Bijlage 1. Begroting 2025

Begroting 2025 Meerjarenraming 2026-2028

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave .................................................................................................................................................. 0 Voorwoord.......................................................................................................................................................... 2 Financieel perspectief ........................................................................................................................................ 4 Leeswijzer .......................................................................................................................................................... 7 Venster 1. Bestuur en dienstverlening ............................................................................................................... 8 Venster 2. Gemeenschappen .......................................................................................................................... 11 Venster 3. Omgeving en economische ontwikkeling ....................................................................................... 31 Venster 0. Overhead en algemene dekkingsmiddelen .................................................................................... 42 Paragraaf 1. Lokale heffingen..........................................................................................................................

45 Paragraaf 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................................ 49 Paragraaf 3. Onderhoud kapitaalgoederen ..................................................................................................... 55 Paragraaf 4. Bedrijfsvoering ............................................................................................................................ 59 Paragraaf 5. Financiering ................................................................................................................................ 62 Paragraaf 6. Verbonden partijen...................................................................................................................... 64 Paragraaf 7. Grondbeleid ................................................................................................................................ 73 Paragraaf 8. Wet open overheid ...................................................................................................................... 78 Overzicht van baten en lasten ......................................................................................................................... 79 Bijlage 1: Investeringsplan 2025 - 2028 ..........................................................................................................

84 Bijlage 2: Begroting 2025 naar taakvelden ...................................................................................................... 86 Bijlage 3: Beleidsindicatoren BBV ................................................................................................................... 88

1

Voorwoord In ons coalitieakkoord staat: “We hebben geleerd dat we vooruit moeten kijken, maar ook klaar moeten staan om snel bij te sturen zonder de koers uit het oog te verliezen.” Dit uitgangspunt hanteren we in deze begroting voor 2025. Ondanks de financiële uitdagingen hebben we ervoor gekozen onze ambities te behouden. We willen niet inleveren op de kwaliteit van onze dienstverlening, de huisvesting van scholen of het onderhoud van groen in de wijken. Onze ambtelijke organisatie is daarbij onmisbaar; een gezonde organisatie helpt ons om de toekomst met vertrouwen tegemoet te treden. Financieel gezond voor een weerbare toekomst We zien op meerdere vlakken stijgende kosten, maar de behoefte om de dienstverlening op een hoger peil te brengen en om de ingezette ambities te realiseren blijft. Grote ombuigingen zouden de plannen die we hebben ingezet te veel schaden. Daarnaast zijn er veel kostenposten die maar minimaal te beïnvloeden zijn. Toch hebben we hier kritisch naar gekeken en voor ongeveer 300.000 euro structureel bijgesteld in de begroting. Maar ook een forse verhoging van de onroerendezaakbelasting (OZB) in 2025 en de toeristenbelasting in 2026 is onontkoombaar. Want we willen de noodzakelijke voorzieningen, zoals bijvoorbeeld scholenhuisvesting en onderhoud groen, waarborgen en ambities realiseren. We zijn goed op weg, maar moeten nu doorpakken.

Mede gezien de financiële kaders en koers van het Rijk beschouwen we deze verhoging als de beste manier om onze gemeente sterk en veerkrachtig te houden. Tijdens de Russische invasie van Oekraïne en de energiecrisis hebben we de OZB niet verhoogd om onze inwoners stabiliteit te bieden. Dit is echter niet volhoudbaar. Ook voor de toeristenbelasting kiezen we ervoor om deze in 2026 in lijn te brengen met de landelijke trend. Deze aanpassing is essentieel voor een gezonde financiële positie en om onze plannen voor de komende jaren te realiseren, waardoor we weerbaar de toekomst ingaan. Bestuur en dienstverlening Loon op Zand streeft naar een sterke gemeente met een organisatie die klaar is voor de toekomst. We werken samen met inwoners en ondernemers om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Daarbij zorgen we ervoor dat onze dienstverlening optimaal blijft, we goed bereikbaar zijn en de kwaliteit van onze systemen op peil blijft. Openbare orde en veiligheid blijven voor ons belangrijke speerpunten, zodat iedereen zich veilig voelt en met vertrouwen kan wonen, werken en recreëren in onze gemeente. Sterke gemeenschappen De kracht van onze gemeente ligt in de betrokkenheid van onze inwoners, verenigingen en vrijwilligers. Toch zien we dat steeds meer mensen specialistische hulp zoeken, omdat ze minder hulp uit hun eigen omgeving krijgen.

Dit verhoogt de druk op de zorg en ondersteuning. We staan voor grote uitdagingen in het sociaal domein: zoals de stijgende vraag naar maatwerkzorg, stijgende zorgkosten, wachtlijsten en een tekort aan zorgpersoneel. Om hiermee om te gaan, is een transformatie nodig die gericht is op het versterken van onze lokale teams en de sociale basis. We werken volgens landelijke hervormingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd en het Integraal Zorgakkoord, waarmee we dure maatwerkvoorzieningen zoveel mogelijk proberen te verminderen. Tegelijkertijd willen we ervoor zorgen dat hulp beschikbaar blijft voor de meest kwetsbare mensen die dit het hardst nodig hebben. Door wijkteams te versterken en vrijwillige ondersteuning te bevorderen, verbeteren we de toegang tot zorg en zorgen we ervoor dat iedereen kan meedoen in onze gemeenschap. Sociale cohesie blijft essentieel: sterke gemeenschappen, waar mensen elkaar kennen en helpen, zijn net zo belangrijk als de zorg die wij als gemeente bieden.

2

Omgeving en economische ontwikkeling We blijven trouw aan onze duurzaamheidsdoelen. Loon op Zand moet een fijne plek blijven om te wonen, werken en recreëren. We zetten in op meer recreatieve voorzieningen en bouwen duurzame en betaalbare woningen om door te groeien naar 25.000 inwoners. Daarbij houden we ons vast aan onze visie voor een energieneutrale en aardgasvrije toekomst in 2050. We zorgen voor meer groen in de openbare ruimte, betere mobiliteit en zetten in op het hergebruik van materialen en minder afval. Daarnaast blijven we werken aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en stimuleren we toerisme en werkgelegenheid, zodat onze economie sterk blijft. Ondanks de financiële uitdagingen blijven we ons samen met onze inwoners inzetten voor een sterke, sociale en duurzame gemeente. We kijken vooruit en houden koers, met oog voor wat belangrijk is. College van burgemeester en wethouders Kaatsheuvel – 1 oktober 2024

3

Financieel perspectief Begroting 2025 De meerjarenraming in de begroting 2024 maakte inzichtelijk dat voor de gemeente Loon op Zand vanaf 2026 rode cijfers dreigden. En de besluiten van het nieuwe kabinet dragen hieraan bij. De VNG gaf in het begrotingsadvies 2025-2028 aan ‘prepare for the worst, hope for the best’. Met dit in onze gedachten maakten wij met zorg de financiële begroting voor 2025 en volgende jaren sluitend. In onderstaande tabel is de financiële opbouw van de begroting gepresenteerd. Het startpunt voor de begroting 2025 en meerjarenraming is als volgt opgebouwd: het saldo van de primitieve begroting 2024-2027 met jaarschijf 2028 aangevuld. Vervolgens voegen we de raadsbesluiten tot en met mei 2024 toe en tot slot nemen we de saldo’s uit de eerste bestuursrapportage 2024 op. Dit leidt tot het startpunt van deze begroting. Vervolgens nemen we de algemene ontwikkelingen op, nemen we het nieuwe beleid uit de Kadernota 2025 over, gevolgd door ambities en ontwikkelingen met financiële vertaling. Tot slot volgen de bezuinigingen en de mutaties in de reserves. In de vensters leest u een toelichting op het nieuw beleid, ambities en wettelijke taken en de bezuinigingen, in het financieel perspectief staat een korte toelichting.

Omschrijving (bedragen x € 1.000) Primitieve begroting 2024-2027 Raadsbesluiten tot en met mei 2024 1e Bestuursrapportage 2024 Startpunt begroting 2025

2025 1.013 -92 -1.363 -442

2026 -772 -78 -817 -1.667

2027 -990 -75 -359 -1.425

2028 -2.727 -112 221 -2.618

Algemene ontwikkelingen Bijstelling begroting gemeenschappelijke regelingen Prognoses begroting Toeristenbelasting (extra verhoging) Onroerende zaak belasting (extra verhoging) Kapitaallasten Stelposten Overige wijzigingen Totaal algemene ontwikkelingen

-744 342 -270 1.077 122 -279 108 356

-678 509 1.847 1.107 -46 -280 -313 2.147

-720 510 1.891 1.136 363 -304 -357 2.520

-801 380 2.045 1.162 234 -322 1.138 3.836

Nieuw beleid vanuit de Kadernota Pilot inzet trainees Tijdelijke huisvesting klaslokalen Beheersend transformeren Subsidie Witte Kasteel Economische en Toeristische visie Onderzoek centrum ontwikkeling Applicatie restafval Aanbesteding abri's 2m2 panelen Landschapspark Pauwels Kapitaallasten investeringen Totaal nieuw beleid vanuit de Kadernota

-98 -150 -233 -30 -50 -115 -10 -14 -30 -730

-130 -200 -450 -30 -50 -115 -30 -8 -1.013

-200 -30 -50 -30 -8 -318

-200 -30 -50 -30 -8 -318

-25

-62 -25

-62 -70

-62 -70

-

-

-250

-900

-300 -325

-72 -600 -759

-72 -600 -1.054

-72 -600 -1.704

Ambities en ontwikkelingen met financiële vertaling Verduurzamen Hilsestraat Cultuurbeleid en Cultureel erfgoed Onderwijshuisvesting De Vaert en V. Haestrechtcollege Flexwoningen Beter beheersbaar maken Hulp in Huishouden Totaal ambities en ontwikkelingen

4

Bezuinigingen Venster 0 Venster 2 Venster 3 Taakstelling Totaal bezuinigingen Inzet reserve Geen versterking algemene reserve Lagere uitkering gemeentefonds Inzetten bestemmingsreserves Totaal mutaties reserves Saldo begroting 2025 en meerjarenraming

77 81 143 301

77 81 143 150 451

77 81 143 150 451

77 81 143 150 451

400 700 1.100

995 995

-

-

261

155

175

-352

Algemene ontwikkelingen Algemene ontwikkelingen zijn op basis van nieuwe wet- en regelgeving of vanuit het oogpunt van instandhouding van kapitaalgoederen. Het gaat hier om ontwikkelingen die een wijziging inhouden op bestaand beleid of nieuwe ontwikkelingen die vanuit wettelijke regelingen, voorschriften of door Rijks- en/of provinciaalbeleid op onze gemeente afkomen. In juni 2024 stemde de raad in met de begroting 2025 van onze gemeenschappelijke regelingen. We verwerken in onze begroting het verschil tussen begroting 2024 incl. wijzigingen jaarschijf 2025 en de kosten die de gemeenschappelijke regelingen in hun begroting 2025 hebben opgenomen. De ontwikkeling van de prijs en de hoeveelheid voor onder andere de bijzondere bijstand, de doorbelasting interne uren aan projecten, de (omgevings)vergunningen, de documenten verstrekt door burgerzaken verwerken wij onder de prognose begroting. Ieder jaar investeren wij in onze kapitaalgoederen (o.a. wegen, riool) en starten wij met projecten. De investeringen nemen kapitaallasten met zich mee. In de begroting vindt een actualisatie plaats en maken we een nieuwe inschatting van de toekomstige kapitaallasten. De stelpost is bedoeld voor prijsinflatie. Deze post zetten we jaarlijks in voor de indexeringen die we niet vooraf konden toe delen aan een specifieke post.

In de Kadernota 2025 is het uitgangspunt dat de lokale heffingen met consumentprijsindex, zoals vermeld in de meicirculaire worden verhoogd. Zoals de bestuursrapportage 2024 laat zien, dreigt er voor de gemeente Loon op Zand ‘rode’ cijfers te ontstaan. We hebben een opgave om ons huidige beleid voort te zetten en toekomstige ontwikkeling te kunnen uitvoeren. De onroerende zaak belasting neemt hierdoor toe met 17,6%. De toeristenbelasting blijft in 2025 gelijk en vanaf 2026 maken we deze gelijk aan het landelijk gemiddelde op basis van de Atlas van de Toeristenbelasting van het COELO. Het tarief voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn gebaseerd op 100% kostendekkendheid. Voor afvalstoffenheffing stijgt het vastrecht, het variabele deel blijft gelijk aan 2024. De rioolheffing neemt toe door het actualiseren van het meerjarig rioolplan. De hondenbelasting neemt met de consumentprijsindex 2,8% zoals vermeld in de meicirculaire 2024 van het gemeentefonds toe. Een specificatie van de ontwikkeling van de lokale heffingen leest u in paragraaf 1 Lokale heffingen. Nieuw beleid en aanpassingen op bestaand beleid De kadernota 2025 bevat het nieuwe beleid voor komende jaren. Deze zijn het uitgangspunt voor de begroting 2025-2028. In de hoofdstukken leest u per venster een toelichting op het nieuwe beleid.

Alle posten die financieel gespecificeerd konden worden, zijn in de begroting opgenomen. Ambities– ontwikkelingen Naast het nieuwe beleid en de aanpassingen op bestaand beleid hebben we ook ambities in de kadernota opgenomen. Deze ambities namen we in de begroting op. De ambitie zoals het realiseren van flexwoningen en onderwijshuisvesting zijn opgenomen in de jaarschijven 2026 en verder.

5

Hulp in huishouden - Ontwikkelingen We weten dat we per 2025 de hulp in de huishouding opnieuw moeten aanbesteden en dat het uurtarief zal toenemen t.o.v. het huidige uurtarief. Mede hierdoor gaan we sturen op het beheersbaar maken van de uitgaven voor de hulp in het huishouden. Bezuinigingen Komende jaren hebben we een taakstelling om te realiseren, een klein onderdeel van de bezuiniging kunnen we nog niet toerekenen aan een venster. In 2025 gaan we dit nader bepalen. In de hoofdstukken leest u de toelichting op de bezuinigingen. Reserves De VNG heeft een begrotingsadvies voor de begroting 2025-2028 gegeven en de toezichthouder stemt hiermee in. Het advies is eenmalig de korting uit het gemeentefonds compenseren met geld uit de algemene reserve om de begroting 2025 structureel en reëel in evenwicht te krijgen. Met de begroting 2019 stelde de raad vast ieder jaar de algemene reserve te versterken. Het begrotingssaldo 2025 is ontoereikend om de algemene reserve te versterken. Overzicht structureel begrotingssaldo De Provincie toetst op het structurele saldo voor het lopende begrotingsjaar. De meerjarenraming hoeft niet sluitende te zijn, maar als de tekorten toenemen verwacht de Provincie dat de gemeente nadenkt om deze tekorten te voorkomen.

In de begroting 2025 hebben we een structureel en reëel evenwicht gerealiseerd voor 2025, 2026 en 2027 in 2028 zien we een negatief resultaat. Structureel begrotingsresultaat (bedragen x € 1.000) Saldo van baten en lasten Incidentele baten en lasten (saldo) Incidentele mutaties met reserves (saldo) Totaal structureel begrotingsresultaat

2025 261 862 -139 984

2026 155 370 -237 288

2027 175 175

2028 -352 -352

Investeringsbegroting In de begroting 2025 nemen we het investeringsplan voor de jaren 2025-2028 op. Het investeringsplan bevat alle investeringen voor komende jaren, waarvan we nu weten dat deze zich gaan voordoen. Het plan is samengesteld met behulp van informatie uit de beheer- en beleidsplannen van de gemeente Loon op Zand. In het plan nemen we zowel de nieuwe als de vervangingsinvesteringen op. Het totaal aan investeringen voor 2025 is € 7,8 miljoen voor nieuwe investeringen en € 0,5 miljoen voor vervangingsinvesteringen.

6

Leeswijzer De begroting voor dit jaar heeft dezelfde structuur en vormgeving als die van 2024. De begroting is een belangrijk basisdocument voor de planning- en controlcyclus. Halverwege het jaar rapporteren we de voortgang in de bestuursrapportage, waarna we bijsturen waar nodig. Indeling van de vensters De begroting is ingedeeld in vensters. Ieder venster kent een vaste structuur. We starten met het schetsen van de paraplu voor het venster. Dit is de langetermijnambitie voor respectievelijk het bestuurlijke, sociale en het fysieke domein. Vervolgens behandelen we binnen ieder venster verschillende thema’s. Per thema houden we de volgende structuur aan: Wat willen we bereiken? Hier beschrijven we de maatschappelijke effecten die we per thema nastreven, gebaseerd op vastgestelde beleidsdocumenten. We kiezen hier voor een opsomming. In de begroting laten we vooral zien hoe de middelen worden toegekend aan de beleidsdomeinen en om welke reden. Voor verdere uitleg verwijzen we naar de specifieke beleidsdocumenten. Wat gaan we daarvoor doen? Als gemeente hebben we een groot aantal reguliere en vaste activiteiten. Denk bijvoorbeeld aan het uitgeven van paspoorten of het verlenen van subsidies. Het gesprek met de raad richt zich vaak op ontwikkelingen en innovaties; de opgaven. Voor een aantal activiteiten is gekozen om de uitvoering in samenwerkingsverbanden uit te voeren.

Onder deze noemer geven we de volgende drie onderdelen weer: - Reguliere activiteiten Het grootste deel van de middelen gaat naar vaste taken, zoals onder andere het verstrekken van vergunningen en het bieden van zorg en ondersteuning aan onze maatschappij. - Samenwerkingsverbanden Voor sommige taken werken we samen met andere partijen. - Opgaven Ontwikkelingen en innovaties die speciale aandacht krijgen in het gesprek met de raad. Beschrijving reguliere activiteiten – waar mogelijk voorzien van output georiënteerd kengetal We beschrijven een aantal van onze reguliere activiteiten. We maken deze inzichtelijk door – waar mogelijk – voor deze activiteiten een output georiënteerd kengetal op te nemen. Deze kengetallen zijn in de begroting bedoeld om de gewenste trend te laten zien. In de jaarrekening zullen we deze kengetallen op basis van realisatie weergeven. Dit is bedoeld om met elkaar het gesprek te kunnen voeren over de ontwikkeling die werkelijk is gerealiseerd. Dit is de tweede keer dat we gebruikmaken van outputgeoriënteerde kengetallen. We blijven dit in de komende jaren verder uitwerken en verfijnen zodat de informatiewaarde toeneemt. De activiteiten van een verbonden partij kunnen bijdragen aan diverse ambities en resultaten. Echter, in financiële zin is elke verbonden partij verbonden aan een thema.

Als een verbonden partij financieel is opgenomen onder een thema dan wordt die genoemd. Opgaven per thema Tot slot komen de opgaven per thema aan de orde. Als een verkorte opdrachtformulering geven we in begroting weer wat u van het college mag verwachten. Wat mag het kosten We sluiten een venster af met het beantwoorden van de vraag “Wat mag het kosten?”. Voor het begrotingsjaar laten we per thema zien wat de baten en lasten zijn van bestaand beleid. Het gaat hierbij om het doorvoeren van gewijzigde prognoses en de consequenties van eerder genomen besluiten. De keuzes die we noemden in het financieel perspectief laten we zien onder voorstellen voor nieuw beleid en bezuinigingen. Voor de toelichting van deze voorstellen sluiten we aan bij de systematiek van de financiële toelichtingen in de bestuursrapportage: - Een positief effect laten we zien met Voordeel en een negatief effect laten we zien met “-“ en Nadeel. - Bij de Vensters laten we een incidenteel effect zien met I en een structureel effect met S. - De bedragen in de tabellen en grafieken worden, tenzij anders vermeld, afgerond in duizenden euro's. Optellingen kunnen een beetje afwijken door de afrondingen.

7

Venster 1. Bestuur en dienstverlening Ambitie Loon op Zand is een sterke, zelfstandige gemeente waarin de inwoner centraal staat. Nieuwe plannen maken we samen met onze inwoners en we staan open voor initiatieven uit de samenleving. Het inwonerspanel denkt met ons mee over actuele thema’s die in onze gemeente gaan spelen. We investeren in een toekomstbestendige organisatie die ambities mogelijk maakt in een veranderende samenleving. We willen optimaal inspelen op vragen vanuit de samenleving en onze dienstverlening sluit aan bij de behoeften van onze inwoners. We willen klaarstaan voor onze inwoners; van het uitgeven van een paspoort tot het gezamenlijk oplossen van maatschappelijke uitdagingen. Het organiseren van een open dialoog hierover met de raad en de samenleving draagt bij aan een krachtig bestuur. We doen dit met een robuuste, resultaatgerichte en vitale organisatie. We denken in mogelijkheden. We werken samen met andere overheden als dit ons meerwaarde oplevert. We zijn een actieve partner in de regio, die bijdraagt aan gemeenschappelijke doelen en de vruchten van de samenwerking plukt.

1.1

Bestuur en organisatie

Wat willen we bereiken? - We pakken uitdagingen samen met onze inwoners en (maatschappelijke) organisaties aan. - Onze organisatie is robuust, resultaatgericht en vitaal. - We zijn een weerbare en integrale ambtelijke en bestuurlijke organisatie. Wat gaan we daarvoor doen? Binnen onze reguliere taken: Realisatie Wat willen we bereiken? 1.1 Bestuur en organisatie 2022 2023 We faciliteren verschillende vormen van inwonerparticipatie Inwonerspaneel en bijeenkomsten 2 2 Het uitvoeren van verkiezingen Een onweerlegbare verkiezingsuitslag Ja Ja We stimuleren jongeren om zich maatschappelijk actief in te zetten Aantal vergaderingen kindergemeenteraad 5 7

Begroting 2024 2025 3á4

3á4

Ja

Ja

6

6

Onze verbonden partijen: - Regio Hart van Brabant Onze speerpunten: De ontwikkeling van de organisatie heeft een centrale plaats in dit thema. Wij werken aan een toekomstbestendige organisatie. Het takenpakket van de gemeente blijft in ontwikkeling en wij dragen zorg dat onze organisatie hierop voldoende is toegerust. In de paragraaf bedrijfsvoering gaan we hier op in.

8

1.2

Dienstverlening

Wat willen we bereiken? - Onze inwoners zijn tevreden over onze dienstverlening. - We zijn goed bereikbaar voor onze inwoners. - De kwaliteit van de systemen op niveau houden. Wat gaan we daar voor doen? Binnen onze reguliere taken: Realisatie Wat willen we bereiken? 1.2 Dienstverlening 2022 2023 Het leveren van publieksdienstverlening aan onze inwoners Inwoners kunnen binnen drie werkdagen terecht voor het 85% 85% maken van een afspraak bij burgerzaken

Begroting 2024 2025 85%

85%

Zorgen voor een goede, juiste en tijdige verwerking van belangrijke levensgebeurtenissen van onze inwoners zoals geboorte, huwelijk, paspoort, rijbewijs, verhuizing 99% 94% 95% 95% en naturalisatie Telefonische bereikbaarheid Waardering van ons telefonisch klantcontact

5,6

*

7

7,5

* In 2023 is er geen onderzoek uitgevoerd.

Onze speerpunten: We zetten in op het versterken van onze dienstverlening en weten hoe inwoners onze dienstverlening ervaren. In 2025 blijven we inzetten op de verdere implementatie van de kanalenstrategie door het verbeteren van onze voorkeurskanalen.

1.3

Openbare orde en veiligheid

Wat willen we bereiken? We bieden een veilige woon-, leef-, werk- en recreatieomgeving voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. Wat gaan we daarvoor doen? We gaan werken met een levend focusblad waar we onderscheid maken tussen prioriteiten, opgaven en taken. Een sterke gemeente vraagt ook om een veilige samenleving. We zijn actief in het bestrijden van ondermijnende criminaliteit. Daarnaast zetten we in op preventie om onze jeugd weerbaar te maken tegen ondermijnende criminaliteit. Naast extra inzet van jongerenwerk investeren we verder in de doorontwikkeling van de aanpak conform het zevenstappenmodel om vroegtijdig jeugd uit de verleiding te houden van het snelle geld en criminele pad. We kijken met de jongeren naar wat zij nodig hebben en passen daar onze interventies op aan. Binnen het veiligheidsdomein investeren we op de gestelde prioriteiten door interventies en campagnes te voeren die passen bij de tijd. Digitale veiligheid is bijvoorbeeld een gebied waar snelle veranderingen in plaatsvinden. We ontwikkelen het veiligheidsbeleid door en richten ons komend jaar ook op opgaven op het gebied van polarisatie en radicalisering. We zorgen laagdrempelige acties/momenten om uit de samenleving op te halen wat er speelt zodat Fixi niet leidend is. We hopen hiermee de inwoners en ondernemers te spreken zonder dat er al “iets aan de hand is”.

We zetten tevens een klankbordgroep op ten aanzien van leefbaarheid en veiligheid. Door thematisch in te zetten op wat er in de wijken speelt, betrekken we hopelijk ook anderen dan de huidige buurtpreventieteamleden in onderwerpen als preventie, veiligheid en leefbaarheid. Weerbaarheid is hierbij een uitgangspunt, waarvoor we ook aandacht hebben in onze verder te ontwikkelen visie op ondermijning.

9

Binnen onze reguliere taken: In de periode 2023-2026 kent ons veiligheidsbeleid de volgende prioriteiten: - We acteren op alle vormen van overlast die de leefomgeving van onze inwoners, ondernemers en bezoekers aantast. - We streven naar een verbetering van de veiligheidsbeleving op en rondom school, vergroten kansen voor risicojongeren en streven naar een afname van jeugdcriminaliteit. - Verbinding zorg en veiligheid: we zorgen voor een zo goed mogelijke samenwerking tussen de betrokkenen en zetten in op een effectieve persoonsgerichte aanpak. - Ondermijning: we zetten in op bewustwording en verhogen zo de maatschappelijke weerbaarheid en meldingsbereidheid. - We zetten ons in om te voorkomen dat inwoners en bedrijven slachtoffer worden van cybercrime met als doel een betere weerbaarheid in de digitale wereld. Onze verbonden partijen: - Veiligheidsregio Midden- en West-Brabant - Regionale ambulance voorziening (RAV) Onze speerpunten: Wij blijven inzetten op gestelde prioriteiten die de gemeenteraad vaststelde in het meerjarig veiligheidsbeleid en gaan daarnaast aan de slag met de opgave polarisatie en radicalisering.

Wat mag het kosten in 2025? Venster 1: Bestuur en dienstverlening Bedragen x € 1.000 1.1 Bestuur en organisatie 1.2 Dienstverlening 1.3 Openbare orde en veiligheid Subtotaal 1.99 Mutaties reserves Totaal Nieuw beleid Venster 1: Bestuur en dienstverlening

2025 Lasten -1.683 -368 -2.224 -4.276 -4.276

2026 Baten 432 126 558 2 560

Lasten -1.748 -368 -2.281 -4.397 -4.397

2025

2027 Baten 432 143 575 2 577

Lasten -1.794 -369 -2.326 -4.489 -4.489

2026

2028 Baten 432 125 557 2 559

2027

Lasten -1.852 -370 -2.385 -4.607 -4.607

Baten 432 131 563 2 565

2028

Bedragen x € 1.000 1.1 Bestuur en organisatie 1.2 Dienstverlening 1.3 Openbare orde en veiligheid Subtotaal 1.99 Mutaties reserves Totaal nieuw beleid Venster 1

Lasten -

Baten -

Lasten -

Baten -

Lasten -

Baten -

Lasten -

Baten -

Totaal bezuinigingen Venster 1

-

-

-

-

-

-

-

-

Binnen dit venster is geen nieuw beleid of bezuiniging welke toegelicht dient te worden.

10

Venster 2. Gemeenschappen Ambitie Het Sociaal Domein kent een aantal grote uitdagingen. Maatschappelijke ontwikkelingen in combinatie met financiële tekorten dwingen ons om het systeem te veranderen, deze zijn onder andere: • beperkte personele capaciteit bij professionals in het veld; • een toenemende vraag naar specialistische hulp; • een toename van gezinnen met schuldenproblematiek; • een groter wordende groep ouderen met een hulpvraag; • een grotere ondersteuningsvraag door de invoering van het abonnementstarief in de Wmo; • de vele toegangsmogelijkheden tot Jeugdzorg; • de landelijke aangenomen Hervormingsagenda jeugd; • toename van kinderen en jongeren met een verwijzing naar professionele jeugdhulp. Zorg en ondersteuning beschikbaar houden waar deze het hardst nodig zijn Het maatschappelijke uitgangspunt dat gemeenten alle problemen op moeten/kunnen lossen en inwoners hulpvragen baseren op het ''hebben van het recht'' op zorg of ondersteuning is niet houdbaar. Tegelijkertijd draagt de gemeente sinds de decentralisaties in 2015 een grotere verantwoordelijkheid voor het ondersteunen van inwoners die het niet meer alleen af kunnen. De gemeente kan het echter ook niet alleen. De verandering in het systeem ligt o.a.

in de samenwerking tussen alle partijen in de keten: gemeente, onderwijs, huisartsen, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, werkgevers, verenigingen, partijen uit het voorliggend veld en inwoners. Met alle betrokken partijen dragen we een gedeelde verantwoordelijkheid om de zorg en ondersteuning beschikbaar te houden voor de meest kwetsbare kinderen, gezinnen en hulpbehoevenden. Er moeten ‘horizontaal’ en regionaal afspraken gemaakt worden die de nieuwe basis leggen voor een beter stelsel. In die nieuwe werkelijkheid krijgen onze inwoners de ondersteuning die ze echt nodig hebben, is focus op preventie, signaleren we vroegtijdig en zijn de financiën beter beheersbaar. Investeren in een Sterke Samenleving voor efficiëntere zorg In Loon op Zand kiezen we daarom voor een aanpak die zich richt op de opgaven ‘Sterke gemeenschap’ en ‘Sterke Lokale Teams’. Deze totaalaanpak moet uiteindelijk, in samenwerking met de inwoners en ketenpartners, zorgen voor een sterke gemeenschap en een afname van dure individuele specialistische maatwerk voorzieningen. We willen dit realiseren door de sociale basis te versterken en de huidige toegang tot zorg anders, efficiënter, collectiever, effectiever en meer preventief in te richten. Dit beogen we niet enkel vanuit de lokale noodzaak voor onze inwoners maar sluiten hierbij aan op de regionale en landelijke ontwikkelingen.

De regionale inkoop, de Hervormingsagenda Jeugd, het Toekomstscenario Kind- & Gezinsbescherming en het Integraal Zorg Akkoord onderstrepen het belang om hiermee aan de slag te zijn. Deze ontwikkelingen zijn veelal bindend en kennen een financiële opgave. Niets doen is dan ook geen optie. Om aan onze doelen en verplichtingen te voldoen is het noodzakelijk om (tijdelijk) meer te investeren in beide opgaven met als doel ervoor te zorgen dat de structurele uitgaven (op termijn) afnemen en onze inwoners veerkrachtiger en minder kwetsbaar worden en dat voor kwetsbare inwoners een sterke omgeving bestaat die hen kan aanvullen en opvangen. Dit is een majeure opgave, een opgave waarvoor alle gemeenten in ons land staan. Landelijke en regionale kaders geven ons richting maar lokaal zijn we verantwoordelijk voor de invulling. Aanpassing van zorg en ondersteuning door nieuwe regionale inkoop Gemeenten zijn en blijven verantwoordelijk voor de wettelijke taken die in 2015 (of al eerder) zijn gedecentraliseerd. Deze wettelijke taken komen voort uit: • de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo); • de Jeugdwet; • de Participatiewet; • de Wet op het primair onderwijs. Binnen deze wetten gaat het om zowel preventieve hulp als geïndiceerde specialistische hulp. Als Loon op Zand dragen we hier binnen de regio Hart van Brabant een gezamenlijk verantwoordelijkheid in.

In lijn met de landelijke beweging is binnen onze regio in 2019 al geconstateerd dat het anders moet, omdat het huidige systeem niet houdbaar is. De regio is dan ook nadrukkelijk in beweging. Loon op Zand kan en wil niet achterblijven om in zowel de landelijke als regionale ontwikkelingen mee te gaan. Onderdelen van de Wmo worden sinds 2024 al anders ingekocht (SIEM). Een belangrijke nieuwe ontwikkeling betreft de inkoop van de

11

(lichte) ambulante ondersteuning voor jeugd. Deze zal vanaf 1 januari 2027 niet langer regionaal ingekocht worden. Hierdoor moeten we deze ondersteuning anders en dichterbij organiseren. Dat zorgt voor een grote en belangrijke opgave. Met de huidige kennis is het beeld dat circa 70% van deze ondersteuning gaat landen in onze Sterke Lokale Teams. Dit komt neer op circa 250 tot 300 jeugdigen. Deze zullen per 1 januari 2027 op een andere manier ondersteuning moeten kunnen krijgen. Tijdelijke investering voor langdurige kostenbesparing Onze aanpak via de opgaven moet uiteindelijk zorgen voor een afname van dure individuele specialistische maatwerk voorzieningen. Dat is in het huidige stelsel niet langer houdbaar. De reeds gedane investeringen zijn helpend maar nog onvoldoende. Deze dienen dan ook structureel te worden door vertaald. Om aan onze doelen en verplichtingen te voldoen is het noodzakelijk om (tijdelijk) meer te investeren in beide opgaven met als doel ervoor te zorgen dat de structurele uitgaven (op termijn) afnemen. Onze reguliere activiteiten vullen we aan met nieuwe maatregelen en interventies die we inrichten op kostenbesparing (op de langere termijn) én op het leveren van een bijdrage aan onze opgaven. Door op korte termijn (2025) een aantal wijzigingen door te voeren zorgen we ervoor dat we onze inwoners beter en passender helpen.

Deze wijzigingen hebben betrekking op: • de huidige toegang tot zorg via de lokale teams efficiënter, effectiever en preventiever in te richten; • een andere manier van hulpverlenen (o.a. in de toegang zelf het bieden van lichte hulp organiseren); • het versterken van de gemeenschap. Majeure opdracht Het investeren in een Sterke gemeenschap, het inrichten van Sterke Lokale Teams én het ombuigen van de vaardigheden van onze professionals in de toegang (en mogelijk breder) maakt dat we een brede maatschappelijke en daarmee forse opdracht hebben. Dit betreft een langdurig en meerjarig traject waarbij we niet de belofte maken dat we hiermee alle (financiële) problemen oplossen. Desondanks weten we een aantal dingen inmiddels zeker. De wereld om ons heen verandert continu. Rendement denken versus morele afweging Desondanks meten we natuurlijk voor zoveel als mogelijk de effecten. Het paradoxale aan het meten van maatregelen is dat je meet wat je juist probeert te voorkomen; dat is lastig. Het versterken van het jongerenwerk moet de inzet van specialistische jeugdhulp bijvoorbeeld voorkomen.

Maar hoe meet je iets wat er niet is omdat je het hebt voorkomen? Er zijn onderzoeken die dit verband aantonen, maar het is een essentiële taak van onze volksvertegenwoordigers in het college en de raad om niet enkel gebaseerd op rendementsbepalingen te kiezen voor investeringen in maatregelen, acties en initiatieven. In veel gevallen zijn dit morele afwegingen en keuzes die richting geven zodat we doen wat de gemeenschap van ons vraagt.

2.1.

Onderwijs

Wat willen we bereiken? Binnen de door Loon op Zand beoogde Sterke gemeenschap is het van groot belang dat kinderen kunnen leren en een gezonde ontwikkeling door kunnen maken. Hiervoor is goede kinderopvang en onderwijs cruciaal. We streven daarom naar een gezonde, veilige en toekomstgerichte leer-, ontwikkel- en leefomgeving voor de Loonse kinderen en jongeren, hun ouders/verzorgers en begeleidende professionals. We werken hieraan vanuit de Loonse Educatieve Agenda (LEA) 2025-2029. Hierin leggen we een nadrukkelijke link tussen onderwijs en aan de jeugd en jongeren gerelateerde onderwerpen. De inhoudelijke aspecten waar we in de LEA 2025-2029 nadrukkelijk aan gaan werken zijn: • bestaanszekerheid; • doorlopende leerlijnen; • taal / basisvaardigheden; • fysieke gezondheid; • mentale gezondheid; • gedrag en uitval daardoor. De procesmatige aspecten betreffen: • samenwerking ouders / verzorgers en begeleidende partners; • online leefwereld; • onderlinge uitwisseling gegevens tussen partners; • onderlinge uitwisseling kennis en informatie tussen partners.

12

De bovenstaand omschreven onderdelen sluiten dan ook nadrukkelijk aan op wat we beogen vanuit de opgaven Sterke gemeenschap en Sterke toegang. Logischerwijs kent het onderwijs een iets meer separate benadering, maar zowel vanuit het onderwijs als vanuit de gemeentelijke opgaven beogen we dat ieder kind, elke jongere en elk gezin mee kan doen in onze gemeenschap. Hierin vinden we het belangrijk dat we voor alle kinderen en jongeren in onze gemeente een goede basis bieden op gebied van educatie en gezondheid. Vanuit de Wet op het primair onderwijs, de Wet kinderopvang en de Wet op het voorgezet onderwijs kennen we als gemeente Loon op Zand een grote wettelijke verantwoordelijkheid. Deze dragen dan ook bij aan onze wens en ambitie om met onze partners in gesprek te zijn over onze doelen en ambities. Specifiek ziet het verplichtende karakter vanuit wetgeving toe op de toeleiding van doelgroep peuters naar voorschoolse educatie en op onderwijshuisvesting. We zorgen daarom onder andere voor voldoende en goede onderwijshuisvesting. We staan hierbij voor primair onderwijs in alle drie de kernen en voor voortgezet onderwijs binnen onze gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? Het onderwijs kent logischerwijs een nadrukkelijke relatie tot het creëren van een Sterke gemeenschap en tot de inzet van (specialistische) hulp en ondersteuning.

In een Sterke gemeenschap faciliteren we voorzieningen waarmee we bijdragen aan het feit dat kinderen zich kunnen ontwikkelen. In samenwerking met de te organiseren Sterke lokale Teams moeten kinderen die voor een bepaalde periode ondersteuning nodig hebben deze kunnen krijgen. Dat wat we doen binnen het onderwijs hangt dan ook sterk samen met onze opgaven. Voor 2025 zetten we hieromtrent in op: • Kinderopvangorganisatie(s) in staat stellen om te voorzien in aanbod ten behoeve van kinderen van 2,5 tot 4 jaar voor voorschoolse educatie (vve). Dit doen we vanuit de middelen voor het gemeentelijk onderwijs-achterstandenbeleid om het aanbod voor doelgroep peuters in het geheel van vroeg- en voorschoolse voorzieningen te borgen. • Voldoende en kwalitatief goed onderwijs borgen (onder andere) door hierop toe te zien. • Middels Loonse Educatieve Agenda 2025-2029 de ontwikkelkansen optimaliseren. • We stellen scholen in staat om te investeren in activiteiten die bijdragen aan de verankering van Cultuureducatie door deelname aan Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK4). • We zorgen voor toekomstbestendige, duurzame huisvesting voor de basisscholen in combinatie met kinderopvang en eventuele andere kind voorzieningen in de buurt in alle drie de kernen. • We zorgen voor toekomstbestendige, duurzame huisvesting voor het voortgezet onderwijs in onze gemeente.

• We investeren in specifiek aanbod voor volwassenen om zich te scholen in de basisvaardigheden, zowel op het gebied van lezen, rekenen, schrijven als digitaal vaardig zijn.

Binnen onze reguliere taken: 2.1 Onderwijs Wat willen we bereiken binnen onze reguliere taken? % van de geïndiceerde doelgroep-peuters waarvoor een plek met voorschoolse educatie beschikbaar is % scholen dat aan de norm voor voldoende en kwalitatief goed openbaar onderwijs voldoet aantal bestuurlijke bijeenkomsten per jaar om de voortgang van de opgaven uit de LEA te bespreken aantal scholen dat deelneemt aan Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK4) aantal basisschoolleerlingen uit onze gemeente dat in de gemeente op een basisschool terecht kan

Realisatie 2022 2023 100% 100%

Begroting 2024 2025 100% 100%

100%

100%

100%

100%

3

3

3

3

7

7

7

7

100%

100%

100%

100%

Onze verbonden partijen: niet van toepassing.

13

Onze speerpunten: Opstellen IHP-K (Integraal Huisvestingsplan Onderwijs & Kind voorzieningen) Doel Voldoende, kwalitatief goede en goed gespreide onderwijshuisvesting basisonderwijs, in de drie kernen van onze gemeente en voortgezet onderwijs in onze gemeente. Inhoud

Het IHP-K geeft inzicht in de scenario's om de komende 4 tot 16 jaar te kunnen voorzien in voldoende, kwalitatief goede en goed gespreide onderwijshuisvesting en kind voorzieningen.

Financiën Planning Risico’s

In het IHP-K worden de financiën uitgewerkt. IHP-K verwachten we Q2 2025 aan te bieden aan de gemeenteraad. Worden meegenomen in het IHP-K.

Nieuwbouw basisschool De Vaert Doel Voldoende, kwalitatief goede en goed gespreide onderwijshuisvesting basisonderwijs, in de drie kernen van onze gemeente. Inhoud De optie om zowel basisschool De Vaert als het Van Haestrecht College op eenzelfde locatie nieuw te bouwen is onhaalbaar gebleken. Daarom wordt voor basisschool de Vaert een projectplan voor nieuwbouw op dezelfde locatie gemaakt. We gaan hierbij uit van een basisschool in combinatie met kinderopvang 0-12 jaar inclusief voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Financiën In het projectplan worden de financiën opgenomen. De aanvraag voor het voorbereidingskrediet wordt najaar 2024 met een separaat raadsvoorstel aangeboden. Planning De Vaert vragen we in de tweede helft van 2025 aan de gemeenteraad om investeringskrediet voor nieuwbouw. Risico’s Risico's zoals het creëren van tijdelijke huisvesting, van ruimte voor goede en veilige verkeersstromen en uitbreiding van aantal lokalen en risico's qua planning worden meegenomen in het projectplan. Huisvesting Van Haestrecht College Doel Voldoende, kwalitatief goede en goed gespreide onderwijshuisvesting en voortgezet onderwijs in onze gemeente. Inhoud

Financiën Planning Risico’s

Voor het Van Haestrecht College is in 2023 een onderzoek uitgevoerd door een extern bureau, dat aangeeft dat nieuwbouw op een nieuwe locatie de voorkeur heeft, als onderdeel van een haalbaarheidsonderzoek. De optie om zowel Basisschool de Vaert als het Van Haestrecht College op eenzelfde locatie nieuw te bouwen is niet haalbaar gebleken. In 2025 wordt vanuit het Domein Sociaal het haalbaarheidsonderzoek herijkt en vragen we in het eerste kwartaal van 2025 een voorbereidingskrediet aan. Er wordt op basis van dit onderzoek een projectplan geschreven waarin de financiën zijn opgenomen. Voor Van Haestrecht komt Q1 2025 een voorstel met de vraag om voorbereidingskrediet naar de gemeenteraad. Worden meegenomen in het nieuwe haalbaarheidsonderzoek.

14

2.2. Sport, cultuur en welzijn Wat willen we bereiken? Sport en cultuur versterken de sociale basis van de Sterke samenleving en dragen in grote mate bij aan de pedagogische basis. In het kader van onze opgaven betreffen dit onderdelen die steeds nadrukkelijker van groot belang worden. In onze Sterke gemeenschap willen we voorzieningen organiseren waar onze inwoners een beroep op kunnen doen. Dit met uiteindelijk doel om de inzet van specialistische hulp te beperken. Door anders naar het systeem te kijken en het systeem ook anders in te richten dragen we bij aan onze maatschappelijke doelen. Tevens spelen sport en cultuur een belangrijke rol in het meer preventief kijken naar onze gemeenschap. Onder andere door het bieden van zingeving en kansen om mee te doen faciliteren we voorzieningen waarmee de inzet op specialistische hulp beïnvloeden. De effecten vanuit deze terreinen zijn dan ook van groot belang doordat ze bijdragen aan de sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling van inwoners en helpen bij het creëren van een inclusieve en ondersteunende leeromgeving, zoals beoogd in de Hervormingsagenda Jeugd. We willen het sporten en kunst- en cultuurbeoefening in verenigingsverband versterken en daarbuiten ook het sporten, bewegen en ontmoetingen van inwoners in hun eigen omgeving faciliteren.

Wat gaan we daar voor doen? In samenhang met dat wat we doen vanuit de opgaven beogen we in het kader van het Sport- en Cultuurbeleid preventiever te gaan werken. Dit doen we in 2025 door voorzieningen te faciliteren en te organiseren die, waar mogelijk, collectief vorm worden gegeven: • Inzetten op meer deelname van kinderen aan georganiseerde sportieve activiteiten in een sociaal veilige sportomgeving. • Sport- en beweegmogelijkheden voor alle inwoners van Loon op Zand stimuleren door laagdrempelig en toegankelijk sport- en beweegaanbod in de wijken en dicht bij de inwoner te organiseren. • Sport en beweeginterventies op te zetten die bijdragen aan het vitaal ouder worden van 65-plusser. • Sport, bewegen en cultuur te integreren als middel als vast onderdeel van het hulp- en ondersteuningsaanbod in maatschappelijke accommodaties met de Huis van de Wijk-functie; • Er zorg voor te dragen dat sportaccommodaties in Loon op Zand en de directe omgeving kwantitatief en kwalitatief geschikt zijn voor het huisvesten van sportverenigingen in Loon op Zand. • Het sport, kunst en cultuur aanbod toegankelijk maken voor iedereen, ongeacht inkomen, achtergrond of interesses. • Ervoor zorgen dat organisaties terecht kunnen bij Team Loonopzandvoorelkaar voor ondersteuning op het gebied van vrijwillige inzet.

Bij de clubondersteuner kunnen zij terecht voor services van het NOC*NSF en/of ondersteuning bij bestuurs- en vrijwilligersvraagstukken. Binnen onze reguliere taken: 2.2 Sport, cultuur en welzijn Wat willen we bereiken binnen onze reguliere taken? Aantal jeugdleden van gesubsidieerde sportverenigingen Aantal sport- en beweegactiviteiten die door beweegcoaches /combinatiefunctionarissen worden georganiseerd in de wijk en/of maatschappelijke accommodaties Aantal interventies opgezet door de werkgroep valpreventie Aantal aanmeldingen jeugdfonds sport- en cultuur Aantal aanmeldingen voor proeflessen bij sport- en cultuurverenigingen via Sjors Sportief en Creatief

Realisatie 2022 2.127

2023 2.067

Begroting 2024 2025 2.300 2.300 20

5

Totaal: 181 Totaal: 282 Sportief: 98 Sportief: 218 Creatief: 83 Creatief: 64

Aantal ondersteuningsvragen dat is opgepakt door Loonopzandvoorelkaar en/of de clubondersteuner

50 300

20

* Het gaat om nieuwe KPI's die we pas sinds dit jaar gaan meten (daardoor zijn er geen cijfers van eerdere jaren).

Onze verbonden partijen: niet van toepassing

15

Onze speerpunten: Voorbereiden van de exploitatie en het beheer van Het Klavier Doel Het komen tot een exploitatie en beheersvorm van Het Klavier. Het theater, de danszaal en de overige te huren ruimtes in Het Klavier zijn een belangrijk onderdeel van de culturele infrastructuur en zijn cruciaal voor het realiseren van de volgende ambities: - Een laagdrempelig, inclusief en toegankelijk aanbod voor iedereen realiseren. - Het inzetten van cultuur als middel om aan onze gezamenlijke doelen te werken en het cultuuraanbod nadrukkelijk onderdeel van het voorliggend veld te maken. - Culturele zichtbaarheid binnen de samenleving te vergroten. - Creatieve en culturele evenementen, die bijdragen aan de aantrekkelijkheid van onze gemeente, te ondersteunen. - Het faciliteren van ontmoeting tussen verenigingen, instellingen, kunstenaars en ondernemers. - Het behouden en ondersteunen van een breed aanbod aan locaties, waar activiteiten kunnen plaatsvinden op het gebied van kunst en cultuur. - Het nieuw opgestelde cultuurbeleid geeft richting aan hoe de exploitatie in te vullen in 2025. Inhoud De gemeente Loon op Zand verkent in 2025 scenario’s om te komen tot een exploitatie en beheersvorm voor het theater, de danszaal en de overige te verhuren locaties in Het Klavier.

Uitgangspunt is een multifunctionele accommodatie met een breed aanbod aan (commerciële) activiteiten voor de inwoners van Kaatsheuvel en de mogelijkheid voor maatschappelijke verenigingen om te kunnen trainen, repeteren en op te treden. Dit onderzoek wordt begin 2025 uitgevoerd. Financiën Over de financiële ontwikkelingen wordt de raad in Q1 van 2025 geïnformeerd. Planning In Q1 wordt een projectopdracht opgesteld om onderzoek te doen naar een geschikte exploitant. Risico’s Het theater Het Klavier heeft voor een groot deel van 2025 geen programmering, dit kan betekenen dat het ontwerp van de exploitatie niet binnen de inhoudelijke en financiële kaders kan worden uitgevoerd.

2.3. Voorliggende voorzieningen Wat willen we bereiken? Een sterke samenleving is een samenleving waarin inwoners, verenigingen en organisaties sociale netwerken vormen die initiatieven nemen en uitvoeren, keuzes maken en meedoen. Een sterke samenleving is in het geheel veerkrachtig en de focus ligt op positieve gezondheid en leefbaarheid. In gemeente Loon op Zand ligt hier de aandacht, gezien algeheel bekend is dat over de afgelopen jaren meer en meer mensen gebruikmaken van (de toegang tot) specialistische hulp. Vanuit meerdere opzichten is inmiddels gebleken dat gemeenten niet alle problemen op kunnen lossen en dat het huidige systeem niet langer houdbaar is. Zowel lokaal, regionaal en landelijk is inmiddels duidelijk dat het anders moet. De maatschappelijk beweging stoppen of oplossen kunnen we vooralsnog (mede door wet- en regelgeving) niet. Wel kunnen we een aanpak organiseren en faciliteren die deze ontwikkeling kan beïnvloeden. In Loon op Zand doen we dit in de opgaven Sterke samenleving en Sterke toegang. We versterken en faciliteren waar mogelijk en nodig, daar waar de samenleving dat van ons vraagt, in onze Sterke samenleving. Wanneer er toch hulp nodig is organiseren we dit zoveel als mogelijk in en vanuit de Sterke Lokale Teams, voorliggende voorzieningen, Huis van de Wijkfunctie in buurthuizen, etc.

De Sterke Lokale Teams begeleiden onze kwetsbaarste inwoners richting de specialistische hulp.

16

Wat gaan we daar voor doen? Middels het creëren van voldoende voorliggende voorzieningen willen we de oplopende inzet van dure maatwerkvoorzieningen voorkomen/beïnvloeden. Logischerwijs is dit enkel mogelijk wanneer we voorliggende voorzieningen beschikbaar stellen waar we de ondersteuningsvragen (op een andere manier) kunnen beantwoorden. Als gemeente Loon op Zand zijn we namelijk verplicht om zorg en ondersteuning te bekostigen wanneer dit noodzakelijk is. Echter is duidelijk dat de huidige werkwijze (waarin we nadrukkelijk toegang verlenen tot specialistische hulp) niet houdbaar is. We stellen daarom voor om in te zetten op: • De doorontwikkeling van onze wijkteams richting sterke lokale teams die zelf lichte hulpvragen oppakken. • Het behouden, waarderen en stimuleren van initiatieven van vrijwillige steun aan elkaar van inwoners, verenigingen en maatschappelijke organisaties. We verbinden en faciliteren deze vrijwilligersenergie met aandacht, advies en praktische ondersteuning. • Samenwerking tussen partners in de wijk door behoeftes te signaleren van inwoners. Hierin initiëren/ ondersteunen we een vrij toegankelijk hulpaanbod en burgerinitiatieven gericht op ontmoeting en collectieve ondersteuning. • De partners van samen werken aan de wijk geven de Huis van de Wijk- functie vorm in alle kernen van de gemeente en benoemen de mogelijkheden in gesprekken met onze inwoners.

Zo draagt dit collectieve aanbod bij aan het verminderen van de inzet van individuele maatwerkvoorzieningen. • We bieden ondersteuning, waar nodig vervangende (respijt)zorg en waardering van mantelzorgers, afgestemd op hun behoeften om te voorkomen dat de zorg te zwaar wordt. We stimuleren daarvoor gebruik van Steunpunt Mantelzorg Loon op Zand, loonopzand.mantelzorgtest.nl en lotgenotengroepen en dagbesteding zoals Groepstafels Mantel-Match en De Geheugenwerkplaats. • Maatschappelijke activeringscoaches begeleiden –in eerste instantie- langdurig bijstandsgerechtigden naar een maatschappelijke activiteit, met als doel het bevorderen van de kwaliteit van leven en het meedoen in de maatschappij. • We onderzoeken en ondersteunen de toekomstbestendigheid van maatschappelijke accommodaties met een Huis van de Wijk- functie qua maatschappelijk rendement (ontmoeting & ondersteuning); bouwkundige staat/ duurzaamheid en exploitatie & beheer. Hun multifunctionele ruimtes worden effectief en efficiënt ingezet. • We bieden laagdrempelige, gratis en voor iedereen toegankelijke ondersteuning bij vragen over het gebruik van de digitale overheid.

• We versterken de eigen kracht van kinderen, jongeren en hun ouders in onze gemeente door de inzet van schoolmaatschappelijk werk in al onze basisscholen en voor leerlingen vanuit onze gemeente die naar de school voor speciaal basisonderwijs in Waalwijk gaan of naar de scholen voor voortgezet onderwijs in Waalwijk. Ook bieden we collectieve voorliggende preventieve hulp. Binnen onze reguliere taken: Realisatie Begroting 2.3 Voorliggende voorzieningen Wat willen we bereiken binnen onze reguliere taken? 2022 2023 2024 2025 Aantal verenigingen, stichtingen en maatschappelijke organisaties dat haar aanbod van ontmoeting/ontspanning en onderlinge steun aankondigt via platform ‘loonopzandvoorelkaar’ Aantal 25% 50% 50% Aantal afgehandelde vragen Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) 118 150 150 De mogelijkheden om vrijwilligerswerk of burenhulp te doen of te vragen, zijn bekend bij inwoners van alle leeftijden Aantal geregistreerde online matches bij 466 330 230 350 LoonopZandvoorelkaar per jaar Mantelzorgers ontvangen de ondersteuning die zij nodig hebben om hun mantelzorgtaken vol te kunnen houden Aantal geregistreerde mantelzorgers Aantal deelnemers lotgenotengroepen 211 250 250 Hulpaanbod via loonopzand.mantelzorgtest.nl

300 25 25

Onze verbonden partijen: - GGD Hart voor Brabant

17

Onze speerpunten: De doorontwikkeling van onze wijkteams richting Sterke Lokale Teams Doel Organiseren van voorliggende hulp en ondersteuning in de Sterke Lokale Teams. Inhoud Binnen Loon op Zand zijn we ervan overtuigd dat de huidige systematiek waarbij we nadrukkelijk inzetten op specialistische maatwerkvoorzieningen niet houdbaar en passend is. Ook de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming schrijft gemeenten voor meer verantwoordelijk te worden voor het bieden van (lichte) hulp. Door het snel en laagdrempelig bieden van hulp beogen we verdere belasting en escalatie te voorkomen. We zetten hiermee in op het voorkomen van specialistische hulpverlening, bureaucratie en wachttijden. Ook voorzien we hiermee deels in de functie van een scheidingsloket. Door middel van vroegsignalering, preventie (informatie, psycho-educatie, voorlichting, consultatie en advies) en bewustwording van inwoners/ouders vergroten dragen we bij aan optimalisatie van veiligheid en ontwikkelingskansen van het kind. Financiën

Planning

Risico’s

Uiteindelijk moeten de kosten zich minimaal terugverdienen vanaf 2027. Er is eerst meer ervaringsonderzoek nodig om een reële inschatting van het rendement te maken. Daarom is het rendement de eerste twee jaar op de helft ingeschat. Bij aanvang verwachten we voor 2025 € 153.000,- in te moeten zetten ten behoeve van deze ontwikkeling. De komende jaren worden er investeringen gevraagd in het organiseren van deze teams. In 2025 starten we hiermee waarna we het in de komende jaren op en uitbouwen. Wanneer deze teams geïmplementeerd zijn zal dit van invloed zijn op het aantal af te geven maatwerkvoorzieningen. Het ontwikkelen van deze teams betreft een langdurige meerjarige aanpak die zowel ambtelijk als bestuurlijke overtuiging en vasthoudendheid vergt. De ontstane financiële druk kan in negatieve zin van invloed zijn op deze ontwikkeling.

Uitbreiding opbouw werk Doel Opbouwwerk organiseren in de samenleving die bijdraagt aan de opgaven. Inhoud Opbouwwerk draagt in grote mate bij aan het bevorderen van sociale gelijkheid, het versterken van de samenleving en het creëren van een meer veerkrachtige en inclusieve samenleving. Het bevorderen van sociale cohesie, inclusie en het verminderen van sociaal isolement draagt bij aan het welzijn van individuen en gemeenschappen. Dit kan zich uiten in een verbeterde geestelijke gezondheid, hogere mate van tevredenheid met het leven en verhoogd gevoel van verbondenheid. Dit zien we als fundament van de beweging van Sterke gemeenschappen en daarmee indirect van de toegang, omdat een preventieve inzet ook een afname van geïndiceerde zorg oplevert. Daarnaast wordt een solide en ondersteunende opvoedkundige omgeving gecreëerd. We verwachten minimaal een gelijk rendement te creëren als de investeringskosten. Financiën De afgelopen jaren is er al geïnvesteerd inzake opbouwwerk. Gezien de noodzaak, het belang en het effect willen we deze inzet vergroten. Financiële middelen dragen in 2025 bij aan een vergroting van het opbouwwerk. Na 2025 over het structureel maken van deze kosten. Planning We zien het structureel maken van de inzet van zowel de extra jongerenwerkers als de accommodatiegebonden medewerkers als een basisvoorwaarde voor versterking van de samenleving.

Momenteel beschikken we binnen de gemeente Loon op Zand in de basis middelen over 1 fte jongerenwerk. In 2024 en 2025 zijn in de begroting tijdelijke middelen opgenomen voor uitbreiding met 2 fte. Daarnaast is vanuit de opgavenmiddelen ruimte gemaakt voor accommodatiegebonden medewerkers in 2024 en 2025. Risico’s Het versterken van de samenleving kan enkel in de samenleving. Opbouwwerkers zijn hier een perfect voorbeeld van en dragen nadrukkelijk bij aan wat we in de samenleving voor elkaar krijgen en aan kunnen jagen. De uitvoering ligt echter bij een externe partij. Intensieve afstemming over werkwijze en resultaten is dan ook noodzakelijk om de beoogde doelen te behalen.

18

Verhogen budget voor maatschappelijk werk gericht op uitbreiding individuele en collectieve hulp Doel Mogelijkheden en aanbod van het maatschappelijk werk nadrukkelijker benutten. Inhoud Algemeen maatschappelijk werk draagt maatschappelijk bij door het bevorderen van welzijn, het verminderen van sociale problemen en het versterken van de sociale cohesie. Dit dient eraan bij te dragen dat er minder individuele maatwerkvoorzieningen af worden gegeven. Tevens beogen we hiermee de wachttijden van onze inwoners op ondersteuning te verminderen. Zeker wanneer het ‘’lichtere’’ hulpvragen betreft kan hier vanuit het maatschappelijk werk op in worden gezet. Specifiek kunnen we door uitbreiding van het aantal beschikbare uren voor maatschappelijk werk, de opdracht bij Farent wegleggen om meer collectief aanbod te organiseren, passend bij de problematiek die veel speelt en die binnen het lokale team wordt gesignaleerd. Tevens organiseren we hiermee een scheidingsloket. Vanuit dit loket organiseren we advies en consultatie. Dit kan aan zowel professionals en vrijwilligers gegeven worden en is onderdeel van een regionaal netwerk. Financiën We bekostigen het maatschappelijk werk al maar willen de inzet uitbreiden om het effect te vergroten. Belangrijk onderdeel hiervan is het meer collectief inzetten op hulp en ondersteuning. Door de bekostiging hiervan maken we dit mogelijk. Planning

De verwachting is dat gemaakte kosten zich (uiteindelijk) terug zullen verdienen door het minder afgeven van maatwerkvoorzieningen.

Risico’s

Of de geformuleerde verwachting (direct) zichtbaar zal worden is afhankelijk van een groot aantal factoren die hierop van invloed zijn. Hierbij valt te denken aan de instroom vanuit het medisch domein. De vraag is dan ook of dit bij aanvang het geval zal zijn.

Extra inzet van schoolmaatschappelijk werk Doel Versterken van de eigen kracht van kinderen en jongeren Inhoud Veelvuldig is bewezen dat maatschappelijk rendement terug is te vinden in verbeterde leerresultaten en schoolervaringen. Door te voorzien in individuele begeleiding, counseling, en ondersteuning bij sociale en emotionele uitdagingen, kunnen schoolmaatschappelijk werkers het welzijn van leerlingen bevorderen. Door te investeren in de sociale en emotionele ontwikkeling van kinderen dragen we waar mogelijk hieraan vroegtijdig bij. Buiten de huidige inzet vanuit het schoolmaatschappelijk werk zien we mogelijkheden om hier nadrukkelijker op in te zetten. Hiermee beogen we onder andere het aantal jeugdigen in specialistische jeugdhulp te beïnvloeden. We stellen daarom voor om in te zetten op een verhoging van het huidige aantal uur plus een volledige dekking. Momenteel is dit namelijk niet beschikbaar voor onze kinderen die in Waalwijk gebruik maken van het onderwijs. Financiën Door de opdracht te vergroten op het schoolmaatschappelijk werk enerzijds en het schoolmaatschappelijk werk in te zetten op alle scholen (ook buiten Loon op Zand) creëren we volledige dekking hieromtrent. Dit moet ervoor zorgen dat in de specialistische jeugdhulp kosten verlaagd worden.

Planning Met ingang van kalenderjaar 2025 Risico’s We hebben nog geen zicht op hoe groot de vraag op school in Waalwijk gaat zijn, we lopen dus het risico dat het aantal uur dat we inzetten te weinig is en er in volgende jaren meer uren inzet nodig zijn met bijbehorende kosten.

19

Huis van de Wijk-functie binnen Sterke samenleving Doel Het op orde brengen en versterken van het voorliggend veld, vanuit de opgave “Sterke samenleving”, leidt ertoe dat er minder individuele, schaarse zorg geïndiceerd hoeft te worden. Om dit te realiseren heeft iedere kern minimaal één accommodatie met een Huis-van-de-Wijkfunctie voor ontmoeting en ondersteuning van en door de buurtbewoners, verenigingen en organisaties, zoals de partners van Samenwerken aan de Wijk. In een sterke samenleving ontstaan inclusieve, vitale en veerkrachtige netwerken. De focus ligt op positieve gezondheid en leefbaarheid. Inhoud Per wijk onderzoeken het wijkteam en de accommodatie gebonden sociaal werker (pilot 2024/ 2025) met de partners van Samen Werken aan de Wijk en inwoners, hoe vraag, collectief aanbod en werkwijze op elkaar af te stemmen, te realiseren en te promoten. In het Wijkgericht Maatschappelijk Accommodatiebeleid benoemen we een beleidskader voor het maatschappelijk rendement, de bouwkundige staat en exploitatie & beheer van maatschappelijke accommodaties en instrumenten/ scenario's om deze doelstellingen te behalen. Na vaststelling (Q1 2025) rollen we scenario's en instrumenten in 2025 en 2026 uit. Financiën We maken deze ontwikkeling mogelijk vanuit het budget voor de opgaven in 2024 en 2025. Voor de Huis-van-de-wijk functie zijn aanvullende middelen nodig. Planning