Rapport Rekenkamer gemeente Lochem - Normaliseren is te leren DEF

De gesprekken met ‘t Baken worden als prettig ervaren en zijn integraal ingestoken De meeste respondenten geven aan dat ze na het doen van de melding snel een gesprek hadden met het ‘t Baken. Bij de huisarts was het vaak al dezelfde dag. De intakegesprekken zijn in de meeste gevallen gevoerd door één of beide ouder(s). Ook was het kind zelf vaak aanwezig. Alle respondenten hebben de personen die ze wilden meenemen naar het gesprek, kunnen meenemen. Vaak wordt aan inwoners gevraagd of het netwerk ook een mogelijk antwoord kan bieden op een hulp- of ondersteuningsvraag. Ouders wijzen dit regelmatig af, bijvoorbeeld met het argument ‘zij zijn ook druk’. Medewerkers van ‘t Baken proberen hier op door te vragen en vaak blijkt er dan meer mogelijk in het netwerk dan gedacht. Steunfiguren en het team ervaringsdeskundigen (ED) spelen hierin ook een belangrijke rol, bijvoorbeeld in een soort buddyrol van mensen die in een vergelijkbare situatie hebben gezeten. Uit de gesprekken met cliënten komt duidelijk naar voren dat ‘t Baken het netwerk en de eigen kracht in het gesprek uitvoerig hebben besproken. De meeste respondenten geven aan dat er ook over andere zaken, zoals de gezinssituatie, de financiën, de werksituatie, het netwerk of over broertjes of zusjes is gesproken.

Dit zorgt er ook voor dat cliënten het idee krijgen dat ze gehoord worden en dat er echt samen gezocht wordt naar een oplossing. ‘We hebben zeker een breed gesprek gevoerd. Het is gegaan over waar wij als gezin tegenaan liepen en hoe zij daar als consulent tegenaan keek. Over een oplossing is toen helemaal nog niet gesproken’. ‘Het was een breed gesprek waarin we eerst gingen kijken naar de situatie van onze zoon, maar het ging ook om de draaglast van ons als ouders. Eigenlijk ook hoe onze week eruit ziet en de zorg rondom hem.’ ‘Het werd echt een gesprek. Ook echt een breed gesprek: bij welke situaties loop je tegen 'het probleem' aan? Er werd ook gevraagd naar huis, school en de sportvereniging. Ze wilde van alles weten en vooral ook wat we wilden bereiken.’

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 43 van 57

Alle respondenten geven aan dat er voldoende gelegenheid was om hun persoonlijke of gezinssituatie te schetsen. De gesprekken worden door ouders en cliënten over het algemeen als erg prettig en constructief ervaren. Van de gesprekken worden ook verslagen gemaakt die volgens de inwoners doorgaans goed weergeven wat er tijdens het gesprek is besproken.

De consulenten van team Jeugd met Gezin zijn betrokken, goed bereikbaar en beschikken over veel kennis en kunde De meeste respondenten zijn erg positief over de houding en de bejegening van de medewerkers van ‘t Baken. Een sterk gedeelde mening is dat ze betrokken zijn en een open houding aannemen in de gesprekken. Respondenten hebben het idee dat er uitvoerig met hen is gesproken en dat zij serieus worden genomen. Ook over de kennis van consulenten zijn de respondenten erg tevreden. Het wordt als positief ervaren als de consulenten eerlijk zijn als ze iets niet weten en aangeven dat ze het gaan uitzoeken. Het ontbreken van specifieke kennis wordt pas als probleem gezien op het moment dat de consulent met een oplossing komt, waarbij de ouders de indruk hebben dat het niet aansluit bij hun behoefte. Er zijn slechts een paar respondenten die in het verleden te maken hebben gehad met een medewerker waar ze niet tevreden over waren. ‘Het fijne was dat ze ook niet direct met een oplossing kwam. Ze heeft echt vooral geluisterd.’ ‘Heel spontaan, toegankelijk en veilig.

Ze gaf echt het gevoel dat je gezien wordt als ouder, maar was er ook voor het kind zelf.’ ‘Ze haalde toch wel heel goed de essentie uit het feit dat het vorige niet goed werkte en dat heeft ze wel heel goed vertaald naar deze oplossing.’ Omdat de medewerkers van ‘t Baken in veel gevallen als regisseur optreden, is ook gevraagd naar de bereikbaarheid en het nakomen van afspraken door de consulenten. Deze wordt als zeer positief ervaren. Evenals de terugkoppeling en het tussendoor informeren naar de situatie bij de cliënt, benoemen verschillende inwoners als erg prettig. ‘Perfect, ze informeert ook tussendoor. Het komt gewoon geïnteresseerd over, zonder too much te zijn.’ ‘Super goed, altijd bereikbaar per mail en app. Er is ook altijd een verslag voor de terugkoppeling. Dat doen ze ook na iedere bijeenkomst.’ In eerste instantie via de mail contact gehad. Veel meegedacht via de mail en dat was voor ons prima. In aanloop naar het gesprek ging dat goed. Op belangrijke momenten kon ik haar bereiken.

De voorliggende of eigen kracht oplossing is vaak passend (hoewel er soms nog wel andere jeugdzorg nodig is) In alle gesprekken is aangegeven dat er een vorm van voorliggende voorzieningen en/of eigen kracht oplossing is ingezet, soms wel in combinatie met jeugdhulp. De waardering voor de aangereikte oplossingen (dat wil zeggen voorliggende voorzieningen) is erg groot. Vaak is ieder beetje ondersteuning in een situatie waarin het eigenlijk niet meer gaat, zeer welkom, al blijft er in sommige gevallen ook echte jeugdzorg nodig. ‘Wij ervaren een stuk ontlasting wat fijn is, ook al zijn het maar een paar uurtjes per week.’ ‘Ik weet nog niet wat de echte uitwerking is, maar ik denk zelf dat het heel goed uitpakt. De sportcoach is ook een jongen waar onze zoon tegen opkijkt en dat werkt voor hem heel goed.’

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 44 van 57

‘Ze zit beter in haar vel. Ze kan beter verwoorden wat haar dwars zit en wat ze minder leuk vindt aan iemand anders. Meer assertiviteit, ze kiest nu meer zelf waar ze op ingaat. Ze kan er een stuk beter mee omgaan.’ Als het gaat om de wachttijd tot het daadwerkelijk ontvangen van de ondersteuning, geven slechts twee respondenten aan dat dit in hun ogen (erg) lang duurde. Wanneer er wachttijden zijn, dan ligt dit vaak aan de (zorg)aanbieders en niet aan ‘t Baken, bemerken respondenten. Er is ook gevraagd naar succesfactoren voor het behalen van het resultaat. Hierbij geven respondenten aan dat het hebben van een luisterend oor (bijvoorbeeld in groepssessies zoals Pleinverhalen) en iemand die concrete handvatten kan bieden voor de opvoeding, erg succesvol zijn geweest. Op dit vlak komen veel tips en adviezen van de partijen die de ondersteuning bieden, maar ook de medewerkers van ‘t Baken worden in die hoedanigheid genoemd. Ouders en jeugdigen bouwen een vertrouwensrelatie op met deze medewerker. Omdat de medewerker van ‘t Baken het gezin en de situatie echt leert kennen, kan er snel en zonder al te veel uitleg worden geïntervenieerd. Ten slotte geven een paar respondenten aan dat ze hun eigen bemoeienis als succesfactor beschouwen. 'Het is echt de combinatie geweest van individuele gesprekken en Pleinverhalen.

Er is ook een boekje vanuit Pleinverhalen waar van alles in stond - zoals opdrachten en handvatten - waar de ouders ook in konden lezen. Zodoende waren wij ook goed aangehaakt en daarbij kregen wij dus ook steeds een terugkoppeling vanuit de kindercoaches.’ ‘Dat is wel 't Baken geweest. Wat de consulent goed gedaan heeft, is doorpakken in de situatie met ons kind. Vorig jaar kwamen we niet verder en zij heeft ervoor gezorgd dat we een vervolgonderzoek kregen. Op het moment dat ik aangaf dat we niet verder kwamen, heeft zij haar contacten weer benaderd.’ ‘Dat het in groepsverband is. Onze zoon heeft ook heel veel van andere kinderen kunnen leren.’

De consulenten treden duidelijk op als regisseurs en mede daardoor is er sprake van goede samenwerking tussen partijen Een belangrijk onderdeel van de werkwijze binnen de jeugdhulp is een goede samenwerking. Dit als onderdeel van de filosofie ‘één gezin, één plan, één regisseur’ die de gemeente Lochem nastreeft. Voor cliënten uit zich dat in het feit dat ze niet steeds opnieuw hun verhaal hoeven te doen bij iedere hulpverlener, wat als zeer vervelend kan worden ervaren. Alle respondenten merken op dat ze de samenwerking op dit moment goed vinden verlopen. Daarbij moet wel gezegd worden dat een aantal respondenten geen contact heeft gehad met ‘t Baken, bijvoorbeeld omdat ze alleen gebruik hebben gemaakt van Pleinverhalen of Veerkracht omdat er vanuit een zorgaanbieder al een regisseur was (vanwege een grotere zorgvraag aldaar).

Volgens respondenten is er voldoende ondersteuningsaanbod in de sociale basis, het ontbreekt nog wel aan activiteiten voor jongeren ouder dan 12 jaar Aan het eind van het interview is aan de cliënten gevraagd hoe goed zij bekend zijn met de sociale basis binnen Lochem en of zij het idee hebben dat dit voldoende is. Daarbij zijn we niet alleen ingegaan op vormen van ondersteuning, coaching, training, et cetera, maar hebben we ook gevraagd naar het aanbod van sport en verenigingsleven, oftewel activiteiten gericht op jongeren. Opvallend is dat inwoners genoeg aanbod ervaren waar het gaat om zorg en ondersteuning, maar dat het aanbod aan activiteiten - vooral voor tieners - beperkt is, zowel in aantal als in ervaring. Tenzij de jongere lid is van een vereniging. ‘We waren er niet goed bekend mee, maar de IB'er vanuit school wel en die heeft ons ook bekend gemaakt met alles wat er was aan voorzieningen.’

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 45 van 57

‘Er is weinig te doen voor de leeftijdscategorie 12+. Het is vooral gericht op de basisschoolleeftijd. Ik weet er in ieder geval niet van. Ook als het gaat om 18+ is er echt niets hier. Onze oudste is 20 en heeft corona meegemaakt, je merkt dat het lastig is voor deze groep om iets te vinden.’ ‘Er is genoeg te doen in de gemeente Lochem. Het is niet zoals Zutphen, maar er is een actief verenigingsleven. Er wordt veel georganiseerd, maar het hangt er wel vanaf waar je woont. De kleine kernen hebben een jeugdsoos en dat werkt ook goed. Bij de overgang van de basisschool naar de middelbare school kun je hier terecht, tot de brugklas.’

De gemeente heeft verschillende voorzieningen ingericht voor het versterken van ontmoeting tussen ouders, maar niet iedereen wil hieraan deelnemen In de sociale basis zijn er ook een aantal voorzieningen gericht op het versterken van ontmoetingen tussen ouders, bijvoorbeeld #Opladers, Homestart en de huiskamer van het Ouder-Kindcafé. Deze voorzieningen zijn nog niet bij iedereen even bekend. Soms is met een specifieke school een afspraak gemaakt over het delen van een flyer van een voorziening, maar dit zijn nog geen generieke afspraken. Ouders hebben nog wel eens het gevoel dat als ze naar een voorziening gaan, hun opvoedbekwaamheid in twijfel wordt getrokken. Dit is een belangrijke reden voor mensen om niet deel te nemen aan voorzieningen in het voorliggend veld. Consulenten proberen gezinnen zo goed mogelijk te voorzien in informatie over betreffende voorzieningen om daarmee ook de drempel te verlagen. Normaliseren is een belangrijk onderdeel tijdens de gesprekken. ‘Ik merk dat als ik kijk naar onze situatie, dat ik dat heel lastig vind. Ik zou niet heel snel met een andere ouder in gesprek gaan over problemen, wel over groei en triviale zaken. Je schaamt je in zekere zin toch ook.’ ‘Ja, ik heb regelmatig contact met andere ouders. Daar heb ik wel naar moeten zoeken. Nu is daar een aanjager voor in Lochem van #Opladers. Zelf opgezocht rondom hoogbegaafdheid.

Ook via de kindercoaches lukt het om in contact te komen met andere ouders.’ ‘Vanuit het consultatiebureau werd Homestart aangeboden.’

Respondenten hebben maar zeer beperkt verbeterpunten genoemd Er zijn tijdens de interviews ook aanbevelingen gedaan door de respondenten: wat zou volgens hen beter kunnen? Het is goed om te weten dat de meeste respondenten aangeven dat de gemeente vooral zo verder moet gaan omdat ze tevreden zijn. Hieronder volgt een kleine opsomming van de punten die door de respondenten zijn aangedragen. ‘Het zou erg mooi zijn als er meer creatief aanbod zou komen. Mag ook regulier aanbod zijn. Wellicht sporten voor kinderen die bij reguliere verenigingen en activiteiten minder goed mee kunnen komen.’ ‘Wat ik bij de aanvraag van het pgb heb gemist, zijn de stappen die ze gingen zetten. Ik had geen idee hoe zo'n aanvraag zou lopen, het heeft vijf maanden geduurd voordat we uitsluitsel kregen. We moesten snel ontlast worden en dan duurt vijf maanden wel heel lang. Het heeft dus ontbroken aan een heldere terugkoppeling. Het was ook vooral fijn geweest als we geweten hadden wie wat zou gaan doen van de betrokken partijen. Het is best lastig om alles te begrijpen. Dus het meer begrijpbaar maken van de stappen en het proces zou echt helpen voor ouders.’ ‘Ik vind het wel lastig dat er eerst een stempel moet zijn, waarmee je ook gelijk veroordeeld bent, zo voelt het voor het kind wel een beetje.

Je voelt dan toch dat je anders bent, terwijl dat juist niet zo is, maar dat je alleen een andere weg nodig hebt om van A naar B te komen.’

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 46 van 57

‘Het aanbod voor bewegen voor middelbare school-scholieren is nog te beperkt. In Eefde zijn ze net begonnen met café Eefde, dat is goed, maar voor de rest is er helemaal niks hier. Dus dan gaan jongeren hangen bij de kerk. Een plek waar jongeren naartoe kunnen in de vorm van een jeugdsoos zou heel welkom zijn. 'Een pubquiz of freerunning, dat soort dingen.’ ‘Houd de jeugd goed in beeld en daal af naar de jeugd (ook in de kernen). Er trekt ook veel jeugd weg en dat is zonde. Dat ze de verbondenheid blijven voelen met het dorp, dat is een belangrijke. Dan kom je wellicht na je studie ook weer terug.’

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 47 van 57

H8 | Evaluatie en verantwoording In dit hoofdstuk beschrijven we op welke manier de evaluatie en de verantwoording worden afgelegd en in hoeverre daarover wordt teruggekoppeld aan de raad. Daarbij gaan we ook in op de vraag of de raad met de huidige informatievoorziening heeft kunnen sturen en ook heeft gestuurd. In dit hoofdstuk gaan we in op de volgende deelvragen. Deelvragen

Normen

11. Hoe wordt de gemeenteraad over de voortgang

●

van het beleid geïnformeerd en op welke wijze wordt de informatie behandeld?

●

● ●

● ●

12. Op welke wijze heeft de raad invulling gegeven aan zijn kaderstellende en controlerende rol?

Er is sprake van eenduidige en structurele monitoringssystematiek die ook informatie kan opleveren voor de raad. De informatievoorziening aan de gemeenteraad is tijdig (er kan nog iets met de informatie worden gedaan). De informatievoorziening aan de gemeenteraad is juist (de informatie kent geen fouten en is betrouwbaar). De informatievoorziening aan de gemeenteraad is volledig. De informatievoorziening aan de gemeenteraad is begrijpelijk (de informatie is geen verzameling van losse data, maar voorzien van analyses en duiding). De informatie wordt op een toepasselijke wijze behandeld (in lijn met de behoefte van de raad). Er worden regelmatig werkbezoeken of raadsinformatiebijeenkomsten georganiseerd met partijen uit het voorveld.

Hiervoor bestaat in beginsel geen norm, dit moet uit het onderzoek blijken.

8.1 Hoe wordt de raad over de voortgang van het beleid geïnformeerd en op welke wijze wordt dit behandeld? Samenvatting antwoord deelvraag 11 ● Er is een uitgebreide informatievoorziening, waarin de Raadsmonitor Sociaal Domein het belangrijkste instrument vormt. Naast de Raadsmonitor ontvangt de raad ook zeer regelmatig memo’s vanuit het college. ● De raad mist ondanks alle informatie overzicht van het veld en staat ver van de praktijk. Er wordt vanuit de raad vooral inzicht in het effect van het beleid gemist en het verhaal achter de cijfers. ● De raad is erg betrokken, heeft meermaals gebruikgemaakt van de besturingsinstrumenten, maar is nog zoekende naar zijn rol. Dit hangt voor een deel samen met bovenstaande bevindingen over de informatievoorziening. In deze paragraaf wordt beschreven welke informatie wordt gedeeld met de gemeenteraad en in hoeverre er een systematiek is om de gemeenteraad te informeren over ontwikkelingen in het voorliggend veld en ten aanzien van preventie.

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 48 van 57

Er is een uitgebreide informatievoorziening, waarin de Raadsmonitor Sociaal Domein het belangrijkste instrument vormt In de P&C-cyclus legt het college verantwoording af over het gevoerde jeugdbeleid. Deze agenda bepaalt in hoge mate de inhoud van de verschillende documenten die onderdeel uitmaken van de jaarlijkse begrotingscyclus: de kadernota, de programmabegroting en de jaarstukken. Voor het controleren of het beleid zich verder ontwikkelt volgens de principes van de gestelde kaders, heeft de gemeenteraad van Lochem de volgende gegevens tot zijn beschikking: ● Via de reguliere P&C-cyclus per jaar: ○ kadernota ○ programmabegroting ○ jaarverslag ○ bestuursrapportage ● Raadsmonitor Sociaal Domein ● Verantwoordingsdocumenten van gesubsidieerde partijen ● Evaluaties van pilots ● Raadsmemo’s Verantwoording over de uitvoering van het jeugdbeleid gebeurt op hoofdlijnen in de P&C-documenten. In deze documenten is het gewenste maatschappelijke effect (wat wilden we bereiken?) gekoppeld aan de inspanning die de gemeente daarvoor wil uitvoeren (wat hebben we gedaan?). In de jaarrekening en programmabegroting zijn alleen de verplichte BBV-indicatoren opgenomen, waarmee de voortgang van het gehele jeugdbeleid niet te volgen is. Dat is een bewuste keuze geweest omdat de raad in Lochem een zeer uitgebreide Raadsmonitor Sociaal Domein ontvangt.

De Raadsmonitor bestaat sinds 2019 en verscheen tot en met 2022 twee keer per jaar. Vanwege de omvang van het document en de tijd om het op te stellen, wordt deze vanaf 2022 een keer per jaar gepubliceerd. Het streven is bovendien om de volgende Raadsmonitor verder in te perken. Zowel vanuit de raad als vanuit de organisatie is aangegeven dat de monitor met de jaren steeds omvangrijker is geworden. Dat neemt niet weg dat de raad op dit moment zeer content is met de monitor. In de monitor is onder paragraaf 2.2.4 op kwalitatieve wijze gerapporteerd over de voorliggende voorzieningen die er zijn voor ouders, jongeren en gezinnen. In paragraaf 3.2 is uitgebreide voortgangsinformatie te vinden op het gebied van (verstrekte) jeugdhulp. Er worden cijfers gegeven ook vanuit het cliëntervaringsonderzoek onder jongeren - en er worden diverse trends en ontwikkelingen geschetst. Naast cijfermatige sturingsinformatie zijn er ook korte verhalen beschreven die ingaan op casussen die de informatie en ontwikkelingen tastbaar maken. Wat nog ontbreekt zijn streefwaarden. Het is nu niet duidelijk of de streefwaarden worden behaald (wanneer is de gemeente tevreden?). Ook geven raadsleden aan dat de focus van de monitor ligt op hulp, terwijl raadsleden ook benieuwd zijn naar initiatieven bij aanpalende domeinen, zoals armoede, sport, cultuur en evenementen.

Deze domeinen hebben een cruciale rol in het voorkomen van problematiek. Zoals reeds beschreven in het vorige hoofdstuk ontvangt de gemeente ook verantwoordingsinformatie, zoals jaarverslagen en evaluaties van gesubsidieerde partijen en pilots. Hoewel de raad niet alle informatie ontvangt, wordt onder paragraaf 2.2.4. in de Raadsmonitor wel gerapporteerd op hoofdlijnen waar het gaat om voorzieningen en pilots. Verder zien we dat er vanuit het college verschillende informatienota’s of raadsmededelingen zijn gestuurd naar de gemeenteraad. Zo zijn er veertien raadsmemo’s aan de raad verstuurd in de afgelopen vijf jaar. Dit gaat om toelichtingen op cliëntervaringsonderzoeken, (tussen)evaluaties van pilots maar ook recente ontwikkelingen in de jeugdhulp. ● Cliëntervaringsonderzoeken Wmo en Jeugd 2019 (2020) ● Jeugdhulp: Ontwikkelingen Pluryn locatie Eefde (2020) ● Coronacrisis: continuïteit van dienstverlening zorgaanbieders Jeugdwet en Wmo (2020) ● Uitkomsten onderzoek jongerenwerk (2020) ● GGD-monitors jeugd en jongvolwassenen (2020)

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 49 van 57

● ● ● ● ● ● ● ● ●

Memo Jeugdhulp: Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming (2021) Wijzigingen raamovereenkomst Jeugdhulp en Wmo (2021) Controle recht op zorg jeugdhulp - stand van zaken (2021) Jeugdhulp: Samenwerkingsdocument (2022) Jeugdhulp: Evaluatie pilot #Opladers (2022) Jeugdhulp, Pluryn locatie Eefde (2022) Toezicht Jeugd en Wmo Zorgregio mijov (2024) Evaluatie pilots onderwijs en jeugdhulp na besluitvorming (2024) Concept inkoopstrategie individuele (2024)

Hiermee lijkt de raad goed geïnformeerd te worden over de voortgang van het jeugdbeleid. Toch is in het gesprek met een vertegenwoordiging van de raad naar voren gekomen dat de vraag ‘wat hebben we voor de jeugd bereikt en welk effect heeft ons beleid’, minder aan bod komt in de aangeboden informatie. Terwijl raadsleden juist naar die informatie op zoek zijn. Dit alles maakt het voor de raad lastig om de voortgang in het beleid te volgen. Uit het gesprek met de raad is dan ook naar voren gekomen, dat ze niet zozeer het gesprek over de cijfers missen, maar juist op zoek zijn naar het verhaal daarachter.

De raad mist ondanks alle informatie overzicht van het veld en staat ver van de praktijk Het is voor gemeenteraadsleden op dit moment een zoektocht waar de grens ligt tussen het voorliggend veld en specialistische jeugdhulp. Er is een gedeelde overtuiging dat er meer aan de voorkant ingezet moet worden op preventieve voorzieningen, maar het is onduidelijk hoeveel potentieel daar nog ligt (en hoeveel ze al doen). De raad zou graag meer inzicht in de effecten van deze investeringen willen: wat zijn de effecten voor de jeugdigen? Om zo meer inzicht te krijgen, bijvoorbeeld over de relatie tussen overlast van bepaalde jongeren in een wijk en of er voldoende te doen is in deze specifieke wijken en dorpen. De raad geeft aan dat het thema en het beleidsveld inmiddels zo uitgebreid zijn geworden dat ze ook het overzicht kwijt raken. Het domein is complex en het is lastig om hier grip op te krijgen voor een gemiddeld raadslid. In de interviews is aangegeven dat raadsleden, om goed te kunnen (bij)sturen en controleren in de toekomst, meer kennis en expertise nodig hebben en daarover graag in gesprek gaan met de gemeentelijke organisatie, ketenpartners en experts, bijvoorbeeld tijdens de raadswerkgroep, maar ook werkbezoeken en expertsessies zijn mogelijk; van die laatste vormen is de laatste jaren weinig gebruikgemaakt, bemerken respondenten.

Alleen het ontvangen van informatie is niet voldoende om ook daadwerkelijk te kunnen sturen. De informatie moet ook goed behandeld worden. De werkgroep sociaal domein is zo’n plek waar op informele wijze informatie gedeeld kan worden. Zo heeft onlangs een bijeenkomst in het teken gestaan van Welzijn in Lochem. Bij deze werkgroep zaten naast de raadsleden ook ambtenaren en vertegenwoordigers van Stichting Welzijn Lochem aan tafel. De raad gaat over de eigen agenda van de werkgroep en kan daardoor zelf partijen uitnodigen om toelichting te komen geven. Zowel vanuit de raad als de organisatie wordt de werkgroep als waardevol instrument gezien, dat in de toekomst nog meer benut kan worden om gevoel te krijgen bij de praktijk. Vanuit het gesprek met raadsleden komt namelijk ook naar voren dat de raad graag beter in positie gebracht wil worden, door praktijkverhalen. Tegelijkertijd kunnen ze hier zelf ook een rol in spelen. Als de informatievoorziening bijvoorbeeld als ‘niet proactief’ wordt ervaren, kan de raad immers ook zelf vragen om meer en andersoortige informatie. Vanuit de organisatie is aangegeven dat zij graag in gesprek willen met de raad over de informatiebehoefte, qua inhoud, maar ook qua vorm.

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 50 van 57

8.2 Op welke wijze heeft de raad invulling gegeven aan zijn kaderstellende en controlerende rol? Samenvatting antwoord deelvraag 12 ● De raad is erg betrokken bij het jeugdbeleid, maar zoekt nog naar zijn rol. Ondanks de uitgebreide informatievoorziening is de raad nog niet volledig in positie gebracht en geëquipeerd om zijn rol goed te vervullen. Tegelijkertijd kan de gemeenteraad hier zelf nog meer, en vooral ook een andere rol in pakken. ● De raad heeft de afgelopen jaren meermaals gebruikgemaakt van de (bij)sturingsinstrumenten. Ook worden er in de raadswerkgroep en in de commissie veel mondelinge vragen gesteld. De raad is kortom zeer actief in zijn controlerende rol.

De raad is erg betrokken, maar zoekt nog naar zijn rol Uit alles blijkt dat de betrokkenheid van de raad groot is, maar dat deze tegelijkertijd op flinke afstand staat. Deze zorg wordt mede ingegeven door de hoeveelheid partijen en initiatieven die opereren in de uitvoering. Dit alles voedt het verlangen bij de raad naar meer grip, wat volgens sommige respondenten kan doorschieten in nog meer controleren. Hoewel de betrokkenheid vanuit de raad in de regel gewaardeerd wordt door betrokkenen, komen vanuit verschillende interviews ook signalen dat de raad bij tijd en wijlen ook bezig is met de uitvoering. Een voorbeeld hiervan is de 'Motie Huiskamer op het Staring College’ waarin de raad Welzijn Lochem opriep tot het instellen van deze specifieke voorziening. In gesprekken met het college en de organisatie is aangegeven dat dit soort (raads)opdrachten niet helpen bij het open gesprek tussen gemeente en maatschappelijke partners. Een ander voorbeeld is de discussie in de raad over welzijnscoördinatoren. Uit gesprekken komt naar voren dat de raad in de discussie hierover is ingegaan op de manier waarop deze coördinatoren hun werk moeten doen.

Verschillende respondenten vragen zich af of de raad vanuit zijn betrokkenheid hiermee niet doorschiet door te veel in te gaan op het opzetten van de organisatie en uitvoering, waardoor het kader stellen van het beleid en controleren hiervan (op de doelstellingen) juist naar de achtergrond raakt. Anders gezegd komt uit het onderzoek naar voren dat er in Lochem aan de ene kant een politiek klimaat is dat de beweging naar voren (dat wil zeggen preventief en oplossen in het voorveld) omarmt en aan de andere kant is er ook zucht naar meer controle. Een complicerende factor hierbij is dat niet altijd aan te tonen is wat de inzet op preventie en het versterken van eigen kracht financieel opleveren. Zoals in de vorige paragraaf beschreven, is de Raadsmonitor op dit vlak een waardevol instrument, maar tegelijkertijd schetst het ook een papieren werkelijkheid. Een uitgebreide informatievoorziening via memo’s vanuit het college en een raadswerkgroep is op dit moment nog niet genoeg om de raad echt in positie te krijgen. Vanuit de raad, maar ook vanuit de organisatie, is dan ook heel specifiek aangegeven dat er behoefte is om hierover in gesprek te gaan.

De raad heeft de afgelopen jaren meermaals gebruikgemaakt van de (bij)sturingsinstrumenten Raadsleden kunnen verschillende instrumenten gebruiken om bij te sturen, dan wel extra informatie te ontvangen om hun controlerende taak uit te voeren. Zo kunnen ze schriftelijke vragen stellen, moties indienen, amendementen en ook mondeling vragen stellen in de commissie. Uit het onderzoek komt naar voren dat de afgelopen jaren regelmatig gebruik is gemaakt van de reguliere instrumenten. Er zijn acht moties ingediend en één amendement, zoals ook blijkt uit onderstaande tabel. Met andere woorden, de raad heeft via de reguliere besturingsinstrumenten actief (bij)gestuurd.

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 51 van 57

Tabel 1

Inzet reguliere (bij)sturingsinstrumenten (2020-2024)

Jaar

Moties

Amendementen

2020

●

Jongeren en minima - Verhoging subsidie Lochemse Schouwburg

●

Geen

2021

● ●

Jeugdzorgaanbieders met buitensporige winsten Toegang Jeugd GGZ

●

Opvragen van verwijzingen bij zorgaanbieders jeugd

2022

●

De Jeugd heeft de toekomst

●

Geen

2023

●

Actualisering beleidsnota Leerplicht

●

Geen

2024

● ● ●

Duurzame aanpak middelengebruik jongeren Huiskamer op Starringschool Geef de jeugdzorg toekomst

●

Geen

* Het betreft in het overzicht de aangenomen moties en amendementen.

Naast het indienen van moties en amendementen kunnen raadsleden ook vragen stellen in de commissie, vragen indienen en zelf discussienotities indienen. Van de schriftelijke instrumenten heeft de raad in Lochem niet veel gebruikgemaakt de afgelopen jaren. Er zijn twee keer schriftelijke raadsvragen gesteld: ● Schriftelijke vragen ‘Toegang Jeugd GGZ’ (2021) ● Schriftelijke vragen ‘Jeugdzorgaanbieder met buitensporige winsten’ (2021) Desalniettemin begrijpen we uit de interviews dat tijdens de politieke avond en tijdens de raadswerkgroep juist heel veel mondelinge vragen worden gesteld. Zoals eerder bevonden is de raad zeer actief waar het gaat om de controlerende rol.

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 52 van 57

Bijlage 1 | Normenkader Onderzoeksvraag

Norm

Beleid 1.

Delen de gemeente/'t Baken en de partners in het netwerk een gezamenlijke visie op het jeugdbeleid, inclusief de indicatiestelling?

● ● ● ●

●

2.

Welke doelen en ambities zijn daarvoor geformuleerd en welke afwegingen zijn daarin gemaakt?

● ● ●

Er is een actuele gezamenlijke visie op het jeugdbeleid, inclusief de indicatiestelling. De beoogde maatschappelijke effecten zijn in deze visie expliciet benoemd. Relaties met andere beleidsterreinen zijn expliciet benoemd en duidelijk gemaakt. Partners in het netwerk hebben mee kunnen denken vanuit hun adviseursrol in de totstandkoming van een gezamenlijke visie. De raad heeft mee kunnen denken en beslissen in het kader van hun kaderstellende rol. De doelen zijn benoemd en SMART geformuleerd (of SMT). Er is in kaart gebracht welke streefwaarden gerealiseerd dienen te worden. De doelen zijn vertaald naar concrete eisen voor algemene voorzieningen, bijvoorbeeld in een subsidieregeling of een programma van eisen.

Organisatie

3.

In hoeverre fungeert 't Baken taakvolwassen als integrale toegang, specifiek voor de eerste twee treden van jeugdhulp?

●

● ● ●

4.

Wat is het beeld van de partners over het beleid en de taakuitoefening van de gemeente/'t Baken ten aanzien van het jeugdbeleid?

● ●

In (de uitwerking van) het beleid staat duidelijk uitgewerkt hoe de toegang georganiseerd is en welke taken hierbij horen. Er zijn stukken (op de website) die jongeren en ouders informeren over de werkwijze van ‘t Baken. Er is een duidelijke definitie van ‘integrale toegang’ opgesteld en er wordt in lijn met deze definitie gewerkt. Consulenten van ‘t Baken ervaren grip bij de inzet van de eerste twee treden van jeugdhulp in casuïstiek. Netwerkpartners (h)erkennen het vastgestelde beleid en de taakuitoefening van ‘t Baken. Er is een heldere rol- en taakverdeling tussen de verschillende netwerkpartners.

Uitvoering

5.

Hoe verloopt de samenwerking tussen de zorgverleners ● in Er deis nauwe samenwerking tussen de wettelijke verwijzers eerste lijn (huisartsen, consulenten van team Jeugd met in de jeugdhulp Gezin) en het voorveld? Zijn de partners (door de gemeente) ● Er is een duidelijke sociale kaart waarop alle algemene aanspreekbaar op hun rol in het jeugdbeleid? voorzieningen zijn benoemd. Deze kaart is ook bekend bij alle partijen in het voorveld. ● De netwerkpartners (h)erkennen hun rol in de uitvoering van het jeugdbeleid. ● De gemeente Lochem treedt op als regisseur in het voorliggend veld.

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 53 van 57

6.

Wat zijn de ervaringen van partijen met het beleid en ●de Netwerkpartners dragen actief het vastgestelde daaruit voortvloeiende werkwijze? jeugdbeleid uit. ● Netwerkpartners zijn tevreden over de werkwijze in de praktijk.

Resultaten en ervaren effecten 7.

In hoeverre zijn (of worden) de acties (genoemd in het beleidsplan) uitgevoerd?

●

●

8.

Op welke wijze wordt de voortgang gemonitord?

● ●

9.

Hoe monitort de gemeente cliëntervaring en wat doen ze hiermee?

● ●

● ●

10. In hoeverre sluiten het huidige beleid en de uitvoering aan op de behoeften van jongeren en hun ouders?

● ●

Er wordt gerapporteerd op benoemde acties in het beleidsplan en deze informatie is beschikbaar voor de gemeenteraad. Er worden aantoonbaar vorderingen gemaakt met de geplande acties, dan wel er wordt gerapporteerd op hoe de acties straks worden uitgevoerd. De prestaties van de gemeente zijn inzichtelijk gemaakt en in lijn met de geformuleerde streefwaarden en doelen. Er is sprake van een monitoringssystematiek. Er zijn cliëntervarings-/of behoefteonderzoeken gehouden zoals bepaald is door het Ministerie van VWS. Uit clientervaringsonderzoeken en andere indicatoren over clientervaring (zoals bezwaarschriften, klachten en evaluatieformulieren) blijkt dat het beleid voor jongeren en ouders tot passende oplossingen leidt. Er wordt passende zorg geboden en de tevredenheid hierover wordt gemonitord. Er worden gericht voorzieningen of preventie ingezet om recidive te voorkomen, met gebruikmaking van verschillende zorgproducten. Uit de gesprekken met cliënten komt naar voren dat het beleid aansluit op de behoeften. Er wordt gewerkt vanuit een heldere en herkenbare werkwijze volgens cliënten.

Evaluatie en verantwoording

11. Hoe wordt de gemeenteraad over de voortgang van het beleid geïnformeerd en op welke wijze wordt de informatie behandeld?

●

● ● ●

● ●

12. Op welke wijze heeft de raad invulling gegeven aan zijn kaderstellende en controlerende rol?

Er is sprake van eenduidige en structurele monitoringssystematiek die ook informatie kan opleveren voor de raad. De informatievoorziening aan de gemeenteraad is tijdig (er kan nog iets met de informatie worden gedaan). De informatievoorziening aan de gemeenteraad is juist (de informatie kent geen fouten en is betrouwbaar). De informatievoorziening aan de gemeenteraad is volledig. De informatievoorziening aan de gemeenteraad is begrijpelijk (de informatie is geen verzameling van losse data, maar voorzien van analyses en duiding). De informatie wordt op een toepasselijke wijze behandeld (in lijn met de behoefte van de raad). Er worden regelmatig werkbezoeken of raadsinformatiebijeenkomsten georganiseerd met partijen uit het voorveld.

Hiervoor bestaat in beginsel geen norm, dit moet uit het onderzoek blijken

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 54 van 57

Bijlage 2 | Bestudeerde documenten Beleid- en visiedocumenten ● Algemeen beleidskader sociaal domein 2020 ● Beleidsplan Jeugdhulp en Wmo 2020 ● Coalitieakkoord 2022-2026 ● Verordening Sociaal Domein 2024 Jaarrekeningen en begrotingen ● Kadernota’s 2020-2023 ● Jaarrekeningen 2020-2023 ● Bestuursrapportages 2020-2023 ● Begrotingen 2020-2024 Documenten ‘t Baken en team Jeugd met Gezin ● Richtlijnen rol casusregisseur ● Richtlijn perspectief plan 18- 18+ ● Voorbeeldvragen brede uitvraag ● Algemeen werkprogramma Jeugd (aanmelding tot afsluiting) ● Buddygroepen ‘t Baken - integraal samenwerken ● Kortdurende ondersteuning (door consulent) ● Uitvraag bureaudienst + voorliggend veld ● Werkinstructie 4-weeksmodel - ambulant team ● Werkprocessen, -instructies en -protocollen van ‘t Baken (Verantwoordings)documenten samenwerkingspartners ● Welzijn Lochem Jaarrapportage (2023) ● Teamplan jongerenwerk (2024) ● Verslagen halfjaarlijks overleg Yunio (2023-2024) ● Subsidiebeschikkingen en verantwoordingsdocumenten: Impluz, Pleinverhalen, Tactus Verslavingszorg, Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), Homestart, Voorzorg, VVE, #Opladers, Ouder en kind café Gorssel, In Huis Steungezinnen, Yunio JGZ BTP RVP en maatwerk (2023-2024) ● Evaluatie Pilot Jeugdhulp in school (2024) ● Overzicht structurele werkafspraken voorliggend veld (2024) Onderzoeken en evaluaties ● Raadsmonitor Sociaal Domein

(2019-2023) ● Jongerenparticipatie menukaart - Saxion Hogeschool (2024) ● Cliëntervaringsonderzoeken Jeugd (2020-2023) ● Overzichten ingediende klachten en bezwaarschriften (2020-2024) Raadsdocumenten (zie paragraaf 8.2) ● Moties ● Amendementen ● Raadsvragen en antwoorden ● Raadsinformatiebrieven ● Raadsvoorstellen ● Raadsbesluiten

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 55 van 57

Bijlage 3 | Respondentenlijst Interne rollen

Vertegenwoordiging gemeenteraad

Portefeuillehouder Jeugd

Beleidsmedewerkers Jeugd, onderwijs en sociale basis Medewerkers van ‘t Baken / Team Jeugd met Gezin (gedragswetenschapper, consulent, kwaliteitsmedewerker) Externe rollen Huisartsen in Lochem en Gorssel (zes personen) Stichting Welzijn Lochem Jongerenwerk (valt onder Welzijn Lochem) GGD/Yunio

Interne Begeleiders (Poolsterscholen en SKBG)

Kinderopvang (Avonturijn en Konijn&Co)

Kindercoaches (Veerkracht 10, Plein verhalen, Act your way)

Normaliseren is te leren 2025 | Rekenkamer Lochem | Pagina 56 van 57