1e bestuursrapportage 2023.pdf

1e bestuursrapportage 2023

Inhoudsopgave Inleiding ........................................................................................................................................................................... 3 Beleidsinhoudelijke voortgang ........................................................................................................................................ 4 Venster 1. Bestuur en dienstverlening ............................................................................................................................ 5 Venster 2. Gemeenschappen ......................................................................................................................................... 8 Venster 3: Omgeving en economische ontwikkeling .................................................................................................... 15 Venster 0: Overhead en algemene dekkingsmiddelen ................................................................................................. 22 Financieel beeld ............................................................................................................................................................ 24 Investeringskredieten ....................................................................................................................................................

25 Overzicht reserves ........................................................................................................................................................ 28

2

Inleiding Voor u ligt de eerste bestuursrapportage van 2023 (berap 2023-1). We rapporteren in deze berap uitgebreider over de voortgang van de speerpunten uit de begroting. Op deze manier krijgt u een beter inzicht in de status van dit moment. Een deel van de speerpunten staat op oranje of rood. Dit betekent dat het speerpunt niet volgens planning verloopt of dat de ontwikkeling in gevaar komt. De voornaamste redenen zijn de werkdruk in de organisatie en de beperkte capaciteit. Bij het maken van keuzes moeten we dit nog nadrukkelijker in ogenschouw nemen. Deze berap laat een negatieve bijstelling zien van de begroting. Dit wordt verklaard door enkele grote wijzigingen, zoals: - De verwerking van de CAO zoals deze dit voorjaar is overeengekomen - De wijziging van de bijdrage aan Baanbrekers waar u eerder al over bent geïnformeerd - De aanpassing van onderhoudsbudgetten in de openbare ruimte als gevolg van indexering - De storting in de voorziening groot onderhoud als uitvoering van het raadsbesluit van 15 december 2022 over de DMJOP’s. Hier staat een onttrekking uit de reserve groot onderhoud gebouwen tegenover - Extra capaciteit voor procedures en vergunningverlening vanwege de toename aan aanvragen omgevingsvergunning. Hier staat een toename van de opbrengst aan bouwleges tegenover. Het saldo van de begroting wordt op dit moment daarmee negatief.

We zijn in afwachting van de meicirculaire om deze resultaten beter te kunnen beoordelen. We blijven kritisch op de inrichting van onze budgetten. Waar we ruimte zien, laten we die niet onopgemerkt. Ook in deze berap verwerken we een aantal mutaties omdat uit trendanalyse blijkt dat er sprake is van onderuitputting over overschrijding. Deze blijken onder andere uit de analyses van de jaarrekening. We staan als gemeente voor vraagstukken en ontwikkelingen waar we keuzes kunnen en moeten maken. In de kadernota maken we inzichtelijk op welke terreinen er keuzes gemaakt kunnen worden voor 2024. Het landelijk beeld van de ontwikkelingen in de gemeentefinanciën blijft dynamisch. Net als alle andere gemeenten, hebben wij zorgen over de ontwikkeling van de algemene uitkering vanaf 2026. Mogelijk geeft de meicirculaire hierover een eerste inzicht. Als gemeente blijven we een stabiele financiële koers varen. Leeswijzer In deze inleiding geven we een totaalbeeld, zowel beleidsmatig als financieel. Vervolgens gaan we per thema in op de specifieke afwijkingen. Als er geen afwijkingen te melden zijn in een venster, geven we dit aan. In de tabellen worden de bedragen x € 1.000,- weergegeven. We starten met de beleidsinhoudelijke toelichting. Hier zijn de speerpunten voor 2023 genomen. De passages over doel, inhoud, financiën, planning en risico’s zijn de teksten uit de begroting.

Vervolgens is de voortgang toegelicht. Bij de financiële afwijkingen brengen we zowel de afwijkingen in de baten als in de lasten in beeld. Afwijkingen kleiner dan € 25.000 op de baten, dan wel de lasten, binnen een venster lichten we niet afzonderlijk toe maar bundelen we onder de noemer “overige afwijkingen”. Het is mogelijk dat de som van “overige afwijkingen” groter is dan € 25.000. Dit wordt verklaard doordat er sprake is van een optelling van diverse kleinere posten. Tot slot treft u het geactualiseerde overzicht met investeringskredieten aan en een inzicht in het verloop van de reserves.

3

Beleidsinhoudelijke voortgang Bij de programmabegroting zijn dertig speerpunten geselecteerd waar in 2023 de aandacht naar uit gaat. Hieronder treft u een totaaloverzicht aan van de onderwerpen met daarbij de actuele status, aangegeven met een kleur. In de vensters is de voortgang op alle speerpunten nader toegelicht. De beoogde ontwikkeling loopt op schema. Een aantal voorgenomen activiteiten en/of voortgang zijn vertraagd, maar de beoogde ontwikkeling loopt nog wel op schema. De beoogde ontwikkeling komt in gevaar. Venster 1. Bestuur en dienstverlening Bestuurlijke toekomst Organisatieontwikkeling Dienstverlening, Communicatie en Participatie Nieuw veiligheidsbeleid

Status

Venster 2. Gemeenschappen Integraal huisvestingsplan Onderwijs/ Huisvesting De Vaert en Van Haestrechtcollege Sportaccommodaties , MJOP's Accommodatiebeleid De Wetering Opstellen van startnotitie erfgoed, monumenten, kunst en cultuur Weerbare, zelfstandige jongeren op gezond gewicht (JOGG) Voorliggende voorzieningen, Huis van de wijk-functie GGD dichtbij Doorontwikkeling raadsmonitor sociaal domein Grip op het sociaal domein Ontwikkelgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD) Beschermd Wonen Bekendheid rondom regelingen geldzaken Statushouders

Status

Venster 3. Omgeving en economische ontwikkeling Bomenonderhoud Voorkomen van restafval Opstellen duurzaamheidsprogramma en actieplan voor Loon op Zand Openen Energiepunt Loon op Zand Ondersteuning ECLoZ|om Budget duurzaamheidsprojecten Uitvoering Transitievisie Warmte en Buurtuitvoeringsplannen (BUP) Energiearmoede tegengaan Versnellingsagenda wonen opstellen Project Flexwonen Lokale Woonzorgvisie opstellen Omgevingswet Uitvoering van het in 2022 opgestelde actieprogramma

Status

4

Venster 1. Bestuur en dienstverlening Voortgang speerpunten Bestuurlijke toekomst Doel: Monitoring en evaluatie van het raadsbesluit over de bestuurlijke toekomst van onze gemeente. Inhoud: In 2021 besloot de raad om zelfstandig te blijven en dit besluit tussentijds en na 2,5 jaar te evalueren. Voor de tussentijdse evaluatie stelde de raad op 17 februari 2022 indicatoren vast. De aanpak hiervoor wordt op dit moment uitgewerkt. Eind 2023 zal de raad een nieuwe evaluatie uitvoeren aan de hand van een nog door de raad vast te stellen plan van aanpak. Financiën: Voor de evaluatie houden we in de begroting rekening met € 80.000. Dit bedrag is gelijk aan de kosten voor het initiële onderzoek. Planning: In 2022 werkt een raadswerkgroep samen met college en organisatie de indicatoren verder uit. In 2023 wordt de kwalitatieve evaluatie voorbereid en in gang gezet. Risico’s: Een periode van 2,5 jaar is relatief kort om kwalitatieve en kwantitatieve verbeteringen in het presteren van de gemeente zichtbaar te maken. Het is daarom onzeker of er een verband gelegd kan worden tussen de metingen en evaluatie en de ingezette acties. Status In de raadswerkgroep bestuurlijke toekomst vindt een uitwerking van de gewenste indicatoren berap 1: plaats. Deze uitwerking wordt naar verwachting juni 2024 afgerond.

Organisatieontwikkeling Doel: In 2023 gaan we krachtig door met de in gang gezette ontwikkelingen om de belofte van een robuuste en vitale organisatie waar te maken. Een organisatie die door middel van een optimale in- en externe samenwerking de afgesproken resultaten behaalt. Een organisatie die weet waar ze voor staat en dat realiseert met betrokkenheid en tot tevredenheid van onze inwoners en ondernemers. Een organisatie met goed werkgeverschap en een goede sfeer, waarin medewerkers zich kunnen ontwikkelen, eigenaarschap tonen en vitaal blijven. Waar met efficiënte processen goed kan worden samengewerkt tussen medewerkers onderling en met de samenleving, de politiek en het bestuur. Inhoud: Begin 2023 wordt de hoofdstructuur (sturing en gelaagdheid) van de ambtelijke organisatie aangepast en worden de vacatures van de leidinggevenden in- en/of extern opengesteld en vervuld. Externe leidinggevenden worden met ingang van 2023 vervangen door vaste. Om in te spelen op de veranderde arbeidsmarkt en de wens om ruimte te geven aan (jong) talent zetten we gerichter in op het aanstellen van trainees, stagiaires en zij-instromers en op de ontwikkeling van onze mensen. In het najaar van 2022 wordt er een organisatiebreed opleidingsplan opgesteld dat gericht is op bovenstaande doelstelling. Het opleidingsplan wordt in 2023 en verder uitgevoerd.

We bouwen voort aan de stabiele bedrijfsvoering en sturen op het voorkomen en verminderen van ziekteverzuim. Financiën: We herschikken bestaande (ruimte in) budgetten om de sturing en beheersbaarheid te vergroten. Om invulling te geven aan de benodigde structuur wijziging, het begeleiden van jong talent en een stevigere basis voor informatiebeheer te creëren is er aanvullend budget opgenomen in deze begroting (zie paragraaf bedrijfsvoering). Planning: Uitrollen van de hoofdstructuur in najaar 2022 en implementeren in 2023; de implementatie zal doorlopen in 2024. Risico’s: Vertragingen zijn mogelijk in het proces van afstemming met medewerkers, Ondernemingsraad en Lokaal Overleg. De werving en selectie van leidinggevenden kan enige tijd vergen en een eventuele lockdown werkt vertragend op de organisatieontwikkeling. Status - In de eerste helft van 2023 is geïnvesteerd in het invullen van het nieuwe berap 1: functiewaarderingsmodel. Dit biedt de basis voor de verdere inrichting van de organisatie en de strategische personeelsplanning. - Door het funtiewaarderingsmodel als basis te gebruiken voor de verdere organisatieontwikkeling is de voorgenomen structuurwijziging vertraagd. De werving van nieuwe managementteamleden (domeinmanagers) start in mei 2023. De gelaagdheid binnen de toekomstige domeinen wordt over de zomer 2023 uitgewerkt, waarna werving volgt.

- Ter begeleiding van de organisatieontwikkeling is vanaf april 2023 een organisatieadviseur aangesteld en is de HR capaciteit tijdelijk versterkt.

5

-

-

Er wordt verdere uitwerking gegeven aan de ontwikkelopdrachten op het gebied van bedrijfsvoering (procesoptimalisatie en informatiebeheer), P&C cyclus en het drieluik dienstverlening, communicatie en participatie. Het opleidingsplan 2022 is op een nieuwe manier ingevuld. De investering richt zich het verder op orde brengen van de basiskennis en vakkennis. Vitaliteit is als integraal onderdeel van het opleidingsplan opgenomen en er is een verkennend gesprek gevoerd over hoe ook de organisatiewaarden en leiderderschapskwaliteiten verder versterkt kunnen worden via het opleidingsplan. Dit zal verder vorm krijgen in de komende jaren. Tot slot vraagt de nieuwe manier van waarderen ook om gerichtere inzet op persoonlijke ontwikkeling. We verkennen dit jaar wat dit betekent voor het opleidingsplan vanaf 2024.

Dienstverlening, Communicatie en Participatie Doel: We luisteren naar wat er leeft in de samenleving. We kijken naar buiten en maken verbinding. ‘LOL’ is leidend in onze dienstverlening en communicatie. We verlenen onze diensten vanuit de behoefte van onze inwoners. De tevredenheid van onze inwoners is onze belangrijkste graadmeter. Dienstverlening binnen de overheid betekent dat we wel de balans moeten zien te houden tussen individuele dienstverlening en het collectieve belang. Inhoud: Onze visies op communicatie en dienstverlening ontwikkelden we parallel en gezamenlijk. Zo kwamen we tot gezamenlijke uitgangspunten over contact, relatie en interactie tussen inwoners en gemeente. Wij zijn ervan overtuigd dat we met participatie meer verbinding en betrokkenheid kunnen realiseren. In wijken en dorpen en met de gemeente. Inwoners hebben steeds meer (behoefte aan) invloed op hun directe leefomgeving. Die ruimte willen we bieden en we moedigen dit ook aan. De huidige wetgeving stimuleert dit ook. ‘Van buiten naar binnen werken’ stelt onze dienstverlening voor de volgende opgaven: Serviceformules: 5 verschillende formules waarmee wij onze dienstverlening vormgeven, zodat inwoners meer eenduidigheid ervaren in onze dienstverlening. Frontoffice-concept: Inrichtingsprincipes voor de organisatie van dienstverlening, zodat inwoners ons als één organisatie ervaren.

LOL: de manier waarop wij onze inwoners benaderen. Luisteren, Open en Leren, zodat inwoners zich begrepen voelen in hun (achterliggende) behoeften. Financiën: De benodigde middelen zijn verwerkt in de begroting 2023. Om de visie van multichannel- en online dienstverlening te kunnen waarmaken is een ICT-oplossing nodig die het zaakgericht werken faciliteert. Hierdoor kunnen we vanuit de Frontoffice-concept inwoners steeds informeren over de stand van zaken van hun (aan-)vraag. Het fundament dat daar in 2023 eerst voor moet worden gelegd is het op orde brengen van het informatiebeheer. Dit loopt mee in de organisatieontwikkeling. Tot slot versterken we het cluster communicatie. Planning: Afgelopen jaren investeerden we in het op orde brengen van de basis: KCC (Klant-ContactCentrum), functioneel beheer, telefonische bereikbaarheid, inwonerpanel, kinderraad en een adequate website. Met een organisatie brede 0-meting stelden we vast waar onze gemeente nu staat. Daarbij kiezen we voor een ambitieuze en tegelijkertijd realistische koers voor onze Loonse Dienstverlening in 2025: multichannel, online en persoonlijk waar het wenselijk is. Om dit te bereiken versterken we in 2023 onze bereikbare adequate dienstverlening.

Dit doen we onder andere door versterking van de afdeling burgerzaken, het op orde brengen van de website om te voldoen aan de wettelijke vereisten (WOO en WMEBV), en borgen we onze telefonische bereikbaarheid tijdens piekbelasting. In 2025 is onze dienstverlening multichannel en online. In 2023 stippelen we het pad richting 2025 verder uit: Een vastgestelde model verordening participatie; Een uitgewerkte serviceformule participatie; Een uitgewerkte kanalenstrategie; Een uitgewerkte visie zaakgericht werken. Dit alles leidt dan tot een programmaplan communicatie, dienstverlening en participatie als input voor begroting ’24. Risico’s: Het verder uitwerken van het pad richting 2025 is belegd bij het onlineteam, waarin vanuit de disciplines communicatie, ICT en dienstverlening wordt samengewerkt. De adviseur dienstverlening is een moeilijk vervulbare functie gebleken, en de capaciteit bij communicatie en aandacht voor informatiebeheer beperkt. Het invullen van deze randvoorwaarden zorgt dat de volgende groeifase kan worden ingezet. Status De implementatie van de Wep was al in volle gang. De voorbereidingen om te komen tot de berap 1: verdere implementatie van WOO en WMEBV zijn ook opgestart. Dit loopt op schema. De eerste ervaringen met de WOO leren ons wel dat het arbeidsintensieve processen zijn. 6

Dit voorjaar zijn de vacatures bij Communicatie weer gevuld. Werving van een adviseur dienstverlening dient nog te worden gestart en loopt mee in de organisatieontwikkeling. Vooralsnog is gewerkt met inhuur, om de belangrijkste opgaven door te laten lopen in het onlineteam: de Kanalenstrategie. Deze strategie geeft richting voor doorontwikkeling van onze voorkeurskanalen website, telefonie en de balies voor burgerzaken, omgeving en zorg. Voor Ondernemers wordt gedacht aan een online platform. Dit ligt op schema. Nieuw veiligheidsbeleid Doel: Vaststellen en uitvoeren nieuw veiligheidsbeleid. Inhoud: Mede op basis van de input van de raad en in samenwerking met de andere gemeenten in onze regio werken we een veiligheidsbeleid voor de komende vier jaar uit. Financiën: Doel is het nieuwe veiligheidsbeleid uit te voeren binnen de bestaande financiële kaders. Planning: Na vaststelling van het beleid stellen we jaarlijks een focusblad op waarin de prioriteiten voor dat jaar gesteld worden. Risico’s: Afhankelijk van de prioriteiten van het beleid en de wijze waarop deze samen met gemeenten in ons district worden opgepakt, kan het zijn dat voor de uitvoering in de komende jaren extra middelen nodig zijn. Status In december 2022 is het nieuwe veiligheidsbeleid 2023-2026 vastgesteld. De doelstellingen en berap 1: activiteiten voor 2023 zijn vastgelegd in het focusblad.

De uitvoering daarvan verloopt voorspoedig en blijft binnen de financiële kaders. Bijzonderheden uit het focusblad die reeds zijn gerealiseerd zijn de uitrol van Team Complex, evenals de uitrol van het zeven stappenmodel jeugd. We hebben de eerste zichtbaarheid-in-de-wijk actie georganiseerd in samenwerking met politie en woningcorporatie Casade waarbij aandacht is geschonken aan wat er speelt in de wijken en de meldingsbereidheid van onze inwoners. Daarnaast zijn we druk in gesprek met het sociaal domein om de mogelijkheden van team veiligheid toe te voegen aan de (integrale) gereedschapskist om de samenwerking te verstevigen. De presentatie ondermijning en dilemmatraining voor de raad is geweest, die van het college staat gepland. Ook is er een definitief akkoord in het district Hart van Brabant voor het Bestuurlijk Interventie Team.

Financiële afwijkingen Th. 1.1 1.2 1.3 1.2

Omschrijving Bestuur en organisatie Dienstverlening Openbare orde en veiligheid Totaal lasten Dienstverlening Totaal baten Saldo venster 1

V/N N V N N N N N

2023 -14 30 -55 -39 -23 -23 -62

2024 -3 12 -49 -40

2025 -3 12 -74 -65

2026 -3 12 -81 -72

-40

-65

-72

Toelichting op de financiële afwijkingen Lasten Omschrijving Thema 1.1 Bestuur en organisatie S Overige afwijkingen Thema 1.2 Dienstverlening I Overige afwijkingen Thema 1.3 Openbare orde en veiligheid S Veiligheidsregio Midden en West Brabant Op basis van de eerste bestuursrapportage van de Veiligheidsregio is de deelnemersbijdrage gewijzigd. Baten Omschrijving Thema 1.2 Dienstverlening I Overige afwijkingen

Bedrag N

-14

V

30

N

-55

Bedrag N

-23

7

Venster 2. Gemeenschappen Voortgang speerpunten Integraal huisvestingsplan Onderwijs/ Huisvesting De Vaert en Van Haestrechtcollege Doel: Voldoende, kwalitatief goede en goed gespreide onderwijshuisvesting. Inhoud: De verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting is een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeente en schoolbesturen. In een Integraal Huisvestingsplan (IHP) willen we de gezamenlijke verantwoordelijkheid structureel inkaderen. Omdat basisschool De Vaert ook met verbouwing/renovatie niet aan de gestelde norm van Frisse Scholen kan voldoen, is in 2022 de verkenning gestart naar nieuwbouw. Voor het Van Haestrechtcollege, dat niet meer voldoet aan de eisen van deze tijd, is de verkenning naar grootschalige renovatie of nieuwbouw gestart. Financiën Worden meegenomen in de haalbaarheidsonderzoeken van 2023. Investeringen zijn nu nog niet voorzien in de begroting. In de meerjarenbegroting vanaf 2024 zal hiervoor ruimte opgenomen moeten worden. We verwerken dit in de kadernota 2024. Planning: De resultaten van beide haalbaarheidsonderzoeken zullen eind 2022/ begin 2023 aan college en raad worden voorgelegd. Risico’s: Worden meegenomen in haalbaarheidsonderzoeken. Status De haalbaarheidsonderzoeken voor het Van Haestrechtcollege en De Vaert zijn nog niet helemaal berap 1: afgerond.

Gaandeweg het onderzoek voor De Vaert ontstond het idee om na te gaan of combinatie met een kinderdagverblijf een realistische en haalbare optie is. Dit heeft tot gevolg dat bovengenoemde planning met een half jaar vertraagd wordt. Het opstellen van het IHP 2024-2040 is een proces dat start in juni 2023 en voltooid zal worden eind 2024. In kadernota en begroting 2024 wordt dit verder verwerkt.

Sportaccommodaties , MJOP's Doel: Inhoud: Financiën:

Planning: Risico’s: Status berap 1:

De 4 jarige actualisatie van de MJOP’s faciliteert eenduidig de buitensport accommodaties bij het onderhoud van hun terreinen. Vanaf 2023 ontvangen 9 i.p.v. 6 buitensportaccommodaties een exploitatievergoeding en jaarlijkse schouw. De exploitatievergoedingen aan de buitensportverenigingen worden aangepast op basis van geactualiseerde MJOP's. Met drie extra buitensportverenigingen voor exploitatievergoeding en jaarlijkse schouw, ligt het in de verwachting dat de totale kosten gaan stijgen. In 2022/ 2023 worden de MJOP's geactualiseerd voor negen buitensportverenigingen. De exploitatievergoedingen worden per 2024 aangepast. In 2026 vindt de volgende vierjarige actualisatie plaats. De hoogte van de exploitatievergoedingen in 2024 is nog niet vastgesteld. De actualisatie duurt langer dan verwacht, omdat ook een energiescan en toegankelijkheidstoets zijn afgenomen. Daarom zijn in 2023 de bestaande 6 exploitatievergoedingen verlengd en is de hoogte van de 3 nieuwe exploitatievergoedingen ingeschat. In Q3 van 2023 worden 9 eenduidige gebruiksovereenkomsten opgesteld. Vervolgens worden de exploitatievergoedingen voor 2024 vastgesteld. In de kadernota worden de bedragen die hiervoor nodig zijn opgenomen.

Accommodatiebeleid Doel: We stimuleren dat vraag en aanbod van ruimtes en activiteiten beter in balans komen. Inhoud: Op basis van de functies van de maatschappelijke accommodaties (o.a. ontmoeting, faciliteren verenigingsleven, huis van de wijk-functie) evalueren we het huidige beleid en stellen deze waar nodig bij. We kijken bij de evaluatie naar de spreiding, maatschappelijke impact en taken/ verantwoordelijkheden van stakeholders. Vraag en aanbod van ruimtes moeten hiermee beter in balans komen. Financiën: Na de evaluatie is inzichtelijk wat (financieel) nodig is voor een toekomstbestendig accommodatiebeleid. Planning: Eind 2022 is begonnen met de evaluatie, oplevering eerste helft 2023. Status De oplevering loopt uit, omdat er urgente accommodatievraagstukken tussendoor komen en als berap 1: input worden meegenomen in de evaluatie en het uitvoeringsplan voor 2023-2027. Naast het 8

verdelen van rollen, taken en verantwoordelijkheden staat het verhogen van het maatschappelijk rendement van de accommodaties centraal. De Wetering Doel: Het ontwikkelen, realiseren en exploiteren van een ‘nieuwe’ Wetering door en voor Loon op Zand. Inhoud: We vernieuwen de bestaande Wetering, exclusief het oude klooster, tot een dorpshuis met verschillende functies: sociaal-cultureel; faciliteren van (sport-) verenigingsleven en Huis-van-deWijk functie (zie ‘voorliggende voorzieningen’). We werken samen met de Wetering Plan Groep aan een passende exploitatie en balans tussen professioneel beheer en vrijwillige inzet, in overleg met de toekomstige gebruikers. Financiën: Voorafgaand aan de aanbesteding wordt de haalbaarheid en beheersbaarheid van het project opnieuw getoetst. Omdat de economische ontwikkelingen zeer snel gaan, wordt het programma van eisen nogmaals kritisch doorlopen om te kijken of het mogelijk is om binnen het taakstellend budget realistisch te kunnen aanbesteden en bouwen. Na aanbesteding wordt definitief duidelijk of het op dat moment vastgestelde investeringskrediet toereikend is voor de realisatie van de Nieuwe Wetering. Planning: De ontwikkeling van de ‘nieuwe’ Wetering is een dynamisch proces.

Dit wordt veroorzaakt door de complexiteit van een dergelijk project, de keuze voor een burgerinitiatief qua beheervorm en het groot aantal stakeholders en gebruikers die betrokken zijn. De aanbesteding en gunning zullen naar verwachting in 2023 plaatsvinden. Start bouw is geprognosticeerd voor eind 2023/begin 2024. Risico’s: - hogere bouwkosten door verdere prijsstijgingen dan nu geraamd; - geen goede aanbieding door de aannemers; - de startdatum van de bouwwerkzaamheden, indien de markt niet meteen kan leveren vanwege krapte op de arbeidsmarkt, waardoor extra kosten ontstaan; - participeren van partijen. Status Er zijn veel ontwikkelingen geweest in dit dossier. In 2022 is gebleken dat het oude plan voor berap 1: realisatie van de Nieuwe Wetering niet haalbaar was. Een nieuw plan wordt met gepaste spoed ontwikkeld. Het stedenbouwkundig onderzoek wordt in Q2 afgerond. Het programma van eisen en ontwerp volgen begin 2024. Vervolgens vindt de aanbesteding plaats in Q1 en 2 van 2024. De startdatum van de bouw is afhankelijk van bovengenoemde risico’s maar zal dus in 2024 vallen.

Opstellen van startnotitie erfgoed, monumenten, kunst en cultuur Doel: We bieden een overzicht van de ins- en outs van dit beleids- en beheersterrein in onze gemeente en maken een plan van aanpak. Inhoud: Afbakening en definiëring van deze onderwerpen is een begin van een beleidskader dat in 2024 kan worden opgesteld. De rol van de gemeente, andere overheden, organisaties en eigenaren dient daarin verhelderd te worden. Tevens wordt de daarbij passende benodigde capaciteit en deskundigheid in beeld gebracht. De notitie dient als basis voor o.a. de uitwerking van nader monumentenbeleid en cultuurbeleid. Financiën: De interne deskundigheid is niet ingericht op het uitvoeren van dit speerpunt. Wel zal hiervoor de interne organisatie aan een projectgroep deelnemen, zodat de resultaten kunnen worden geborgd en de deskundigheid op dit terrein wordt verhoogd. Voor projectleiding en deskundigheid zal eenmalig € 25.000 nodig zijn (zie Venster 3). De startnotitie zal een plan van aanpak bevatten met een doorkijk naar een begroting voor de uitvoering met ingang van 2024. Planning: In het tweede kwartaal van 2023 de startnotitie laten vaststellen en meenemen in de kadernota 2024. Risico’s: Het risico in deze is het nog ontbreken van een gemeentelijk monumentenbeleid, want een toetsingskader is nodig om aanvragen te beoordelen.

Hier is op dit moment geen interne capaciteit en deskundigheid voor beschikbaar. Een ander aandachtspunt is het veranderende toetsingskader van erfgoed in de Omgevingswet. Status De uitvoering is gesplitst in twee startnotities, een voor erfgoed en monumenten en een tweede berap 1: voor kunst en cultuur. De notitie voor erfgoed en monumenten wordt opgesteld door Arcadis en wordt in de zomer opgeleverd. De externe deskundige die werd ingehuurd voor de notitie over kunst en cultuur, kon pas in mei starten. Afronding in het tweede kwartaal is daarom niet meer mogelijk. Het streven is om deze startnotitie eind derde kwartaal op te leveren.

9

Weerbare, zelfstandige jongeren op gezond gewicht (JOGG) Doel: Kinderen- en jongeren worden ondersteund bij het ontwikkelen van hun talenten, interesses en toekomstperspectief. De leefomgeving (thuis, buurt, school, vrije tijd, sport, werk en media) van kinderen en jongeren gezond maken. Inhoud: Deze ondersteuning vindt plaats binnen of sluit aan bij de leefwereld van jongeren; op school, thuis, op straat én online. Zodat zij veilig en leeftijdsadequaat opgroeien tot weerbare, zelfstandige en gezonde volwassenen. In 2023 wordt vanuit de bestaande functies van buurtsportcoach en jeugdzorg in samenwerking met o.a. de GGD en huisartsen een plan gemaakt, dat in de kadernota 2024 een plek krijgt. Daarbij wordt onderzocht of de aanpak van JOGG een geschikte is voor onze gemeente. Financiën: Binnen bestaand budget. Planning: Een plan van aanpak gereed voor de kadernota 2024. Risico’s: Het is een aanpak die inzet op verandering van de leefomgeving. Draagvlak onder de betrokken partijen en bewoners is cruciaal voor het succes van de aanpak. Hier moet sterk op worden ingezet voordat aanpassingen volgen. Status Er worden verschillende combinatiefunctionarissen (o.a. buurtsportcoaches) van het Beweegburo berap 1: en ContourdeTwern/R-newt ingezet om jongeren te ondersteunen bij het ontwikkelen van hun talenten, interesses en toekomstperspectief.

Zij werken samen in de leefwereld van de jongeren. Zo verzorgt het Beweegburo o.a. het beweegonderwijs in het primair onderwijs en werken zij gezamenlijk met buurtsportcoaches van R-newt outreachend en present in de wijk (bewegend verbinden in de buurt). In samenwerking met o.a. de GGD wordt een Integraal Plan van Aanpak opgesteld voor de inzet van de Brede Spuk gelden van 2023-2026. Deze moet 30 september opgesteld zijn. Hierin wordt ook de inzet op weerbare, zelfstandige jongeren op gezond gewicht meegenomen. Daarnaast wordt ook het Sportakkoord herijkt tot Sportakkoord 2.0. Deze moet 30 juni opgesteld zijn. Hierin zullen o.a. nieuwe profielen voor de buurtsportcoaches worden opgenomen. Hun rol zal anders ingevuld worden. Dit is noodzakelijk om aanspraak te kunnen blijven maken op rijksbijdragen voor de uitvoering van het Sportakkoord. Door deze ontwikkelingen is ervoor gekozen om het voorgestelde plan van aanpak in zowel het Integraal Plan van Aanpak (Brede Spuk) en de herijking van het Sportakkoord op te nemen en geen apart plan van aanpak op te stellen specifiek voor de JOGG. De JOGG- aanpak als klein onderdeel van de bredere inzet op weerbare, zelfstandige jongeren op gezond gewicht (enkel op preventie overgewicht) is wel voorgesteld om op te nemen in de kadernota.

Voorliggende voorzieningen, Huis van de wijk-functie Doel: Een van de beoogde resultaten van de opgave Sterke gemeenschappen is het afvlakken van de groei van uitgaven van maatwerkvoorzieningen (jeugd en Wmo). Dit vergt een voorinvestering in het aanbod en de bekendheid van vrij toegankelijke voorziening. Het versterken van het voorliggend veld moet ertoe leiden dat er minder dure zorg geïndiceerd hoeft te worden. Als vliegwiel om dit te realiseren is een plek in de wijk nodig waar te dit –met inwoners een aanbieders- kan worden vormgegeven: Wijken/kernen hebben een ontmoetingspunt dat aansluit bij de behoeftes in de wijk. De functie ‘Huis van de Wijk’ vormt een basis van een vitale en veerkrachtige wijk, waarin inwoners van de wijk zichzelf, elkaar en de wijk in het geheel versterken. Inhoud: Per wijk onderzoeken met de partners van de wijkteams en inwoners, hoe vraag, aanbod en werkwijze op elkaar af te stemmen, te realiseren en te promoten. In Kaatsheuvel West blijven we het aanbod van de Rode Loper ontwikkelen. In Kaatsheuvel Oost zoeken we naar een geschikte locatie. Uit onderzoek van ContourdeTwern blijkt herhaaldelijk dat de inwoners behoefte hebben aan een inlooppunt. In Loon op Zand is De nieuwe Wetering de meest logische locatie en onderzoeken de mogelijkheden als onderdeel van dat project (zie elders in deze begroting).

De bewoners van De Moer vragen om een ontmoetingspunt in hun kern. We benutten kansen op initiatief van bewoners en/ of aanbieders. Per initiatief starten we met een businesscase en brengen het (verwachte) sociale en financiële rendement in beeld. Financiën: We maken deze ontwikkeling mogelijk door een combinatie van bestaande en nieuwe middelen. We voegen extra middelen toe aan het budget ‘voorliggende voorzieningen’ en benutten de bestaande post ‘innovatie sociaal domein’.

10

Planning:

Risico’s:

Status berap 1:

Ontwikkeling van voorliggende voorzieningen is een continu proces. De planning wordt daar steeds op geactualiseerd. 2023: Q1 Plan van aanpak uitrol Kiemuur (na positief resultaat uit pilot). Q3 evaluatie pilot Groepstafel Mantelmatch. Het niet kunnen vinden van een geschikte plek voor de ‘Huis in de wijk’-functie. Onvoldoende maatschappelijke partners en vrijwilligers om het benodigde aanbod te kunnen realiseren. Het ontwikkelen van goed gespreide huis van de wijk-functies in de gemeente, binnen de grotere ontwikkeling van het versterken van het voorliggend veld, is een proces dat meerdere jaren in beslag neemt. De onderwerpen zoals genoemd in de planning lopen op schema.

GGD dichtbij Doel: Alle inwoners kunnen met vragen over opgroeien, de gezondheid en de opvoeding van hun kind terecht bij jeugdgezondheidszorg in de eigen leefomgeving. Inhoud: Uitgangspunt is dat het consultatiebureau van de GGD in de kern Loon op Zand behouden blijft. Er wordt nieuwe huisvesting voor het consultatiebureau gevonden in de kern Loon op Zand. Financiën: Voor onze gemeente geldt dat er 1 consultatiebureau uit de gemeentelijke inwonerbijdrage gefinancierd wordt. In onze gemeente is dat het consultatiebureau in Kaatsheuvel. Voor het consultatiebureau in de kern Loon op Zand moeten aparte afspraken worden gemaakt. Hierin schuilt een financiële onzekerheid (huidige huur t.o.v. toekomstige huur, of noodzakelijke aanpassingen in nieuwe locatie, bv.). Planning: Eerder was het plan om het consultatiebureau in De nieuwe Wetering te huisvesten. Het huidige plan is om het consultatiebureau in het gezondheidscentrum in de oudbouw te huisvesten, dit staat echter nog niet vast. Risico’s: Er moet mogelijk een nieuwe huisvesting gevonden worden. Status Er is nog geen nieuwe informatie. Bovenstaande is nog steeds de actuele situatie. berap 1:

Doorontwikkeling raadsmonitor sociaal domein Doel: We gaan aan de slag met de doorontwikkeling van de raadsmonitor sociaal domein zodat het instrument de informatie geeft die nodig is voor de kader stellende en controlerende rol van de raad. De doorontwikkeling baseert zich op twee onderdelen, te weten: 1. We bepalen, samen met de raad (en college), welke informatie zij nodig heeft om te bepalen of we de doelen behalen die we gesteld hebben in het sociaal domein. Dit doen we door deze doelen te vertalen naar meetbare indicatoren en deze indicatoren te monitoren gedurende het jaar. 2. We verrijken de kwantitatieve informatie (cijfers, financiën) met kwalitatieve informatie (verhalen achter de cijfers). Inhoud: Door ervoor te zorgen dat de informatie in de raadsmonitor sociaal domein past bij de informatiebehoefte van de raad (en het college) houden we zicht op wat er gebeurt en kunnen we sneller bijsturen. We brengen daarom eerst, samen met een werkgroep van raadsleden, de informatiebehoefte in beeld en vertalen deze vervolgens naar meetbare indicatoren voor in de raadsmonitor sociaal domein. Tevens werken we binnen het beleidsteam aan het vertalen van de strategische visie naar een uitvoeringsplan. Dit vertalen we vervolgens ook door naar meetbare indicatoren.

Daarnaast integreren we het cliëntervaringsonderzoek Wmo vanaf 2023 in de raadsmonitor zodat we op ook de beleving van cliënten kunnen toevoegen (verhalen achter de cijfers). We zijn voornemens dit ook bij het onderdeel jeugd te gaan doen, maar zijn hierin afhankelijk van de regio. De uitkomsten van bovenstaande worden meegenomen in de doorontwikkeling van de begroting en zijn mogelijk van invloed op de indicatoren die daarin genoemd worden. Financiën: De middelen zijn opgenomen in de begroting. Planning: 2023 als ontwikkelingsjaar en vanaf 2024 borging en waar nodig verbeteren. Risico’s: Gezien de complexiteit van dit project kan de doorontwikkelingsfase mogelijk langer in beslag nemen dan enkel 2023. 11

Status berap 1:

Er is een tijdelijke projectleider datagedreven werken sociaal domein aangetrokken die aan de slag is gegaan met de opgave op het gebied van datagedreven werken. De voorbije maanden is een aanpak uitgelijnd en is gestart met de uitvoering ervan. De uitvoering blijkt complexer dan verwacht. Het is daarom niet mogelijk om te voldoen aan de motie van de raad. Op basis van verder gesprek met de raadswerkgroep moeten de realistische mogelijkheden van monitoring van het sociaal domein beter ingekaderd worden.

Grip op het sociaal domein Doel: Grip op de uitgaven, de uitvoering en de opgave binnen het Sociaal Domein als randvoorwaarde voor een ‘gezond’ Sociaal Domein. Inhoud: Om de kosten beheersbaar te houden en desondanks toch een passend voorzieningenniveau te kunnen garanderen, moeten we creatiever omgaan met bestaande middelen. De uitgangspunten hierbij zijn: Vragen signaleren we zo vroeg mogelijk; we zoeken de oplossing vanuit het principe ‘zo licht mogelijk, zo zwaar als nodig’. We vertrouwen op de kracht van de burger en de samenleving. We organiseren ondersteuning zo lokaal mogelijk en werken (regionaal) samen waar nodig. Kwaliteit van zorg blijft behouden. Weten wat er speelt, weten hoe het werkt en daarop acteren conform de werking van het sociaal domein. Door ontwikkelen van data gedreven werken (monitor sociaal domein) helpt ons inzicht te krijgen in het effect van onze maatregelen en het verhogen van kwaliteit en het ontwikkelen van betere financiële prognoses. Binnen deze opgave zijn een groot aantal projecten en initiatieven opgestart die in 2023 worden vervolgd en doorontwikkeld. Daarnaast is grip niet statisch: we blijven op zoek naar nieuwe kansen en mogelijkheden. Financiën De doelstelling is dat eind 2023 de groei in kosten door middel van de genomen maatregelen is afgenomen met € 850.000 ten opzichte van de trends zoals we die zagen in de begroting 2021.

2023 Totaal autonome ontwikkelingen Sociaal domein zonder maatregelen -1.546 Nettorendement maatregelen 850 Ontwikkeling sociaal domein met maatregelen - 696 Planning: Risico's:

Status berap 1:

Zie hierboven. - Er zijn veel externe (niet beïnvloedbare) ontwikkelingen in het Sociaal Domein (vergrijzing, corona) die wel veel invloed hebben op de realisatie binnen het Sociaal Domein - Het is lastig om de directe relatie vast te stellen tussen de inzet van beheersmaatregelen en de trendontwikkeling. De initiële opgaven vanuit de visie op het sociale domein, waaronder grip, zijn sinds medio 2022 vanwege andere prioritering niet verder opgepakt. De reeds bestaande maatregelen lopen door, nieuwe maatregelen zijn niet geïmplementeerd. Nieuwe ontwikkelingen, zoals de hervormingsagenda jeugd, IZA en GALA vragen om een nieuwe aanpak. Grip op het sociale domein wordt integraal onderdeel van de veranderopgaven 'voorliggend veld’ en 'toegang’. De verwachting is dat we een nettorendement van € 650.000 realiseren.

Ontwikkelingsgerichte arbeidsmatige dagbesteding (OAD) Beschermd Wonen Doel: We zorgen voor een passende oplossing voor de arbeidsmatige dagbesteding voor inwoners met een beschermd wonen indicatie. Inhoud: Door de inkoopsystematiek Wmo begeleiding in de regio Hart van Brabant moeten we de ontwikkelgerichte arbeidsmatige dagbesteding voor inwoners met een Beschermd Wonen indicatie zelf inkopen. Dit doen we – via een pilot- samen met de gemeenten Waalwijk en Heusden. Financiën: We maken afspraken met de centrumgemeente over de financiering van de pilot. Planning: 2023 en evalueren na de pilot of we deze manier van inkoop voortzetten. Risico’s: Onvoldoende draagvlak in de regio voor de werkwijze van de Langstraat-gemeenten. Onvoldoende middelen door de verschillen in inkoopsystematiek in de regio. Onvoldoende aanbieders met een aanbod voor deze specifieke doelgroep. 12

Status berap 1:

Er zijn afspraken gemaakt met de regio over procedures en financiën. Het betreft voor Loon op Zand op dit moment één cliënt, welke na afloop van de lopende indicatie door onze eigen toegang zal worden opgepakt.

Bekendheid rondom regelingen geldzaken Doel: Door regelingen beter bekend te maken voorkomen we betalingsachterstanden en schulden. Inhoud:

Financiën: Planning: Risico’s: Status berap 1:

We zetten in op het beter bekend maken van regelingen voor geldzaken. We continueren de communicatiecampagne die we in 2022 zijn gestart. In 2023 wordt daarin extra aandacht besteed aan mensen in echtscheidingssituatie en de ondernemers. Vroegsignalering van betalingsachterstanden blijven we doorontwikkelen en daarmee voorkomen we waar mogelijk schulden. Aanvullen met de regelingen rondom de energiearmoede. Reeds opgenomen in de meerjarenbegroting. Doorlopend proces. Schaamte en taboe rondom dit onderwerp kunnen een belemmering zijn om contact op te nemen met de gemeente. De communicatiestrategie vanuit 2022 is voortgezet in 2023. Het foldermateriaal is verspreid. Verschillende thema's waaronder gevolgen van echtscheiding, werkloosheid en financiële zorgen voor ondernemers zijn via verschillende communicatiekanalen waaronder de website, facebook, etc. onder de aandacht gebracht. Deze extra communicatieaandacht begint zijn vruchten af te werpen. We zien namelijk een stijging van het aantal meldingen van inwoners met vragen over geldzaken. Vorig jaar hebben in totaal 10 ondernemers zich gemeld. In het 1e kwartaal van 2023 waren dit er al 6. In het eerste kwartaal 2022 wisten ongeveer 60 inwoners ons Geldloket te vinden, dit zijn er ongeveer 80 in dezelfde periode van dit jaar.

Statushouders Doel: Statushouders opnemen in onze samenleving. Inhoud: We laten de inburgering van statushouders zo soepel mogelijk verlopen door een nauwe samenwerking tussen de consulenten statushouders en externe partijen zoals RefugeeTeam en Werkvloer Taal. Daarnaast is er een nauwe samenwerking binnen de regio HvB. Hier in onder andere aandacht voor huisvesting (in samenwerking met Casade), taalontwikkeling, onderwijs en participatie. Zie ook de opgave flexwonen in venster 3. Financiën: Formatie-uitbreiding is opgenomen in deze meerjarenbegroting (zie paragraaf bedrijfsvoering). De kosten voor het inburgeringstraject per statushouder (exclusief begeleiding) zijn € 12.000. We ontvangen per statushouder € 13.000 aan specifieke uitkeringen, maar ontvangen deze achteraf. Planning: Doorlopend proces. Risico’s: Onbekendheid over de omvang van de te plaatsen statushouders. Beschikbaarheid van woningen. Status De taakstelling voor huisvesting van statushouders voor het eerste half jaar is 29. De taakstelling berap 1: voor de tweede helft is recent bekend geworden. Wij moeten 37 personen gaan huisvesten. Op basis van de gerealiseerde plaatsingen over tweede helft 2022 en eerste helft 2023 hebben we per 1 juli 2023 een voorsprong van 8 personen. Om de taakstelling tweede helft 2023 te halen moeten we dus nog 29 personen plaatsen.

Per statushouder wordt (achteraf) een vergoeding ontvangen. Hogere taakstelling zal wel tot een groter beroep op bijzondere bijstand leiden (bijv. kosten kinderopvang en reiskosten). Casade heeft aangegeven dat het in het tweede half jaar 2023 mogelijk lastiger wordt geschikte woningen voor deze doelgroep te vinden. Tot nu toe verloopt de plaatsing echter nog goed.

Overige toelichtingen Participatiecoaches In juli 2022 zijn we gestart met de pilot participatiecoaches. Binnen deze pilot willen we inzicht krijgen in de problematiek die speelt binnen het bestand van klanten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Daarnaast willen we door het opstarten van trajecten 25% van dit bestand een trede op de participatieladder laten stijgen. Gebleken is dat het relatief veel tijd kost om met deze doelgroep in contact te komen en de problematiek in beeld te krijgen. 13

Verder blijkt dat het opstarten van trajecten meer tijd kost dan verwacht. Vandaar dat we, om de doelstellingen te kunnen halen, extra budget nodig hebben. Het spreken van het hele bestand van ongeveer 120 personen geeft al een gedegen inzicht in de spelende problematiek. Daarnaast willen we enkele trajecten opstarten, zodat we ook resultaten kunnen laten zien. Het percentage van 25% als doel willen we loslaten, het blijvende resultaat is belangrijker dan het aantal. Voor de structurele inzet van trajecten wordt in de kadernota budget gevraagd.

Financiële afwijkingen Th. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Omschrijving Onderwijs Sport, cultuur en welzijn Voorliggende voorzieningen Maatwerk Participatie Totaal lasten Totaal baten Saldo venster 2

V/N V N N N N N N

2023 22 -28 -4 -83 -440 -533 0 -533

2024 29 -3 -1 -83 -440 -498 0 -498

2025 4 -3 -1 -83 -440 -523 0 -523

2026 4 -3 -1 -83 -440 -523 0 -523

Toelichting op de financiële afwijkingen Lasten Omschrijving Thema 2.1 Onderwijs S Bijdrage OBS De Start Als gevolg van de groei van de leerlingenaantallen wordt de bijdrage verlaagd. S Overige afwijkingen Thema 2.2 Sport, cultuur en welzijn S Overige afwijkingen Thema 2.3 Voorliggende voorzieningen S Overige afwijkingen Thema 2.4 Maatwerk S Hulpmiddelen Verwerking van de indexering in de tarieven met ingang van 2023 S Overige afwijkingen Thema 2.5 Participatie S Baanbrekers Op basis van de geactualiseerde begroting 2023 van Baanbrekers en de daarmee samenhangende 1e begrotingswijziging wordt de gemeentelijke bijdrage voor onze gemeente verhoogd. S Schuldhulpverlening Uit analyse bij de jaarrekening blijkt dat er structureel sprake is van onderuitputting en er ruimte is om het budget af te ramen. Bij deze analyse is rekening gehouden met de huidige maatschappelijke ontwikkelingen. S Overige afwijkingen

Bedrag V

28

N

-6

N

-28

N

-4

N

-76

N

-7

N

-496

V

43

V

13

14

Venster 3: Omgeving en economische ontwikkeling Voortgang speerpunten Bomenonderhoud Doel: Conform het vastgestelde bomen beleid (2020) zorgen voor de juiste boom op de juiste plaats, waarbij wordt gekozen voor het juiste formaat bomen voor het aanwezige profiel van de straat. Hiermee wordt de overlast van bomen geminimaliseerd zonder dat we ons areaal aan bomen af laten nemen. We ontvangen veel meldingen over overlast van bomen. Hierbij gaat het o.a. om wortelopdruk, Inhoud: takgroei boven percelen, kapotte rioleringen etc. Bij de overlast die gemeld wordt is vaak de conclusie dat de boom nog wel gezond is maar de verkeerde soortkeuze is gemaakt: de verkeerde boom voor die locatie. Op korte termijn kan tijdelijk wel wat overlast worden weggenomen. Voor de lange termijn betekent dit dat de bomen vervangen moeten worden. Recente dossiers die hierbij al bekend zijn zijn de Liechtensteinstraat, Venakker en Molenbeek. Tevens is er een achterstand in het onderhoud van de bomen. Voor het onderhoud van de bomen is voor de komende jaren extra geld nodig. Financiën: We werken nu aan een MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) voor de bomen, de financiële effecten nemen we mee in de begroting van 2024. Planning: Het MJOP voor de bomen wordt 1e kwartaal 2023 afgerond. Overlast van bomen bij bewoners en bedrijven. Met kleinschalige maatregelen proberen we dit Risico’s: te beperken.

Status Dit plan wordt doorgeschoven na besluitvorming over de IBOR nota omdat besluitvorming over de scenario’s invloed kan hebben op de invulling van het MJOP. Voor het wegwerken van berap 1: achterstanden bij het bomenonderhoud is wel een extra inzet nodig van € 110.000 in 2023 en 2024. Voorkomen van restafval Doel: Er zijn wijzigingen te verwachten uit de aanscherping van het Landelijk Afval beheerplan (LAP 3) en de Europese Kaderrichtlijn afval 2020. In beide staat de circulaire economie centraal en dus het voorkomen van restafval (VANG-doelstelling). Inhoud: In zijn algemeenheid geldt dat de zuiverheid van stromen onder druk staat en daarmee ook de opbrengst uit herbruikbare stromen. Om stappen te maken in het terugdringen van restafval sluiten we voor 2024 een nieuw contract af voor de exploitatie van de milieustraat, inclusief transport en verwerking. Landelijk wordt de Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV) voor textiel per 1 januari 2023 uitgezet. De verbrandingsbelasting zal verder stijgen en per 1 januari 2025 zal er een CO2-heffing door de overheid worden doorgerekend aan de gemeenten. Financiën: Afval kent een kostendekkend tarief, de prijsstijgingen kunnen leiden tot een stijging van de afvalstoffenheffing in 2024. Planning: Exploitatie milieustraat wordt in 2023 aanbesteed, de financiële effecten nemen we mee in de begroting van 2024.

Risico’s: Status De aanbesteding loopt, de raad wordt geïnformeerd over de voortgang van de aanbesteding van de Milieustraat, tevens worden hierbij de andere aanbestedingen op het gebied van grondstoffen berap 1: toegelicht. Opstellen duurzaamheidsprogramma en actieplan voor Loon op Zand Doel: In het coalitieakkoord is als een van de focuspunten benoemd een duurzaamheidsprogramma met bijbehorend actieplan te presenteren. Hierin moeten alle aspecten van duurzaamheid worden meegenomen. Veel van deze aspecten staan reeds beschreven in de REKS, de Zonnevisie en Transitievisie Warmte. Deze visie- en beleidsdocumenten dienen te worden vertaald in een overkoepelend meerjarenplan waarmee we actie gaan ondernemen, samen met inwoners, bedrijven en gemeentelijke domeinen. Inhoud: De bestaande visies en beleidsdocumenten zijn een goede kapstok om over te gaan tot concrete acties met een planning. Inwoners, bedrijven, verhuurders en woningcorporaties moeten aan de slag om energie te besparen en op te wekken. Daarnaast is duurzaamheid een opgave voor alle domeinen en clusters binnen onze gemeente. 15

Financiën: Planning: Risico’s:

Status berap 1:

De kosten van het opmaken van dit plan worden gedekt uit reeds beschikbare budgetten. Start in het 3e kwartaal van 2022, afronding in het tweede kwartaal van 2023. Bij het ontbreken van een duurzaamheidsprogramma kan onvoldoende draagvlak ontstaan. We zijn op diverse vlakken bezig om te verduurzamen en een integraal duurzaamheidsprogramma en actieplan zorgen ervoor dat deze acties goed op elkaar aansluiten. Het duurzaamheidsprogramma ronden we af in het derde kwartaal 2023. We gaan erna aan de slag met het actieplan. Dit doen we samen met onze stakeholders en ronden we 1 e kwartaal 2024 af.

Openen Energiepunt Loon op Zand Doel: Opzetten van een laagdrempelig strategisch punt voor verduurzaming van woningen en bedrijven. Inhoud: De gemeente heeft als taak om haar inwoners te informeren, ondersteunen en te faciliteren in het behalen van doelstellingen. Voorbeelden zijn energie- en klimaatneutraliteit in 2050 en het reduceren van 20% aardgasverbruik in 2030. Op dit moment zijn de stijgende energieprijzen een enorme last voor veel huishoudens en bestaat voor velen de wens om daadwerkelijk maatregelen te treffen en de woning te verduurzamen. Veel huishoudens hebben vragen over welke maatregelen zij kunnen treffen, wat de kosten daarvan zijn en welk voordeel dit oplevert. Om dit zo tastbaar en laagdrempelig mogelijk te maken willen we een gemeentelijk ‘Energiepunt’ opzetten. Er wordt samengewerkt met lokale ondernemers en energiecoöperatie, om inwoners te informeren en ondersteunen in de transities. Financiën: Planning: Risico’s: Status berap 1:

€ 0,Komend jaar zoeken we naar lokale commerciële partners die zich kunnen vestigen in het Energiepunt zodat we bij opening een vliegende start hebben. Daarnaast halen we ervaringen vanuit andere locaties op. Het ontbreken van lokale commerciële partners waardoor de kosten niet kunnen worden opgebracht. Het vergt tijd om het Energiepunt 100% zelfstandig te laten opereren. Er vindt vanuit ECLoZ op dit moment een enquête ronde plaats onder haar leden en onder inwoners van Loon op Zand over de invulling van het Energieloket. Verder zijn zij actief op zoek naar een locatie om het Energieloket te vestigen, toegankelijkheid en doorstroming spelen hierbij een belangrijke rol.

Ondersteuning ECLoZ|om Doel: Strategisch partner ECLoZ|om ondersteunen zodat zij met al hun vrijwilligers de werkzaamheden eerlijk en fatsoenlijk kunnen blijven uitvoeren. Inhoud: De energie- en warmtetransitie is een enorme opgave en het is voor inwoners een zoektocht naar hoe zij hierin kunnen participeren. Dit kan te maken hebben met een gebrek aan kennis, geld, of interesses. Het blijft echter van groot belang om alle inwoners mee te krijgen in deze transitie. Als gemeente hebben we de taak om inwoners te informeren, ondersteunen en faciliteren. Energie Collectief Loon op Zand, ofwel ECLoZ|om, is al jarenlang een partij op wie de gemeente leunt als het gaat om het informeren van inwoners. Financiën: Planning:

Risico’s:

Status berap 1:

De kosten zijn opgenomen in de begroting 2023. We maken in 2023 concrete afspraken over welke inspanningsverplichtingen zij hebben en welke doelstellingen behaald moeten worden. De huidige samenwerking is gebaseerd op vertrouwen én op verantwoording van de financiën. Dit vertrouwen is nooit geschaad. Wel willen we werken aan meetbare doelstellingen en afspraken. Daar wij als gemeente veel ‘leunen’ op de aanwezigheid en bijdrage vanuit ECLoZ|om is het belangrijk daar een waardering tegenover te zetten, ondanks het feit dat dit werk op vrijwillige basis gebeurt. Werk dat ECLoZ|om niet uitvoert zullen wij zelf moeten oppakken en daarvoor missen wij de capaciteit. De samenwerking met ECLoZ|om verloopt goed. Zij voelen zich gesteund door de gemeente in de samenwerking, o.a. door het burgerzonnepark Loon op Zand en het mogelijk op te zetten energiepunt.

Budget duurzaamheidsprojecten Doel: Het versnellen van vergemakkelijken van acties om inwoners te ontzorgen.

16

Inhoud:

Financiën: Planning: Risico’s: Status berap 1:

Sinds vorig jaar loopt het project Zonnedakje. Met dit project wordt systematisch in kaart gebracht welke daken geschikt zijn voor zonnepanelen, welke opbrengst mogelijk is en waar al zonnepanelen liggen. Het project wordt uitgebreid zodat inwoners direct leveranciers kunnen benaderen en offertes kunnen aanvragen. Daarnaast vergen lopende projecten gedurende een jaar soms verdieping en extra ondersteuning, bijvoorbeeld qua communicatie materialen. Deze speelruimte is met de huidige snelheid van ontwikkelingen zeer welkom. In de begroting 2023 is hiervoor structureel €8.000 opgenomen. De module van Zonnedakje wordt in 2023 geïmplementeerd en toegevoegd aan onze bestaande module. Hoewel de eerste inzichten van de ‘Zonnedakje module’ goed zijn is het nog een nieuwe module die zich binnen onze gemeente nog moet bewijzen. Zonnedakje is actief, inwoners kunnen direct inzien of hun dak geschikt is voor zonnepanelen en wij als gemeente kunnen inwoners hierover informeren.

Uitvoering Transitievisie Warmte en Buurtuitvoeringsplannen (BUP) Doel: Met het starten met de uitvoering en het opstellen van een BUP maken we een stap om de vastgestelde 20% aardgas reductie re realiseren. Inhoud: In december 2021 is de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld. Hierin liggen de visie en koers vast over hoe wij een aardgasvrije gemeente worden. Binnen de TVW hebben we ons als doel gesteld om in 2030 20% minder aardgasverbruik te realiseren en de ambitie om 20% van de woningvoorraad aardgasvrij gereed te maken. De eerste belangrijke stap daarbij is isoleren van de woningen en energie besparen. Om deze beweging op gang te krijgen maken we inwoners en gebouweigenaren de komende jaren bewust van deze opgave en ondersteunen we hen om woningen en andere panden toekomstbestendig te maken. Hiervoor is een projectplan opgesteld waarin de verschillende sporen zijn toegelicht. Om onze vastgestelde doelstelling uit de TVW te halen is het van belang dat er middelen beschikbaar zijn voor de uitvoering en het opstellen van een buurtuitvoeringsplan (BUP). Financiën: Planning: Risico’s: Status berap 1:

In de meerjarenbegroting is een bedrag van €200.000 opgenomen, gelijkmatig verspreid over de jaren 2023, 2024 en 2025. Vanaf 2023 wordt gestart met de gebiedsgerichte aanpak en individuele aanpak waarbij we achter de voordeur komen en actief met inwoners in gesprek gaan. Eventueel benodigde middelen vanaf 2026 zijn nog niet beschikbaar. Daarnaast is de haalbaarheid afhankelijk van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De aanbesteding omtrent de uitvoering van de BUP loopt en deze maand wordt een partij uitgekozen die ons hierin actief gaat ondersteunen. We gaan dit jaar aan de slag in de wijk Pannenhoef.

Energiearmoede tegengaan Doel: Zorgen dat koop- en huurwoningen comfortabel en betaalbaar blijven. Inhoud: De energie- en warmtetransitie zijn van groot belang voor al onze inwoners. De stijgende energierekening maakt het voor steeds meer inwoners echter lastig om te investeren in de woning. We willen inwoners ontzorgen, zowel in de informatievoorziening als in de uitvoering. We maken gebruik van Rijksmiddelen die de gemeente toekomen en voorzien als gemeente in middelen om te blijven participeren en een comfortabele, betaalbare woning te behouden. Samenwerking vindt plaats met Dongen & Waalwijk. Financiën: Planning: Risico’s:

Status berap 1:

We maken gebruik van reeds uitgekeerde specifieke uitkeringen vanuit het Rijk. In totaal komt dit bedrag neer op €433.000. Uitvoering vanaf het 4e kwartaal 2022 en verder in het 1e kwartaal van 2023. Het niet besteden van de specifieke uitkering houdt in dat dit moet worden terugbetaald. Het bewaken van de beschikbare gelden uit de specifieke uitkeringen zodat dit niet wordt overschreden, dit hebben we zelf in de hand. De actie omtrent energiearmoede ‘Energie Besparen Loont!’ verloopt goed, de reacties zijn positief. We zitten nu bijna op 48% verzilvering van het aantal cadeaukaarten dat is verstuurd of nog gaat worden verstuurd. De samenwerking met Dongen en Waalwijk zit hem met name in de planfase. In het College is besloten om extra cadeaukaarten te verspreiden onder de nieuwe aangemelde personen in de periode november – december 2022. 17

In maart 2023 is vastgesteld dat we een budget beschikbaar stellen aan inwoners, verenigingen en bedrijven om energiearmoede tegen te gaan. Versnellingsagenda wonen opstellen Doel: Zorgen voor voldoende – betaalbare en duurzame – huisvesting in onze drie kernen: Kaatsheuvel, Loon op Zand en de Moer Inhoud: Een speerpunt uit het coalitieakkoord is het opstellen van de versnellingsagenda wonen. Dit heeft zowel betrekking op bestaande dan wel nieuwe plannen / projecten. We gaan onder andere integraal bekijken hoe we samen met bouwende partijen en ontwikkelaars uitvoering kunnen geven aan de versnellingsagenda. We blijven hierbij oog hebben dat de gemeentelijke grondpositief actief verwerkt worden. Financiën: Vooralsnog zijn de kosten nihil ingeschat, omdat de versnellingsagenda in de vorm van een notitie wordt opgesteld. Kosten van uitvoering worden bepaald na vaststelling van agenda. Planning: Uiterlijk tweede kwartaal van 2023 is de notitie versnellingsagenda wonen gereed. Risico’s: Projectopdracht niet volledig gedefinieerd, dit kan invloed hebben op doorlooptijd. Status Op het werkveld wonen is een beperkte capaciteit beschikbaar. Tevens dient de scope van de versnellingsagenda nog helder geformuleerd te worden in relatie tot ontwikkelingen in de regio. berap 1: Om deze redenen wordt het opstellen van de Versnellingsagenda wonen waarschijnlijk doorgeschoven naar 2024.

Project Flexwonen Doel: Versnellen betaalbare woningbouw door realisatie van flexwoningen voor doelgroepen zoals spoedzoekers, jongeren, starters en statushouders. Inhoud: Het project Flexwonen heeft als doel flexwoningen in te zetten bij de huisvesting van Oekraïense vluchtelingen, vergunninghouders, starters, jongeren en spoedzoekers. De gemeente doet op dit moment een haalbaarheidsonderzoek en locatiestudie om de realisatie van huisvesting mogelijk te maken. Financiën: Het college neemt hier nog een nader besluit over. Planning: Risico’s:

Status berap 1:

Start voorbereiding in 2022. Start uitvoering 2023 en streefdatum oplevering eind 2023. Hogere kosten dan dat er nu wordt ingeschat. Er is nog weinig bekend. Langere doorlooptijden Beschikbaarheid van materialen en capaciteit Aantallen nog onbekend. Er is een nota Flexhuisvesting vastgesteld in januari 2023. Deze notitie wordt momenteel verder uitgewerkt. Afhankelijk van deze uitwerking worden de consequenties concreet, de raad wordt hierover geïnformeerd.

Lokale Woonzorgvisie opstellen Doel: Met een lokale woonzorgvisie kunnen we als gemeente sturing geven aan de manier waarop we wonen – welzijn en zorg invullen voor ouderen en aandachtsgroepen. Inhoud: We zien een dubbele vergrijzing op ons afkomen en zijn onvoldoende in staat om een groeiende groep ouderen te faciliteren in hun toekomstige woon-, welzijn en zorgbehoeften. Daarnaast zien we dat het steeds moeilijker wordt voor andere aandachtsgroepen om te komen aan een geschikte woning. Denk hierbij aan mensen die uitstromen uit beschermd wonen en maatschappelijke opvang, statushouders en dak- en thuislozen. Er dreigt daarmee een enorm gat tussen (langer) zelfstandig wonen en intramurale voorzieningen; een fors tekort aan voldoende (geclusterde) tussenvormen. Met een toekomstgerichte visie op wonen, welzijn en zorg, kunnen we zorgen voor voldoende geschikte woningen om mensen met een ondersteunings- en of zorgbehoeftevraag te bedienen. Financiën: De kosten voor het opstellen van de lokale woonzorgvisie worden voorlopig geraamd op 50.000 euro. Deze kosten zijn nog niet nodig in 2023 (eerst de regionale visie afwachten), maar worden opgenomen in de begroting van 2024. De kans is aanwezig dat we dit vraagstuk uitbesteden aan een onderzoeksbureau gezien dit vraagstuk complex en tijdrovend is. Planning: In 2023 starten met het opstellen van een plan van aanpak.