Jaarstukken 2024
Tekst van het document
Niet uitgevoerd Dynamische woonvisie Uitgevoerd Actualiseren woonbeleid De woonmonitor over het jaar 2023 en het woononderzoek waren aanleiding voor om de prijsgrenzen en het woningbouwprogramma in het addendum op de woonvisie aan te passen. De raad heeft de aanpassingen niet vastgesteld, maar opdracht gegeven tot het opstellen van een geheel nieuwe woonvisie. Dit wordt uitgevoerd in 2025, waarbij aansluiting wordt gezocht bij de toekomstige Wet versterking regie volkshuisvesting en de geactualiseerde regionale woondeal. De speerpunten voor de samenwerkingsafspraken 2025 met de woningcorporaties en de huurdersverenigingen zijn vastgesteld. 62
Regionale woondeal In 2024 hebben de samenwerkende gemeenten van de regio Stedendriehoek, het ministerie van VRO, de provincie Gelderland, corporaties en zorgorganisaties gewerkt aan actualisatie van de regionale woondeal. De afspraken gaan over de woningbouwaantallen tot en met 2035 en betaalbaarheid, de opgave voor ouderenhuisvesting inclusief zorg en inspanningsafspraken over toekomstbestendig bouwen. De ondertekening vindt plaats in 2025. De afspraken nemen we mee in de nieuwe woonvisie. Woningbouw
De woningvoorraad groeide met 92 woningen (120 toevoegingen, 28 onttrekkingen). Grotere woningbouwprojecten waren: Kop van Oost fase 1 in Lochem, flexwoningen Zutphenseweg in Lochem en appartementen aan de Tramstraat in Lochem. Arcadis heeft in opdracht van de gemeente Lochem en de provincie Gelderland het rapport 'Versnellingsstrategie Woningbouwprojecten' opgesteld. De grotere projecten zijn geanalyseerd en er zijn voorstellen gedaan voor prioritering. Dit helpt het college om weloverwogen keuzes te maken en de prioritering te verankeren in het uitvoeringsprogramma woningbouw. De provincie heeft de kosten van deze opdracht voor haar rekening genomen.
Betaalbaarheid en beschikbaarheid
Er zijn 13 startersleningen verstrekt met een gemiddeld bedrag van € 32.206. Deze lening is bedoeld om koopstarters te ondersteunen. Voor het project Nieuwstad 29-33 is Startbouwimpuls ontvangen van de Rijksoverheid. Deze maatregel is bedoeld om vastgelopen nieuwbouwprojecten met betaalbare woningen weer vlot te trekken
Woningverbetering en duurzaamheid
Er zijn 43 Toekomstbestendig wonenleningen verstrekt. Het gemiddelde leenbedrag is € 22.651. Hierbij is sprake van 50% cofinanciering door de provincie Gelderland. Met de woningcorporaties Viverion en IJsseldal Wonen zijn afspraken gemaakt over de verbetering en verduurzaming van sociale huurwoningen.
Wonen en zorg
De woonzorgvisie 2023 is vastgesteld. Deze geeft richting aan het opstellen van een uitvoeringsagenda met inwoners en netwerkpartners. Aan de Bosweg in Lochem verrijst een nieuw woonzorggebouw met 72 studio's op de locatie van het voormalige verzorgingshuis Sint Jozef. Het college wil onder voorwaarden medewerking verlenen aan een vernieuwend geclusterd woon-zorgconcept op het perceel Ooldselaan 9 in het buitengebied van Laren.
Overige ontwikkelingen Op 1 januari 2024 ging de Wet goed verhuurderschap in en op 1 juli 2024 de Wet betaalbare huur. De gemeente heeft als taak hier op toe te zien. Er is een meldpunt ingericht. Huurders kunnen hier melding maken van bijvoorbeeld discriminatie, intimidatie, onredelijke verhuurvoorwaarden of te hoge huurprijzen. Niet uitgevoerd Overige activiteiten
63
Renovatie Markt Lochem Op zaterdag 8 juni 2024 was de feestelijke opening van de vernieuwde Markt in Lochem. Het ontwerp van de nieuwe inrichting van de Markt is mede tot stand gekomen na een intensief participatieproces met aanwonenden/gebruikers van de Markt (waaronder de Keidagen), de Lochemse Ondernemersvereniging, de Bomenstichting en het Historisch Genootschap Lochem. Dit proces heeft er toe bijgedragen dat het ontwerp breed gedragen wordt. Er is veel waardering voor de verbeterde ruimtelijke (verblijfs)kwaliteit en de functionaliteit van de Markt voor de horeca, detailhandel en evenementen. Daarnaast is er veel aandacht besteed aan klimaatadaptatie door per saldo meer groen toe te voegen en de aanleg van een waterelement, dat tevens als speelelement voor kinderen gebruikt kan worden. Wel moet met name de Lochemmer nog wennen aan het feit dat er in de nieuwe situatie slechts beperkt geparkeerd kan worden. De voorheen grote parkeerplaats op de Markt is verdwenen. Er is voldoende alternatieve parkeergelegenheid in de nabije omgeving. De Markt is nu bedoeld als openbaar verblijfsgebied voor horeca, evenementen en winkelend publiek. Omgevingsvisie Op 9 september 2024 stelde de raad de Omgevingsvisie Lochem 2040 "Krachtig en in Balans" vast. In de omgevingsvisie zijn de ambities en doelen voor de lange termijn opgenomen.
Deze omgevingsvisie geeft richting aan ruimtelijke initiatieven. Ook biedt de visie de kapstok voor de uitwerking van beleid in omgevingsprogramma's en in het omgevingsplan. Startnotities woningbouwlocaties In 2024 zijn we gestart met het doorontwikkelen van het proces om te komen tot woningbouw. Voor nieuwe woningbouwlocaties werken we nu met startnotities. In 2024 zijn er 6 startnotities opgeleverd. Voor de locaties LTC Lochem, Bloemenkamp Gorssel, Uitbreiding Harfsen Zuid-West en West, Hessenweg Lochem, Laren Noord en Diekman-Oost Epse. Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van het Rijk: Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Nota’s van de provincie: Omgevingsverordening Gelderland (2023) Omgevingsvisie Gaaf Gelderland Actieplan Wonen 2020-2025 Nota’s van de regio: Regionale Economische Visie Regionale Planning Bedrijventerreinen Gemeentelijke nota’s: Landschapsontwikkelingsplan (2009) Masterplan Etalage naar de Toekomst (2009) Beleidskader Functieverandering Lochem 2011 Bestemmingsplannen kernen en buitengebied (2007-2013) Integrale ruimtelijke structuurvisie (2013) Economische agenda 2017-2018 (2016) Afwegingskader (woon)zorginitiatieven (2019) Woonvisie Lochem 2018-2025 Strategische keuzes woningbouw (2022) Addendum op de Woonvisie Lochem 2018 Kernvisies wonen (2022 en 2023) Nota
grondbeleid (2023) 64
Omgevingsvisie 2040
Wat heeft het gekost?
65
Overzicht baten en lasten Taak-
- = nadeel, bedragen x € 1.000
Omschrijving taakveld
veld Baten
Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
2023
2024
2024
2024 -655
1.355
2.560
1.904
8.1
Ruimte en leefomgeving
141
202
230
29
8.2
Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
-18
1.377
551
-826
8.3
Wonen en bouwen
1.231
981
1.123
142
8.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
Belangrijkste afwijkingen: Grondexploitaties (wonen): nadeel € 826.000
Aan de batenkant is er een nadeel van € 826.000 en aan de lastenkant een voordeel van € 1.314.000. Per saldo een incidenteel voordeel van € 488.000: - Een voordeel van € 466.000 op de grondexploitatie Kop van Oost, het tekort op de grondexploitatie valt minder negatief uit, met name veroorzaakt door de lagere omslagrente van nul procent en het actualiseren van de fasering. - Een nadeel van € 142.000 op de grondexploitatie Detmerskazerne, het tekort op de grondexploitatie neemt toe door de aanpassing van de openbare ruimte buiten het plangebied en dan met rondom het Poortgebouw. - Een voordeel van € 207.000 op de grondexploitatie Scheggertdijk, het tekort op de grondexploitatie valt minder negatief uit, met name veroorzaakt door de lagere omslagrente van nul procent en een meevaller bij de sanering van de grond. 8.3
Wonen en bouwen
2022-2023 Aanpak energiearmoede: voordeel € 145.000
De werkelijke baten van de specifieke uitkering 'Aanpak energiearmoede 2022-2023' zijn afhankelijk van de werkelijke lasten. Incidenteel voordeel. 8.3
Wonen en bouwen
Lokale aanpak isolatie (LAI): nadeel € 218.000
De werkelijke baten van de specifieke uitkering 'Lokale aanpak isolatie' (LAI) zijn afhankelijk van de werkelijke lasten. Het nadeel van de baten valt weg tegen de lagere lasten. Incidenteel nadeel. 8.3
Wonen en bouwen
Omgevingsvergunning bouw: voordeel € 222.000
De inkomsten vallen hoger uit dan voorgaande jaren. De raming viel lager uit omdat we bij de raming uit gingen van minder inkomsten door invoering van de Omgevingswet. Op 1 januari 2024 trad deze wet in werking. Tegelijkertijd startte de Wet Kwaliteitsborging (Wkb). Vanwege die wet worden werkzaamheden overgeheveld naar de markt. Voor dat deel van de omgevingsvergunningen heffen we geen leges meer. In de praktijk leidt dit overigens nog niet tot minder werkzaamheden. De Wkb zorgt voor nieuwe taken vooral op gebied van toezicht. Voor die taken mogen wij ook geen leges heffen. Door de invoering van de Omgevingswet zijn er in december 2023 ongebruikelijk veel aanvragen ingediend. Veel van deze aanvragen zagen op o.a. woningbouwprojecten. Deze wilde men nog onder het oude regime realiseren. De aanvragen zijn afgehandeld in 2024 wat in belangrijke de hogere legesopbrengsten verklaart. Incidenteel voordeel. Lasten
4.574
5.847
4.052
1.794
1.081
889
833
56
Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen)
211
1.570
256
1.314
Wonen en bouwen
614
977
535
441
Kapitaallasten
23
96
23
74
2.645
2.314
2.405
-90
8.1
Ruimte en leefomgeving
8.2 8.3
Loonkosten
Belangrijkste afwijkingen: 8.1
Ruimte en leefomgeving
Planschades: nadeel € 81.000
Werkelijke kosten zijn afhankelijk van het aantal aanvragen. We betaalden in 2024 in een drietal gevallen tegemoetkomingen planschades uit. Incidenteel nadeel. 8.1
Ruimte en leefomgeving
Verbeterprogramma basisregistraties: voordeel € 77.000
Het project is nagenoeg afgerond, het budget in 2024 bestond uit overhevelingen voorgaande jaren en komt niet meer in aanmerking voor overheveling naar 2025. Incidenteel voordeel. 8.1
Ruimte en leefomgeving
Bestemmingsplannen: voordeel € 52.000
Mede vanwege een en hausse aan bestemmingsplannen eind 2023 in verbvand met het ingaan van de Omgevingswet hadden we minder inhuur nodig voor ruimtelijke onderbouwing van vergunningen en bestemmingsplannen. Incidenteel voordeel. 8.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
Grondexploitaties (wonen): voordeel € 1.314.000
Dit incidentele voordeel lichten wij toe bij de analyse van de baten 'grondexploitaties woningbouw'. Aan de batenkant is er een nadeel van € 826.000 en aan de lastenkant een voordeel van € 1.314.000. Per saldo een incidenteel voordeel van € 488.000. 8.3
Wonen en bouwen
2023 Uitbreiding energiearmoede bestrijding: nadeel € 27.000
De werkelijke lasten van de specifieke uitkering 'Aanpak energiearmoede 2022-2023' zijn hoger uitgevallen. Incidenteel nadeel.
66
8.3
Wonen en bouwen
Lokale aanpak isolatie (LAI): voordeel € 218.000
De werkelijke lasten van de specifieke uitkering '‘Lokale aanpak isolatie’ (LAI) ' zijn lager uitgevallen. Incidenteel voordeel. 8.3
Wonen en bouwen
2023 Uitbreiding energiearmoede bestrijding: voordeel € 300.000
In 2024 hebben wij geen aanvragen ontvangen ten behoeve van het verduurzamen van huizen van eigenaren als bedoeld op basis van de op 28 november 2022 aangenomen raadsmotie, in het kader van het tegen gaan van energiearmoede. Incidenteel voordeel. Totaal programma 8
-3.218
-3.287
-2.148
1.139
67
ALGEMENE BATEN EN LASTEN Algemene dekkingsmiddelen
Het financieel beleid is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s
Verordening financieel beleid, beheer en organisatie gemeente Lochem 2023 (art. 212) Verordening controle op het financiële beheer en op de inrichting van de financiële organisatie gemeente Lochem 2023 (art. 213) Nota rechtmatigheidsverordening Lochem 2023 Treasurystatuut 2018 Garantie geldleningen notitie raad 20091207 Nota reserves en voorzieningen 2019 (raad 9-3-2020) Amendement Nota reserves en voorzieningen (raad 9-3-2020) Nota Waarderen, Activeren en Afschrijven 2019 (raad 9-3-2020) Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing (8- 2-2021)
68
Overzicht baten en lasten Taak-
- = nadeel, bedragen x € 1.000
Omschrijving taakveld
veld Baten
Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
2023
2024
2024
2024
69.712
75.055
74.830
-225
0.5
Treasury
1.159
1.853
1.221
-632
0.7
Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
62.503
66.861
67.356
494
0.8
Overige baten en lasten
104
184
173
-11
0.61
OZB woningen
4.234
4.367
4.365
-2
0.62
OZB niet-woningen
1.567
1.661
1.578
-84
0.63
Parkeerbelasting
16
28
16
-12
0.64
Belastingen overig
128
100
122
22
Belangrijkste afwijkingen: 0.5
Treasury
Toerekening rente: nadeel € 789.000
Doordat we meer rente hebben ontvangen dan betaald hebben we zowel aan de grondexploitaties als aan de taakvelden geen rente toegerekend. Een incidenteel nadeel. 0.5
Treasury
Rente geldleningen: voordeel 135.000
Over 2024 hebben we meer rente ontvangen dan we hebben begroot over het saldo in de schatkist. Door lagere uitgaven op investeringen hadden we in 2024 gemiddeld een hoger saldo in de schatkist, waarover rente berekend wordt. Een incidenteel voordeel. 0.7
Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
Gemeentefonds: voordeel € 494.000
Voor het uitvoeren van de gemeentelijke werkzaamheden ontvangen wij geld van het Rijk. Dit heet het Gemeentefonds. Hoeveel geld wij krijgen staat in zogenaamde circulaires. Wij ontvangen in mei, september en december een circulaire. Het Rijk past in iedere circulaire het geld dat we ontvangen aan. Ook voor het lopende jaar. Na ontvangst van de circulaire verwerken wij het bedrag in de gemeentelijke begroting. De september- en decembercirculaire komen te laat binnen om nog te verwerken in de begroting. Daardoor ontstaat er een verschil in de jaarrekening omdat het begrootte bedrag afwijkt van wat we werkelijk ontvangen. De wijzigingen in de september en decembercirculaire zijn: Septembercirculaire 2024 Het nadeel in de septembercirculaire betrof met name de mutaties in de WOZ-waarden. De stijging van de WOZwaarden is een negatieve maatstaf binnen de algemene uitkering (nadeel € 303.000).
€217.000
Decembercirculaire 2024 € 589.000 In de decembercirculaire ontvingen we onder andere middelen voor de landelijke beeindigingsregeling veehouderijbedrijven (€ 71.000), natuurbrandbeheersing (€ 90.000), meerkosten Oekraïne sociaal domein (€ 56.000), compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg (€ 46.000) en de vangnetconstructie energietoelage (€ 41.000). De overige mutaties betreffen met name hoeveelheidsverschillen (voordeel € 218.000).
0.62
Verrekening 2022 en 2023 We ontvingen in 2024 nog bedragen over oude jaren.
€ 122.000
Totaal voordeel ten opzichte van de begroting
€ 494.000
OZB niet-woningen
Opbrengst OZB niet woningen: nadeel € 84.000
De lagere baten komen door een uitspraak in hoger beroep in 2024. Deze uitspraak ging over panden van een zorginstelling. Door deze uitspraak zijn de inkomsten vanaf 2020 tot 2024 verminderd. De WOZ-waarde bleef hetzelfde. Er is vrijstelling van de OZB door de woondelenvrijstelling. Een incidenteel nadeel. Lasten
1.413
1.672
1.443
229 207
0.5
Treasury
276
444
237
0.8
Overige baten en lasten
530
655
663
-8
0.61
OZB woningen
465
382
435
-52
0.62
OZB niet-woningen
121
100
97
3
0.64
Belastingen overig
21
11
12
-1
Kapitaallasten
0
1
0
1
Loonkosten
0
79
0
79
Belangrijkste afwijkingen: 0.5
Treasury
Rente leningen: voordeel € 207.000
Door lagere uitgaven op investeringen in 2024 dan oorspronkelijk geraamd, hebben we minder geld geleend. Een incidenteel voordeel. 0.8
Overige baten en lasten
Stelpost saldo jaarrekening: nadeel € 150.000
In de begroting zetten we elk jaar een negatief bedrag van € 150.000. Hiermee houden we al rekening met een positief jaarrekeningresultaat. Dit zorgt voor een jaarlijks financieel nadeel.
69
0.8
Overige baten en lasten
Stelpost werkprogramma 2: voordeel € 95.000
In de begroting reserveren we jaarlijks bij nieuwe activieiten de bijbehorende budgetten. Met een raadsbesluit stelt de raad deze beschikbaar. Voor 'Onderhoud begaanbaarheid Bruggeweerdsdijk' is geen raadsvoorstel aangeboden in 2024. Een incidenteel voordeel. 0.8
Overige baten en lasten
Stelpost werkprogramma 5: voordeel € 61.000
In de begroting 2024 namen we € 282.000 op voor digivaardige achterhoekers. Dit bedrag is in de bestuursrapportage 2024 naar benenden bijgesteld naar € 61.000. In 2024 is geen raadsvoorstel aangeboden voor digivaardige achterhoekers. Dit zorgt voor een incidenteel voordeel. 0.61
OZB woningen
Bijdrage Tribuut: nadeel € 52.000
De hogere last is voornamelijk het gevolg van een begrotingswijziging van Tribuut (bestuursbesluit van 12 september 2024). De uitspraak van de Hoge Raad heeft geleid tot hogere begrote proceskosten. Aangezien de begrotingswijziging van Tribuut pas na de opstelling van onze bestuursrapportage werd vastgesteld, is deze niet in onze begroting verwerkt. Daarom wordt de hogere last als een overschrijding gepresenteerd in onze jaarrekening. Een incidenteel nadeel. Totaal programma 9
68.298
73.382
73.386
4
Overhead en VPB
Vernieuwen functiewaarderingssysteem Uitgevoerd In 2024 is het vernieuwen van het functiewaarderingssysteem (HR21) van start gegaan. De gemeente Lochem wordt hierbij ondersteund door Leeuwendaal. Voor alle functies zijn taakinventarisaties opgesteld. Deze zijn de basis voor het verdere traject. Niet uitgevoerd Het opstellen van de taakinventarisatie heeft meer tijd gevraagd dan verwacht. Daardoor loopt het traject in 2025 door. De taakinventarisaties worden, na vraagststelling in het MT, besproken met de medewerkers. Vervolgens worden zij ingedeeld en wordt het resultaat ter besluitvorming aan het college en de medezeggenschap voorgelegd. Toekomstbestendige ICT Uitgevoerd In 2024 werkten we aan de basis voor een Toekomstbestendige ICT waarbij wij medewerkers digitaal vaardiger maakten en zo de ondersteuning verder te professionaliseren. Ook werkten we aan een stelsel van samenwerkingsafspraken (blauwdruk). Niet uitgevoerd Het geld was bedoeld om de medewerkers voldoende digitaal vaardig te maken. Helaas is het, door capaciteitsgebrek en door gewijzigde prioriteiten, niet gelukt om de blauwdruk af te ronden. In 2024 verzorgden we wel een aantal basistrainingen. Bij overheveling budget worden acties in samenhang in gang gezet om verder te werken aan het digitaal vaardiger maken van medewerkers.
Uitbreiding juridisch beleidsmedewerker Uitgevoerd In maart 2024 is een juridisch beleidsmedewerker gestart bij het team Inkoop en Juridische Zaken. Niet uitgevoerd Overhead en VPB
70
Toelichting algemene lasten Elk programma in de jaarrekening kent uitgaven voor salarissen en kapitaallasten. Het resultaat op deze onderwerpen bekijken wij over het totaal van de jaarrekening. Voor 2024 de volgende afwijkingen: Toelichting salarislasten In de financiële verantwoording per programma is het saldo van de loonkosten opgenomen. Het totaalsaldo aan loonkosten is voor 2024 € 24.500.000. Dit is € 115.000 minder dan begroot. Toelichting kapitaallasten Het verschil tussen de begrote en werkelijke kapitaallasten in 2024 is € 578. 000 voordelig. De post bestaat uit een voordeel van € 39.000 op de afschrijvingen doordat er een paar aanpassingen zijn geweest. De rest van het voordeel komt door de omslagrente. In dit boekjaar is de omslagrente opnieuw berekend op basis van de werkelijke rentelasten en -baten. De omslagrente in 2024 komt uit op 0 procent. Het was 0,5 procent. Doordat het omslagpercentage lager wordt, ontstaat er een voordeel ten opzichte van de kapitaallasten in de begroting.
71
Overzicht baten en lasten Taak-
- = nadeel, bedragen x € 1.000
Omschrijving taakveld
veld Baten 0.4
Overhead
0.10
Mutaties reserves
Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
2023
2024
2024
2024
3.287
6.796
5.643
-1.153
246
283
237
-46
3.042
6.513
5.406
-1.107
Belangrijkste afwijkingen: 0.4
Overhead
Ondersteuning Vervoerscentrale: nadeel € 68.000
PlusOV kent steeds meer een stabielere organisatie. Dit betekent dat zij minder een beroep doen op de ondersteuning vanuit de gemeente Lochem. Dit is een nadeel op de ingeschatte inzet. Een structureel nadeel. 0.10
Mutaties reserves
Mutaties reserves: nadeel € 1.107.000
De onttrekkingen aan de reserves zijn in totaal € 1.107.000 lager dan begroot. Aan de algemene reserve is € 806.000 minder onttrokken en aan de bestemmingsreserves € 301.000. Door het onbenut laten van budgetten is minder onttrokken aan de reserves. Een incidenteel nadeel. Zie ook bij Overzicht van baten en lasten het overzicht mutatie reserves voor een specificatie. Lasten
20.163
20.502
25.901
-5.398
3.973
4.203
4.584
-381
0.4
Overhead
0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
0.10
Mutaties reserves
5.420
0.11
Resultaat van de rekening van baten en lasten
2.131
92 6.240
-20
20
7.789
-1.549
3.819
-3.819
Kapitaallasten
747
844
743
100
Loonkosten
7.799
9.216
8.985
231
Belangrijkste afwijkingen: 0.4
Overhead
Automatisering: nadeel € 300.000
Door de organisatieontwikkeling nam het aantal medewerkers toe. Er waren veel (grote) ICT-wijzigingen, wat leidde tot tijdelijke dubbele lasten en extra implementatielasten, waarvoor geen projectbudget beschikbaar was. De prijscompensatie van de markt, gebaseerd op CBS-indexcijfers (meestal volgens de landelijke gemeentelijke inkoopvoorwaarden), is hoger dan de interne prijscompensatie. Prijsstijgingen die contractueel worden doorberekend, liepen afhankelijk van de voorwaarden op tot boven de 6%, en in sommige gevallen zelfs meer. Structureel nadeel. 0.4
Overhead
Taakstellende uren: nadeel € 152.000
In 2024 maakten we minder uren voor investeringen in grondexploitaties. Hierdoor konden we minder overhead kosten toerekenen. Een incidenteel nadeel. 0.4
Overhead
Overbrengen archief: voordeel € 50.000
In 2024 zijn er geen werkzaamheden uitgevoerd met betrekking tot het overbrengen van het analoge archief naar het Regionale Archief Zutphen (RAZ). In 2025 zullen deze werkzaamheden wel plaatsvinden. Incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Organisatieontwikkeling: voordeel € 85.000
Voor de begeleiding van de leiderschapsontwikkeling is in 2024 al een start gemaakt, hier wordt in 2025 verder invulling aan gegeven. De systemen moeten aangepast worden aan de nieuwe organisatiestructuur. Dit is niet allemaal gerealiseerd in 2024, een deel loopt nog door in 2025 We stellen voor het restant budget van € 85.000 over te hevelen naar 2025. Een incidenteel voordeel. 0.4
Overhead
Toekomstbestendige ICT: voordeel € 37.000
Dit project is nog niet volledig uitgevoerd in 2024. Een planmatige aanpak en uitvoeringen pakken we in 2025 op. Wij stellen voor het restant budget van € 37.000 over te hevelen naar 2025. 0.4
Overhead
Vernieuwe functiewaarderingssysteem: voordeel € 33.000
Het opstellen en afstemmen over de taakinventarisates neemt meer tijd in beslag dan verwacht. Door de organisatie ontwikkeling zijn er een aantal nieuwe functies ontstaan, die alsnog meegenomen moeten worden. We stellen voor het restant budget van € 33.000 over te hevelen naar 2025. 0.4
Overhead
Mutaties voorziening: nadeel € 115.000
Voor de vergoedingen die de gemeente betaald in het kader van de Regeling Vervroegde Uittreding (RVU) en voor het saldo wat de medewerkers in het spaarverlof hebben staan moet de gemeente een voorziening treffen. We actualiseerden deze voorzieningen. 0.10
Mutaties reserves
Mutaties reserves: nadeel € 1.549.000
De toevoegingen aan de reserves zijn in totaal € 1.549.000 hoger dan begroot. Aan de algemene reserve is € 65.000 minder toegevoegd en aan de bestemmingsreserves €1.614.000 meer dan begroot. Een incidenteel nadeel. Zie ook bij Overzicht van baten en lasten het overzicht mutatie reserves voor een specificatie. 0.11
Resultaat van de rekening van baten en lasten
Resultaat: nadeel € 3.819.000
Dit betreft het voordelige resultaat over 2024
72
Totaal programma 10
-16.876
-13.707
-20.257
-6.551
73
PARAGRAFEN
74
Lokale heffingen Deze paragraaf geeft op hoofdlijnen inzicht in de verschillende lokale heffingen, belastingen en de lokale lastendruk. Beleid lokale heffingen We verhoogden de belastingtarieven 2024 met een indexatiepercentage van 4,4%. Dit percentage was een combinatie van de verwachte loon- en prijsstijgingen bij de overheid. Het indexatiepercentage gelde voor de volgende belastingsoorten:
toeristenbelasting forensenbelasting marktgelden precariobelasting reclamebelasting leges
De belastingtarieven voor de onroerende zaakbelasting, rioolheffing, afvalstoffenheffing en havengelden wijken hiervan af. Het tarief voor rioolheffing en afvalstoffenheffing is bij ons 100% kostendekkend.” Onroerendezaakbelasting De opbrengsten OZB niet-woningen zijn € 65.000 lager dan geraamd. Dit komt door een uitspraak in hoger beroep over panden die in het beheer zijn van een zorginstelling. Deze uitspraak heeft geleid tot een forse vermindering van genoemde opbrengsten. OZB
Bedragen in €
OZB woningen eigenaar
2021
2022
2023
2024
Tarief
0,08%
0,08%
0,06%
0,06%
Werkelijk
4.289.408
4.308.772
4.234.325
4.365.069
Begroot
4.265.219
4.324.932
4.182.799
4.366.842
0,13%
0,14%
0,13%
0,13%
Werkelijk
965.921
960.387
932.743
952.781
Begroot
947.498
960.763
931.057
972.024
OZB niet-woningen eigenaar Tarief
OZB niet-woningen gebruikers
75
Tarief
0,12%
0,12%
0,11%
0,12%
Werkelijk
686.620
659.321
634.529
624.822
Begroot
617.693
681.097
660.357
689.413
Toeristenbelasting Toeristenbelasting is een belasting voor aanbieders van overnachtingsmogelijkheden. Denk aan hotels, campings en bed & breakfast-voorzieningen. We heffen toeristenbelasting als een aanbieder een overnachtingsmogelijkheid aanbiedt tegen betaling. De aanbieder mag de belasting aan de gasten doorberekenen. We heffen toeristenbelasting na het einde van het belastingjaar. Bij het opstellen van de jaarrekening hebben we nog niet alle aangiftes ontvangen en niet alle aanslagen opgelegd. Voor 2024 maakten wij een inschatting van de opbrengsten van circa € 964.000. Er was in 2024 € 904.000 begroot, dus dit betekent een voordeel van ongeveer € 60.000. Daarnaast is er nog een nasleep van de opbrengst 2023. Dit is een voordeel van € 120.000. Dat bedrag is verantwoord in 2024 als opbrengst.
Bedragen in € Toeristenbelasting
2021
2022
2023
2024
Werkelijk
829.755
837.978
979.671
1.083.805
Begroot
781.420
824.730
680.171
903.619
Forensenbelasting Forensenbelasting is een belasting die we heffen als iemand meer dan negentig dagen per jaar een gemeubileerde woning beschikbaar heeft en niet in deze gemeente staat ingeschreven.
Bedragen in € Forensenbelasting
2021
2022
2023
2024
Werkelijk
218.244
237.937
262.000
277.078
Begroot
187.244
234.921
238.880
249.391
76
Rioolheffing Rioolheffing is een belasting voor huishoudens en bedrijven die we heffen om het behoud en beheer van de riolering te betalen. Met de inkomsten kan de gemeente ook de maatregelen betalen die nodig zijn om het grondwater op peil te houden en regenwater te verwerken. Op 22 maart 2021 stelden we het ‘Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025’ (GRP) vast. Volgens dit GRP blijft de rioolheffing gelijk tot en met 2024. Het tarief voor 2024 is € 332,66 bij een verbruik tot 350 m3 per jaar. Uitgangspunt bij deze heffing is dat de tarieven de kosten dekken. Insteek is om investeringen zo doelmatig en effectief mogelijk te laten zijn. Dat doen we door kritisch te kijken of er geen andere oplossingen mogelijk zijn om het doel te bereiken.
Bedragen in € Rioolheffing
2021
2022
2023
2024
332,66
332,66
332,66
332,66
Werkelijk
5.905.069
5.962.863
6.057.049
6.130.979
Begroot
5.889.133
5.921.401
5.953.669
5.985.937
Tarief
Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing is een belasting die alle huishoudens betalen. Met deze inkomsten kan de gemeente huisvuil ophalen, afvoeren en verwerken. In 2024 zette een gemiddeld huishouden de grijze container 7 keer aan de weg en de groene container 8,1 keer.
Bedragen in €
Afvalstoffenheffing
2021
2022
2023
2024
Tarief*
263,6
214,21
223,59
251,01
Werkelijk
4.005.130
3.313.178
3.551.568
4.046.000
Begroot
3.949.807
3.322.318
3.664.000
3.814.000
* De genoemde bedragen zijn gebaseerd op de gebruiker van een minicontainer (140L); dit is het basisbedrag + gemiddelde aanbiedingen grijs en groen
77
Bouwleges Bouwleges is een belasting die we heffen bij de aanvraag van een omgevingsvergunning. De inkomsten vallen hoger uit dan voorgaande jaren. De raming viel lager uit omdat we bij de raming uit gingen van minder inkomsten door invoering van de Omgevingswet. Op 1 januari 2024 trad deze wet in werking. Tegelijkertijd startte de Wet Kwaliteitsborging (Wkb). Vanwege die wet worden werkzaamheden overgeheveld naar de markt. Voor dat deel van de omgevingsvergunningen heffen we geen leges meer. In de praktijk leidt dit overigens nog niet tot minder werkzaamheden. De Wkb zorgt voor nieuwe taken vooral op gebied van toezicht. Voor die taken mogen wij ook geen leges heffen. Door de invoering van de Omgevingswet zijn er in december 2023 ongebruikelijk veel aanvragen ingediend. Veel van deze aanvragen zagen op o.a. woningbouwprojecten. Deze wilde men nog onder het oude regime realiseren. De aanvragen zijn afgehandeld in 2024 wat in belangrijke mate de hogere legesopbrengsten verklaart.
Bedragen in € Bouwleges
2021
2022
2023
2024
Werkelijk
1.042.205
794.401
793.556
858.194
Begroot
692.179
700.442
609.214
636.019
Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten is een belasting die we heffen voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen en de gemeentelijke diensten voor de gemeentelijke begraafplaatsen. Al een aantal jaar is sprake van dalende inkomsten (lijkbezorgingsrechten). Dat hangt samen met een afname van het totaal aan begrafenissen, bijzettingen of verstrooiingen. Mogelijk wordt ook gekozen voor een begrafenis buiten de gemeente.
Bedragen in € Lijkbezorgingsrechten
2021
2022
2023
2024
Werkelijk
330.737
338.428
332.920
311.571
Begroot
373.814
379.046
385.868
346.671
Havengelden Havengelden is een belasting die we heffen bij het gebruik van de gemeentelijke haven of kade voor schepen. De geraamde opbrengsten komen bijna overeen met de werkelijke opbrengsten.
78
Bedragen in € Havengelden
2021
2022
2023
2024
Werkelijk
82.179
99.740
90.863
105.824
Begroot
151.074
70.074
93.613
103.612
Overzicht lastendruk gemeente Lochem
Bedragen in € Eigenaar en gebruiker
2021
2022
2023
2024
Gemiddelde WOZ-waarde woning
342.000
373.000
459.000
465.000
Onroerend zaakbelasting eigenaar
273,60
298,40
275,40
279,00
Afvalstoffenheffing basis
185,78
152,10
151,98
164,01
Variabel minicontainer grijs
61,60
52,80
53,76
65,45
Variabel minicontainer groen
20,00
17,50
17,87
21,55
Rioolheffing <350 m³
332,66
332,66
332,66
332,66
Totaal
873,64
853,46
831,67
862,67
Bedragen in € Gebruiker
2021
2022
2023
2024
Afvalstoffenheffing basis
185,78
152,10
151,98
164,01
Variabel minicontainer grijs
61,60
52,80
53,76
65,45
Variabel minicontainer groen
20,00
17,50
17,85
21,55
Rioolheffing <350 m³
332,66
332,66
332,66
332,66
Totaal
600,04
537,71
556,25
583,67 79
De gemiddelde WOZ-waarde woning is pas na 3 jaar definitief, na de uitkomsten van de herwaardering. Bron voor de gemiddelde WOZ-waarde is de Waarderingskamer. Voor de afvalstoffenheffing is het gemiddeld aantal aanbiedingen voor: • Variabel minicontainer grijs 7 € 9,35 per aanbieding • Variabel minicontainer groen 8,1 € 2,66 per aanbieding Lastendruk in vergelijking met omliggende gemeenten Gemeente
Gemiddelde WOZwaarde
Tarief OZB woningen eigenaren
Tarief afvalstoffenheffing
Tarief rioolheffing
Lochem
€ 465.000
0,0600
287
333
Bronckhorst
€ 438.000
0,0871
291
295
Voorst
€ 455.000
0,1069
222
224
Zutphen
€ 322.000
0,1084
313
150
Deventer
€ 342.000
0,1083
287
192
Berkelland € 370.000 0,1041 195 379 Bron gemiddelde WOZ-waarde van woningen (waardepeildatum 1-1-2023): de Waarderingskamer Bron: tarieven: Coelo Atlas lokale lasten 2024 De tarieven voor afvalstoffenheffing en rioolheffing betreffen de tarieven voor meerpersoonshuishoudens. Voor het vergelijken van verschillende gemeentes maakt het Coelo gebruik van een aantal uitgangspunten. Bij het tarief afvalstoffenheffing gaat het Coelo uit van een ander aantal ledigingen dan de gemeente Lochem. Hierdoor zijn afwijkingen mogelijk tussen de verschillende tabellen.
Kwijtschelding De daadwerkelijke lasten voor kwijtschelding zijn iets lager dan begroot. In onderstaand overzicht staat het verloop van de lasten voor kwijtschelding in de afgelopen vier jaar.
Bedragen in € Afvalstoffenheffing
2021
2022
2023
2024
Werkelijk
127.217
91.320
102.025
106.864
Begroot
93.000
115.000
115.000
115.000
Rioolheffing
80
Werkelijk
166.440
147.717
157.680
156.244
Begroot
160.000
162.400
164.836
164.836
81
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft de mate van de financiële robuustheid van de gemeente aan. Het weerstandsvermogen bepalen wij door de relatie te leggen tussen de middelen die beschikbaar zijn om de risico's financieel af te dekken (de beschikbare weerstandscapaciteit) en de financieel gekwantificeerde risico's (de benodigde weerstandscapaciteit). Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Lochem bestaat uit: a. Exploitatie (structurele bronnen) bestaande uit: - begrotingspost onvoorzien - onbenutte belastingcapaciteit b. Eigen vermogen (incidentele bron) bestaande uit: - algemene reserve
Weerstandscapaciteit jaarrekening 2024
Bedrag
Onvoorzien
5.000
Onbenutte belastingcapaciteit*
7.661.000
Totaal structureel
7.666.000
* De onbenutte belastingcapaciteit, onderdeel OZB, heeft betrekking op de mogelijkheid de OZB tarieven te verhogen. Wij nemen als uitgangspunt de door het Rijk gehanteerde artikel 12 norm van 0,1595% van de WOZ waarde (meicirculaire 2024). Het verschil tussen artikel 12 norm en de OZB tarieven die wij in 2024 heffen is de onbenutte belastingcapaciteit. Doordat we bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing uitgaan van 100% kostendekking is daar geen sprake van onbenutte capaciteit.
Weerstandscapaciteit jaarrekening 2024
Bedrag
Algemene reserve*
27.854.072
Totaal incidenteel
27.854.072
* De stand per 31 december 2029 is de werkelijke stand per 1 januari 2025 vermeerderd met de geraamde mutaties t/m 2029. Inclusief raadsbesluiten tot en met de raad van 11 februari 2025 en de werkelijke reservemutaties jaarrekening 2024. Exclusief geraamde reservemutaties als gevolg van het jaarrekeningresultaat 2024, de overheveling van restant budgetten 2024 naar 2025 en de geraamde reservemutaties kadernota 2026.
Risicomatrix Op basis van de inschatting van het risico stellen wij een risicomatrix op. Hiermee geven wij een overall inzicht in omvang en kans waarop het risico zich kan voordoen. Omvang risico Enorm > 1.000.000
9
82
Substantieel 250.000-1.000.000
4-6
2
5-8
Matig 100.000-250.000
1-11
Gering 50.000-100.000
7
10
3
Minimaal 0-50.000 Onwaarschijnlijk 0-20%
Mogelijk 20-40%
Aannemelijk 40-60%
Waarschijnlijk 60-80%
Zeer waarschijnlijk 80-100% Kans risico
Overzicht van alle structurele en incidentele risico’s (benodigde weerstandscapaciteit)
Toelichting structurele risico's
Structureel risico 1 Kosten Wmo woningaanpassingen 1
Omschrijving Risico
Kosten Wmo woningaanpassingen De uitgaven voor woningaanpassingen zijn jaarlijks zeer wisselend. De lage eigen bijdrage door het abonnementstarief, zorgt bij meerdere gemeenten voor veel meer aanvragen dan toen de eigen bijdrage nog inkomensafhankelijk was. Mensen die willen verhuizen naar een gelijkvloerse woning kunnen dit vaak niet vanwege een tekort aan dit type woningen. Dit verklaart een toename in trapliften en andere woonvoorzieningen. In een aantal gevallen zijn er hele dure woningaanpassingen, die een groot deel van de lasten veroorzaken. De aanvragen voor deze grote, dure woningaanpassingen zijn heel grillig en onvoorspelbaar.
Taakveld
6.6 Maatwerkvoorzieningen WMO
Beheersmaatregel
Dit budget wordt sterk door individuele casuïstiek bepaald. Wij hebben hierop weinig sturingsmogelijkheden, maar we volgen de ontwikkelingen op de voet. In 2024 besteedden we € 272.000 aan woningaanpassingen. Dit was € 116.000 minder dan begroot.
83
Bruto bedrag
€ 150.000
Kans
Waarschijnlijk 60-80%
Nettobedrag
€105.000
Structureel risico 2 Jeugdhulp, extra middelen 2022 en verder 2
Omschrijving Risico
Jeugdhulp, extra middelen 2022 en verder De afgelopen jaren voegde het Rijk via de meicirculaire de extra middelen toe tot en met 2025. Voor gemeenten is belangrijk of ze deze middelen ook voor de jaren daarna in hun begroting kunnen opnemen. Landelijk spraken gemeenten en rijk af dat gemeenten in hun meerjarenbegroting wel alvast rekening kunnen houden met extra structureel geld vooruitlopend op de definitieve besluitvorming door het kabinet. Voorlopige ramingen komen voor Lochem uit op € 396.000 in 2026 aflopend naar € 349.000 in 2028 e.v. (stand septembercirculaire 2024). Definitieve bedragen hangen af van besluitvorming door het kabinet en afspraken tussen Rijk en gemeenten over maatregelen binnen de Jeugdhulp (Hervormingsagenda).
Taakveld
0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
Beheersmaatregel
Voorwaarde bij het ramen van de stelpost is dat de gemeente zelf maatregelen neemt om de kosten voor jeugdhulp te beheersen. Wij doen dat op verschillende manieren. Bijvoorbeeld door ons te richten op het versterken van de opvoed- en opgroeiomgeving.
Bruto bedrag
€ 396.000
Kans
Mogelijk 20 – 40%
Nettobedrag
€ 118.800
84
Structureel risico 3 Wet kwaliteitsborging voor het bouwen 3
Omschrijving Risico
Wet kwaliteitsborging voor het bouwen De afgelopen jaren verschoof de datum van de inwerkingtreding van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) meerdere keren. Inmiddels is deze ingegaan op 1 januari 2024. De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. De wet gaat gefaseerd in. We starten met de eenvoudige nieuwbouwprojecten. Op een later moment volgen ook verbouw- en de meer complexe projecten. Onduidelijk is wanneer dit is. Met het stelsel van kwaliteitsborging vervallen taken van de gemeenten. Wij innen geen leges meer voor die taken. Landelijk is de inschatting dat gemeenten 30% minder leges kunnen heffen voor de omgevingsvergunningen bouw. Wij verwachten in Lochem een lager getal. In eerdere financiële mutaties gingen we uit van een daling van 15% van de legesinkomsten vanaf 2024. Op dit moment is het lastig om een inschatting te maken hoe hoog dit getal in werkelijkheid is. Dit komt doordat initiatiefnemers de aanvraag om de vergunning voor de omgevingsplanactiviteit en de bouwmelding niet gelijktijdig indienen. Veel bouwmeldingen dient men pas later in. Bijvoorbeeld op het moment dat men weet wie de kwaliteitsborger is. Of wanneer men gaat beginnen met de bouw. De vergunning voor de omgevingsplanactiviteit is dan vaak al verleend.
Taakveld
8.3 Wonen en bouwen
Beheersmaatregel
We nemen deel aan proefprojecten gezamenlijk met aannemers en kwaliteitsborgers. Op basis van die pilots bepalen wij het uiteindelijke legestarief.
Bruto bedrag
€ 609.000 x 15% = € 91.000
Kans
Waarschijnlijk 60% - 80%
Nettobedrag
€ 63.700
85
Structureel risico 4 Toerekening uren investeringen en grondexploitaties 4
Omschrijving Risico
Toerekening uren investeringen en grondexploitaties Medewerkers van de gemeente Lochem steken tijd in het uitvoeren van investeringen en grondontwikkeling. Dit betekent dat de kosten van de investeringen en de grondontwikkeling worden verhoogd met de uren van de eigen medewerkers. De kosten van de investeringen en grondontwikkeling verdelen wij over meerdere jaren in de vorm van afschrijvingen. Hierdoor ontstaat in dat jaar een voordeel op de reguliere loonkosten binnen de begroting. Het toerekenen van eigen uren aan investeringen en grondontwikkeling kan alleen als er voldoende aanbod is van projecten. In de begroting houden wij jaarlijks rekening met € 675.000 aan loonkosten die wij aan investeringen en grondontwikkeling besteden. Het risico bestaat dat er te weinig projecten zijn om die uren aan te besteden. Daardoor kan alsnog een deel van deze loonkosten ten laste van de begroting van het huidige jaar komen.
Taakveld
9. Algemene dekkingsmiddelen
Beheersmaatregel
Jaarlijks schatten wij in of het aantal projecten en de toekomstige ontwikkeling daarvan voldoende zijn. In 2024 besteedden wij 2.657 uur aan projecten. Dit leidde tot een nadeel van € 335.000
Bruto bedrag
€ 675.000
Kans
Onwaarschijnlijk 0 – 20%
Nettobedrag
€ 67.500
86
Structureel risico 5 Onbenutte ruimte onder plafond BTW-compensatiefonds (BCF) 5
Omschrijving Risico
Onbenutte ruimte onder plafond BTW-compensatiefonds (BCF) In 2018 wijzigde het rijk de systematiek voor de verrekening van de ruimte binnen het BTW-compensatiefonds (BCF). De werkwijze is nu om jaarlijks bij de septembercirculaire enkel het huidige jaar op te nemen in de raming van de algemene uitkering. Waar voorheen dit structureel in de raming zat. De wijziging levert een structureel financieel nadeel op voor de gemeenten in de begroting. De provincie als financieel toezichthouder staat gemeenten toe om onder voorwaarden de verwachte inkomst weer op te nemen in de begroting. Één van de voorwaarden is het opnemen van een risicobeschrijving.
Taakveld
0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds
Beheersmaatregel
Opnemen van een risicobeschrijving volgens het advies van de provincie. En we nemen een behoedzame raming op in de begroting. Als voorlopige raming nemen we op 50% van de laatst bekende afrekening. De raming is nu vanaf 2025 € 475.000 (meicirculaire 2024).
Bruto bedrag
€ 475.000
Kans
Aannemelijk 40 – 60%
Nettobedrag
€ 237.500
87
Structureel risico 6 Structurele effecten leges door Omgevingswet 6
Omschrijving Risico
Structurele effecten leges door Omgevingswet Het betreft een fundamentele herziening van het omgevingsrecht met grote gevolgen voor de werkwijze van de overheid. De ingangsdatum was 1 januari 2024. Afhankelijk van de uitkomsten van het wetgevingsproces en de lokale gemeentelijke keuzes is een substantiële vermindering van de legesopbrengsten voor omgevingsvergunningen mogelijk. Bijvoorbeeld omdat meer bouwwerkzaamheden vergunningsvrij kunnen zijn. Dit nadeel komt voor rekening van de gemeente. In 2024 hebben we nog te weinig ervaring opgedaan om dit risico te kunnen beoordelen.
Taakveld
8.1 Ruimte en leefomgeving
Beheersmaatregel
Vanuit de Omgevingswet kunnen gemeenten zelf in hoge mate bepalen welke activiteiten vergunningsvrij worden. Als de gemeente kiest voor meer vergunningsvrij bouwen, dan kunnen we voor die activiteiten geen leges heffen. Om de capaciteit te beperken, kunnen we de klant sturen op zelf informatie inwinnen over de mogelijkheden. Bijvoorbeeld door de vergunningcheck digitaal in te laten vullen op het Omgevingsloket.
Bruto bedrag
€ 370.000
Kans
Onwaarschijnlijk 0 – 20%
Nettobedrag
€ 37.000
88
Structureel risico 7 Toename beroep op bijzondere bijstand 7
Omschrijving
Toename beroep op bijzondere bijstand
Risico
De regeling bijzondere bijstand is een open einde regeling. Iedereen die voldoet aan de voorwaarden kan in aanmerking komen voor één of meerdere vergoedingen binnen de bijzondere bijstand. De uitgaven in 2024 liggen boven het begrote bedrag. Er is een klein risico dat de uitgaven verder toenemen. Aanleiding hiervoor kunnen de stijgende energieprijzen en de inflatie zijn. Het beroep op bijzondere bijstand en minimaregelingen zal stijgen als landelijke compensatie achterblijft.
Taakveld
6.3 Inkomensregelingen
Beheers-
De beleidsregels bijzondere bijstand zorgen voor eenduidigheid in de uitvoering. Het project Energiearmoede loopt door tot eind 2025.
maatregel
Bruto bedrag
€ 80.000
Kans
Mogelijk 20 - 40%.
Nettobedrag
€ 24.000
Structureel risico 8 Prijsstijgingen en onzekerheid van levering 8
Omschrijving
Prijsstijgingen en onzekerheid van levering
Risico
In de afgelopen jaren stegen diverse diensten en producten sterk in prijs. Met name producten waarbij de component energie, transport en lonen een groot deel van de prijs bepalen. Daarnaast zijn er macro-economische factoren die zorgen voor prijsstijgingen. Gezien de ontstane onzekerheid over de prijsstijgingen en marktontwikkelingen nemen wij hiervoor een structureel risicobedrag op. Structureel, omdat ook aflopende contracten verlengd of opnieuw worden aanbesteed.
89
Taakveld
Alle taakvelden.
Beheers-
De verwachte mutaties in prijzen en loonkosten op rijksniveau beïnvloeden het accres. Wij pasten de stelpost prijzen in onze begroting aan op basis van de informatie in de laatste circulaire. Bij de raming voor verwachte prijsstijgingen 2024 gingen we uit van 4,5%. In werkelijkheid is er meer prijscompensatie verwerkt ten laste van deze stelpost. De kosten van Jeugdhulp Zorg in natura zijn bijvoorbeeld gestegen met 9,2% en de DVO Buitenruimte met 10,73%. Daarnaast zijn er nieuwe contracten afgesloten voor gas en elektriciteit waarbij de prijzen hoger liggen dan voor de uitbraak van de oorlog in Oekraïne. Dit leverde een structureel nadeel op van € 1.054.000 oplopend naar € 2.313.000. Dit stelden we in de Bestuursrapportage 2024 bij. Bij de raming voor verwachte prijsstijgingen in 2025 gaan we uit van 2,7% op basis van de septembercirculaire 2024.
maatregel
Bruto bedrag
€ 400.000
Kans
Aannemelijk 40 - 60%
Nettobedrag
€ 200.000
Totaal nettobedrag structurele risico’s Totaal nettobedrag structurele risico’s
€ 853.500
Toelichting incidentele risico's
90
Incidenteel risico 9 Grondexploitaties Grondexploitaties 9
Omschrijving Risico
Per grondexploitatie brengen we de risico’s in kaart op basis van de huidige inzichten. Hoe verder een plan in ontwikkeling is, hoe minder risico’s te verwachten zijn. Voor het bepalen van de risico’s, gebruiken we de Monte Carlosimulatie. Deze simulatie berekent het financiële projectrisico. Daardoor is met een betrouwbaarheidsgehalte van 90% zeker dat het weergegeven financieel risico, het maximale risico is. Voor alle grondexploitaties berekenen we de standaard ramingsonzekerheden en de project specifieke risico’s in de risicoanalyse door. Het totaalbedrag aan risico’s voor de grondexploitaties is € 2.611.000 De risico’s bij de Begroting 2025 waren in totaal € 1.394.000. De risico’s namen toe met € 1.217.000 toe. Dat is het gevolg van een groter risico dat de omslagrente omhoog gaat.
Taakveld
Programma 3 en 8
Beheersmaatregel
Daar waar nodig vindt overleg plaats met de gemeenteraad over programmawijzigingen en de financiële aspecten daarvan. De ontwikkelingen op de woningmarkt, en de risico’s die daarbij horen, worden scherp in de gaten gehouden.
Bruto bedrag
n.v.t.
Kans
n.v.t.
Nettobedrag
€ 2.589.000
91
Incidenteel risico 10 Garanties 10
Omschrijving Risico
Garanties De gemeente verleent in het kader van haar maatschappelijke taak garanties aan verenigingen, stichtingen en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Het gaat om € 50.151.000. De grootste component betreft het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) met € 50.101.000. Wij lopen nauwelijks risico op basis van de achtervangpositie bij het WSW. Totaalbedrag van de garanties waarover de gemeente risico loopt bedraagt € 50.000.
Taakveld
0.5 Treasury
Beheersmaatregel
Het WSW maakte afspraken met de VNG en het ministerie van BZK. Deze afspraken gaan over toezicht, verantwoording en informatievoorziening aan gemeenten vanuit de corporaties en het WSW over de gemeentelijke achtervangpositie binnen het WSW. Voor de overige garanties geldt dat de gemeente afhankelijk is van de bedrijfsvoering en (financiële) resultaten van de derden aan wie de garanties zijn verstrekt. Het periodiek monitoren is hier van belang.
Bruto bedrag
€ 50.000
Kans
Aannemelijk 40 – 60%
Nettobedrag
€ 25.000
92
Incidenteel risico 11 Oninbaarheid lening Trefpunt 11
Omschrijving
Oninbaarheid lening Trefpunt In 2015 hebben diverse gesprekken plaatsgevonden over de aflossing van de nog uitstaande geldlening aan ’t Trefpunt. Het Trefpunt heeft exploitatieproblemen. We besloten daarom voorlopig niet tot inning van de openstaande termijnen over te gaan. Het Trefpunt lost niet meer af, maar betaalt wel de jaarlijkse rentekosten. Tussentijdse gesprekken met 't Trefpunt hebben uitgewezen dat de financiële situatie bij 't Trefpunt ongewijzigd is en dat inning van termijnbedragen de continuïteit van deze dorps-/sportaccommodatie in gevaar zou brengen. Dit knelpunt hebben wij in beeld gebracht in aanloop naar het raadsvoorstel voor de ontwikkeling van de mfa in Gorssel (raad 18-122023). Het niet meer innen van de openstaande termijnen en daarmee het laten vervallen van de lening is hier onderdeel van. Wij nemen dit verder mee bij de ontwikkeling en besluitvorming rond de mfa Gorssel.
Taakveld
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
Beheersmaatregel
De boekwaarde van de lening verrekenen wij binnen de ontwikkeling van het accommodatieplan Gorssel.
Bruto bedrag
€ 143.000
Kans
Waarschijnlijk 60 - 80%
Netto bedrag
€ 100.000
Totaal nettobedrag incidentele risico’s Totaal nettobedrag incidentele risico’s € 2.714.00
Om makkelijk te beoordelen en vergelijken werken wij met een ratio weerstandsvermogen Dit is een getal dat laat zien of wij voldoende financiële reserves hebben om risico’s op te vangen. Wij maken onderscheid in structureel en incidenteel. Bij de structurele ratio delen we het bedrag voor onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit door de som van de structurele risico’s. Bij de incidentele ratio delen wij het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve door de som van de incidentele risico’s. Onderstaand geven wij de berekening van de ratio: Ratio structureel weerstandsvermogen:
93
7.660.000 853.500
=
8,6
Ratio incidenteel weerstandsvermogen: 27.854.072 = 10,3 2.714.000 Ons weerstandsvermogen Om de ratio van het weerstandsvermogen te beoordelen, gebruiken wij de volgende beoordelingstabel: Beoordelingstabel weerstandsvermogen Schaal
Ratio weerstandsvermogen
Betekenis
A
> 2,0
Uitstekend
B
1,4 < x < 2,0
Ruim voldoende
C
1,0 < x < 1,4
Voldoende
D
0,8 < x < 1,0
Matig
E
0,6 < x < 0,8
Onvoldoende
F
< 0,6
Ruim onvoldoende
Bron: De beoordelingstabel weerstandsvermogen is opgesteld door het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR).
Het structurele weerstandsvermogen is 8,6 en valt in schaal A en is uitstekend. Ten opzichte van de Begroting 2024 blijft de ratio voor het structurele weerstandsvermogen 8.6. Het incidentele weerstandsvermogen is 10,3 en valt in schaal A en is uitstekend. Ten opzichte van de Begroting 2024 neemt de ratio voor het incidentele weerstandsvermogen af van 17,5 naar 10,3. Het lagere ratio komt met name door een hogere inschatting van het risico op de grondexploitatie en de verwachtte afname van de algemene reserve. Financiële kengetallen Doordat alle gemeenten de kengetallen op dezelfde wijze berekenen, zijn de gemeenten onderling ook vergelijkbaar. Kengetallen:
Jaarrekening
Begroting
Jaarrekening
2023
2024
2024
Norm
netto schuldquote
-6%
-8%
-4%
A
netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
-8%
-16%
-6%
A
solvabiliteitsratio
57%
57%
58%
A
structurele exploitatieruimte
7%
2%
7%
A
grondexploitatie
9%
6%
10%
A
belastingcapaciteit
88%
94%
87%
A
94
Beoordeling en toelichting financiële kengetallen De afzonderlijke financiële kengetallen zeggen nog weinig over hoe de financiële positie van de gemeente is. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie. Dat is afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. De kengetallen bekijk je altijd in samenhang en ten opzichte van een normenkader. Hieronder lichten wij de kengetallen toe. Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote geeft de verhouding weer van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Het kengetal daalt doordat onze vorderingen en liquide middelen hoger zijn dan onze langlopende schulden. Dit komt door het positieve jaarrekeningresultaat 2024 van € 3,3 miljoen en de positieve resultaten van de jaren daarvoor.
Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteit is ten opzichte van 2023 licht gestegen. Ten opzichte van de begroting 2024 is deze ligt gestegen door een hoger eigen vermogen. Dit komt mede door het positieve jaarrekeningresultaat 2024. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage.
Er is nog ruimte om het OZB tarief te verhogen (onbenutte belastingcapaciteit). Het tarief voor rioolheffing en afvalstoffenheffing is bij ons 100% kostendekkend. De daling in 2024 van de werkelijke belastingcapaciteit ten opzichte van begroot komt met name doordat het landelijke tarief waarmee vergeleken wordt gedaald is. Normering Om goed invulling te geven aan de waarde van deze financiële kengetallen is een normenkader van belang. We sluiten aan bij de signaleringswaarden van de provincie Gelderland. Continuïteit en financiële positie De financiële positie van de gemeente Lochem is in 2024 goed. Er zijn op dit moment geen signalen die wijzen op risico’s voor de continuïteit. Wel geldt dat bij structurele tekorten of een te laag weerstandsvermogen het risico bestaat op preventief toezicht door de provincie. De begroting voldoet aan de wettelijke eisen van het BBV en het positieve rekeningresultaat versterkt de algemene reserve. Tegelijk blijven met name het sociaal domein en toekomstige investeringsopgaven aandachtspunten. Signaleringswaarden kengetallen provincie Gelderland 95
Kengetallen
Provincie Gelderland 7-10-2015 Signaleringswaarden stresstest 100.000+ gemeenten Categorie A Minst risicovol
Categorie B
Categorie C meest risicovol
Netto schuldquote
< 90%
90 - 130%
> 130%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
< 90%
90 - 130%
> 130%
Solvabiliteitsratio
> 50%
20 - 50%
< 20%
Begr. en MJR > 0%
Begr. of MJR > 0%
Begr. en MJR < 0%
Grondexploitatie
< 20%
20 - 35%
> 35%
Belastingcapaciteit
< 95%
95 - 105%
> 105%
Structurele exploitatieruimte
In bovenstaande tabel staan de signaleringswaarden die de provincie Gelderland als normenkader hanteert. Aan deze categorieën is geen directe kwalificatie gegeven.
96
Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding Het onderhoud van de kapitaalgoederen beschrijven we in beheerplannen welke vallen binnen de beleidskaders van het Integrale Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR). De plannen geven de huidige en gewenste staat van onderhoud weer. In deze plannen staat ook hoe we de gewenste staat kunnen bereiken en behouden en hoeveel geld daarvoor nodig is. De beleidskaders zijn in het algemeen niet veranderd, maar er doen zich wel ontwikkelingen voor. In 2024 zijn de beheerplannen Civiele kunstwerken en Wegen verwerkt in de begroting 2025. 2024 is het eerste ervaringsjaar en werkten we samen met Circulus met de DVO. In het IBOR koos de raad voor het thema “Spelen, bewegen en ontmoeten”. Kerngericht werken kreeg in 2024 geen invulling. Dit komt door de druk op de personele inzet binnen onze organisatie. Het is nog niet bekend wanneer deze werkzaamheden weer worden opgepakt. Per kwartaal rapporteert Circulus o.a. over de afhandeling van meldingen openbare ruimte. In 2024 waren er 3718 meldingen. Circulus schouwt en monitort de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. De kwaliteitsbeelden voldoen in het algemeen eind 2024 aan de doelstellingen volgens het IBOR plan. Waar beelden nog niet voldoen zijn hierover afspraken met Circulus gemaakt. Openbare verlichting
Openbare verlichting
Beleidskader
In april 2020 is het (digitale) beleidsplan 'Licht in de openbare ruimte” ‘ vastgesteld. Onze inwoners willen een duurzame, leefbare, energiezuinige en prettige openbare ruimte. De openbare ruimte is veilig en op orde. Een goede openbare verlichting in de openbare ruimte draagt daar aan bij. We kijken waar licht nodig is, hoeveel licht we nodig hebben en op welk moment van de dag. Het nieuwe beleid draagt bij aan dat uitgangspunt en aan het doel om in 2030 energieneutraal te zijn.
Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud
De afgelopen jaren richtten we het onderhoud vooral op het in stand houden van de openbare verlichtingsinstallaties. En we reguleerden het gebruik van de openbare verlichting. Het beheer is gericht op veiligheid, leefbaarheid, bereikbaarheid, duurzaamheid en het beperken van de milieubelasting. We onderhouden planmatig. We voeren de onderhoudsmaatregelen tijdig uit om de kwaliteit van de openbare ruimte in stand te houden. Op deze manier sluiten we kapitaalvernietiging en onveilige situaties uit.
Gerealiseerd in 2024
In 2024 voerden we regulier onderhoud. Daarnaast renoveerden we het rijksmonument, de 5-armige antieke lichtmast in het centrum van Lochem. Er is onderzoek gedaan naar de staat van de lichtmasten in het centrum van Lochem. Het vervangen van de lampen naar LED is niet realistisch. Een groot deel van de masten en armaturen dienen compleet gerenoveerd te worden. Met een afzonderlijk voorstel vragen we hiervoor bij de raad budget aan.
97
Financiën
Het regulier onderhoud is niet geheel kostendekkend. Restant - €16.506 komt door forse inflatie en aangepaste regelgeving Liander. Daarnaast zijn er extra kosten gemaakt door een aanbestedingstraject van een nieuw onderhoudscontact die gaat lopen vanaf april 2025.
Wegen
Wegen
Beleidskader
We willen al onze wegen voor onze weggebruikers veilig en bereikbaar houden. Dit waarborgen we door onze wegen te onderhouden volgens het IBOR plan. Daarnaast onderhouden we de wegen in het buitengebied op basis van wegcategorisering.
Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud
Het onderhoud voor asfaltwegen is de laatste jaren door een raadsbesluit opgesplitst in onderhoud categorie 1 en 2 wegen én onderhoud categorie 3 en 4 wegen. Jaarlijks voeren we, aan de hand van inspecties, onderhoud uit aan onze wegen. In 2024 is tot besluitvorming van het nieuwe beheerplan Wegen gekomen welke is vastgesteld bij de behandeling van de Begroting 2025. Vanaf 2025 kan gewerkt worden volgens het beheerplan.
Gerealiseerd in 2024
We voerden asfaltonderhoud uit, op o.a.:
Holterweg (integraal met verkeer en delen van de weg zijn tevens gerenoveerd).
Ploegdijk-Dwarsweg
Dorpsstraat (Almen)
Dochterenseweg
De Wippert
We voerden onderhoud op klinkerverhardingen, uit op o.a.:
Broersdijk
Deventerweg (Laren)
98
Dorpsstraat (Laren)
Rietdekkersweg
Schoolstraat (Eefde)
Financiën
De onderhoudsopgaven zijn binnen de financiële kaders uitgevoerd.
Civiele kunstwerken
Civiele kunstwerken
Beleidskader
Onze civiele kunstwerken zijn onderdeel van de kapitaalgoederen en worden onderhouden om kapitaalvernietiging te voorkomen.
Beheer en kwaliteitsniveau onderhoud
De bruggen en duikers bevonden zich in 2024 nog grotendeels in dezelfde staat als in 2023. In 2024 is tot besluitvorming van het nieuwe beheerplan Civiele kunstwerken gekomen welke is vastgesteld bij de behandeling van de Begroting 2025. Vanaf 2025 kan goed regulier onderhoud gestart worden.
Gerealiseerd in 2024
In 2024 is de Hoevenburg (Reudinkbrug) vervangen. Daarnaast zijn er een aantal kleinere duikers vervangen. Er is expertise ingehuurd om de voorbereidingen te kunnen starten van 2 civiele kunstwerken.
Financiën
Het budget van €27.000 is in 2024 opgehoogd met een restantbudget van €53.000 uit 2023. Dit was om extra onderhoud uit te voeren aan civiele kunstwerken welke in slechte staat zijn. Dit budget is in 2024 benodigd geweest om expertise in te kunnen huren om de voorbereiding te kunnen starten van 2 civiele kunstwerken die in slechte staat zijn.
99
Groen
Groen
Beleidskader Het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) en de Dienstverleningsovereenkomst met Circulus (DVO 2023) vormen een belangrijke basis voor het beheer van het openbaar groen. Daar waar burgers het openbaar groen onderhouden gelden gebruikersovereenkomsten (Buurgroen). Met deze vorm van participatie kunnen inwoners een plus in de openbare ruimte aanbrengen. En kan de betrokkenheid van inwoners bij hun wijk en buurt worden vergroot. Het Biodiversiteitsplan Lochem (2021) biedt handvatten voor het vergroten van de biodiversiteit in het openbaar groen. Het beleid Duurzaam beheer laanbomen buitengebied (2021) vormt de basis voor duurzame instandhouding van de laanbomen in het buitengebied. De eikenprocessierups bestrijden we volgens het raadsbesluit uit 2021.