosendaal, Rucphen, Sint-Michielsgestel, Steenbergen, Tilburg, Vught, Waalwijk, Woensdrecht, Zundert.

Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) (Den Haag) Maatschappelijk belang BNG is de bank van en voor overheden en instellingen voor het maatschappelijk belang. De BNG draagt met de gespecialiseerde dienstverlening bij aan zo laag mogelijke kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger. Daarmee is de bank essentieel voor de publieke taak. Bestuurlijk belang Onze gemeente heeft zeggenschap via het stemrecht op aandelen (één stem per aandeel). De burgemeester vertegenwoordigt de gemeente als aandeelhouder in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Beleidsvoornemens Niet van toepassing. Risico’s Geen risico’s te melden. Creditrating bijvoorbeeld Standard & Poor’s: AAA (heel goed). Brabant Water NV (’s-Hertogenbosch) Maatschappelijk belang Brabant Water voorziet ruim 2,4 miljoen inwoners van vrijwel heel Noord-Brabant van drinkwater. Jaarlijks verzorgen de 34 waterproductiebedrijven de winning en zuivering van circa 200 miljoen m3 water. Via een hoofdleidingnet van bijna 17.000 kilometer komt het drinkwater bij ruim 1.070.000 klanten thuis. Brabant Water levert een bijdrage aan het waarborgen van een goede volksgezondheid, de zorg voor het milieu en aan de economische ontwikkeling in het voorzieningsgebied. Bestuurlijk belang De burgemeester vertegenwoordigt onze gemeente als aandeelhouder in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders. Beleidsvoornemens Niet van toepassing.

Risico’s Geen risico’s te melden.

Publiek ontwikkelbedrijf REKS (Tilburg) [13] Maatschappelijk belang Het stimuleren, ontwikkelen, (doen) uitvoeren en financieren van duurzaamheidsprojecten alsmede het bijdragen aan klimaatadaptieprojecten in de gemeenten die aandelen houden in het kapitaal van de vennootschap. Energie- en klimaatneutraliteit zijn belangrijke thema's binnen de REKS en middels het publiek ontwikkelbedrijf wordt hier concreet invulling aan gegeven. Het in regionaal verband ontwikkelen van Hubs waarin duurzame elektriciteit wordt opgewekt en gezamenlijk werken aan grens overstijgende maatregelen ten aanzien van klimaatadaptatie. De energiehubs die worden opgericht zijn clusters van zon en wind energie waarmee dit efficiënt wordt opgewekt en maatschappelijke kosten beperkt worden. De maatschappelijke opgave is dusdanig groot dat we hierin regionaal moeten samenwerken. Bestuurlijk belang Onze gemeente heeft zeggenschap via het stemrecht op aandelen (één stem per aandeel). Beleidsvoornemens Er zijn vanuit de gemeente geen beleidsvoornemens geformuleerd.

71

Risico’s

- Verslechteren businesscase hubs door afwijkende energieprijzen of wegvallen van SDE prijsgarantie. - Ruimtelijke risico’s door het niet op tijd krijgen van vergunningen of onvoldoende grondposities. - Geen tijdige aansluiting op het netwerk van Enexis. - Tekort aan grondstoffen of personeel voor realisatie hubs. - Kapitaalstortingen in het ontwikkelbedrijf worden aangemerkt als onrechtmatige staatssteun.

[13] Publiek Ontwikkelbedrijf REKS is recent opgericht waardoor er nog geen jaarstukken beschikbaar zijn.

Financieel beeld verbonden partijen Partij bedragen x € 1.000 Regio Hart van Brabant [14] GGD Hart voor Brabant OMWB Veiligheidsregio MWB Baanbrekers BWB RAV BNG (cijfers jaarrekening 2023) Brabant Water NV EWW BV (cijfers jaarrekening 2023) Publiek Ontwikkelbedrijf REKS [15]

Eigen vermogen 1-1-2025 31-12-2025 103 103 4.459 3.980 2.930 2.920 5.2 33 4.444 3.290 3.721 436 1.351 15.099 14.758 4.615.000 4.721.000 684.676 690.022 -58 -174 -

Vreemd vermogen 1-1-2025 31-12-2025 9.225 9.225 12.924 13.174 7.429 7.122 49.958 57.369 36.444 36.845 6.325 8.826 33.302 31.611 107.459.000 110.819.000 529.584 570.126 2.753 3.377 -

Resultaat 2025 254.000 -116 -

[14] Bestuurscommissie jeugd en Midpoint zijn onderdeel van de financiële positie van GR Regio Hart van Brabant [15] Publiek Ontwikkelbedrijf REKS is recent opgericht waardoor er nog geen jaarstukken beschikbaar zijn.

72

Paragraaf 7. Grondbeleid Inleiding De paragraaf Grondbeleid geeft inzicht in het grondbeleid van de gemeente Loon op Zand in relatie tot de doelstellingen van de programma’s die zijn opgenomen in deze begroting. De paragraaf grondbeleid in de jaarrekening 2023 is op 27 juni 2024 door de gemeenteraad vastgesteld. In principe worden de grondexploitaties één keer per jaar geactualiseerd. De cijfers in de tabellen zijn gelijk aan de cijfers gepresenteerd in de jaarrekening 2023.

Grondbeleid Het beleid van de gemeente Loon op Zand op het gebied van grondzaken is vastgelegd in de Nota Grondbeleid 2017. Met het grondbeleid wordt nagestreefd de ruimtelijke opgave met betrekking tot de verschillende beleidsprogramma’s te realiseren of te faciliteren. Daarnaast is in het grondbeleid vastgelegd hoe er op een verstandige manier omgegaan dient te worden met de beschikbare financiële middelen. Naast de Nota Grondbeleid zijn in tabel 1 ook de overige vigerende beleidsdocumenten weergegeven die betrekking hebben op het grondbeleid van de gemeente. Dit jaar is gestart met het opstellen van een nieuwe Nota Grondbeleid, Nota Kostenverhaal, Notitie grondprijzen en beleid t.a.v. reststroken. Dit mede om aan te sluiten bij de Omgevingswet welke per 1-1-2024 in werking is getreden. Tabel 1: Overzicht grondbeleid gemeente Loon op Zand Beleid

Omschrijving

Richtinggevend en kaderspellen bij gebiedsontwikkeling met een faciliterend grondbeleid als primaire beleidsrichting. Notitie Grondprijzen Jaarlijkse vaststelling van grondprijzen. Nota Kostenverhaal Beleid met betrekking tot het kostenverhaal van bovenplanse kosten en ruimtelijke ontwikkelingen. Beleid uitgifte reststroken en Beleid met betrekking tot verkoop snippergroen handhaving gemeentelijke en handhaving gemeentelijke eigendommen. eigendommen Exploitatieverordening Bevat de voorwaarden waaronder de gemeente medewerking zal verlenen aan het in exploitatie brengen van gronden. Alleen van toepassing op overeenkomsten gesloten voor 1 juli 2008.

Vastgesteld Actualisatie / herziening

Nota Grondbeleid

2017 2022

2025 2025

2016

2025

2013

2025

2005

n.v.t.

Per 1 januari 2024 telde het grondbedrijf 3 eigen grondexploitaties en 24 faciliterende projecten. Deze projecten dragen bij aan de ruimtelijke doelstellingen van de gemeente. De meeste projecten dragen daarnaast ook bij aan het beleid op het gebied van wonen en/of economie. Een kleiner aantal projecten dragen bij aan maatschappelijke voorzieningen op het vlak van onderwijs, sport, cultuur, recreatie en infrastructuur.

Ontwikkelingen De markt voor koopwoningen wordt nog steeds gekenmerkt door stijgende prijzen en een beperkt aanbod. De inflatie is sterk gestegen en de ontwikkelingen op de woningmarkt zijn grilliger geworden. Daarmee blijven gebiedsontwikkelingen complex en risicovol. Alleen binnen de Westwaard zijn nog woningen beschikbaar binnen de eigen grondexploitaties. Het aantal nieuwe woningbouwinitiatieven blijft op peil. Met de provincie zijn prestatieafspraken gemaakt. Ook heeft de provincie besloten nieuwe initiatieven die niet voldoen aan de stikstofvereisten voorlopig niet meer te honoreren. De Woonvisie uit 2016 en een duidelijke prioritering van de projecten moet zorgen dat er kwantitatief en kwalitatief aangesloten wordt op de vraag naar (nieuwbouw)woningen. De locaties waar de gemeente zelf woningbouwkavels kan uitgeven en maximaal kan sturen op de vastgestelde beleidsdoelen worden minder. Om ook op de middellange- en lange termijn meer te kunnen sturen op de verschillende beleidsdoelen worden verschillende mogelijkheden onderzocht om op nieuwe locaties gemeentelijke bouwkavels te kunnen uitgeven. Daarnaast wordt ook gekeken naar de mogelijkheden om

73

projectontwikkelaars scherpere kaders mee te geven bij de ontwikkeling van woongebieden. Hiervoor moet ook het instrumentarium de nota kostenverhaal uit 2016 worden herzien. De marktomstandigheden voor bedrijventerreinen zijn in 2024 net als in 2022 gunstig. De huidige voorraad bouwrijpe bedrijfskavels is zo goed als uitgeput. Om ook voor de middellange en lange termijn kavels beschikbaar te houden voor onze ondernemers is het essentieel dat er wordt gestart met de voorbereiding van de volgende fase van Bedrijvenpark Kaatsheuvel. Een onderzoek naar de behoefte bedrijfshuisvesting is opgestart. Het is nog steeds een uitdaging om het geprognosticeerde aantal kavelverkopen jaarlijks te halen. Dit heeft te maken met een grotere vraag vanuit de markt ten opzichte van de beschikbare ambtelijke capaciteit die nodig is bij de planvorming, de uitvoering en de realisatie van nieuwe plannen. Dit zorgt voor stijgende investeringskosten en voor langere doorlooptijden. In sommige gevallen wordt gedurende de planvorming uiteindelijk toch afgezien van realisatie.

Resultaten grondexploitatie Bouwgronden in exploitatie De grondexploitaties zijn begin 2024 geactualiseerd en waar nodig herzien. In tabel 2 worden de resultaten samengevat. Onder tabel 2 volgt een beknopte technische toelichting op de cijfers. Tabel 2: Resultaten en verliesvoorzieningen bouwgronden in exploitatie (bedragen x € 1.000,=) Nummer

Project

1102 1185 1107 Totaal

2e fase ''De Els'' Westwaard (Sweensstraat West) Bedrijvenpark Kaatsheuvel

Boekwaarde Verwacht Eindjaar 31-12-2023 eindsaldo -470 -505 2024 3.465 237 2029 -1.641 -817 2024 1.354 -1.085

Verlies voorziening * -506 -817 -1.323

* De bedragen in deze kolom betreffen de totale verliesvoorziening die getroffen is per project. In de laatste alinea van pagina 3 worden de verschillen ten opzichte van vorig jaar toegelicht.

De boekwaarden geven aan in welke mate er in projecten is geïnvesteerd. Het ‘’verwacht eindsaldo’’ betreft het verwachte resultaat op eindwaarde in het jaar dat het project naar verwachting afgesloten wordt. Een verliesvoorziening is noodzakelijk wanneer het te verwachten eindsaldo negatief is. Voor de bouwgronden in exploitatie wordt gerekend met eenduidige parameters. Hieronder zijn de gehanteerde parameters in de grondexploitaties weergegeven: Parameters grondexploitaties Rente Kostenstijging Opbrengstenstijging woningbouw Opbrengstenstijging bedrijventerrein

Percentage Verwachting 1,99% 4,00% vanaf 2026 2,00% 2,00% vanaf 2026 n.v.t.

Met betrekking tot de toerekening van rente wordt een percentage gehanteerd van 1,99%. Om te komen tot een redelijke parameter voor de gemiddelde kostenstijging op langere termijn is de ‘’Outlook grondexploitaties 2024’’ gepubliceerd door adviesbureau in de ruimtelijke ontwikkeling Metafoor geraadpleegd. Een gemiddelde kostenstijging van 4% past binnen de aangegeven bandbreedtes voor de korte, middellange en lange termijn. Met betrekking tot de opbrengstenstijging is een onderscheid gemaakt tussen woningbouw en bedrijventerreinen. De gehanteerde parameters voor opbrengstenstijging zitten aan de onderkant van de bandbreedtes aangeven in de ‘’Outlook grondexploitatie 2024’’. Hiermee is gekozen voor een behoudende insteek. Bij projecten waar de opbrengsten en de opbrengstenstijging contractueel zijn vastgelegd wordt de parameter aan de contractuele afspraken aangepast. Bij bouwgronden in exploitatie is prijspeil 1 januari 2024 gehanteerd. Prijsstijgingen worden doorberekend vanaf 1 januari 2024.

74

Faciliterende projecten Naast de ‘’bouwgronden in exploitatie’’ wordt ook faciliterend grondbeleid toegepast waarbij de gemeente de conform de Wet ruimtelijke ordening de kosten verhaald. Dit betekent dat er in financiële zin gestuurd wordt op een neutraal eindsaldo. In 2023 zijn geen projecten afgesloten hierdoor wordt er geen verliesvoorziening getroffen voor de faciliterende projecten. Per project wordt in tabel 3 aangegeven of er sprake is van een overeenkomst en welk type overeenkomst het betreft. Voor een aantal projecten is het eindjaar onbekend. Dit heeft een tweetal oorzaken. Projecten zonder overeenkomst en projecten met een initiatiefovereenkomst hebben nog geen concrete planning. Daarnaast liggen een aantal projecten stil waarbij de voortgang afhankelijk is van de initiatiefnemer. In 2023 zijn drie nieuwe faciliterende projecten toegevoegd. Het betreft de projecten Bloemwaard, Leo XIIIstraat en Hoofdstraat/ Schotsestraat. Er zijn in 2023 geen faciliterend project afgesloten. Voor een aantal projecten zal in 2024 de eindfactuur worden opgemaakt. Per 31-12-2024 zullen deze projecten worden afgesloten. Tabel 3: Faciliterende projecten (bedragen x € 1.000,=) Nummer Project Facilerend met overeenkomst: 1501 Woningbouw Kasteelweide 1541 Van Lier Park 1543 Berndijksestraat 14 1545 Vossenberg 1547 Woningen Braakakker Kinkenpolder 1548 Hoofdstraat - Dr.

van Beurdenstraat 1549 Pr.Hendrikstraat-Gasthuisstraat 1550 CPO Hogemast Ecliptica/Kloosterstr. 1551 Park Wijtenburg 1552 SalmRijck 22600 Best plan Erasstraat 105-107 22601 V Roosmaelen terrein** 22602 Hooivork 3 23600 Bloemwaard 23601 Leo XIII-straat 23602 Hoofdstraat/ Schotsestraat Facilerend met overeenkomst (economie): 1518 Hoge Steenweg 58-64 1526 Herontwikkeling Peperstraat 21-25 1535 Wereld van de Efteling 2030 1539 Hotelzone Horst 1540 Van Son en Koot 1544 Zuidelijke Ontsluiting WvdE 2030 1546 Vakantiepark Droomgaard Europarcs Facilerend zonder overeenkomst: Geen Facilerend zonder overeenkomst (economie): Klooster Erasstraat Totaal

Overeenkomst Boekwaarde Eindjaar Verlies 31-12-2023 voorziening * Exploitatie Initiatief Exploitatie Exploitatie Initiatief Exploitatie Exploitatie Initiatief Initiatief Initiatief Initiatief Initiatief Initiatief Initiatief Initiatief Initiatief

1 -17 -13 -13 1 16 28 4 1 -48 4 10 -

2024 2024 2024 n.t.b. n.t.b. 2024 2025. 2025. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b. n.t.b.

-

Exploitatie Exploitatie Exploitatie Initiatief Initiatief Exploitatie Initiatief

-6 124 10 17 -7 -5

2024 2024 2030 n.t.b. n.t.b. 2030 2024

-

-1 106

2024

-

Geen Geen

* De bedragen in deze kolom betreffen de totale verliesvoorziening die getroffen is per project. In de laatste alinea van deze pagina worden de verschillen ten opzichte van vorig jaar toegelicht. ** Planontwikkeling is door de initiatiefnemer stopgezet. Momenteel wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn.

75

Verliesvoorzieningen bouwgronden in exploitatie en faciliterende gronden De verliesvoorzieningen op bouwgronden in exploitatie (tabel 2) zijn ten opzichte van de jaarrekening 2022 in 2023 toegenomen met ca. € 82.000. De toename van de verliesvoorziening wordt veroorzaakt door het jaarresultaat van het bedrijventerrein Kaatsheuvel met € 201.000, terwijl de andere exploitaties een klein verbeterd resultaat laten zien. Strategische gronden en ruilgronden Naast grondexploitaties en faciliterende projecten heeft de gemeente nog andere gronden in haar bezit die op verschillende wijzen kunnen worden ingezet ten behoeve van het grondbeleid, zogenaamde strategische gronden en ruilgronden. Deze gronden kunnen op termijn ingezet worden voor ruimtelijke ontwikkelingen. In tabel 4 wordt een overzicht gegeven van de strategische- en ruilgronden. De complexen 1301, 1143, en 1302 blijven naar verwachting de komende jaren in portefeuille als strategische grondposities. Complex 1143 betreffen grondposities voor mogelijk de volgende uitbreiding van Bedrijvenpark Kaatsheuvel. Tabel 4: Strategische gronden en ruilgronden (bedragen x € 1.000,=) Nummer

Naam

Materiële vaste activa 1301 Verspreide bouwkavels 1143 Kets West II 2e fase 1171 Sweenstraat Voorraad ruilgronden 1302 Verspreide percelen Totaal

Oppervlakte

Boekwaarde 31-12-2023

490 40.120 1.160

-27 -230 -15

30.420 72.190

-800 -1.072

Winstnemingen Winsten conform de richtlijnen van het BBV worden genomen op basis van het voorzichtigheidsbeginsel. Dit leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Richtlijnen vanuit de BBV verplichten gemeenten sinds 2016 om onder voorwaarden tussentijds winst te nemen. In het grondexploitatieproject Westwaard is over het jaar 2023 een deel van de eerder genomen tussentijdse winst van € 131.000 teruggeboekt vanuit de ‘’algemene reserve’’ naar de exploitatie.

76

Risico’s en weerstandsvermogen In tabel 5 zijn de risicobedragen opgenomen die niet zijn meegenomen in de resultaten/waardering van de projecten. Deze risico’s moeten opgevangen worden door het weerstandsvermogen van de gemeente. In paragraaf 2 ‘’Weerstandsvermogen en risicobeheersing’’ van de jaarrekening wordt in beeld gebracht in welke mate de risicobedragen uit tabel 6 opgevangen kunnen worden. Omdat de grootste risico’s in de ‘’bouwgronden in exploitatie’’ zitten zijn deze per project weergegeven in tabel 6. Tabel 6: Risico’s bouwgronden in exploitatie (bedragen x € 1.000,=) Nummer 1102 1185 1107 divers divers Totaal

Naam 2e fase ''De Els'' Westwaard (Sweensstraat West) Bedrijvenpark Kaatsheuvel (Kets-West II 1e fase) Faciliterende projecten Strategische gronden en ruilgronden

Bedrag -667 -667

De risico’s zijn afgenomen met ca. € 71.000. Dit heeft met name te maken met het feit dat twee exploitaties zich in de afrondende fase bevinden en hiervoor de gronden reeds zijn verkocht. De risico’s hebben alleen te maken met de Westwaard waar fase 1 zich in een afrondende fase bevindt en voor fase 2 in juli 2024 een uitwerkingsplan is vastgesteld. In de gemeente Loon op Zand wordt het benodigde en het beschikbare weerstandsvermogen op gemeenteniveau bepaald. De risico-inschatting van het grondbedrijf is hier een onderdeel van. Het beschikbare weerstandsvermogen van de gemeente wordt beoordeeld als ruim voldoende (zie paragraaf 2 weerstandsvermogen).

77

Paragraaf 8. Wet open overheid Wet open overheid Op 1 mei 2022 is de Wet open overheid (Woo) in werking getreden. De implementatie van deze wet in onze organisatie is dan ook in volle gang. De Woo richt zich op een transparante overheid. Bepaalde informatie moet op grond van deze wet verplicht en actief openbaar gemaakt worden. In de wet is bepaald dat dit stapsgewijs gaat. Ook informatieverzoeken aan de overheid vallen onder deze wet (Woo-verzoeken). De Woo raakt een groot aantal processen in onze organisatie en grijpt in het dagelijks handelen. Werkprocessen, ICT-systemen en onze informatiehuishouding moeten anders (conform de wet) worden ingericht. Eind 2024 gaan we de eerste informatiecategorieën, actief openbaar maken op ons gemeentelijk publicatieplatform (website). Daarnaast is een belangrijk onderdeel het creëren van bewustwording bij medewerkers. De Woo moet een vanzelfsprekendheid worden. In 2025 haakt de gemeente aan bij een aanbesteding onder leiding van Equalit voor de ontwikkeling van een publicatieplatform dat allesomvattend is. Denk hierbij aan publiceren, anonimiseren, zoeken vinden en depubliceren. In deze begroting wordt hiervoor budget gevraagd. In mei 2022 is het eerste onderdeel van de Woo in werking getreden, de zogeheten passieve openbaarmaking door het indienen van een Woo-verzoek mogelijk te maken.

In onderstaande tabel leest u wat het verloop is van de Woo-verzoeken in 2022 en 2023. WOO- verzoeken

2023

2024

Totaal aantal verzoeken Aantal afgewikkelde verzoeken

35 35

14* 9

Aantal openstaande verzoeken

0

5

* Dit aantal is gebaseerd op de cijfers tot 1 juli 2024

De verzoeken die we ontvangen zijn van wisselende impact. Van hele kleine verzoeken die snel afgewikkeld kunnen worden tot grote verzoeken waarbij een grote hoeveelheid documenten wordt opgevraagd. Voor de regie op het afwikkelen van Woo-verzoeken is in 2023 tot medio 2024 een contactpersoon ingehuurd. In de begroting van 2024 is voor deze rol vaste formatie toegekend. De vacature is per 1 september 2024 ingevuld.

78

Overzicht van baten en lasten Recapitulatie vensters Presentatie structueel resultaat Venster 1.1 Bestuur en organisatie 1.2 Dienstverlening 1.3 Openbare orde en veiligheid Subtotaal Venster 1 1.99 Mutaties reserves Totaal Venster 1 2.1 Onderwijs 2.2 Sport, cultuur en welzijn 2.3 Voorliggende voorzieningen 2.4 Maatwerk 2.5 Participatie Subtotaal Venster 2 2.99 Mutaties reserves Totaal Venster 2 3.1 Omgeving 3.2 Duurzaamheid 3.3 Wonen 3.4 Economische ontwikkeling Subtotaal Venster 3 3.99 Mutaties reserves Totaal Venster 3 0.1 Overhead 0.2 Lokale heffingen 0.3 Algemene uitkeringen 0.4 Dividend 0.5 Financieringsfunctie 0.6 Overige algemene dekkingsmiddelen 0.7 Onvoorziene uitgaven 0.8 Vennootschapsbelasting Subtotaal Venster 0 0.99 Mutaties reserves Totaal Venster 0

Lasten -1.683 -368 -2.224 -4.276 -4.276 -2.331 -2.729 -5.788 -15.883 -12.201 -38.932 -676 -39.608 -7.489 -6.369 -3.922 -820 -18.600 -18.600 -14.123 -679 -12 387 -238 -25 -14.690 -14.690

2025 Baten 432 126 558 2 560 451 284 337 30 4.402 5.504 110 5.614 592 6.979 661 30 8.262 108 8.370 1.003 13.062 47.796 88 23 25 61.997 894 62.891

Saldo -1.683 64 -2.098 -3.718 2 -3.716 -1.880 -2.445 -5.451 -15.853 -7.799 -33.428 -566 -33.994 -6.897 609 -3.261 -790 -10.338 108 -10.230 -13.121 12.384 47.796 76 410 -213 -25 47.307 894 48.201

Lasten -1.748 -368 -2.281 -4.397 -4.397 -2.365 -2.675 -5.801 -16.423 -12.194 -39.459 -773 -40.232 -7.985 -6.437 -4.108 -833 -19.363 -19.363 -13.584 -710 -12 -55 -418 -25 -14.803 -14.803

2026 Baten 432 143 575 2 577 451 300 312 30 4.402 5.495 1 5.496 592 6.970 661 30 8.252 108 8.361 687 16.046 46.457 88 23 25 63.326 1.189 64.516

Saldo -1.748 63 -2.138 -3.822 2 -3.820 -1.914 -2.375 -5.489 -16.393 -7.793 -33.964 -772 -34.736 -7.393 533 -3.448 -803 -11.111 108 -11.002 -12.897 15.336 46.457 76 -32 -393 -25 48.523 1.189 49.713

Lasten -1.794 -369 -2.326 -4.489 -4.489 -2.617 -3.022 -5.223 -17.059 -12.113 -40.034 -14 -40.048 -8.335 -6.548 -4.159 -744 -19.785 -19.785 -14.025 -740 -11 1 -757 -25 -15.557 -15.557

2027 Baten 432 125 557 2 559 451 281 207 30 4.402 5.371 0 5.371 592 7.089 661 30 8.372 85 8.458 917 16.436 47.983 88 23 25 65.472 194 65.666

Saldo -1.794 63 -2.201 -3.932 2 -3.930 -2.166 -2.741 -5.016 -17.029 -7.711 -34.663 -14 -34.677 -7.742 542 -3.498 -714 -11.413 85 -11.328 -13.108 15.696 47.983 77 24 -732 -25 49.915 194 50.109

Lasten -1.852 -370 -2.385 -4.607 -4.607 -3.267 -3.066 -5.284 -17.660 -11.961 -41.238 -14 -41.253 -8.567 -6.695 -4.301 -757 -20.320 -20.320 -14.098 -770 -11 -2 -1.090 -25 -15.995 -15.995

2028 Baten 432 131 563 2 565 451 304 207 30 4.402 5.394 5.394 592 7.218 661 30 8.501 102 8.603 684 16.757 49.490 88 23 25 67.067 194 67.261

Saldo -1.852 62 -2.254 -4.044 2 -4.042 -2.815 -2.763 -5.077 -17.630 -7.559 -35.844 -14 -35.859 -7.975 523 -3.640 -727 -11.819 102 -11.718 -13.414 15.988 49.490 77 21 -1.065 -25 51.072 194 51.266

Geraamd resultaat Incidentele baten en lasten (effect op saldo) Incidentele reservemutaties (effect op saldo) Totaal structureel resultaat

-77.174 862 662 -75.650

77.435 -800 76.635

261 862 -139 985

-78.795 370 759 -77.666

78.949 -995 77.954

155 370 -237 288

-79.879 -79.879

80.054 80.054

175 175

-82.175 -82.175

81.823 81.823

-352 -352

79

Incidentele baten en lasten Incidentele baten en lasten (bedragen x € 1.000) Venster Product Omschrijving Venster 2: 2.3 Voorliggende voorzieningen Vrijwilligerswerk voorliggend veld Venster 2: 2.3 Voorliggende voorzieningen Opgave voorlliggend veld Venster 2: 2.3 Voorliggende voorzieningen Inzet pilot extra jongerenwerker Venster 2: 2.5 Participatie Pilot gidsfunctie Venster 3: 3.1 Omgeving Aanbesteding abri's 2m2 panelen Venster 3: 3.2 Duurzaamheid KN 2025 - Venster 3 Applicatie Restafval Venster 3: 3.3 Wonen Budget onderzoek centrumontwikeling Venster 3: 3.3 Wonen Advies en opstellen omgevingsplan Venster 0: 0.1 Overhead Pilot trainees (project 2 jaar) Totaal incidentele baten en lasten (saldo)

Baten / Lasten Lasten Lasten Lasten Lasten Lasten Lasten Lasten Lasten Lasten

Incidentele mutaties met reserves (bedragen x € 1.000) Incidentele stortingen in reserves Incidentele onttrekkingen aan reserves Totaal incidentele mutaties met reserves (saldo)

Lasten Baten

2025 -35 -340 -100 -75 -14 -10 -115 -75 -98 -862

2026 -50

2027

2028

-115 -75 -130 -370

-

-

2025 -662 800 139

2026 -759 995 237

2027 -

2028 -

Totaal incidenteel saldo

-724

-133

-

-

Structureel begrotingsresultaat (bedragen x € 1.000) Saldo van baten en lasten Incidentele baten en lasten (effect op structureel begrotingsresultaat) Incidentele mutaties met reserves (effect op structureel begrotingsresultaat) Totaal structureel begrotingsresultaat

2025 261 862 -139 985

2026 155 370 -237 288

2027 175 175

2028 -352 -352

Incidentele lasten Vrijwilligers Het behouden, versterken en uitbreiden van de vrijwillige inzet in de sociale infrastructuur en het voorliggend veld krijgt in 2024 en 2025 impuls. De gemeente Loon op Zand draagt bij aan projecten en initiatieven waar vrijwilligers een rol spelen. Pilot Gidsfunctie In 2024 is de gemeente Loon op Zand gestart met een pilot Gidsfunctie (participatiecoaches) om inwoners te begeleiden naar (vrijwilligers) werk. Deze pilot loopt twee jaar en eind 2025 evalueren wij deze. Aanbesteding Abri’s 2m2 panelen In 2025 moeten de Abri’s en 2 m² panelen opnieuw worden aanbesteed, zodat deze de komende jaren weer aanwezig zijn en worden onderhouden. Voor het opstarten van deze aanbesteding is eenmalig een projectbudget nodig. Applicatie restafval In 2024 is Diftar ingevoerd en de inwoner heeft de wens om inzage te hebben in de frequentie van het aanbieden van restafval. De mogelijkheden om deze wens te vervullen onderzoeken wij. Hiervoor is eenmalig een projectbudget nodig. Centrum ontwikkeling gemeente Loon op Zand De gemeente Loon op Zand wil aantrekkelijk en vitale centra in Kaatsheuvel en Loon op Zand. In 2025 werken we de koers in uit die in de Omgevingsvisie is vastgesteld. Voor het onderzoek naar de centrumontwikkeling van Loon op Zand en Kaatsheuvel is voor 2025 en 2026 incidenteel budget nodig.

Advies en opstellen omgevingsplan Als gevolg van de inwerktreding van de nieuwe Omgevingswet op 1 januari 2024 moet er voor de hele gemeente Loon op Zand een omgevingsplan worden opgesteld. Dit omgevingsplan vervangt alle bestemmingsplannen. Het opstellen van het omgevingsplan wordt gefaseerd aangepakt. In 2024 is begonnen met de eerste fase: de bebouwde kom van De Moer. Gezien de complexiteit van deze operatie wordt er een kwartiermaker en andere externe expertise ingehuurd.

80

Pilot trainees Op het gebied van automatisering gaat veel wijzigen, zowel op informatiebeheer als in ICT-architectuur. De werkzaamheden nemen toe, maar we weten niet of deze werkzaamheden structureel van aard zijn. Daarom gaan we in 2025 en 2026 met trainees werken. Incidentele onttrekkingen reserve Pilot extra jongerenwerker De gemeenteraad verzocht bij de Kadernota 2024 om een tweede jeugd- en jongerenwerker in te zetten bovenop de geraamde inzet in deze kadernota. De inzet van de tweede jongerenwerker is op basis van een pilot van twee jaar, eind 2025 vindt een evaluatie plaats. Begrotingsadvies VNG, dekking t.b.v. lagere uitkering gemeentefonds Het VNG-advies is om de begroting 2025 sluitend te maken. Hiervoor geldt dat de afspraken uit het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen leidend zijn voor de wijze waarop de toezichthouder kijkt naar de incidentele korting. Dit betekent dat de incidentele verlaging van het gemeentefonds voor 2025 uit de algemene reserve gedekt mag worden om de begroting structureel en reëel sluitend te maken. Geen versterking algemene reserve In de begroting 2025-2028 staat het saldo onderdruk. Voorstel om het genomen besluit in de begroting 2022 voor 2025 in te trekken. Dit ter voorkoming van een negatief saldo in deze begroting.

Incidentele stortingen reserve Versterking algemene reserve In de begroting 2022 is besloten om de algemene reserve te versterken. Voor 2023 was een toevoeging van € 500.000 begroot en voor 2024 en 2025 jaarlijks € 400.000. Dit was op basis van de positieve ontwikkeling van het eigen vermogen, door onder andere de positieve jaarrekeningresultaten van 2021 en 2022. Het , vervalt de storting in de algemene reserve voor het jaar 2024. Ontwikkeling Dorpshuis In 2024 tot en met 2026 nemen we de vrijgevallen kapitaallast als gevolg van de sloop van het bestaand pand mee als storting in de algemene reserve, dit conform raadsvoorstel 12 maart 2024.

81

Overzicht reserves Overzicht reserves (bedragen x € 1.000)

Algemene reserve (*) Geblokkeerde weerstandsreserve Algemene reserves Reserve kapitaallasten Dekkingsreserves Reserve recreatie

Stand Toe- VerminStand Stand Stand Stand 1-1-2025 voeging dering 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027 31-12-2028 12.050 3.897 15.947 4.878 4.878 135

662 662 -

-800 -800 -315 -315 -

11.911 3.897 15.808 4.564 4.564 135

12.670 3.897 16.567 4.258 4.258 -

12.670 3.897 16.567 3.976 3.976 -

12.670 3.897 16.567 3.678 3.678 -

22

-

-

22

-

-

-

Reserve onderwijs 2.355 14 2.369 Reserve bomen 46 46 Reserve kapitaallasten Het Klavier 10 10 Reserve sociaal domein 54 54 Bestemmingsreserves 2.621 14 2.635 Reserve bovenwijkse voorzieningen 521 521 Reserve planherziening 106 106 Reserves grondbedrijf 628 628 Reserve onderhoud gebouwen Reserve automatisering 289 289 Reserve openbaar groen/plantsoenen 50 50 Reserve openbare verlichting 148 148 Reserve wegen 471 471 Reserve rechtpositionele Verplichting 42 42 Reserve onderhoud Het Klavier Reserve bouwleges 200 200 Egalisatiereserves 1.200 1.200 Totaal reserves 25.274 676 -1.115 24.835 * Bij de algemene reserve is nog geen rekening gehouden met het verwacht resultaat 2024.

2.383 2.383 521 106 628 471 471 24.307

2.398 2.398 521 106 628 471 471 24.039

2.412 2.412 521 106 628 471 471 23.755

Reserve decentraal arbeidsvoorwaardenbeleid

Mutaties in reserves (bedragen x € 1.000) Venster 0: Overhead en algemene dekkingsmiddelen Reserve kapitaallasten Onttrekking reserve kapitaallasten Algemene reserve Lagere uitkering gemeentefonds Reserve recreatie Opheffen reserve Reserve decentraal arbeidsvoorwaardenbeleid Opheffen reserve Reserve bomen Opheffen reserve Reserve kapitaallasten Klavier Opheffen reserve Reserve sociaal domein Opheffen reserve Reserve automatisering Opheffen reserve Reserve openbaar groen/plantsoenen Opheffen reserve Reserve openbare verlichting Opheffen reserve Reserve rechtspositionele Verplichting Opheffen reserve Reserve bouwleges Opheffen reserve Venster 1: Bestuur en dienstverlening Reserve kapitaallasten Onttrekking reserve kapitaallasten Venster 2: Gemeenschappen Algemene reserve Keuze 2024: jongerenwerker op verzoek motie Reserve kapitaallasten Onttrekking reserve kapitaallasten Venster 3: Omgeving en economische ontwikkeling Reserve kapitaallasten Onttrekking reserve kapitaallasten Totaal verminderingen reserves Venster 0: Overhead en algemene dekkingsmiddelen Algemene reserve Versterken reservepositie Venster 2: Gemeenschappen Algemene reserve Toevoeging algemene reserve dorpshuis Reserve onderwijs Structurele storting reserve onderwijs Totaal toevoegingen reserves

2025

2026

2027

2028

194 700 -

194 135 22 46 10 54 289 50 148 42 200

194 -

194 -

2

2

2

2

100 10

1

-

-

108 1.115

108 1.301

85 282

102 298

0

-

-

-

662 14 676

759 14 773

14 14

14 14

82

Overzicht voorzieningen Voorzieningen (bedragen x € 1.000)

Stand Toe- VerminStand Stand Stand Stand 1-1-2025 voeging dering 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027 31-12-2028

Verliesvoorzieningen grondbedrijf Voorziening riolering Voorziening wethouderspensioenen Voorziening reiniging Voorziening groot onderhoud Wetering Verliesvoorziening EWW BV Voorziening dubieuze debiteuren Voorziening faillisementen Voorziening verlofsparen Voorziening personele kosten

1.323 6.482 3.736 882 178 305 63 38 136

-

-307 -263 -23 -

1.323 6.175 3.473 859 178 305 63 38 136

1.323 5.854 3.200 859 178 305 63 38 136

1.323 5.413 2.915 859 178 305 63 38 136

1.323 4.879 2.619 824 178 305 63 38 136

Voorziening groot onderhoud gebouwen

663

264

-429

498

627

547

672

13.806

264

-1.022

13.048

12.583

11.778

11.037

Totaal voorzieningen

83

Bijlage 1: Investeringsplan 2025 - 2028 In het investeringsplan 2025-2028 staan alle, tot nog toe bekende, investeringen voor de komende jaren vermeld. Het investeringsplan is samengesteld met de informatie uit de beheer-en beleidsplannen binnen de gemeente. Het betreft hier zowel nieuwe investeringen als vervangingsinvesteringen. Voor de vervangingsinvesteringen is een specifieke bijlage opgenomen in de begroting. Per jaar wordt vermeld welke investeringen gepland staan, gespecificeerd per discipline. De kapitaallasten volgend uit deze investeringen zijn reeds verwerkt in de begroting. Het totaal aan nieuwe- en vervangingsinvesteringen gepland voor 2025 is € 8,3 miljoen. Investeringen (bedragen x € 1.000)

2025 515 7.822 8.337

2026 462 4.929 5.391

2027 160 6.264 6.424

2028 110 7.861 7.971

Vervangingsinvesteringen (bedragen x € 1.000) Venster 0: Overhead en algemene dekkingsmiddelen

2025

2026

2027

2028

Inventaris klavier Smartphones Wagenpark

276 110 25

0 0 403

0 0 0

0 110 0

50

0

0

0

0 54 515

0 59 462

43 117 160

0 0 110

Vervangingsinvesteringen Nieuwe investeringen Totaal investeringen

Venster 1: Bestuur en dienstverlening

Binnen dit venster zijn geen vervangingsinvesteringen aanwezig. Venster 2: Gemeenschappen

Inventaris Gemeentewerf Venster 3: Omgeving en economische ontwikkeling

Ondergrondse papiercontainers Ondergrondse RA en GFT containers Totaal vervangingsinvesteringen

84

Nieuwe investeringen (bedragen x € 1.000) Venster 0: Overhead en algemene dekkingsmiddelen

Audiovisuele apparatuur ruimtes klavier Actiewagen

2025

2026

2027

2028

25 0

0 0

0 15

0 0

26 26 98 389 245 1.474 315 206 100 143 407 0 0 0 1.866 1.500 586 0 0 0 0 0 127 182 0 0 0 0 75 33 0 7.822

26 26 98 389 245 1.474 315 206 0 0 0 0 475 0 0 0 0 217 0 0 308 334 508 0 0 68 0 0 0 130 113 4.929

26 26 98 389 245 1.474 315 206 0 0 0 0 0 0 0 0 0 95 0 0 293 0 0 2.549 0 0 535 0 0 0 0 6.264

26 26 98 389 245 1.474 315 0 0 0 0 199 0 146 0 0 285 771 70 77 2.998 0 0 0 386 0 250 106 0 0 0 7.861

Venster 1: Bestuur en dienstverlening

Binnen dit venster zijn geen nieuwe investeringen aanwezig. Venster 2: Gemeenschappen

Binnen dit venster zijn geen nieuwe investeringen aanwezig. Venster 3: Omgeving en economische ontwikkeling

Duikers Straatmeubilair Openbare verlichting wegen Openbaar groen (IBOR) Speelvoorzieningen (IBOR) Levensduurverlengend onderhoud wegen (IBOR) Groen-bomen (IBOR) Uitfasering PLL-Lampen Aankleding centra Loon op Zand en Kaatsheuvel Brandsestraat Buitenvaert Eikendijk Frederik Hendrikpark Gagarinstraat Hilsestraat Hilsestraat (Ambitie: verduurzaming) Horst Julianastraat Juweelstraat Klokkenlaan Marktstraat Mgr. Völkerstraat Pastoor Kampstraat en Galgeneind (BSS) Pr. Beatrixstraat Rechtvaert Rechtvaert (Westwaard Sweensstraat) Van Heeswijkstraat Venloonstraat Vergroten veiligheid fietspaden Wagnerstraat Wilhelminaplein Totaal nieuwe investeringen

85

Bijlage 2: Begroting 2025 naar taakvelden Overzicht taakvelden Bedragen x € 1.000 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.63 Parkeerbelasting 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (Vpb) 0.10 Mutaties reserves 1.1 Crisisbeheersing en brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid 2.1 Verkeer en vervoer 2.5 Openbaar vervoer 3.1 Economische ontwikkeling 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.21 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO 6.22 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal 6.3 Inkomensregelingen 6.4 WSW en beschut werk 6.5 Arbeidsparticipatie 6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) 6.711 Huishoudelijk hulp (WMO) 6.712 Begeleiding (WMO) 6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 6.812

Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO) 6.821 Jeugdbescherming 6.822 Jeugdreclassering 6.91 Coördinatie en beleid WMO

Lasten -1.683 -368 -68 -14.123 375 -679 -263 -676 -1.613 -611 -4.616 -16 -120 -415 -95 -543 -1.165 -1.166 -953 -834 -318 -30 -623 -2.887 -3.446 -33 -787 -555 -8.739 -2.931 -531 -3.184 -3.619 -260 -49 -4.523 -1.014 -252 -88 -259 -94 -912

2025 Baten 432 6 1.003 111 6.266 2.089 68 270 47.796 25 1.115 1 125 539 23 456 15 4.384 55 396 6 278 31 297 12 4.146 255 30 -

Saldo -1.683 64 -62 -13.121 486 6.266 2.089 68 -409 47.796 -238 439 -1.612 -486 -4.078 8 -120 41 -80 3.841 -1.110 -770 -947 -557 -318 -30 -623 -2.857 -3.150 -21 -787 -555 -4.593 -2.931 -276 -3.154 -3.619 -260 -49 -4.523 -1.014 -252 -88 -259 -94 -912

86

6.92 Coördinatie en beleid Jeugd 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 8.1 Ruimte en leefomgeving 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen Geraamd resultaat

-1.443 -1.153 -2.232 -2.884 -871 -1.142 51 -2.734 -77.174

29 2.810 3.713 145 20 490 77.435

-1.443 -1.125 579 829 -871 -997 71 -2.244 261

87

Bijlage 3: Beleidsindicatoren BBV Beleidsindicatoren BBV Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Bron

Waarde

0. Bestuur & ond. 0. Bestuur & ond. 0. Bestuur & ond. 0. Bestuur & ond.

Formatie Bezetting Apparaatskosten Externe inhuur

Eigen gegevens Eigen gegevens Eigen begroting Eigen begroting

7,6 FTE 5,7 FTE € 550 5%

0. Bestuur & ond. 1. Veiligheid 1. Veiligheid 1. Veiligheid 1. Veiligheid 1. Veiligheid

Overhead Verwijzingen Halt Winkeldiefstallen Geweldsmisdrijven Diefstallen uit woning Vernielingen en beschadigingen (in openbare ruimte) Functiemenging Vestigingen (van bedrijven)

FTE per 1.000 inwoners FTE per 1.000 inwoners Kosten per inwoner Kosten als % van totale loonsom en totale kosten inhuur externen % van totale lasten Aantal per 1.000 jongeren Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners Aantal per 1.000 inwoners

Eigen begroting Bureau Halt CBS CBS CBS CBS

18% 24 1,5 3,8 0,8 5,9

% Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar Aantal per 1.000 leerlingen Aantal per 1.000 leerlingen % deelnemers aan het VO en MBO onderwijs

LISA LISA

50,8% 188,1

DUO/Ingrado DUO/Ingrado DUO/Ingrado

6,6 17 2,0%

%

Gezondheidsenquête (CBS, RIVM) LISA

47,8%

3. Economie 3. Economie

4. Onderwijs 4. Onderwijs 4. Onderwijs

5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein

6. Sociaal domein 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein 6. Sociaal domein

Absoluut verzuim Relatief verzuim Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwal. (vsv-ers) Niet sporters Banen Jongeren met een delict voor de rechter Kinderen in uitkeringsgezin Netto arbeidsparticipatie Werkloze jongeren Personen met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorzieningen Jongeren met jeugdhulp Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15 – 64 jaar % 12 t/m 21 jarigen

738,9

CBS

1%

CBS

3%

% van de werkzame CBS beroepsbevolking t.o.v. de beroepsbevolking % 16 t/m 22 jarigen CBS Aantal per 10.000 inwoners CBS

74,8%

% kinderen tot 18 jaar

Aantal per 10.000 inwoners van 15 – 64 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar Aantal per 10.000 inwoners

1% 160

CBS

95,4

CBS

10,9%

CBS

0,7%

CBS

0,2%

GMSD

850

88

7. Volksgezondheid en Milieu 7. Volksgezondheid en Milieu 8. Vhrosv 8. Vhrosv 8. Vhrosv 8. Vhrosv

8. Vhrosv

Omvang huishoudelijk restafval Hernieuwbare elektriciteit

Kg/inwoners

CBS

118,5

%

RWS

11,5%

Gemiddelde WOZwaarde Nieuw gebouwde woningen Demografische druk Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden

Duizend euro

CBS

384

Aantal per 1.000 woningen

BAG

7,8

% In euro’s

CBS COELO

78,6% 943

In euro’s

COELO

1.019

89