Zienswijzen Regionaal Programma Energievoorziening Stedendriehoek Lochem

Zienswijzen Regionaal Programma Energievoorziening Stedendriehoek, september 2025 bewoners en organisaties in de gemeente Lochem geanonimiseerd

Zienswijze indiener A Verzonden: woensdag 18 juni 2025 15:39 Aan: RPE Regio Stedendriehoek <rpe@regiostedendriehoek.nl> Onderwerp: Reactie op ontwerp-RPE

Goedemiddag, Op basis van één van de inloopavonden van de gemeente Lochem en ontwerp-RPE heb ik de volgende opmerkingen: 1. Welke gemeenten er deelnemen in het regionaal bestuursorgaan Stedendriehoek is duidelijk gedefinieerd. Het is voor mij echter volstrekt onduidelijk en verwarrend waarom overal van Stedendriehoek gesproken wordt terwijl de gemeente Deventer compleet ontbreekt in de RPE. Kortom, verzin een betere naam die de lading wel dekt. 2. Wat er direct over de provinciegrens met Overijssel (inclusief Deventer) gaat gebeuren is voor mij als inwoner van de kern Epse van groot belang: enerzijds vanwege de grote windmolens die daar (mogelijk) geplaatst gaan worden en anderzijds vanwege de afstemming tussen netbeheerders Liander en Enexis (dat dat niet optimaal is moge blijken uit de problemen met de elektriciteitsvoorziening waar buurtschap Kring van Dorth in de gemeente Lochem mee te kampen heeft). Ik mis deze beide aspecten, al was het maar in een korter stukje tekst hoe daarmee omgegaan zal worden (graag met meer inhoud dan alleen maar het voornemen uitspreken).

Zienswijze B

Zienswijze op het Regionaal Programma Energievoorziening (RPE) (Herijking Regionale Energie Strategie RES 1.0, Ontwerp april 2025 Regiostedendriehoek Apeldoorn . Deventer . Zutphen

Ingediend vrijdag 27 juni 2025 Blz 4: Er wordt niet meer alleen naar grootschalig wind en zon gekeken, maar ook naar vraag, aanbod, transport, opslag en flexibel gebruik. Het is louter op energie gericht: drie programma’s zijn samen gevoegd: het nationaal programma regionale energie het nationaal programma lokale warmtetransitie en het samenwerkingsprogramma integraal programmeren van het energiesysteem. Het RPE wordt genoemd als vooruit te kijken naar de toekomst en bij de wereld van nu te passen.

Zienswijze 1. Waar blijft de maatschappelijke inbedding in anders consumeren, produceren en transporteren ? Zienswijze 2. Waar blijft een visie op de toekomst?

Blz 5: Ook gaat u de inspanningsverplichting aan om het bod van 1.07 TWh zo snel mogelijk na 2030 en uiterlijk 2035 te realiseren. U ziet dit bod als een mijlpaal… …naar het eindbeeld van een betaalbare energievoorziening

Zienswijze 3. Suggereren woorden als uiterlijk, realiseren 2035 en mijlpaal geen resultaatverplichting? Roept dit geen verbale verwarring op ? Zienswijze 4. Realiseert u zich dat in de RES 1 genoemde inspanningsverplichting tot op de dag van vandaag door initiatiefnemers en overheid als resultaatverplichting wordt gepresenteerd wat tot dure en tijdrovende rechtszaken leidt? Zienswijze 5. Hoe wordt de energievoorziening betaalbaar geacht? Hoe wordt geen wijziging hierin gegarandeerd zoals helaas na de RES 1 bij de kosten voor zonnepanelen en warmtepompen? Zienswijze 6. Voor wie wordt de energievoorziening betaalbaar geacht? Hoe zijn de kosten voor gezondheidsschade en waardedaling vastgoed verdisconteerd?

Blz 6 overal beschikbaar: wind enz

Zienswijze 7. Dat het overal kan waaien, betekent toch niet dat daar ineens op industriële wijze windenergie opgewekt kan worden d.m.v. voor mens, dier en milieu schadelijke turbines? Wind is niet overal beschikbaar. Er is wel wind, maar niet beschikbaar voor de opwek op de huidige manier. Dat wordt vaak wel door initiatiefnemers en overheid zo gepresenteerd, wat vanwege de ernstige schade leidt tot ernstig protest van omwonenden, wetenschappers, artsen en zorgprofessionals.

Regel 17 fysieke ruimte:

Zienswijze 8. Bij verandering in de omgeving worden windturbines die op dit moment binnen de transitie de grootste omgevingsimpact hebben niet genoemd. Er wordt een naïef liefelijk beeld geschetst. Eufemistisch worden windmolens naar voren gebracht als ‘de eigenaar van de windmolen is ook producent’. Het woord windturbine wordt eufemistisch gedraaid naar windmolen. De omwonenden die gedwongen worden de turbine in hun omgeving te hebben, zijn op zijn best consument. De producent van de windturbine is doorgaans geen tegenstander van IWT’s. Bij het liefelijke beeld worden de sociale ontwrichting, de verhuizingen de ziektes vermeden te noemen.

2e kolom Regel 1: Hier ook weer betaalbaar. Zienswijze 9. de bereikbaarheid voor iedereen ligt een stuk anders als bij die zgn ‘betaalbaarheid’ ook de schade is berekend, zoals gezondheidsschade, waardedaling vastgoed en sociale ontwrichting.

Regel 10; de eigen energiebehoefte is uitgangspunt. Zienswijze 10. Hoe wordt anders omgaan met milieu, produceren, consumeren en transporteren mee genomen? Zienswijze 11. Hoe wordt het energieverbruik van (zeer winstgevende) bedrijven in de regio meegerekend. Als zij een landelijke functie en afzet hebben, waarom wordt hun energieverbruik dan niet landelijk mee genomen? Zienswijze 12. Hoe wordt milieuschade uit het verleden berokkend door bedrijven mee gewogen waardoor voor omwonenden niet schadelijke opwek niet mogelijk wordt geacht, omdat opruimen van die eerdere schade geld kost?

Blz 7 Zienswijze 13. Waar staat bij de uitgangspunten zorg voor de gezondheid; het niet berokken van gezondheidsschade aan omwonenden ?

No 11 1e aandachtsstreepje: we gaan zorgvuldig om met landschappelijk kapitaal. Zienswijze 14. Waarom staat daar niet dat we zorgvuldig omgaan met menselijk kapitaal ? No 11 8e aandachtsstreepje: niet realiseren van windenergie op de Veluwe mag niet leiden tot waterbede ect. Zienswijze 15. Vanuit de Gemeente is bij de RES 1 ( waar dit uitgangspunt ook al gold) gedreigd: als het niet bij jullie in de buurt kan, moet het dan op de Veluwe, dat kan echt niet, dus bij jullie. Was een evaluatie van RES 1 niet zinvol geweest om nu als basis te nemen, om ook dergelijke misstanden eerlijk en open te kunnen bespreken ? Nu blijft het sudderen en dreigt het risico dat het steeds weer op nare momenten naar voren komt: bij overheidsbesluiten, bij rechtszaken. Dit voorbeeld illustreert het grote manco van een evaluatie van RES 1 en toont dat de RPE zo op drijfzand gebouwd gaat worden.

Afspraken: No 9:Alle gemeenten uit de Stedendriehoek gebruiken de afspraken en uitgangspunten uit dit regionale energieperspectief Zienswijze 16. Regionale Energieperspectief: is het nu ineens een perspectief, het was toch een programma ? Of is het voor gemeenten perspectief en voor omwonenden een vaststaand programma ? Zienswijze 17. Hoe kan de gemeente zich aan dit perspectief of programma hoe je het ook wilt noemen, houden, terwijl recente zeer indringende en invasieve initiatieven bij de provincie zijn gelegd? Wat kan de gemeente dan nog en hoe kan de gemeente het totaal overzien, afwegen en mogelijk beslissingen nemen? No 11: kennis en expertise zoveel mogelijk lokaal en regionaal Zienswijze 18.: niets afdoende aan de kennis in de achterhoek en bij de stedendriehoek, maar ik zou kennis en expertise zoveel mogelijk nationaal en zelfs internationaal ontwikkelen gezien het vereiste niveau en ook wetenschappelijke karakter.

Blz 9: Regel 18; Gemeenten kunnen de informatie gebruiken om te sturen Zienswijze 19 ; Gemeenten kunnen niet meer sturen op energieoplossingen als voor zeer relevante onderdelen de provincie verantwoordelijk is.

2e kolom regel 12

Zienswijze 20: Het is de bedoeling bij het perspectief van papier naar praktijk te komen. het papier is bedacht door ambtenaren en niet gestoeld op werkelijke inbreng van bewoners. Het gaat dan om meer dan inloopavonden, inspreken en zienswijzen. Deze informatie is nauwelijks herkenbaar in besluiten. Het gaat om werkelijke deelname aan het proces door lokaal niet door initiatiefnemers of overheid geleide maar door onafhankelijk geleide voorzitters geleide bijeenkomsten gericht op kennisontwikkeling, meningsvorming en zelf gekozen en niet door de overheid opgelegde attitudevorming. Daar is alle motivatie voor, maar deze eenzijdige van bovenaf gedicteerde werkwijze zet de burger buiten spel, wat de overheid uiteindelijk zeer duur zal komen te staan. Het gaat om werkelijke voorlichting, zelfstandige meningsvorming en besluitvorming voor zelfverantwoordelijke zelfbepalende wezens. Daar is een samenleving, een democratische rechtsstaat op gebouwd. We moeten niet gek opkijken dat het land mede door deze praktijken afglijdt naar een grote groep die zich niet meer betrokken voelt bij besluiten en het systeem als dictatuur gaat ervaren.

Blz 11 ‘Twee dromen’: Zienswijze 21. De omwonenden van windturbines kunnen door het geluid en laag frequente geluid van de turbines niet goed meer slapen. Nog erger dan niet slapen door het hoorbare geluid is wel slapen maar door het laagfrequente geluid niet de diepe slaap halen, niet de REMslaap halen en daardoor niet uitgerust wakker worden. Dat betekent dat omwonenden van de windturbines door het niet hoorbare maar wel voelbare geluid niet meer de droomslaap bereiken niet meer dromen. Maar overdrachtelijk gezien is het dromen ook voorbij en verdient het meer de term nachtmerrie. Fleur krijgt nachtmerries overdag: hoe moet het verder met mijn gezin, met mijn partner die sinds de plaatsing van de turbines niet meer voldoende slaapt, treinmachinist is en zich onvoldoende kan concentreren op zijn werk, mijn dochter die slechter slaapt en op school minder goed presteert, mijn zoon van 5 die ineens zo druk wordt en rare bewegingen met zijn ogen maakt. Fleur weet het niet meer. Ze heeft al zo vaak bij gemeente en initiatiefnemers aangekaart dat het plaatsen van windturbines nabij hun huis afschuwelijke a ecten zal kunnen hebben. En dat blijkt nu. Ze ervaart ook geen steun meer van de buren met wie ze zo’n goed contact had; die zijn verhuisd na de turbineplannen naar een ander deel van het land, de andere buren zijn verhuisd naar het buitenland.

Zij zou ook wel willen, maar ze hebben daar als gezin niet genoeg geld voor.

De schets van de toekomst 15 jaar later: Zienswijze 22. Deze schets laat heel veel van vandaag hetzelfde. Er kan gewoon gedoucht worden, een boterham wordt geroosterd en de ko ie denk ik elektrisch gezet. Alle drie de activiteiten worden elektrisch opgewekt en dat is voor alle drie niet noodzakelijk. Lichaamshygiëne, een boterham eten en ko ie zetten kan zonder elektrische of mechanische opwekking. Annemiek is erg blij dat er niets hoefde te veranderen. Dat ze haar oude leventje van de aarde uitnutten kan voortzetten. Er staan zelfs grote auto’s en ze rijdt met haar dochter alleen met twee personen in de auto. Een schandelijk voorbeeld van niet veranderen, geen attitude wijziging.

Fleur weet dat wel en weet dat een andere houding nodig is. Ze zou o zo graag met de buurt een buurtenergiestrategie hebben opgericht. Daartoe heeft ze met haar actiegroep ook hulp van de gemeente gevraagd. Maar dat is afgewezen. De gemeente heeft prioriteit gegeven aan het plaatsen van industriële windturbines. Fleur zou veel liever hebben dat de stroom af en toe zou uitvallen. Dat ze net zoals ze tijdens haar verblijf in Afrika had gezien even geen energie of water hebben, even over moeten gaan op een aggregaat lastig is maar best gaat, maar vooral dat dicht bij de natuur leven, waar de natuur wordt gerespecteerd en niet gezien wordt als bezit van de mens om eindeloos uit te putten veel belangrijker is. Fleur heeft een droom: de menselijke maat als maatstaf, in harmonie leven met de natuur. Fleur heeft ondanks alle tegenslag gepland om het weekend naar de tentoonstelling ‘Wij zijn natuur’ in Laren te gaan. ‘Doordat de mensheid zich buiten en boven de natuur heeft geplaatst, heeft zij zichzelf verwijderd van de natuur. We maken als mens onlosmakelijk deel uit van de natuur.

Door ons te verbinden met de natuur en dus met elkaar, bouwen we samen aan een toekomst waarin het welzijn van al het leven tot haar recht komt.’ Fleur heeft een droom: dat beleidsmedewerkers, ambtenaren, overheid, initiatiefnemers en politici dit op korte termijn gaan inzien en met spoed eindelijk, eindelijk naar critici gaan luisteren.

Blz 12 De energievoorziening van de toekomst wordt decentraler. Zienswijze 23. Dat is mooi, maar waarom wordt niet duidelijker gemaakt wat wel kan, maar ook wat niet kan/ ik zou zo zeggen; decentraal waar het kan, centraal waar het moet. Zo hebben we recent kunnen mee maken dat het te realiseren onderstation ten noorden van Utrecht ineens nodig is door de decentralere aanpak. Wilt u dat ook mee nemen in uw besluitvorming? Zienswijze 24. Voorts wordt door decentralere aanpak energie tegen de richting van het net aan het net geleverd. Grootschalige opwekking hoort bij een landelijk netwerk, dus industriële windturbines horen centraal, bij de grootschalige opwek. Zo voorkom je echt netcongestie.

Blz 13 Zienswijze 25 Bij de vraag, aanbod en flexibel gebruik van energie wordt wederom volkomen uitgegaan van de huidige energieconsumptie en dat is het kernprobleem, de olifant in de kamer. Een moedige overheid, moedige beleidsmakers kaarten dat aan. Zienswijze 26. De foto is misleidend: de bodem is niet te zien, verhouding tussen turbine en bomen is daardoor niet meetbaar of zichtbaar. De wieken staan schuin op de mast; dat is vertekend en minder hinderlijk voor het zicht. Twee maal staat een wiek in het verlengde van de mast: dan worden maar twee wieken zichtbaar. Eén turbine heeft een grijze wiek: dat is minder hinderlijk zichtbaar. Een sterk manipulatieve foto. Dit mag en kan absoluut niet. Een foto laat niet de werkelijke nadelen van windturbines zien zoals geluid, trilling, draaiing, beweging en flikkerend licht.

Blz 15 Aangesproken worden: volksvertegenwoordigers, bestuurders, netbeheerders (of een andere organisatie? Energieproducenten?) en pas daarna de ondernemer en tot slot iemand die in het gebied woont of werkt. Zienswijze 27. Als eerste zou de burger, de bewoner moeten worden genoemd, maar dan wordt duidelijk hoe dat komt. Het is een document voor beleidsmakers en de evaluatie die daarvoor had moeten plaats vinden, nl de evaluatie van de RES ontbreekt totaal evenals het structureel betrekken van de burger bij deze plannen. Dan denk ik niet aan een burgerinitiatief zoals eerder gedacht werd, wat als instrument wordt gebruikt om de ideeën van de overheid door te drukken, maar om eerlijke voorlichting, bewustmaking, zelfontwikkeling, gemeenschapsontwikkeling en pas daarna besluitvorming. Dat is de basis voor zo’n heftige maatschappelijke verandering. Die kan niet gedragen worden door de burger niet zwaar en serieus mee te nemen. Een dergelijke verandering is daardoor al gedoemd te mislukken. Bij de bespreking en zgn inspraak bij de RES 1 werd tegenstanders op bedreigende manier gezegd dat als het niet zou lukken via de regionale strategieën tot oplossingen te komen men terug zou moeten vallen op het Huis van Thorbecke. 1. Het Huis van Thorbecke is in principe democratisch, deze RES 1 was dat niet.

Dat is een schande en dat zou in de evaluatie van de RES 1 zijn moeten worden opgenomen 2. Tegenstanders werden op bedreigende toon toegesproken. Een onveilige situatie. 3. Er waren twee alternatieven: zon op land of grootschalig wind. Als je geen zon op land wilde, dan was je dus voor grootschalig wind werd door de gespreksleider geconcludeerd. Schandelijke manipulatie.

Regel 14: De herijking van RES1.0 is in 2021 vastgesteld. Zienswijze 28. Deze herijking is totaal buiten de visie van kritische omwonenden vast gesteld. Dat daarmee doorgegaan kan worden met het RPE en past bij de wereld van nu en de toekomst is een drogreden en een totale ideefix van beleidsmakers. Wees eerlijk over wat de werkelijke agenda is. Bij de RES 1 was het alternatief: wind of zon, oh wil je geen zon op land, dan kies je zeker voor wind werd er gezegd. Andere energiebronnen mochten niet aan de orde komen. Op buurtniveau mochten geen energiestrategieën ontwikkeld worden. Dat mocht niet in de plaats komen van grootschalig wind. Andere vormen van windenergie, bv turbines zonder bladen, werden niet bespreekbaar geacht. De RES 1 is niet geëvalueerd. De RES 1 was er om grootschalig zon en wind en vooral wind na beperking grootschalig zon op landbouwgrond. Bij de RES 1 kwam het op cruciale posities voor dat er sprake was van dubbele petten. Bij de RES 1 kwam het voor dat initiatiefnemers in de gemeenteraad zaten. De RES 1 is niet geëvalueerd. De buit is nu binnen: grootschalig wind wordt bij veel projecten doorgedrukt door initiatiefnemers, gemeente en provincie. Nu mag breder gekeken worden. Dit noemen we manipulatie, doordrukken, overheidsterreur.

Blz 18: In 2030 55 % minder uitstoot, in 2050 klimaat neutraal: Zienswijze 29 Dat is een mooi initiatief dat ik van harte ondersteun. Het mag echter nooit ten koste gaan van de gezondheid van burgers. En dat is nu wel het geval met het plaatsen van windturbines nabij bewoning. Het is niet voor niets dat politiek er niet meer uit komt en normen voor windturbines maar worden uitgesteld. Maar stiekem door provinciaal beleid of door deze nota die nu bij mij voorligt, wordt het proces toch doorgedrukt. Dat vind ik misdadig, ondanks dat ik zonder meer vermindering van uitstoot ondersteun.

Blz 19 RES 1.0 ging over grootschalige opwek, RPE over de gehele energievoorziening. Zienswijze 30. Het is mooi dat de hele energievoorziening erbij betrokken wordt. Hier ontbreekt nog: een deugdelijke evaluatie van wat er allemaal mis is gegaan bij de RES 1.0, een visie op grootschalig wind welke op landelijk politiek niveau nog niet duidelijk is en een visie op de combinatie van energieopwek en gebruik met andere gevoelige dossiers zoals woningbouw, landbouw, defensie, asiel en (jeugd)zorg. Vooral wat het laatste punt betreft worden zeer perspectiefvolle, goedkope en energiebesparende mogelijkheden genegeerd. Defensie zal het gevaar van windturbines door zichtbaarheid en ontbreken van fysieke bescherming mee moeten nemen. Het steeds weer niet benoemen van de discutabele grootschalige opwekking windenergie is een zeer zorgelijk aspect van manipulatie. Het in lichtere kleur afdrukken van deze tekst lijkt misschien gezocht, maar ondersteunt het vermoeden van manipulatie wel weer.

Blz 20 Het RPE is er voor alle spelers: Zienswijze 31. Er is nog veel te kiezen: grootschalig wind staat misschien nog net niet vast, maar wordt wel doorgedrukt. Wees eerlijk, zeg dat dan Zienswijze 32 Lokaal beleid, op gemeentelijk niveau is niet mogelijk als provincie het overneemt. Wees eerlijk, zeg dat dan. Iedereen kan het RPE gebruiken: inwoners als producent of deelnemer in een coöperatief project. Zienswijze 33. Dit leidt tot zeer ernstige conflicten, verhuizingen, sociale ontwrichting, emigratie: het is een grote omissie in uw totale programma dat u zich niet kritisch uitlaat over de windenergie, dat u alle protesten, ook van artsen en wetenschappers steeds weer negeert. Ook bij de rol van agrariërs zult u de maatschappelijke ontwrichting mee moeten nemen. Een fatsoenlijke andragogische analyse ontbreekt totaal: in dit programma en bij de RES: wat is de rol van de agrariërs, waarom reageert de ene boer anders dan de andere? Het programma heeft geen basis, geen onderzoek naar wat er aan de hand is. Het is op drijfzand gebouwd om maar door te kunnen blijven gaan: grootschalig wind en op de huidige manier blijven consumeren. De manipulatie is doorsijpeld in het gehele document.

Blz 23 Waarom meer elektriciteit nodig is Zienswijze 34. Netgongestie heeft ook te maken met het dogmatisch lokaler willen opwekken van energie, ook als de route op het net centralere opwek beter mogelijk maakt. Zienswijze 35. We kunnen niet steeds meer elektriciteit blijven opwekken, een andere attitude is nodig.

Blz 25 Wat we nu al kunnen doen: Zienswijze 36. Veel prima ideeën, maar weer helaas: bij bullit 5 over windenergie: houdt rekening met een lange doorlooptijd, lopende verkenningen doorzetten: weer het doordrukbeleid en geen enkel woord over gezondheidsschade. Schande !!! Zienswijze 37 Laatste bullit: overheden moeten mensen blijven ondersteunen die moeite hebben om de kosten van energie te betalen. De overheid hoeft mensen met vastgoedwaardeverlies niet te ondersteunen of die mensen die om financiële redenen niet kunnen verhuizen? Wat een januskop heeft de overheid dan.

Blz 26 Zienswijze 38. Prima dergelijke samenwerkingsinitiatieven. Maar pas op: waar regionale energiecoöperaties samenwerken met grote windenergiebedrijven, ook gebruik maken van manipulatieve technieken, hun plannen proberen door te drukken door informatie te kleuren, locaal eigendom suggereren terwijl leden ver van de geplande turbines wonen en zich in deze lucratieve markt graag tot een heuse investeringsmaatschappij ontwikkelen, dan is er sprake van misdadige praktijken. Noem dat ook, om het uit te sluiten. Bij een deugdelijke evaluatie van RES 1 zou dit ook aan de orde zijn gekomen.

Blz 29 Zienswijze 39. Bij de geraadpleegde bronnen mis ik omwonenden van te plannen industriële windturbines, diverse actiegroepen tegen windenergie, advocaten die zich veel bezig houden met zaken tegen IWT’s, schrijvers van diverse kritische boeken over windenergie gerenommeerde wetenschappers, recente artikelen over actuele onderwerpen zoals laag frequent geluid en BSA, Windwiki.

Blz 30 Zienswijze 40. Star vast houden aan het lokaal opwekken belemmert een adequate oplossing voor het tekort in de winter zoals batterijen of waterstof uit Afrika importeren.

Blz 31 Zienswijze 41. Een vraag die 3x zo groot is, is niet te realiseren en kan onze natuur niet aan, dat we in de toekomst minder energie verbruiken doet daar niet veel aan af: bevolkingstoename en maar voortgaan op het meer en meer is daarbij niet mee genomen, omdat er niet aan attitudeverandering wordt gewerkt. Betere isolatie alleen lost dit niet op.

Bullit 1: Zienswijze 42. We gaan zorgvuldig om met landschappelijk kapitaal, maar nergens staat dat en hoe we zorgvuldig om gaan met menselijk kapitaal. Dat is wel een zeer essentiële omissie bij uitgangspunten. De bescherming ven gezondheid is grondwettelijk geregeld en wordt door plaatsing van turbines nabij bewoning met voeten getreden. Vandaar dat er zo veel rechtszaken plaats vinden tegen plaatsing IWT’s.

Blz 32 Zienswijze 43.Prima om en energievoorziening in de plannen voor de leefomgeving mee te nemen, prima om te besparen.

Blz 33 Afbeelding 4 Zienswijze 44. Prima om zo’n profiel te maken, maar met een discussie over anders consumeren en transporteren zou zo’n profiel er anders uit zien. Gemiste kans.

Zelf opwekken in de regio Zienswijze 45. Het is prima zelf op te wekken in de regio. Waar dat niet mogelijk is, zal het ook niet koste wat kost moeten worden doorgedrukt zoals nu gebeurt bij industriële windturbines. We hoeven ook niet alle groente in onze omgeving te verbouwen. We gaan ook niet koste wat kost zelfrijst verbouwen terwijl we dan zoveel gewasbescherming en groeimiddel zouden moeten gebruiken dat de gezondheid van de omwonenden daardoor ernstig beschadigt. Windenergie per se zelf op willen wekken is of obsessief of louter gericht op geld.

Blz34 Het RPE past binnen het provinciaal beleid. Zienswijze 46. De provincie zit met de handen in het haar. Het rijk heeft besluit over normen voor windturbines wederom uitgesteld. Dat komt niet omdat het zo eenvoudig is. Politici hebben ook wel door dat het een zeer discutabel dossier is, dat windenergie op land niet meer kan in Nederland, dat de geschikte plekken al bezet zijn en Nederland domweg te klein en te dicht

bevolkt is, dat steeds meer duidelijk is dat het ernstige gezondheidsschadedoor hoorbaar geluid, niet hoorbaar geluid, slagschaduw en licht en giftige sto en veroorzaakt, dat steeds meer maatschappelijk tegengeluid komt tegen voor de mens schadelijke industrieën, dat het vooral onverstandig is nog iets te starten met zoveel schade. De provincie is hierdoor ook in verwarring: probeert dan maar een norm te stellen, maar dat kan natuurlijk niet als het landelijk anders ligt of onduidelijk is. Dan worden burgers niet meer gelijk behandeld. Voor windenergie is op dit moment geen provinciaal beleid mogelijk anders dan op het rijk wachten, maar dat wordt getorpedeerd door advocaten van de Zuidas en rechtsbescherming die ten onrechte alleen voor initiatiefnemers is toegepast en niet voor omwonenden.

Kennis en expertise zoveel mogelijk lokaal Zienswijze 47. Natuurlijk twijfel ik niet aan de intelligentie en kennis van de inwoners van de stedendriehoek, maar ik zou toch de universiteiten, landelijke wetenschappers, kritische professionals en internationale wetenschappers hierbij expliciet betrekken

Kader bullit 3 Met eigen windmolens krijgen inwoners zeggenschap en regie. Zienswijze 48. De eigen windmolens zijn ‘eigen’ voor de enkele boeren die initiatiefnemer zijn. Voorts zal een coöperatie eigenaar zijn, bestaande uit leden die niet nabij de turbines wonen en ‘local voor local’ realiseren door zelf geld te verdienen aan de turbines terwijl de omwonenden er ziek van worden en hun vastgoed in waarde zien dalen. Het is local ten koste van local. De boeren die initiatiefnemer zijn, hebben in sommige gevallen spijt omdat ze niet van de gezondheidsschade wisten. Er is bekend dat een boer zich wilde terug trekken om deze reden, maar Pure Energie dat ook weer in de rechtszaal heeft kunnen blokkeren. Veel boeren, lang niet allemaal, maar vaak wel de initiatiefnemers zien hun verblijf in het gebied als werk, als industrie, als tijdelijk. Verdienen aan turbines past in dat plan. Sommige boeren, die dat anders zien en langer blijven wonen in het gebied, zien dat dan weer anders. Zeggenschap en regie door windturbines, 3e bullit: bullshit. (NB het woord windmolen is weer onduidelijk contrasterend in het zwart geschreven, heeft wederom wat manipulatiefs, sorry hoor)

Zoveel mogelijk kiezen voor coöperatieve projecten Zienswijze 49. Dat is een mooi uitgangspunt, maar niet als die coöperaties gericht zijn op eigenbelang en geld en daartoe manipulatieve technieken hanteren en zich eigenlijk uiteindelijk profileren als een investeringsmaatschappij. Ook hier geldt weer dat er geen deugdelijke evaluatie van de RES 1 heeft plaats gevonden.

Blz 36:

Zienswijze 50. Wederom een manipulatieve foto: ondergrens ontbreekt, het vermadurodammiseren van de omgeving is hierdoor niet zichtbaar, de wiek staat verhullend schuin op de mast in het beeld, één wiek is verhullend grijs, doordat de ondergrens ontbreekt en andere referentiepunten is de verhouding met de omgeving ende bomen niet zichtbaar. Als deze bomen zeer hoge bomen zoals populieren zouden zijn, zou de molen 10 x de molen moeten zijn. Dat kan niet op de foto. Als het een bomen van zo’n 15meter zou zijn, kan het al helemaal niet. Wat het geval kan zijn is dat de bomen nabij staan en de molen veel en veel verder weg of dat de bomen verhoogd staan.. Hoe manipulatief is dat !

Blz 37 RES 1.0: 8 km zone rond de Veluwe, de gemeente Lochem en ten noorden van Zutphen worden als opties genoemd. Zienswijze 51. Door de RES regio indeling bestaat de stedendriehoek uit de grote stad Apeldoorn met geen mogelijkheden voor turbines, de regio de Veluwe met beperkte mogelijkheden, waardoor de druk onevenredig groot is op het restgebied in vergelijking met de bestaande provinciale indeling of een indeling van Lochem bij de Achterhoek. Een gedegen evaluatie van de RES 1 had dit naar boven kunnen halen.

Blz 38 Initiatief IJsselwind Zienswijze 52. Het initiatief loopt al jaren met heel veel protest en rechtszaken. Deze kant van de zaak: de afstand tot de turbines, de zorgen rondom gezondheidsschade: in een objectieve weergave zou dit vermeld worden.

Initiatief Papenslagweg Zienswijze 53. Het betreft een zeer discutabel initiatief zowel wat lokale initiatiefnemers als Pure Energie betreft. Het is een initiatief wat zorgelijke kanten van de democratie en rechtsspraak in Nederland laat zien. Het is niet moeilijk deze kennis lokaal te verwerven. Voor een objectieve weergave zou dit vermeld moeten worden. Zienswijze 54. Er lopen op dit moment 8 rechtszaken tegen dit initiatief bij de Raad van State. Waarom wordt de rechtszaak van IJsselwind wel vermeld en deze 8 zaken van de Papenslagweg niet? Zienswijze 55. Veel mensen zijn inmiddels al uit het gebied rondom de Papenslagweg verhuisd vanwege de turbineplannen. Inmiddels is er niet alleen een verhuisstroom op gang gekomen, maar ook een emigratiestroom. Wie het zich kan veroorloven verhuist vanuit het gebied rondom de Papenslagweg naar het buitenland. Interessant om te vermelden in uw programma en perspectief dat uw geboden perspectief zo perspectiefloos kan zijn dat mensen het land verlaten. Het betreft vaak de beter opgeleide en meer gefortuneerde mens.

Blz 43

De vraag naar energie daalt van 10 Twh in 2019 naar 7 Twh in 2050 Zienswijze 56. Dat is heel mooi. Aangegeven wordt dat het komt door e iciënter gebruik door elektriciteit en energiebesparende acties zoals isolatie en e iciënter productieproces in bedrijven. Ik mis hier dus wederom het werkelijk anders consumeren en transporteren. Vanuit de TU Delft en vanuit WindWiki door dhr Gommers wordt aangegeven dat al aan de energievraag is voldaan. Kunt u aangeven hoe dat volgens hen en u zit en hoe zich dat met elkaar verhoudt. Wat is de rol van o shore wind hierbij?

Blz 48 Opwek in de regio. Zienswijze 57. Opwek in de regio alleen nastreven als het geen ernstige schade voor burgers oplevert. (zie ook opmerking no 43)

Blz 49 Biogashub in Lochem Zienswijze 57. Een heel mooi gedragen initiatief !

Blz 51 Het aandeel van windenergie is in absolute zin klein. Zienswijze 58. Het aandeel van windenergie mag in absolute zin voor de totale energieopwek dan klein zijn, de schade is immens. De gezondheidsschade aangebracht door de windenergie bij het ongeboren en jonge kind zal uiteindelijk leiden tot zeer hoge zorgkosten, erg veel leed, hoge maatschappelijke kosten. Datzelfde geldt voor de kwetsbare oudere mens en de jongeren en jonge kinderen met aangeboren beperkingen of aanleg daartoe welke door de windturbines kunnen verergeren of zich manifesteren. Het niveau van beschaving van een land is af te leiden van hoe dat land met haar kwetsbare inwoners omgaat. De kosten voor waardedaling van vastgoed zijn enorm en staan in schril contrast met het beperkte aandeel dat windenergie dus heeft. De sociale ontwrichting die al voor de plaatsing van de turbines is ontstaan tijdens het proces van ongeoorloofd plannen, doordrukken, geen rekening houden met omwonenden, niet luisteren is ernstig en brengt ook veel indirecte kosten met zich mee. In een wereld met dreigende conflicten en oorlogen is een hechte gemeenschap van groot belang. Dat wordt ontnomen door plaatsing van windturbines en leidt tot immense kosten als het gaat om daardoor stimulans van conflicten en onvoldoende weerbaarheid bij externe conflicten en oorlogen.

Blz 52 No 3 De maatschappelijke ontwikkelingen zijn maar beperkt te beïnvloeden. Zienswijze 59 Dat is onzin er zijn bibliotheken vol geschreven over hoe maatschappelijke ontwikkelingen te volgen en te sturen met werkelijke participatie van betrokkenen en er zijn lange wetenschappelijke studies waar dit het object van onderzoek en studie is. Dat is juist waar het aan schort: de energietransitie kan op een prachtige manier tot stand worden gebracht door werkelijke participatie van burgers die dan mondig worden geacht en niet zoals nu monddood worden gemaakt.

Blz55 Regel 20 Het programmateam bestaat uit.. Zienswijze 60. Ik mis artsen, wetenschappers, gedragsdeskundigen, WindWiki. Daar zit hem een belangrijke crux: een eenzijdig doordrukprogramma met oogkleppen op.

Blz 56 Communicatie als aandachtspunt. Zienswijze 61 De communicatie is eenzijdig. Eenzijdige communicatie is indoctrinatie, terreur. Werkelijke communicatie kent tweezijdigheid en invoelen in beleving en belang van de ander.

Blz 57. De energiegemeenschap Zienswijze 62. De energiegemeenschap beperkt zich tot opwek, opslaan, delen en leveren van energie. De energie is onderdeel van het totale leven, de energiegemeenschap zal onderdeel moeten zijn van de gemeenschap in al haar facettenen en daar dienstbaar aan moeten zijn. De energiegemeenschap zal een afgeleide moeten zijn van de totale gemeenschap met als kernpunten arbeid, vervoer, huisvesting, verdediging, zorg, onderwijs, landbouw.

De energiecoöperaties willen doorgroeien Zienswijze 63. Als een energiecoöperatie zich manipulatief, vanuit eigen belang en gericht op geld is gericht, is daar tot op heden geen correctie op aangebracht door overheid, RES 1, zienswijzen of dit rapport. Als dat niet gecorrigeerd wordt, zal dat leiden tot rechtszaken die mogelijk niet alleen bij de Afdeling, bij de Raad van State terecht komen, maar ook bij het

Strafrecht in het verlengde van actuele ontwikkelingen dat veroorzaken van gezondheid als strafbaar wordt gezien zie dossier Eternit, Chemours en de verdediging van mw Ficq daarin. Bij het betrekken van energiecoöperatie past een zorgvuldige evaluatie van de RES 1die duidelijk mist en een gedegen en gedragen integriteitstoets.

Blz 61 Plan MER plicht Zienswijze 64. Het provinciale Plan MER is nog niet vastgesteld. Hoe is daar nu al vanuit te gaan? Er is eerst een plan MER en een NRD bepaald en daarna het RPE. Dat lijkt mij de omgekeerde weg. Eerst moet beleid worden vast gesteld, dus eerst het RPE. Ik denk dan pas met echte en zorgvuldige evaluatie van de RES 1. Daarna zal op grond daarvan een NRD moeten worden opgesteld met inspraak en pas daarna een MER. Nu wordt gewerkt met een RPE op onvoldoende basis, op drijfzand, zonder goede evaluatie van hetgeen waarop het voortborduurt en de beoogde reikwijdte en details worden tevoren al bekend geacht hetgeen niet het geval evenals het e ect op het milieu wat pas ná vast stelling van het RPE kan worden bepaald, omdat je dan pas weet waar het over gaat.

Blz 62 Nieuwe bestuurlijke afspraken Zienswijze 65 Het is goed op bestuurlijk niveau goed samen te werken. Vanuit de gemeente Lochem en de provincie is hier binnen de RES 1nogal wat op af te dingen. Zo heeft de provincie een initiatief van de gemeente over genomen tegen de wil en wens van de gemeente en burgers in. Het is van belang dat dat in een evaluatie van de RES 1 wordt mee genomen. Het is van belang dat vanwege het vertrouwen van burgers in de politiek dit zorgvuldig behandeld wordt. De rechtszaken die lopen gaan voor een deel in belangrijke mate hierover: hoe bestuurlijk gereageerd wordt, hoe rechtsbescherming eenzijdig kan worden toegepast. Er is een nieuwe bestuurscultuur nodig om vertrouwen te herwinnen en belangrijke transities zoals nu plaats vinden met succes te kunnen uitvoeren. Een enkele zin op één van de laatste pagina’s van uw nota voldoet niet. Belangrijke problemen zijn juist ontstaan door de algemene bestuurscrisis in Nederland. Graag een goede nota en onderbouwing met acties op dit gebied.

Blz 64 Nieuwe wetgeving Zienswijze 66 Nieuwe wetgeving

Nieuwe wetgeving betre ende windenergie is een zeer heikel punt. Bepaling van normen is wederom door de overheid uitgesteld. Het duidt op de grote problemen: hoe te besturen en hoe burgers te beschermen. Ter illustratie uit het bericht uit de Staatscourant van 6 juni j.l.:

De verdere totstandkoming van de algemene maatregel van bestuur waarin de nieuwe milieuregels worden opgenomen, heeft vertraging opgelopen waardoor inwerkingtreding van die regels per 1 juli 2025 niet meer haalbaar is. Dit heeft te maken met het feit dat een afstandsnorm die in acht moet worden genomen tussen windturbines en windturbinegevoelige gebouwen een politiek gevoelig onderwerp is waarover de meningen uiteenlopen. Blz 65 Doorzetten, samenwerken en houvast creëren. Zienswijze 67 Graag ! Ik doe mee, maar dan wel op basis van vertrouwenwekkend bestuur met aandacht voor de gezondheid van haar burgers en uitgaande van de grondwet en basisrechten van de mens.

Blz 71 Windenergie: rendement, investeringen, kosten Zienswijze 68. Dit kostenplaatje biedt een stuitend onvolledig beeld: zorgkosten door ziektes en aangeboren beperkingen zullen immens zijn en permanent en zijn niet meegerekend. Bij een turbine ben je op een gegeven moment uit de kosten. Dat is never nooit het geval bij ziektes en beperkingen. Onvoldoende nachtrust en het niet goed kunnen verrichten van werk of dure fouten maken is niet mee gerekend. Waardedaling van vastgoed is niet mee genomen. Veroorzaakt leed door het krijgen van ziektes of een kind met een beperking kost zoveel dat het niet in geld is uit te drukken. Verlies van woongenot is qua leed niet meegenomen. Door verlies aan woongenot kosten moeten maken om elders in rust en met plezier te kunnen vertoeven is niet mee genomen. Verhuiskosten als gevolg van de bekende gezondheidsproblemen zijn niet mee genomen. Rechtszaken die omwonenden moeten aanspannen om hun recht te kunnen halen zijn qua kosten niet meegerekend. De vele uren en jaren die omwonenden moeten besteden aan het laten horen van hun geluid om voor hun rechten op te komen bv door het indienen van een zienswijze zoals ook op dit document zijn niet meegenomen en lopen omgerekend per burger in de tonnen. Kortom: het voorgestelde verdienmodelletje klopt niet en legt de lusten en de winsten bij de initiatiefnemers en de lasten bij de omwonenden.

Dat is makkelijk verdienen, dat is makkelijk ondernemen. Zo kunnen we het allemaal wel.

Blz 72

Spelregels Zienswijze 69. De nieuwe normen zijn er nog niet. Het is te hopen dat die de burger wel voldoende beschermen. Tot die tijd is er een overbruggingsregeling waar initiatiefnemers en hun advocaten, dankbaar gebruik van maken door creatieve geitenpaadjes te bewandelen waardoor ze nota bene de gekozen gemeentelijke en provinciale politici voor het blok kunnen zetten.

Onder spelregels 2e bullit Zienswijze 70 Het plan MER is geen feitelijk en onafhankelijk onderzoek. Bv bij slagschaduw wordt voortgeborduurd op de wensen van de windindustrie aangegeven.

Blz 80 Redenen om de RES te actualiseren no 4 Vanwege de oorlog in Oekraïne wordt minder afhankelijk zijn van het buitenland voor energie van belang geacht. Zienswijze 71. Dat is begrijpelijk, maar om oorlog te voorkomen is juist handel, contact en dialoog en minder welvarende landen door energieaankoop wat rijker maken nodig zodat een steviger middenklasse zich kan ontwikkelen wat oorlogsdreiging pas echt vermindert. Daarom juist zijn na de 2e wereldoorlog samenwerkingsverbanden zoals de EEG opgericht. Laten we niet bang zijn, laten we moed, laten we guts tonen.

Blz 83 De vier belangrijkste informatiebronnen… Zienswijze 72. Hierbij mis ik niet alleen burgers, maar vooral ook nationale en internationale wetenschappers, de vele artikelen en boeken geschreven over windenergie, WindWiki, artsen, audiologen, medische professionals, zorgprofessionals, psychologen.

Blz 84 De gemeenten hebben een spilfunctie, dat is terug te zien in omgevingswet, energiewet en warmtewetgeving. Zienswijze 73. Helaas ligt de praktijk 180 graden anders: de initiatiefnemers hebben het voor het zeggen, zetten de gemeente buiten spel en laten hun dure Zuidasadvocaat juridische geitenpaadjes zoeken zodat de provincie zich overruled voelt. Voor een belangrijke verandering zoals de energietransitie is het goed de realiteit mee te nemen en niet te blijven hangen in dromen en papieren werkelijkheden.

Wat maakt het dossier windenergie zo ellendig ?

1. Er is sprake van te verwachte ernstige gezondheidsschade met name bij de kwetsbare mens, wat internationaal bekend is en ook bij de huidige Nederlands overheid gezien de twijfel bij het besluiten tot nieuwe normen en er wordt niets mee gedaan.

2. Windenergie wordt doorgedrukt door de overheid middels manipulatie, intimidatie, terreur, verkeerde informatie, niet reageren op inspraak, relevante zienswijzen negeren of verdraaien om daardoor in een dicht bevolkt land op plaatsen waar geen ruimte is voor turbines ze toch te kunnen plaatsen, geen rekening houdend met belangen van burgers en niet bereid zijn financiële gevolgen hiervan serieus te nemen door bijvoorbeeld fatsoenlijke uitkoop of alternatieven beschikbaar te stellen.

3. Het proces wordt jaren voortgezet tot mensen uitgeput zijn, verhuizen of emigreren en gemeenschappen sociaal ontwricht zijn.

4. Er is een merkwaardig proces gaande waarbij ieder op zijn plek een stukje van deze misdaad op zich neemt (ambtenaren, beleidsmakers, initiatiefnemers) zonder verzet, gevangen in de obsessie dat zoiets nodig is om het milieu te sparen.

Zienswijze C Verzonden: vrijdag 27 juni 2025 11:47 Aan: RPE Regio Stedendriehoek <rpe@regiostedendriehoek.nl> Onderwerp: Zienswijze op Regionaal Programma Energievoorziening (RPE)Als inwoner

LS, Als inwoner van de gemeente Lochem heb ik het proces van bovenstaand programma actief gevolgd. (heb ik ook gedaan bij RES 1.0) Ik wil graag de volgende punten inbrengen in mijn zienswijze: 1. Proces RPE. Bij de RES 1.0 is een uitgebreid programma geweest om als bewoner mee te denken/spreken over de invulling van de RES 1.0. De uitkomst was dat er een inspanningsverplichting was voor 2030. Nu wordt heel eenvoudig de inspanningsverplichting doorgeschoven naar 2035. Mijn vraag is, zijn regionale politici wel in staat besluiten te nemen over dergelijke grote projecten. Om goede besluiten te nemen is voldoende kennis noodzakelijk en moet men de moed tonen om besluiten te nemen die niet elke inwoner wel gezind zijn. Ik mis in bijna elke discussie, als we niets doen om CO2 uitstoot te reduceren, we bijv. ook grote(re) klimaat/gezondheidsrisico's lopen. Als gemeente Lochem liggen we tegen provincie Overijssel aan. Bijv. tav wind wordt daar door Provincie wel duidelijk sturing gegeven. (ook voor Deventer, buiten RPE ook onderdeel stedendriehoek). 2. Doelstelling hoeveel opwek in regio. De doelstelling blijft gelijk aan RES 1.0. Wat mij zeer verbaasd is dat er niet kwalitatief iets is veranderd in doelstelling. Groot deel van doelstelling komt tot nu toe uit zon en zal volgens RPE nog verder uitgebreid moeten worden. We zien nu al de problemen van groot aandeel zon.

Extra netcongestie en vaak zeer lage opbrengsten. Huidige subsidieregelen zijn onvoldoende om investeringen in zon rendabel te houden/maken. Zie ook problematiek van terugleverkosten en einde salderingsregeling. 3. Netcongestie. In rapport komt verschillende keren netcongestie aan de orde. Wat ik mis is het feit dat het elektriciteitsnet bestaat uit verschillende niveau's. We kunnen hierbij denken aan: hoogspanningsnet, middenspanningsnet en laagspanningsnet. Elk net kent zijn eigen problematiek en eigen mogelijk oplossingen om problemen te reduceren.

Voor alle netten geldt dat het grootste probleem de piekbelasting is, de vraag is kunnen we die de piek reduceren. Lost op korte termijn (deel) probleem netcongestie op en kan mogelijk extra investeren reduceren. Indien we meer elektra van buiten regio betrekken dan zal meer geïnvesteerd moeten worden in het hoogspanningsnet. Dit zal waarschijnlijk leiden tot meer hoogspanningslijnen boven de grond, dit met zijn eigen problematiek (ruimte, zicht, gezondheid). 4. Betaalbaarheid Verschillende keren wordt het woord betaalbaar gebruikt. Soms wordt er wat genoemd over productiekosten zon of wind. Verder komt dit nergens terug (bijv wat zijn kosten biogas en kernenergie). Om goede keuzes te maken is meer inzicht nodig in kosten. Niet alleen in opwek, maar ook in transport en eventuele opslag (veel zon vraagt tussenopslag). Zonder naar kosten te kijken kan men veel discussie hebben en besluiten nemen, maar we moeten het met zijn allen wel betaalbaar houden. Tot zover mijn reactie op RPE.

Zienswijze D Zienswijze RPE Stedendriehoek Barchem, 4 juli 2025

Van: Vereniging Hobama (Houd landelijk Barchem Mooi en Aantrekkelijk). p/a Vordenseweg 4, 7244 PS Barchem. Mail Hobama@kpnmail.nl. Tel. 06 51547553 Aan: De Gemeenteraad en het College van B & W van de gemeente Lochem Cc Regiostedendriehoek

Betreft: Zienswijze ontwerp Regionaal Programma Energievoorziening 2.0

Geachte leden van de Gemeenteraad en het College van B & W van de gemeente Lochem en leden van het bestuur van de Stedendriehoek, Als vereniging Hobama (Houd landelijk Barchem Mooi en Aantrekkelijk) met 180 leden dienen wij een zienswijze in op het RPE 2.0. Onze zienswijze betreft het ontwerp RPE 2.0 in zijn algemeenheid en daarnaast de impact en gevolgen voor de gemeente Lochem.

1. Pas op de plaats is prima Meerdere aspecten spreken ons aan. Pas op de plaats met het bod (in feite een inspanningsverplichting) en dat bod doorschuiven naar 2035 getuigen van een grotere realiteitszin. De netcongestie is veel groter dan verwacht en zet een rem op realisatie. Positief is ook de aandacht voor en het meetellen van andere energiebronnen. Daarbij wel de aantekening dat ze moeten worden ingebed in de totale energiemix. Met andere woorden in de totale energiedoelstelling moet het een draaien aan knoppen worden. Als we bijvoorbeeld via biogas of kernenergie een bepaalde hoeveelheid groene energie kunnen realiseren, dan kan het bij zon en wind navenant minder. Graag zouden wij zien dat een dergelijke systematiek nadrukkelijk in het RPE 2.0 wordt meegenomen. Energiegemeenschappen zijn mogelijk een kansrijk initiatief. Laat dat initiatief niet over aan de plaatselijke energie coöperaties, maar werk van onderaf door het initiatief in de dorpen en kernen bij de lokale groeperingen te laten zoals het Energie Collectief Barchem, Zwiep en Nettelhorst. 2. Grote zorgen over zoekgebieden voor locaties voor windturbines Allereerst een groot zorgpunt, dat in de behandeling van het RPE 2.0 aan de aandacht dreigt te ontsnappen. Het zijn de mogelijke locaties voor windturbines.

Als vereniging staan wij voor het behoud en zorg voor het landschap, wat het Lochemse College gelukkig ook als het kapitaal van de gemeente ziet. Grootschalige windturbines horen in het kleinschalige landschap niet thuis. Zet ze op zee.

Bij het RPE 2.0 wordt in de zijlijn verwezen naar het Plan MER van de provincie, Daarbij is een studie gevoegd van ROM/Sweco ook bedoeld voor het RPE 2.0 met daarin een toetsing van onderzoeksgebieden voor het plaatsen van windturbines met tiphoogten tussen 178,5 en 246 meter. Dit is onder meer specifiek voor de gemeente Lochem onderzocht. Aan de hand van verschillende criteria (w.o. landschap, Nationale landschappen, ecologie, netaansluiting en concept geluidsnormen) zijn in Lochem ca 12 locaties beoordeeld, waaronder – absurd genoeg – de Lochemse Berg. Van die 12 blijkt er hooguit een die op basis van de door ROM Sweco aangedragen criteria (thema’s) in overweging zou kunnen worden genomen. Het blijkt dus dat het Lochemse landschap gewoon niet geschikt is voor windmolens. Het is van belang dat de gemeente die onontkoombare conclusie onderkent en nu bij de behandeling van het RPE beleidsmatig vertaald. Zo niet dan ontstaat een groot risico. Dergelijke onderzoeken hebben het grote manco dat ze een eigen leven gaan leiden zolang locatiecriteria nog niet wettelijk en op gemeentelijk beleidsniveau zijn vastgesteld. Initiatiefnemers voor een windproject kunnen ermee aan de haal gaan.

Daar zijn pijnlijke voorbeelden van, zoals in Exel Wij doen een dringend beroep in het kader van het RPE 2.0 op de gemeenteraad van Lochem om een uitspraak te doen op de door ROM/Sweco als negatief beoordeelde locaties (waaronder ook Exel) ook daadwerkelijk uit te sluiten voor de aanleg van windturbines. 3. Goede evaluatie en duidelijke cijfers ontbreken Bij een ingrijpend programma voor de energievoorziening zou een gedegen evaluatie van het vorige programma RES 1.0 een ‘must’ moeten zijn. Het ontbreken is een fundamentele tekortkoming voor verder planning. Wat is er goed gegaan, waar hebben we indertijd de plank misgeslagen en welke lessen kunnen we leren van RES 1.0? Het is onbegrijpelijk dat zo’n evaluatie ontbreekt. Hier en daar wordt teruggegrepen op RES 1.0, maar dat gebeurt gefragmenteerd. Wij dringen erop aan om alsnog zo’n evaluatie uit te voeren. Dan wordt ook zichtbaar dat RES 1.0 het met zijn focus op grootschalig zon en grootschalig wind mis had en dat de grote ‘winst’ dankzij zon op dak volledig werd onderschat. Cijfers van wat inmiddels aan duurzame energie opwekkingscapaciteit in de regio en op gemeentelijk niveau is gerealiseerd of in uitvoering is ontbreken, terwijl deze wel voorhanden zijn (CBS, RVO Nederland). Ook dat is een fundamentele tekortkoming van het ontwerpprogramma wat daarmee erg abstract en onduidelijk blijft.

Neem meer cijfermatige duidelijkheid en een evaluatie op in het programma. 4. Landelijke beleidsontwikkelingen worden genegeerd. In de afgelopen jaren is door de regering een kentering ingezet in het energiebeleid. Kort gezegd was de boodschap nadruk op windenergie op zee, zonneparken niet meer op landbouwgrond en natuur (Kamerbrief 26 oktober 2023 met daarin de verscherpte zonneladder). Aan dat laatste hebben ook de gemeenten, provincies, waterschappen en ngo’s zich geconformeerd. Het RPE dient ze daarom als uitgangspunt te nemen. Merkwaardig dat dat niet gebeurt. In plaats daarvan worden in het RPE nog sluipwegen aangeven om toch nog zonneparken op landbouwgrond te kunnen aanleggen. Die sluipweg zit in het woord agri-pv, zonder dat precies wordt aangegeven wat daaronder wordt verstaan. Dat zet de deur wagenwijd open voor initiatiefnemers om op landbouwgrond toch grootschalige zonneparken te realiseren. Zoiets als vele hectares grond met daarop panelen met daar tussendoor fruitbomen en koeien. Als alleen fruit en/of koeien op landbouwgrond niet rendabel zijn, is het einde oefening. Zeg duidelijk nee tegen aanleg op

landbouwgrond. Nee is néé. Dicht dit gat! Jaag omwonenden en beschermers van het landschap niet opnieuw in de gordijnen.

5. Hou op met rekenen in hectares en aantal windturbines Merkwaardig en storend is dat in het bod nog steeds wordt gerekend in Terra wattuur (TWh) en dan weer in hectares zonnepark en aantal windturbines. Daar gaat het niet om, het gaat om opgewekte energie en het daartoe vereiste vermogen, uitgedrukt in MW(Megawatt) voor windturbines en MWp (Megawatt piek) voor zonne-energie). Reken aan de hand daarvan wat gerealiseerd is en wat de vervolgdoelstelling is. Het daarnaast hanteren van Twh maakt het nodeloos verwarrend. Overigens, wat of zonne-energie komt van grootschalige zonneparken of van zon op dak doet er niet toe. Het gaat voor het rekenen om dezelfde groene energie. 6. Bod voor 2035 is al deels/of helemaal behaald Doel in het RPE is om het doel zo snel mogelijk te behalen na 2030, maar uiterlijk in 2035. Als we naar de cijfers kijken zijn we al een heel eind op weg, dan wel is het doel al behaald. Daarbij is het goed om verschillende doelstellingen van verschillende ‘partijen’ te bezien. Wat schrijft het Klimaatakkoord voor, wat wil de Stedendriehoek en wat wil de gemeente Lochem. De cijfers hiervoor zijn beschikbaar. Het is voor ons onduidelijk waarom deze cijfers uit onverdachte bronnen (RVO, CBS, RES Nederland, SDE++) niet worden gehanteerd. a. Klimaatakkoord Kijken we naar het Klimaatakkoord voor wind, dan is de wettelijke doelstelling voor de Stedendriehoek 28 MW.

Daarvan is inmiddels 20 MW gerealiseerd of in aanbouw (met goedgekeurde SDE++ subsidie). Dus nog 8 MW te gaan om aan de wettelijke doelstelling te voldoen. Wat betreft zon is de doelstelling voor 2030-2035 in het Klimaatakkoord 679 MWp. Daarvan is inmiddels al 615 MWp gerealiseerd (juni 2024). Nog te realiseren zo’n 10 procent (64 MWp) wat goed mogelijk is gezien het enorme potentieel voor zon op dak. b. Stedendriehoek/Cleantech De Stedendriehoek heeft ervoor gekozen om boven het wettelijk vereiste uit het Klimaatakkoord er nog een stevige schep bovenop te doen. Passend bij het bod handhaven en doorschuiven naar 2035 is de vraag gerechtvaardigd of die ambitie in omvang en energiemix niet moet worden bijgesteld, mede gezien de netcongestie en de nieuwe bronnen van de energiemix zoals biogas en kernenergie. De Stedendriehoek/Cleantech rekent in TWh. Het totaal bod komt uit op 1,07 TWh, verdeeld over 0,11 TWh wind en 0,96 TWh zon. Daarvan is inmiddels 0,554 TWh aan zon gerealiseerd. c. Gemeente Lochem Het goede nieuws komt uit Lochem. De eigen beleidsdoelstelling is omgerekend ca 110 MWp aan zonne-energie. Dat doel is met 114 MWp (juni 2024) inmiddels behaald, dankzij het succes van het technisch en maatschappelijk veel betere zon op dak. Dat neemt nu 45 % van de doelstelling voor haar rekening. Het bruto potentieel is nog eens ca 282 MWp alleen voor zon op dak.

Lochem kan zodoende de instructie uit de Verscherpte Zonneladder (geen grootschalig zon op landbouwgrond en natuur) zonder meer doorvoeren en de doelstelling verder overtre en.

Wat windturbines betreft is het doel niet bereikt (exacte cijfers ontbreken nog) Dat is niet verwonderlijk. Het kleinschalige landschap van de Stedendriehoek en Lochem in het bijzonder leent zich eigenlijk niet voor windmolens. Lochem wacht terecht op nieuwe landelijke normen alvorens windprojecten in behandeling te nemen. Echter, als de potentie van zon-op-dak goed wordt benut, ondersteund door batterijen, kan het doel van groene energie uit wind in ruime mate ruimschoots worden gecompenseerd. Voor Lochem betekent het dat zeer kritisch moet worden gekeken naar het bod om 12 kleinschalige windmolens te realiseren. Ze zouden alleen te overwegen zijn als er ruim draagvlak voor is en ten minste 50 procent van de winst gaat naar participatie. Bovendien moet de hand worden gehouden aan voorwaarden voor landschap, natuur, nationale landschappen en natuurnetwerk, leefomgeving, gezondheid, e iciënte netaansluiting etc. en aan de MER. In de tafelbespreking van de gemeenteraad Lochem over het RPE werd aangevoerd dat er lokaal een goede verhouding moet zijn tussen energie uit wind en energie uit zon. Dat slaat de plank volledig mis, want opgewekte energie of het nu uit zon of wind komt, komt in de grote landelijke net terecht en wordt vervolgens verdeeld door de energiemaatschappijen. Hoezo lokaal? 7.

Winst door meetellen van zon op dak Het is nog steeds volstrekt onbegrijpelijk dat in de RES 1.0 zon op dak niet meetelde. Gelukkig gaat vanaf 2026 gaat zon op dak eindelijk volwaardig meetellen in de optelsom voor 1,07 TWh. Het gaat dan om een zeer grote hoeveelheid groene energie. Landelijk meer dan 7 TWh, waarbij ook landelijk is afgesproken dat van die hoeveelheid zon op dak in de berekeningen van de regionale programma’s meetellen. Omgerekend betekent dat voor de Stedendriehoek dat 0,4 TWh kan worden meegeteld. Door dit meetellen, is windenergie feitelijk niet meer nodig. In de RPE 2.0 wordt dit genegeerd. Voeg alsnog deze hoeveelheid groene energie toe en geef aan wat dit voor het ontwerp bod gaat inhouden. Een belangrijke kanttekening hierbij, is dat de Stedendriehoek niet op haar lauweren moet gaan rusten, maar voortvarend aan de slag moet met de energietransitie. Voor ons is daarbij prioriteit, dat die voorzieningen geen aanslag op het landschap mogen hebben en/of geen overlast aan omwonenden mogen opleveren. Leg dat vast. 8. Herzie de energiemix Ook zegt het RPE dat nu ook andere vormen van groene energie moet worden gekeken zoals biogas. Er is alle reden om de oude energiemix te herzien. Daarbij zou het uitgangspunt moeten zijn dat het totaal bod ongewijzigd blijft.

Als bijvoorbeeld biogas een bepaalde hoeveelheid groene energie oplevert, moet die hoeveelheid bij een andere groene energieleveraar in mindering worden gebracht, bijvoorbeeld wind. Kortom het is een kwestie van de knoppen draaien. Neem hiervoor een systematiek op het RPE. 9. Vererger de netcongestie niet. In het RPE 2.0 moeten belangrijke ontwikkelingen van de laatste jaren ten aanzien van de energietransitie in ogenschouw worden genomen. De meest pregnante is de netcongestie. Het grote risico bestaat, dat de boel naar verwachting blijft vastlopen door een overaanbod aan groene energie. Volgens de prognoses van onder meer Tennet gaat dat nog vele jaren duren. Bouw een regeling in om dat aanbod te kunnen temperen. Laat geen nieuwe grootschalige projecten voor groene energie toe, wanneer deze gevolgen hebben voor de netcongestie. Wijs ze af of zet ze in de wacht. Het is anders dweilen met de kraan open.

In dit kader worden hiervoor al gauw batterijen en ander gedrag als mogelijkheden genoemd om dat aanbod te sturen. Daarbij wordt dan al heel snel het gesubsidieerd ondersteunen van batterijvoorzieningen genoemd voor grootschalige projecten. Gelijke monniken, gelijke kappen. Als er gestimuleerd wordt dan ook voor de batterijen voor particulieren. Daar is nog veel potentieel voor handen. In Lochem is nog 62 procent van de daken niet benut voor zonnepanelen. Stimuleer zoveel mogelijk deze wijze van groene energie-opwekking. Zet het boven aan de lijst met prioriteit. Tot slot Wij roepen wij de gemeente Lochem op om met name wat betreft natuur, Nationale landschappen, Groene Ontwikkelingszones en Ecologische verbindingszones een eigen beleid te formuleren in het verlengde van het beleidskader kleinschalig zonne-energie en de amendementen gedaan bij de vaststelling van RES 1.0. Tot zover onze zienswijze. Met vriendelijke groet namens het bestuur van de vereniging Hobama,

Hans Siemes, voorzitter Hobama (06 51547553, hanssiemes@planet.nl)

Zienswijze E

Zienswijze F

Zienswijze op het ontwerp Regionaal Programma Energievoorziening (RPE) 2025 Stedendriehoek Ingediend door: Stichting Slagkracht Betreft: Zienswijze op het ontwerp RPE 2025 Stedendriehoek ingegeven door bezwaren tegen plaatsing van windturbines nabij de Papenslagweg, gemeente Lochem Datum: 5 juli 2025

1. Inleiding Als omwonende van het gebied rond de Papenslagweg maak ik bezwaar tegen de wijze waarop het ontwerp-RPE 2025 richting geeft aan de mogelijke ontwikkeling van grootschalige windenergie, en indirect ruimte biedt aan initiatieven zoals het project Windpark Papenslagweg. Deze zienswijze is onderbouwd vanuit juridische, ecologische, gezondheidskundige en bestuurlijke perspectieven.

2. Juridische en procedurele bezwaren Gebrek aan uitsluiting van kwetsbare gebieden: In het ontwerp-RPE wordt geen expliciete uitsluiting gedaan van gebieden met hoge landschappelijke en ecologische waarde, zoals het buitengebied omgeving Papenslagweg. Dat geeft initiatiefnemers vrij spel. Indirecte sturingskracht van het RPE: Hoewel het RPE formeel geen bindend kader is, wordt het door provincies en gemeenten wél gebruikt als beleidsmatige legitimatie voor windprojecten. Daarmee heeft het feitelijk juridische werking zonder democratische verankering op gebiedsniveau. Verstoring van bestuurlijke verhoudingen: De provincie neemt steeds vaker de regie over van gemeenten via projectprocedures (zoals bij Papenslagweg), waardoor lokale omgevingsvisies buiten spel worden gezet. Gebrekkige evaluatie van RES 1.0: Het RPE wordt gepresenteerd als herijking van RES 1.0, zonder dat er een duidelijke evaluatie heeft plaatsgevonden van de lessen uit de eerste ronde. Wat zijn de concrete leerpunten en hoe zijn die verwerkt? Democratische legitimiteit van RES-regio's: De huidige RES-regio-indeling kent een onduidelijke democratische basis. Gemeenteraden hebben beperkt invloed op de wijze waarop binnen RES-regio’s beleid wordt gevormd.

Misbruik van RES-bod Lochem: De oorspronkelijke bijdrage van Lochem (0,11 TWh) wordt door sommige initiatiefnemers driemaal overschreden zonder dat daar gemeentelijk beleid aan ten grondslag ligt.

1

Strafrechtelijke risico’s en aansprakelijkheid: Er zijn juridische risico’s voor beleidsmakers en initiatiefnemers wanneer opzettelijk schade wordt toegebracht aan de volksgezondheid of het milieu (zie ook artikel 173a/b Sr; vergelijk Tata Steel/Chemours). Ontwikkelingen rond ecocidewetgeving onderstrepen dit belang.

3. Gezondheid en leefomgeving Gebrek aan aandacht voor gezondheidseffecten: Het RPE noemt nergens de mogelijke gezondheidseffecten van windturbines, zoals slaapverstoring, stress of hinder door laagfrequent geluid. Dit is in strijd met het gemeentelijke beleid op gezondheid (Kadernota 2025: thema "Gezond en vitaal leven"). Onvoldoende normering windturbines: Er ontbreken landelijke normen voor afstand, geluid en trillingen. Turbines van 280 meter veroorzaken structurele aantasting van de leefomgeving. Ook restenergie via betonnen funderingen draagt bij aan lokale warmtebelasting en bodemverstoring. Hantering van afstandsnormen tot bewoners In het gebied van de Papenslagweg worden door initiatiefnemers 3 industriële windturbines voorzien. Op basis van afstandsnormen tot bewoners kan je alleen de conclusie trekken dat de gezondheid van bewoners niet beschermd wordt. NB: Dit is op basis van laatste wetenschappelijke medische onderzoeken ook de conclusie in geval er op basis van “twee keer tiphoogte” een windpark wordt aangelegd. Ook dan wordt de gezondheid van bewoners niet gewaarborgd. Zienswijze: Het plan-gebied Papenslagweg is te klein voor een grootschalige, industrieel windproject om de gezondheid van bewoners voldoende te beschermen/waarborgen. Vergrijzing van de regio: In de Kadernota 2025 wordt expliciet benoemd dat de regio Lochem sterk vergrijst.