Jaarstukken 2024
Tekst van het document
Jaarstukken 2024
2
INHOUDSOPGAVE Jaarstukken 2024 ....................................................................................................................................1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................3 Aanbiedingsbrief ......................................................................................................................................4 Thema Klimaat en Energie ......................................................................................................................8 Thema Gezond en vitaal leven ..............................................................................................................10 Thema Leefbare kernen ........................................................................................................................12 Programmaverantwoording ...................................................................................................................14 0. Bestuur en ondersteuning .................................................................................................................15 1. Veiligheid ...........................................................................................................................................18 2.
Verkeer, vervoer en waterstaat .........................................................................................................20 3. Economie ..........................................................................................................................................27 4. Onderwijs ..........................................................................................................................................32 5. Sport, cultuur en recreatie .................................................................................................................35 6. Sociaal Domein .................................................................................................................................43 7. Volksgezondheid en milieu ................................................................................................................54 8.
Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing .....................................................60 Algemene baten en lasten .....................................................................................................................68 Paragrafen .............................................................................................................................................74 Lokale heffingen ................................................................................................................................75 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................................................................82 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................97 Financiering .....................................................................................................................................104 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................106 Openbaarheidsparagraaf.................................................................................................................110 Verbonden partijen
..........................................................................................................................111 Grondbeleid .....................................................................................................................................125 Waarderingsgrondslagen ....................................................................................................................144 Balans per 31 december 2024 ............................................................................................................148 Toelichting op de balans .....................................................................................................................151 Overzicht baten en lasten ....................................................................................................................170 Rechtmatigheidsverantwoording .........................................................................................................179 Overzicht specifieke uitkeringen (SISA) ..............................................................................................181 Overzicht taakvelden ...........................................................................................................................206 Bijlagen
................................................................................................................................................211 Bijlage 1 : Over te hevelen budgetten .............................................................................................212 Bijlage 2: Kredieten .........................................................................................................................216 Bijlage 3: Subsidieoverzicht 2024....................................................................................................224 Bijlage 4: Verslag op het handelen van de gemeente in juridische procedures ..............................231 Bijlage 5: Strategische gronden.......................................................................................................233 Bijlage 6: ENSIA verantwoording ....................................................................................................234 Bijlage 7: Beleidsindicatoren ...........................................................................................................235
3
AANBIEDINGSBRIEF Aanbiedingsbrief 2024 was een bewogen jaar. Een jaar waarin we samen met onze inwoners en maatschappelijke partners veel voor elkaar kregen. Denk aan de karakteristieke vormgeving van de Hoevenbrug, het Energieloket, of stappen op het gebied van preventie in het Sociaal Domein. We voerden veel zaken uit ons collegeprogramma ‘Samen in Lochem’ uit. Zo kreeg Lochem een aantrekkelijke nieuwe Markt, kwam er een boulderblok voor het gemeentehuis en opende inloophuis De Stek. Aan de Zutphenseweg in Lochem realiseerden we in goed overleg met omwonenden huisvesting voor Oekraïense vluchtelingen en spoedzoekers. We zetten veel plannen voor woningbouw in de steigers om de komende jaren in alle kernen nieuwbouw te realiseren. Dit omdat er een grote vraag is naar woningen, bijvoorbeeld voor jongeren. Door ook voor starters te bouwen willen we voorkomen dat zij wegtrekken en dat draagt bij aan de leefbaarheid van onze gemeente. 2024 kende ook tragische gebeurtenissen. In februari stortte bij de aanleg van de nieuwe Nettelhorsterbrug over het Twentekanaal een brugdeel naar beneden waarbij twee dodelijke slachtoffers te betreuren waren. In november kwam een jonge vrouw in Lochem om het leven door een omvallende boom. We zien dat de impact van dit soort gebeurtenissen groot is. Het raakt onze lokale gemeenschap. Onze gedachten gaan uit naar de nabestaanden .
Belangrijk was ook de organisatieontwikkeling. Vanaf 1 september startten we met de de nieuwe organisatiestructuur. Deze structuur krijgt in 2025 meer invulling. Het doel is om vanuit deze structuur meer focus aan te brengen op onze maatschappelijke opgaven en onze dienstverlening, en meer aandacht voor de medewerkers om hen goed en vitaal hun werk te laten doen. Daarnaast zetten we in de tweede helft van 2024 een proces in gang om de financiële tegenvallers vanaf het ravijnjaar 2026 op te vangen. Doelstelling hierbij is ervoor te zorgen dat de gemeente Lochem nu en in de toekomst financieel gezond blijft. We bepaalden onze uitgangspunten en brachten mogelijke maatregelen in beeld. We betrokken maatschappelijke partners en de gemeenteraad. En we raadpleegden eind 2024 inwoners op allerlei manieren over de prioriteiten van de gemeente, nu we minder geld van het Rijk gaan ontvangen. De verdere uitwerking in de Kadernota 2026 vindt plaats in de eerste helft van 2025. Eind november kwam er een einde aan de coalitie van Gemeentebelangen , VVD, en Meedenken met Lochem. Door de gemeenteraad werd een proces in gang gezet om met informateur De Cloe de mogelijkheden voor een nieuwe coalitie te verkennen. We sluiten 2024 af met een positief resultaat van € 3,8 miljoen. We realiseerden een voordelig saldo in 2024 Ons resultaat is € 1,9 miljoen voordeliger dan we begrootten.
Het resultaat is € 3,8 miljoen positief, ten opzichte van een begroot positief saldo van € 1,9 miljoen. De meeste afwijkingen zijn incidenteel van aard. Dat betekent dat het gaat om eenmalige financiële meevallers of tegenvallers, waar we als gemeente in de meeste gevallen weinig invloed op hebben en/of welke niet ieder jaar terugkomen. Denk hierbij aan extra inkomsten vanuit de algemene uitkering, tijdelijke middelen voor de opvang van ontheemden. Voor een nadere toelichting op de afwijkingen verwijzen wij u graag naar de overzichten 'wat heeft het gekost', die onder de desbetreffende programma's zijn opgenomen. Totaaloverzicht baten en lasten
4
Totaaloverzicht baten en lasten
- = nadeel, bedragen x € 1.000 Werkelijk 2023
Begroting na wijziging 2024
Werkelijk
Saldo
2024
2024
BATEN 0 - Bestuur en ondersteuning
460
624
841
218
1 - Veiligheid
78
15
30
15
2 - Verkeer, vervoer en waterstaat
177
410
653
243
3 - Economie
2.410
2.202
1.729
-473
4 - Onderwijs
379
502
503
1
5 - Sport,Cultuur en Recreatie
1.443
1.105
1.055
-51
6 - Sociaal domein
15.710
14.817
16.654
1.837
7 - Volksgezondheid en Milieu
11.214
12.059
12.090
31
8 - Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing
1.355
2.560
1.904
-655
Totaal baten programmas
33.227
34.293
35.458
1.165
Algemene uitkering
62.503
66.861
67.356
494
Lokale heffingen
ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN 5.339
5.633
5.537
-96
Treasury
883
1.409
984
-424
Overige baten en lasten
-426
-515
-490
25
Totaal algemene dekkingsmiddelen
68.298
73.388
73.386
-1
TOTAAL BATEN
101.525
107.681
108.845
1.164
0 - Bestuur en ondersteuning
3.037
3.209
4.075
-866
1 - Veiligheid
3.544
3.777
3.716
60
2 - Verkeer, vervoer en waterstaat
5.880
6.392
6.124
268
3 - Economie
1.916
2.052
1.278
774
4 - Onderwijs
3.053
3.558
3.556
2
5 - Sport,Cultuur en Recreatie
8.751
9.458
8.734
724
6 - Sociaal domein
40.609
43.350
42.732
617
7 - Volksgezondheid en Milieu
13.286
14.429
14.319
110
8 - Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing
4.574
5.847
4.052
1.794
Totaal lasten programmas
84.650
92.071
88.587
3.484
Overhead
LASTEN
12.274
13.980
14.075
-96
Heffing VPB
92
0
-20
20
Onvoorzien
0
5
0
5
Begrotingssaldo
0
1.898
0
1.898
TOTAAL LASTEN
97.017
107.954
102.643
5.311
TOTAAL SALDO VAN BATEN EN LASTEN
4.509
-273
6.202
6.475
Mutaties reserves
-2.378
273
-2.383
-2.656
GEREALISEERD RESULTAAT
2.131
0
3.819
3.819
Beslispunten Het voordelig saldo van de jaarrekening voegen wij toe aan de reserves 5
Het jaarrekeningresultaat 2024 komt uit op een voordeel van € 3.819.000. De voorschriften bepalen dat de bestemming van het saldo plaats vindt nadat de jaarrekening is vastgesteld. Het is gebruikelijk dat wij voorstellen het voordelige saldo toe te voegen aan de algemene reserve. De reserve Kop van Oost stellen we voor om nu op te heffen Met het vaststellen van de Nota grondbeleid 2022 (raad 27 maart 2023) besloot de raad ook om een reserve grondexploitaties in te stellen bij de Kadernota 2024. De reserve Kop van Oost is opgegaan in deze nieuwe reserve en daarmee kan de reserve Kop van Oost worden opgeheven. Een aantal budgetten die niet zijn besteed in 2024 nemen we mee naar 2025 Jaarlijks nemen we bij de jaarrekening een overzicht op van budgetten die we voorstellen door te schuiven naar het volgende jaar. Dit betreffen activiteiten die we oppakken of die doorlopen in het volgende jaar. Vanaf 1 januari 2023 geldt de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie 2023. Jaarlijks bieden wij vanaf nu in februari/ maart een memo ter kennisgeving aan de raad met een overzicht van de voorgenomen over te hevelen budgetten. Dit geeft de gemeenteraad inzicht in wat er aan budget doorloopt naar 2024 en hoe dit alsnog besteed gaat worden. Formele besluitvorming van de overheveling vindt nog steeds plaats bij het vaststellen van de jaarstukken.
In maart 2025 informeerden wij de gemeenteraad over de budgetoverheveling 2024. De in 2025 beschikbaar te stellen budgetten bedragen in totaal € 769.000. Wij stellen de volgende dekking voor: • Reserve sportvoorzieningen € 304.000; • Reserve rondweg Lochem € 54.000; • Rijksmiddelen € 111.000 • Algemene reserve € 300.000. In bijlage 1 geven wij een specificatie met toelichting van de over te hevelen budgetten. De raad stelt de jaarstukken vast aan de hand van beslispunten De vastgestelde jaarrekening met controleverklaring van de accountant leveren wij vóór 15 juli van het jaar volgend op het betreffende jaar bij de provincie aan. Daarmee voldoen wij aan één van de voorwaarden om onder het repressief toezicht te blijven vallen. Het college stelt de raad voor in te stemmen met: Beslispunt 1: Het vaststellen van de gemeentelijke jaarstukken 2024, bestaande uit het jaarverslag (programmaverantwoording en paragrafen) en de jaarrekening (balans, overzicht baten en lasten, rechtmatigheidsverantwoording en overzicht specifieke uitkeringen). Beslispunt 2: Het voordelig saldo van € 3.819.000 toevoegen aan de algemene reserve. Beslispunt 3: De reserve Kop van Oost op te heffen. Beslispunt 4: Het beschikbaar stellen van exploitatiebudgetten, die overgeheveld worden naar 2025, voor een bedrag van € 769.000 met als dekking a. de reserve sportvoorzieningen voor een bedrag van € 304.000; b.
de reserve rondweg Lochem voor een bedrag van € 54.000; c. Rijksmiddelen € 111.000 d. de algemene reserve voor een bedrag van € 300.000.
6
Beslispunt 5: Het afsluiten van kredieten waarvan de activiteiten zijn afgerond. In bijlage 2 lichten wij de kredieten toe. De af te sluiten kredieten zijn in dit overzicht vet gedrukt.
7
THEMA KLIMAAT EN ENERGIE Terugblik thema In 2023 startten we met het werken met thema’s in de planning en control cyclus. Dit is de terugblik op het jaar 2024 met betrekking tot het thema Klimaat en Energie. Deze terugblik bestaat uit een aantal delen; te weten netcongestie, duurzame opwek, CDOKE en Lokale Aanpak Isolatie. In 2024 werd steeds duidelijker dat netcongestie voor nieuwe ontwikkelingen een belemmering vormt. Zo is er bij de noodopvang aan de Zutphenseweg in Lochem gebruik gemaakt van toegevoegde energievoorzieningen (accu’s en generatoren). Regionaal werken we daarom aan een energieperspectief om te kijken hoe we de elektriciteitsvoorzieningen voor iedereen kunnen garanderen, onder andere voor woningbouw en bedrijvigheid. Hierin is niet alleen aandacht voor opwek maar ook voor de buffering en opslag van elektriciteit opwek tijdens piekmomenten. Om te komen tot klimaatneutraliteit in 2050 is duurzame opwek noodzakelijk. In 2024 is er weinig grootschalige duurzame opwek toegevoegd binnen de gemeente Lochem. Kleinschalige duurzame opwek bleef nog gestaag doorgroeien. In 2024 is het terugdringen van de emissies van broeikasgassen vooral gericht op energiebesparing in alle sectoren van de gemeente Lochem.
De oprichting en vormgeving van Energieloket Lochem onder andere voor de informatievoorziening en afhandeling van subsidieaanvragen uit de Lokale Aanpak Isolatie gelden was hierin een belangrijke factor. Gecombineerd met de diensten van LochemEnergie op het gebied van energieadvies, energiearmoede en de buurtaanpak. Om de uitvoering van het takenpakket te kunnen waarborgen was een uitbreiding van capaciteit wenselijk. Hiervoor stelde het Rijk CDOKE- budget (Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energie) beschikbaar. Voor de gemeente Lochem bedraagt deze bijdrage van 2023 tot en met 2025 ruim 2,6 miljoen euro. Klimaat en energie Wat willen we bereiken? In het coalitieakkoord 2022-2026 namen wij de doelstelling ‘klimaatneutraal in 2050’ op. Dit klinkt niet alleen breder dan energieneutraal, dit is ook daadwerkelijk het geval. Bij de doelstelling klimaatneutraal gaat het niet uitsluitend om de vervanging van fossiele brandstoffen door duurzaam opgewekte energie. Beperking van de uitstoot van broeikasgassen is het leidende principe. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Realiseren hittestress-maatregelen openbare ruimte Lochem Uitgevoerd Hittestress-project Graanweg: De inventarisatie van de mogelijke (vergroenings-)maatregelen tegen hittestress is in 2024 uitgevoerd (korte rapportage). De maatregelen moeten nu besproken worden met het waterschap, de betrokken pandeigenaren en de betrokken bewoners. 8
Hittestress-project Hoeflingweg: De inventarisatie van de mogelijke (vergroenings-)maatregelen tegen hittestress is in 2024 uitgevoerd (korte rapportage). De maatregelen moeten nu besproken worden met de betrokken (bedrijfs-)pandeigenaren. Niet uitgevoerd Fysieke uitvoering en realisatie in winter 2025-2026 en winter 2026-2027. Lokale Aanpak Isolatie 1e tranche 2023-2026 Uitgevoerd Dit zijn Rijksgelden voor subsidieverstrekking voor het financieel ondersteunen van woningeigenaren van slecht geïsoleerde woningen. In 2024 zijn 53 subsidies verstrekt. Niet uitgevoerd Overgebleven budget blijft beschikbaar voor subsidieverstrekkingen tot en met 2025. Lokale aanpak isolatie 2e tranche 2025-2027 Uitgevoerd Niet uitgevoerd Dit budget bestaat uit Rijksgelden die vanaf 2025 beschikbaar komen. Lokale Aanpak Isolatie 3e tranche 2026-2028 Uitgevoerd Niet uitgevoerd Dit budget bestaat uit Rijksgelden die vanaf 2026 beschikbaar komen. Tijdelijke regeling Capaciteit Decentrale Overheden Klimaat en Energie CDOKE Uitgevoerd Er is capaciteitsuitbreiding gerealiseerd om het klimaat- en energiebeleid binnen de gemeente Lochem uit te voeren. Nog niet alle vacatures zijn ingevuld en ook zijn er in 2024 mensen vertrokken (1 persoon uitstroom, 1 persoon interne doorstroming).
Uit het CDOKE budget zijn in totaal 2370 interne uren in rekening gebracht, ofwel een bedrag van € 303.360 wat in feite van de personeelslasten zou moeten worden afgetrokken. In 2024 zijn daarnaast diensten ingehuurd van derden om het takenpakket verder in te vullen. De rijksbijdrage CDOKE 2023 (te besteden t/m 2025) is volledig besteed. Niet uitgevoerd Er is nog een aantal vacatures niet ingevuld; het warmteprogramma en een uitbreiding van de aandacht voor klimaatadaptatie kon daardoor nog niet opgestart.
9
THEMA GEZOND EN VITAAL LEVEN Terugblik thema Het thema gezondheid staat al lang op de agenda. Dit doen we via beleidsnotities en verschillende activiteiten van de gemeente Lochem en haar partners. Voorbeelden zijn de nota's 'Investeren in gezondheid' over lokaal gezondheidsbeleid en 'Dichtbij zijn en voorkomen' over het belang van preventie. We werken vanuit de ideeën 'positieve gezondheid' en 'gezondheid in alle beleidsdomeinen'. Sinds 2023 heeft het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) dit extra gestimuleerd. In 2024 hebben we nog meer aandacht gegeven aan dit thema. Enkele voorbeelden zijn:
Het schrijven van beleidsnota's over gezond en vitaal ouder worden en het versterken van de sociale basis. Deze bieden we in 2025 aan de raad aan. Met GALA-gelden hebben we 'Welzijn op recept' ingevoerd, samen met huisartsen. Inloophuis De Stek is opgezet en in de zomer van 2024 geopend. Dit is een ontmoetingsplek voor mensen die psychisch kwetsbaar zijn of een verslaving hebben. Sinds het najaar van 2024 is er een digitale app, Valtes, voor werkende mantelzorgers. Deze app biedt gepersonaliseerde informatie om te helpen bij de zorg voor naasten. Het boulderblok (klimtoren) achter het gemeentehuis is gerealiseerd. We zijn aangesloten bij de samenwerking "Achterhoek in beweging".
Gezond en vitaal leven is niet alleen iets van de gemeente. Dit kan alleen met partners. Huisartsen, welzijnswerk, scholen, zorgaanbieders, eerstelijnszorg, ziekenhuizen, en sportaanbieders maken samen het verschil. Ze helpen bij het langer zelfstandig leven, creëren bewustwording en signaleren problemen vroegtijdig om erger te voorkomen. In 2024 hebben we weer ingezet op samenwerking met partners. Dit blijft ook de komende jaren belangrijk. Het gaat niet alleen om externe partners. Binnen de gemeente Lochem werken we ook meer samen tussen de domeinen Fysiek en Sociaal. Thema's zoals wonen en zorg, leefbare kernen, klimaat en energie beïnvloeden gezond en vitaal leven en opgroeien. Gezond en vitaal leven Wat willen we bereiken? We willen een gezond en vitaal leven makkelijker maken. Gezondheid is ons kapitaal. Als mens en als samenleving. Gezondheid is breder dan de afwezigheid van ziekte en klachten. Het voorkomen van gezondheidsproblemen draagt bij aan vitaliteit en de kwaliteit van leven. De inzet van verschillende (leefstijl) interventies is ook belangrijk om de kwaliteit, toegankelijkheid en houdbaarheid van het Nederlandse zorgstelsel in de toekomst te waarborgen. Het zorgt ook voor een (veer)krachtige Lochemse samenleving met sterke netwerken.
De beweging die we vanuit Lochem maken wordt onderschreven door de VNG die voor de komende jaren drie grote kernopgaven beschrijft in het sociaal domein: bestaanszekerheid (wonen, werken, inkomen), gezond leven en kansengelijkheid (opgroeien, onderwijs, armoede). Een brede blik op gezondheid en het bevorderen van gezondheid noemen we 'Gezondheid in alle beleidsdomeinen'. Vanuit verschillende invalshoeken, bijvoorbeeld vanuit de gezondheidszorg, het sociaal domein en de fysieke leefomgeving, werken we aan gezondheid en vitaliteit van onze inwoners. Ook in de Omgevingswet komt gezondheid als onderdeel terug. De Sociaal Economische Raad (SER) benadrukt in zijn rapport ‘Gezond opgroeien, wonen en werken’ (SER, december 2023) het belang van gezondheidsbevordering. Inzet op gezondheidsbevordering maakt inwoners veerkrachtiger. En stelt inwoners in staat meer te doen aan de samenleving en de arbeidsmarkt. Nu en in de toekomst.
10
Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
11
THEMA LEEFBARE KERNEN Terugblik thema Leefbare kernen zijn heel belangrijk voor het welzijn van de mensen die er wonen en werken. En elkaar daar ontmoeten. Het gaat om aspecten als voldoende groen, ruimte om te bewegen, bereikbare voorzieningen en inzetten op een gevarieerd woningaanbod. Waarin verschillende leeftijden en doelgroepen naast elkaar wonen. Dit biedt een basis voor versterken van het kenmerkende naoberschap, En het welzijn van onze inwoners. Veel opgaven kunnen we als gemeente niet alleen oplossen. Samenwerken met maatschappelijke partners is hierbij noodzakelijk. Denk aan woningbouwcorporaties, onderwijsinstellingen, zorgverzekeraars, dorpsraden, lokale ondernemersverenigingen, maar ook de regio Stedendriehoek, provincie etc. Projecten en activiteiten die in 2024 zijn uitgevoerd en positief bijdragen aan de leefbaarheid van onze kernen zijn:
Het verbeteren van de toegankelijkheid van de kernen, door de aanpak van problemen op de looproutes naar voorzieningen; Het initiëren en uitvoeren van een tweetal buurtschouwen. We werkten hierin samen met woningbouwcorporaties, Circulus en Stichting Welzijn Lochem; Renovatie van de Markt Lochem; Het uitvoering geven aan de voorbereiding van de in de Omgevingsvisie vastgestelde woningbouwlocaties in de verschillende kernen; Voorbereiding van een nieuw schoolgebouw in Laren; Het vaststellen van de Omgevingsvisie Lochem 2040, waarin het behoud van leefbare kernen als ambitie is opgenomen; Samenwerken in de Regio Stedendriehoek aan de verstedelijkingsopgave, waarbij het thema brede welvaart centraal staat.
Leefbare kernen Wat willen we bereiken? Leefbare kernen zijn heel belangrijk voor het welzijn van de mensen die er wonen en werken. En elkaar daar ontmoeten. De identiteit van onze gemeente is verbonden door het kenmerkende naoberschap. Dit vormt ook een belangrijk onderdeel van de leefbaarheid in de kernen. De leefbaarheid van kernen staat echter onder druk. Ook vanuit de rijksoverheid is de aandacht voor leefbaarheid voor kernen op het platteland toegenomen. Uit onderzoek van de Wageningen Universiteit, dat is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van LVVN (During, 2022) is gebleken dat de overheid meer verantwoordelijkheid moet nemen om de leefbaarheid op het platteland te beschermen. Het gaat om het stimuleren van economische ontwikkeling, behoud van voorzieningen, het stimuleren van sociale cohesie en te zorgen voor een voldoende gevarieerd woningaanbod en groei in balans. Een belangrijke aanbeveling van het onderzoek van de WUR is om bewoners meer te betrekken bij de opgaven die spelen. Dit sluit aan bij onze politieke ambities (coalitieakkoord) om vanuit participatie en verbinding te werken. Op deze manier zorgen we ervoor dat onze dorpen en het omliggend buitengebied leefbaar blijven voor toekomstige generaties. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
12
13
PROGRAMMAVERANTWOORDING Inleiding De programmaverantwoording bevat de beleidsmatige en financiële verantwoording over 2024. Hiermee legt het college verantwoording af over de uitvoering van de activiteiten die in de Begroting 2024 staan. Per activiteit geven wij aan wat er wel en niet gerealiseerd is en wat de financiële afwijkingen zijn. Na het laatste programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing, volgt een toelichting op de algemene baten en lasten, waaronder de overhead. De financiële analyse geeft de belangrijkste afwijkingen weer Dit betekent dat het totaal van de bedragen in de toelichting niet in alle gevallen aansluit op het totaal per programma. De toelichting op de eventuele afwijkingen in de loonkosten en kapitaallasten volgen na de programma’s. Deze toelichting is op het totaal van alle programma’s. De toelichtingen vinden plaats op de afwijkingen van zowel de baten als de lasten. Dit is wettelijk voorgeschreven. Met een afzonderlijke bijlage 1 stellen wij voor om budgetten die in 2024 niet volledig zijn besteed en voldoen aan de voorwaarden van overheveling mee te nemen naar 2025. We geven inzicht in de indicatoren Bij het formuleren en uitvoering geven aan ambities en doelen hoort ook het meten of we op de goede weg zijn. Dit doen we al door middel van indicatoren in begroting en jaarrekening.
Met daarnaast ook diverse andere bronnen zoals de informatie van ‘Waar staat je gemeente’, Provincie Gelderland, CBS, Coelo. Daarnaast gebruiken we ook ‘eigen’ indicatoren en kengetallen. Zoals aantal schouwburgbezoekers. En kennen we ook enkele waarderingscijfers. Deze komen uit de burgerpeiling die gemiddeld elke 2 à 3 jaar wordt gehouden. In de loop van de jaren bleek dat de indicatoren op verschillende fronten niet voldoen. Op veel indicatoren kan of wil de raad niet sturen. Ook zijn verscheidene indicatoren geschrapt, is de definitie gewijzigd of wordt deze slechts sporadisch gemeten. Hierdoor verloren de indicatoren aan relevantie. En is de verbinding met de doelen in veel gevallen, komen te vervallen. Vanuit de ontwikkeling van thema’s en de werelddoelen komt de wens voor een adequate monitoring nadrukkelijk op de agenda. Volgend op de implementatie van de werelddoelen en de twee aanvullende thema’s, pakken wij dit op. Het jaar 2024 is gebruikt om hierover het gesprek aan te gaan met de auditcommissie. Wat zijn de opties? Hoe (digitaal) willen we werken? Hoe gaan we om met de verplichte indicatoren? Wat doen onze buurgemeenten? Het voorbereidende evaluerende werk is gestart. In 2025 gaan we verder met het leren en experimenteren rond de monitoring en de verdere implementatie daarvan in de P&C-documenten.
Daarbij betrekken wij ook de overige beleidsdocumenten en raadsmonitoren als bijvoorbeeld de raadsmonitor Sociaal Domein en de Woonmonitor. Gezien bovenstaande stand van zaken en werkwijze stellen wij voor het gebruik van de huidige indicatoren verder ‘af te schalen’. In de Begroting 2024 namen wij de indicatoren op aan het einde van de programma’s. Vanaf de jaarrekening 2023 nemen wij de verplichte en lokale indicatoren op in een bijlage met waarden uit eerdere jaren, zonder toelichting en ambitie. De uitkomsten van de meest recente burgerpeiling nemen wij hierin op. Op deze manier belasten wij de organisatie minimaal, met (nagenoeg) gelijkblijvende informatiewaarde.
14
0. BESTUUR EN ONDERSTEUNING 0.1 Bestuur Wat willen we bereiken? Wij willen krachten bundelen om de samenwerking in de regio te versterken. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? Versterken Regio Stedendriehoek Uitgevoerd De versterkte werkorganisatie van de Regio Stedendriehoek is aan de slag gegaan met de Uitvoeringsagenda van de Regio. Met de propositie "Sterker in 3D" heeft het Rijk laten weten 20 miljoen te reserveren voor een nieuwe regio deal. De deal richt zich op het bevorderen van brede welvaart door te investeren in de programmalijnen Duurzaam, Divers en Dichtbij. De Regio Stedendriehoek werkt hiervoor samen met inwoners, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen. Niet uitgevoerd 0.2 Burgerzaken Wat willen we bereiken? Wij willen een klantgerichte, dienstverlenende organisatie zijn die de toegang is naar de overheid voor inwoners, bedrijven en instellingen. Zij merken dat wij klantgericht werken en goed toegankelijk zijn, zowel fysiek als digitaal. We hebben kennis van zaken en werken doeltreffend. Als gemeente zijn we voor iedereen duidelijk herkenbaar. We werken verder aan een organisatie die snel handelt en die dichtbij de inwoners staat. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Wat willen we bereiken? Binnen de portefeuille ‘Overige gronden en gebouwen’ bevinden zich eigendommen die we vaak vanuit strategische overwegingen in bezit houden. Als het bezit niet langer nodig is, onderzoeken we
15
of we eigendom kunnen verkopen. We onderhouden onze eigendommen en verhuren of verpachten deze. Zo houden ze hun waarde. Dat is gunstig als we ze later toch verkopen. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? Strategische grondverwerving Uitgevoerd In 2024 kochten we grond grenzend aan de kernvisielocatie Gorssel Noordoost. Niet uitgevoerd Er deden zich in 2024 geen andere omstandigheden voor het aankopen van strategische gronden. Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: • Beleidslijn Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob 2013) • Nota Meerjaren Onderhoudsplan (MOP 2023-2027) • Participatie in Lochem (2023) • Nota verbonden partijen (2018) • Visie op dienstverlening (2019) Wat heeft het gekost?
16
Overzicht baten en lasten Taak-
Omschrijving taakveld
veld Baten
- = nadeel, bedragen x € 1.000 Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
2023
2024
2024
2024
460
624
841
218
1
6
4
0.1
Bestuur
0.2
Burgerzaken
383
578
771
193
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
77
45
64
20
0.2
Burgerzaken
Belangrijkste afwijkingen: Reisdocumenten: voordeel € 160.000
In de begroting hielden we rekening met een incidentele stijging van het aantal aanvragen voor reisdocumenten. (i.v.m. de paspoortpiek) Ondanks deze verwachting werden er nog meer reisdocumenten aangevraagd. Dit zorgt voor een incidenteel voordeel op de baten. Tegenover deze hogere baten, staan ook hogere lasten. 0.2
Burgerzaken
Rijbewijzen: voordeel € 50.000
In 2024 zijn meer rijbewijzen aangevraagd dan verwacht. Dit zorgt voor een incidenteel voordeel. Lasten
3.037
3.209
4.075
-866
0.1
Bestuur
659
716
1.433
-717
0.2
Burgerzaken
578
636
753
-117
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
83
21
63
-42
Kapitaallasten Loonkosten
0
22
0
22
1.717
1.814
1.827
-12
Belangrijkste afwijkingen: 0.1
Bestuur
Gemeenteraad: nadeel € 45.000
We hebben extra kosten gemaakt vanwege inhuur van personeel vanwege vervanging. De werkgeverscommissie heeft eenmalig extra kosten gemaakt voor het opstellen van een nieuw functiehuis voor de griffieorganisatie. Een incidenteel nadeel 0.1
Bestuur
Ondersteuning aanbesteding RIS: voordeel € 30.000
In 2024 begonnen we met de voorbereidingen van de aanbesteding van het Raadsinformatiesysteem (RIS). Dit loopt door in 2025. We stellen voor € 30.000 over te hevelen naar 2025. 0.1
Bestuur
Bestuurlijke samenwerking: nadeel € 63.000
Vanaf 2024 loopt de financiering van de Strategische Board via de Regio Stedendriehoek in plaats van via de afzonderlijke gemeenten. Tot en met 2024 waren er binnen de gemeentelijke begroting nog twee aparte budgetten: één voor de Regio en één voor de Board. De begrote lasten van de Strategische Board staan op taakveld 3.1. Incidenteel nadeel. 0.1
Bestuur
Mutatie voorziening: nadeel € 641.000.
We actualiseerden de voorzieningen voor de oud bestuurders (appa, pensioenen en wachtgeld). Een incidenteel nadeel. 0.2
Burgerzaken
Reisdocumenten: nadeel € 100.000
In de begroting hielden we rekening met een incidentele stijging van het aantal aanvragen voor reisdocumenten. (i.v.m. de paspoortpiek) Ondanks deze verwachting werden er nog meer reisdocumenten aangevraagd. Dit zorgt voor een incidenteel nadeel op de lasten. Tegenover deze hogere lasten, staan ook hogere baten. 0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
Restgronden: nadeel € 40.000
We maakten extra kosten voor hosting van de website ten behoeve van verkopen, taxaties en overige kosten voor grondtransacties. Een incidenteel nadeel. Totaal programma 0
-2.577
-2.585
-3.234
-649
17
1. VEILIGHEID 1.1 Crisisbeheersing en brandweer Wat willen we bereiken? Een veilige woon- en leefomgeving. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 1.2 Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Wij willen een zo veilig mogelijke leef- en werkomgeving voor inwoners en bedrijven. Veiligheid is een relatief en moeilijk begrip. Relatief, omdat iemand een onveilig gevoel kan hebben terwijl het toch echt wel veilig is, of omgekeerd. Moeilijk, omdat er veel zaken zijn die een veilige omgeving en een veilig gevoel kunnen beïnvloeden. Om een zo veilig mogelijke gemeente te kunnen zijn, werken we samen. Vaste partners zijn Politie, Openbaar ministerie, buurgemeenten, Veiligheidshuis, Veilig Thuis, Halt, Stichting Welzijn Lochem, ‘t Baken, Viverion, IJsseldal Wonen, Habion, GGD en de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG). Met de VNOG werken we vooral samen op het gebied van de fysieke veiligheid en crisisbeheersing. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? Extra impuls toezicht en handhaving Uitgevoerd Boa's zorgen voor de ogen en oren in de openbare ruimte. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid en veiligheid in onze gemeente. Dit doen zij door onder andere toezicht te houden op parkeren, overlast door honden en bij evenementen. Boa's gaan in gesprek met overtreders en waar nodig treden zij handhavend op. Veel inzet is gepleegd op klachten en meldingen in de openbare ruimte. En op het toezicht in de binnenstad van Lochem. Niet uitgevoerd In 2024 hebben we een extra Boa aangenomen. Doordat deze niet direct beëdigd is, kon deze niet direct voor alle taken worden ingezet. Door langdurige uitval van één van de andere Boa’s hebben we keuzes moeten maken in prioritering. Er zijn daardoor minder controles uitgevoerd op het gebied van de Alcoholwet. 18
Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Notitie inzake permanente bewoning recreatieverblijven (1994) Vervolgnotitie inzake permanente bewoning van recreatieverblijven (1997) deel 1 Vervolgnotitie inzake permanente bewoning van recreatieverblijven (1997) deel 2 Voortgangsnota bestrijding permanente bewoning recreatieverblijven (2002) Integraal Veiligheidsplan (IVP) district IJsselstreek 2016-2019 Strategisch VTH beleid 2021-2024 deel 1 Strategisch VTH beleid 2021-2024 deel 2 Wat heeft het gekost?
Overzicht baten en lasten Taak-
- = nadeel, bedragen x € 1.000 Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
veld
2023
2024
2024
2024
Baten
78
15
30
15
38
9
24
15
40
6
5
-1
Omschrijving taakveld
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
1.2
Openbare orde en veiligheid
Belangrijkste afwijkingen: n.v.t. Lasten
3.544
3.777
3.716
60
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
2.640
2.704
2.693
11
1.2
Openbare orde en veiligheid
236
234
191
42
Kapitaallasten
43
91
78
13
626
748
754
-6
Loonkosten
Belangrijkste afwijkingen: 1.2
Openbare orde en veiligheid
Actualisatie evenementenbeleid: voordeel € 35.000
In 2023 is geld opgehaald om het evenementenbeleid te actualiseren In 2023 is opdracht verleend. Echter nadat opdracht was verleend bleek dat er onvoldoende schot in het project kwam en de door de opdrachtnemer voorgestelde zaken geen weerslag vonden bij onze praktijk. Het budget hevelden we over naar 2024. In 2024 is vervolgens besloten de samenwerking op te zeggen en verder geen uitvoering te geven aan de actualisatie van het evenementen beleid. Een incidenteel voordeel. Totaal programma 1
-3.466
-3.762
-3.687
75
19
2. VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT 2.1 Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? In 2024 vallen door verkeersveiligheidsmaatregelen minder verkeersslachtoffers. Het onnodig gebruik van auto’s dringen we terug. Fietsverkeer (zowel woon-werk als recreatief) stimuleren we. Weggebruikers voelen zich veilig en/of zijn zich bewust van een onveilige situatie. Dat doen we door een goede weginrichting die past bij de functie van de weg. Er is een goede afwikkeling van lokaal en regionaal verkeer op gemeentelijke en provinciale wegen, met minimale belemmeringen. We hebben verkeersveilige wegen, met bruggen, tunnels en viaducten. Het onderhoud past bij de intensiteit van het weggebruik en de snelheden die gereden mogen worden. De openbare verlichting voldoet aan het digitale beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? Gebiedsvisie gronden herverdeling na aanleg Schakel Achterhoek – A1 Uitgevoerd De gebiedsvisie stelden we op samen met de partners in het gebied. De visie is nagenoeg gereed. Niet uitgevoerd Begin 2025 stemmen we af op welke wijze we deze visie een vervolg kunnen geven. En leggen we de doorkijk vast in beleid. In 2025 vindt bestuurlijke besluitvorming over de visie plaats. Versterken looproutes centrum Lochem Uitgevoerd Niet uitgevoerd In de begroting van 2024 namen we op om de looproutes in en naar centrum van Lochem in 2025 te versterken. Realisatie herinrichting Deventerweg Laren Uitgevoerd In het najaar van 2024 is er een schetsontwerp opgesteld voor de Deventerweg, tussen de Veldhoenkamp en de Ooldselaan. Dit schetsontwerp is op een inloopavond voor aanwonenden en andere geïnteresseerden gepresenteerd. Op basis van de opgehaalde reacties van de inloopavond wordt begin 2025 het aangepaste ontwerp opnieuw met de omgeving besproken. Niet uitgevoerd We hebben het voornemen om in het najaar van 2025 het project uit te voeren.
20
Herinrichting Reeverweg Harfsen Uitgevoerd Niet uitgevoerd De voorbereiding voor de herinrichting Reeverweg, Harfsen is nog niet opgestart. Dit project is in de begroting 2024 opgevoerd als project voor uitvoering in 2026. Herinrichting Lochemseweg Harfsen Uitgevoerd Niet uitgevoerd De voorbereiding voor de herinrichting Lochemseweg, Harfsen is nog niet opgestart. Dit project is in de begroting 2024 opgevoerd als project voor uitvoering in 2026. Realisatie snelheidsremmende maatregelen Holterweg Laren Uitgevoerd We voerden groot onderhoud uit aan de Holterweg in Laren (het deel buiten de bebouwde kom) en namen daar aanvullende verkeersremmende maatregelen in mee. Niet uitgevoerd Realisatie fietsstraat Oosterwal Lochem Uitgevoerd In 2024 stelden we een gebiedsvisie op voor de omgeving Graaf Ottoweg - Nieuwstad. De fietsstraat Oosterwal is als onderdeel van deze gebiedsvisie meegenomen. De herinrichting van deze verschillende wegen liggen in hetzelfde gebied / in elkaars verlengde. Ze hebben grote functionele invloed op elkaar. Daarom is er voor gekozen de projecten als één geheel op te pakken. Niet uitgevoerd In de begroting 2024 namen we op dat we dit project in 2025 zouden realiseren. Door het integraal benaderen van dit gehele gebied, verschuift de realisatie naar 2026.
Ontwerp Nieuwstad Lochem Uitgevoerd In 2024 maakten we een gebiedsvisie voor het gebied Graaf Ottoweg - Nieuwstad. Niet uitgevoerd In 2025 leggen we de gebiedsvisie voor aan de gemeenteraad. Vervolgens werken we deze verder uit tot een voorlopig ontwerp inclusief kostenraming. Verkenning fietsverbinding N346 Deedingsweerdweg Lochem Uitgevoerd Niet uitgevoerd
21
In de begroting van 2024 namen we op om het onderzoek naar de mogelijkheden van een comfortabele fietsverbinding langs de N346 tussen de Deedingsweerdweg (Staring College) in Lochem en de fietsverbinding over de Exelsebrug uit te voeren in 2027. Actualiseren wegenlegger Uitgevoerd Onze wegenlegger geeft een overzicht van alle openbare wegen buiten de bebouwde kom met bijbehorende onderhoudsplicht. De wegenlegger is gedigitaliseerd. Er is bij het digitaliseren van de wegenlegger gebleken dat niet alle data uit de fysieke wegenlegger in de gedigitaliseerde versie is overgenomen. Niet uitgevoerd Vanuit de wegenwet is het verplicht om een actuele wegenlegger te hebben. Onze wegenlegger is nog niet volledig geactualiseerd door gebrek aan medewerkers. Met de beoogde extra formatie voor een medewerker wegbeheer vanaf 2025 is het streven om dit de komende jaren op peil te brengen. Digitalisering verkeersdata Uitgevoerd Digitale verkeersdata, zoals data van snelheden, ongevallen, parkeren is ingezet om te sturen op verkeersbeleid. Niet uitgevoerd Mogelijke verbetering verkeersveiligheid rondom scholen Laren Uitgevoerd Met de omgeving maakten we afspraken over aanvullende verkeersmaatregelen op de Verwoldseweg bij nieuwbouw van de scholen in Laren. Niet uitgevoerd Zoals aangegeven in de begroting 2024, vindt de uitvoering plaats nadat de nieuwbouw van de scholen is afgerond.
Verbeteren toegankelijkheid looproutes Uitgevoerd Door de uitkomsten van het onderzoek naar de toegankelijkheid van veel gebruikte looproutes zijn in 2024 pakten we veel (kleine) knelpunten aan. Niet uitgevoerd Met het beschikbare budget voor 2025 gaan we aan de slag met de nog openstaande knelpunten en met het verbeteren van de visuele toegankelijkheid (geleidemarkering). 2.2 Parkeren Wat willen we bereiken? Vooral in oudere woonwijken en winkelgebieden komen parkeerproblemen voor. Als meer dan 90% van de parkeerplaatsen in gebruik is, is de parkeerdruk hoog. Wij houden regelmatig parkeeronderzoeken. Hiermee stellen we de parkeerdruk vast en sturen we bij om genoeg bereikbare parkeerplaatsen te houden. Verder stellen wij parkeereisen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Zo komen er geen nieuwe parkeerproblemen.
22
Wij zetten in op het bevorderen van elektrische en deelauto’s. We bouwen aan een dekkend netwerk voor laadinfrastructuur. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? Analyse parkeren centrum Lochem Uitgevoerd We voerden een parkeeronderzoek in het centrum van Lochem uit. Inclusief een analyse (voor een aantal deelgebieden) waarin knelpunten en kansen met betrekking tot parkeren zijn onderzocht. Niet uitgevoerd 2.3 Recreatieve havens Wat willen we bereiken? Wij zorgen voor goede voorzieningen voor recreatie in de passantenhaven van Lochem. Zodat we meer overnachtingen en bezoekers krijgen. En we benutten het Twentekanaal dan ook goede voor passanten. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 2.4 Economische havens en waterwegen Wat willen we bereiken? Wij zijn goed bereikbaar over water en de vaarweg. We gebruiken de havens aan het Twentekanaal. Dit is goed voor de economische ontwikkeling, de werkgelegenheid en de leefbaarheid. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
23
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 2.5 Openbaar vervoer Wat willen we bereiken? Wij stemmen lokaal en regionaal de verschillende manieren van openbaar vervoer goed op elkaar af. We zetten ons in dat er goede voorzieningen zijn voor op- en overstappen. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. Overige activiteiten
Hoevenbrug opgeleverd De Hoevenbrug (Reudinkbrug) leverden we in 2024 vóór de geplande einddatum op. Het centrum van Lochem is door de opening van de Hoevenbrug weer op een goede en veilige manier bereikbaar. Bij de raad vroegen we een krediet aan met kengetallen. En hielden we rekening met risico's. We maakten geen gebruik van het volledige budget, omdat er een slim ontwerp is toegepast. Daarbij maakte de aannemer gebruik van standaard materialen en speelden we op een goede manier in op de risico's. Hierdoor waren er nagenoeg geen onvoorziene kosten. Uitbreiding parkeerterrein Mauritsweg In het voorjaar 2024 is het parkeerterrein aan de Mauritsweg definitief uitgebreid. En zorgden we voor vergroening. Een paar jaar geleden werd het aantal parkeerplaatsen van het parkeerterrein aan de Mauritsweg, al tijdelijk, uitgebreid met 31 parkeerplaatsen (door middel van betonnen platen). Dit kwam door de vele werkzaamheden in en rondom het centrum. Toen bleek dat deze extra capaciteit ook in de toekomst nodig zou zijn, is besloten de tijdelijke betonnen platen te vervangen. We zorgden voor een nieuwe groene en klimaatadaptieve inrichting van het parkeerterrein. Er kwamen in totaal 38 parkeerplaatsen bij. Daarnaast zijn er meer bomen en struiken aangeplant.
Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van de provincie: Omgevingsvisie Gaaf Gelderland Nota’s van de regio Stedendriehoek: Fietsvisie Stedendriehoek (2012) Verkenning snelle fietsroute Deventer –Zutphen (2017) Mobiliteitsagenda Regio Stedendriehoek 2023-2027
24
Nota's Havenbedrijf: Binnenhavenvisie Twentekanalen 2017-2030 Bedrijfsplan 2022-2025 Nota’s van de gemeente: Geluidsnota Lochem Beleid Hogere grenswaardeprocedure Beheer Civiele Kunstwerken (2024) Beheerplan Wegen (2024) Beleidsplan Licht in de openbare ruimte (2020) Nota parkeernormen gemeente Lochem (2020) Nota mobiliteit (2022) Omgevingsvisie 2040 Wat heeft het gekost?
25
Overzicht baten en lasten Taak-
Omschrijving taakveld
veld Baten
- = nadeel, bedragen x € 1.000 Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
2023
2024
2024
2024
177
410
653
243
2.1
Verkeer en vervoer
161
185
436
250
2.3
Recreatieve havens
0
1
0
-1
2.4
Economische havens en waterwegen
153
160
153
-6
2.5
Openbaar vervoer
-137
64
64
0
Belangrijkste afwijkingen: 2.1
Verkeer en vervoer
Vergunningen en leges nutsbedrijven: voordeel € 220.000
Door veel werkzaamheden door nutspartijen en meer verleende vergunningen inden wij meer leges en degeneratievergoedingen. Een degeneratievergoeding is een vergoeding voor de vermindering van de levensduur van de verharding als gevolg van graafwerkzaamheden. Structureel voordeel, dit nemen we mee bij de ombuigingen. Lasten
5.880
6.392
6.124
268
4.736
4.688
4.398
291
Parkeren
38
70
65
5
Recreatieve havens
3
3
1
3
145
162
165
-3
Openbaar vervoer
-67
180
186
-6
Kapitaallasten
333
541
455
86
693
747
854
-107
2.1
Verkeer en vervoer
2.2 2.3 2.4
Economische havens en waterwegen
2.5
Loonkosten
Belangrijkste afwijkingen: 2.1
Verkeer en vervoer
VRI Goorseweg en VRI Kwinkweerd: voordeel € 54.000
Het project de Rondweg is in 2024 vertraagd door het ongeval. We leveren een financiële bijdrage aan de provincie voor het beheer en onderhoud van de nieuw te plaatsen verkeersregelinstallatie op de Goorseweg en de Kwinkweerd in Lochem. We betalen deze bijdrage na plaatsing/ afronding project rondweg. Wij stellen voor deze middelen opnieuw over te hevelen. Incidenteel voordeel. 2.1
Verkeer en vervoer
Bermbeheer buitengebied en actualiseren Wegenlegger: voordeel € 85.000
Voor beide projecten was er in 2024 onvoldoende capaciteit beschikbaar (geen projectleider). We gaan beide projecten in 2025 oppakken. Wij stellen voor deze middelen over te hevelen naar 2025. Incidenteel voordeel. 2.1
Verkeer en vervoer
Civiele kunstwerken nood: voordeel € 35.000
In 2023 en 2024 is dit budget opgehoogd om noodmaatregelen te kunnen nemen. Binnen het kader van nood zijn werkzaamheden uitgevoerd waarvoor niet het gehele budget benodigd is geweest. Incidenteel voordeel. 2.1
Verkeer en vervoer
Openbare verlichting: voordeel € 29.000
Nagenoeg alle lichtmasten zijn voorzien van een LED lamp, waardoor er minder stroom is verbruikt. Incidenteel voordeel. 2.1
Verkeer en vervoer
Mobiliteitsplan 2022 - 2030: voordeel € 82.000
Een aantal activiteiten uit het Mobiliteitsplan 2022-2030 hebben we dit jaar niet volledig kunnen afronden, of de uitvoering viel goedkoper uit dan ingeschat. Zo hebben we de netwerkscan uitgevoerd op de utilitaire en recreatieve fietsroutes en uitgewerkt tot een fietsplan. Het uitvoeringsprogramma stelden we zelf op (zonder de inzet van een extern bureau). Voor de Goorseweg stelden we een eerste ontwerp op, maar deze moeten we 2025 nog verder uitwerken, inclusief het opstarten van het participatietraject. Wij stellen voor de middelen voor de Goorseweg ad € 30.000 (opnieuw) over te hevelen. Incidenteel voordeel. 2.1
Verkeer en vervoer
Gladheidbestrijding: nadeel € 35.000
Er zijn in 2024 meer uitrukken nodig geweest dan waarmee is gerekend. Daarnaast heeft een tegenvallende aanbesteding Strooidiensten geleid tot hogere kosten. Structureel nadeel. In de Bestuursrapportage 2025 doen we een voorstel om het budget bij te stellen. Totaal programma 2
-5.703
-5.982
-5.471
511
26
3. ECONOMIE 3.1 Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? We streven naar tevreden ondernemers en een goed ondernemersklimaat. Een groeiend aantal arbeidsplaatsen en mensen die mee kunnen doen. Dit doen we door het uitvoeren van de ‘Economische agenda’ en het ondersteunen van innovaties. Daarin besteden we ook aandacht aan een specifieke groep ondernemers. Namelijk de boeren en directe verwante ondernemingen. Deze staan op dit moment sterk onder druk vanuit verschillende dossiers zoals stikstof, natuur en landschap. Gezien het belang van de landbouw voor Lochem als plattelandsgemeente en hun rol in het landschap besteden we in toenemende mate aandacht en geld aan deze sector en de ondernemers. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit.
3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Wat willen we bereiken? We willen lokale en regionale bedrijven optimaal faciliteren in hun economische ontwikkeling. Dit doen we door het bieden van ruimte, zodat zij bij groei de kans hebben om in Lochem actief te blijven. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit.
3.3 Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen Wat willen we bereiken? Het zo goed en makkelijk mogelijk helpen van ondernemers door: Vaste aanspreekpunten binnen onze organisatie; Het doelgericht ondersteunen; Hulp te bieden bij het zoeken naar nuttige regelingen voor het bedrijf (subsidies, fondsen, regelgeving, e.d.).
27
Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit.
3.4 Economische promotie Wat willen we bereiken? We willen een uitstekend voorbeeld zijn voor recreatie en toerisme in Nederland. Meer overnachtingen, evenementen, naamsbekendheid en het bevorderen van het goede gevoel moeten hiervoor zorgen. Dit doen we door het promoten van de gemeente Lochem op het gebied van economie, recreatie en toerisme. We werken daarvoor nauw samen met de andere gemeenten in de Achterhoek. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? Bijdrage aan Liberation Route Europa Uitgevoerd In 2024 is gewerkt aan het uitstippelen van verschillende etappes en onderdelen van de nieuwe Liberation Route Europe. Dit project bestaat uit een internationale lange afstandswandeling, het Streekpad (Achterhoek) en lokale ommetjes. Deze routes sluiten aan op de internationale en gerenommeerde Liberation Route Europe. De trajecten in de gemeente Lochem zijn ontwikkeld in samenspraak met verschillende betrokkenen uit de kernen. Het was een hele puzzel. Dit omdat er rekening moest worden gehouden met:
het beschikbare wandelnetwerk; de relevante POI (Points of interest) (oorlogs- , bevrijdings- en verzetsverhalen die op een specifieke locatie verteld kunnen worden); de aansluiting op de routes in de rest van de Achterhoek; de maximale lengte van de route.
Niet uitgevoerd Begin 2025 wordt de laatste hand gelegd aan de routes en wordt het infopaneel geplaatst. Aan het begin van de tweede kwartaal is de route gereed. Voor de herdenking van 80 jaar vrijheid in april en mei. Overige activiteiten
28
BIZ Aalsvoort Op initiatief van het bedrijfsleven verleenden we medewerking aan de totstandkoming van een Bedrijven Investerings Zone (BIZ) op bedrijvenpark Aalsvoort. We voerden hiervoor een draagvlakmeting uit. Er bleek voldoende draagvlak en daarmee is de BIZ op Aalsvoort voor de periode 2025- 2029 een feit. Ontwikkelingen landbouw en voedsel De landelijke en provinciale ontwikkelingen in de aanpak stikstof hebben invloed op de Lochemse boeren. De inzet door het Rijk en de Provincie Gelderland op het Gebiedsprogramma Vitaal Landelijk Gebied is gestopt. Rijksmiddelen zijn niet meer beschikbaar. De Landelijke Beëindigingsregeling Veehouderijen (LBV) is eind 2024 gesloten. Negen Lochemse agrarische ondernemers nemen deel aan deze regeling en werken aan nieuwe plannen voor de onderneming en het erf. Maar door een uitspraak van de Raad van Staten in december 2024 over intern salderen van stikstof is ook hier grote onzekerheid ontstaan over de voortgang van gemaakte afspraken. De aanpak van het dossier stikstofdossier neemt in moeilijkheid toe. Ondanks deze belemmerende ontwikkelingen zijn er ook een paar lichtpuntjes in Lochem te melden: 1. De Innovatie Coöperatie, gestart in Lochem, zet onverminderd haar innovatiemakelaars in in de Achterhoek en Stedendriehoek. Zij ondersteunen boeren bij het ontwikkelen van innovaties. Jaarlijks is er het Agro Innovatie Event. 2.
Er is belangstelling voor 'De Boer Op'. Dit is een soort spreekuur voor agrarische ondernemers met wethouder Eggink. En vindt plaats op hun eigen erf of in het gemeentehuis. Agrarische ondernemers delen verhalen over de toekomstplannen, maar vertellen ook over tegenslagen. 3. Negen Lochemse boeren nemen deel aan de LBV-regeling. Gericht op het verminderen van de stikstofuitstoot. De oplossingen voor het erf en de toekomstige onderneming zijn verschillend. 4. De Omgevingsvisie Lochem 2040, vastgesteld in september 2024, biedt de agrarische sector een perspectief door ruimte te geven aan ondernemerschap. 5. Lochem doet mee met de campagne ‘1001 hectare’ om het toepassen van een kruidenrijk grasland te bevorderen. Er is 15.000 euro subsidie beschikbaar gesteld. Genoeg voor vele hectaren kruidenrijk grasland. 6. Leerlingen van het Staring College gaven de gemeente een advies over kruidenrijk grasland. Zij deden een veldonderzoek bij een Lochemse agrarische ondernemer en verwerkte alle informatie in een vlog. 7. Voedselbossen zijn in opmars. Om initiatieven te ondersteunen zijn de regels inzichtelijk gemaakt. 8. Nieuwe vormen van landbouw landen in de gemeente. Deze nieuwe ontwikkelingen knellen met de huidige regels. Daarom beginnen we in 2025 met het omgevingsprogramma. Om ruimte te bieden, maar ook om helder te maken wat kan en wat niet.
En zo toewerken naar toekomstbestendige landbouw en vitaal landelijk gebied. 9. Lokaal voedsel staat steeds meer in de belangstelling. Veel vrijwilligers steunen lokale initiatieven. Ook de aanbesteding van de nieuwe cateraar in het bedrijfsrestaurant van het gemeentehuis is gericht op lokale producten. 10. Streekproducten zijn in toenemende onderdeel van de promotie van de Achterhoek: voedsel als beleving. Dit versterkt de vraag en het aanbod van lokaal voedsel. Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van het Rijk: Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Nota’s van de provincie: 29
Omgevingsverordening Gelderland (2023) Omgevingsvisie Gaaf Gelderland
Nota’s van de regio: Regionale Economische Visie Regionale Planning Bedrijventerreinen Vrijetijdsagenda Recreatie en Toerisme (2025) Gemeentelijke nota’s: Landschapsontwikkelingsplan (2009) Masterplan Etalage naar de Toekomst (2009) Beleidskader Functieverandering Lochem (2011) Bestemmingsplannen kernen en buitengebied Integrale ruimtelijke structuurvisie (2013) Visie recreatie en toerisme (2019) Herijkte visie en uitvoeringsprogramma recreatie en toerisme (2024) Economische Agenda (2023) Nota grondbeleid (2023) Omgevingsvisie 2040 Wat heeft het gekost?
30
Overzicht baten en lasten Taak-
Omschrijving taakveld
veld Baten
- = nadeel, bedragen x € 1.000 Werkelijk
Begroting
Werkelijk
Saldo
2023
2024
2024
2024 -473
2.410
2.202
1.729
3.1
Economische ontwikkeling
49
3
32
28
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
1.084
995
304
-691
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
33
50
33
-18
3.4
Economische promotie
1.243
1.154
1.361
207
Belangrijkste afwijkingen: 3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
Grondexploitaties: nadeel € 691.000
Aan de batenkant is er een nadeel van € 691.000 en aan de lastenkant een voordeel van € 702.000. Per saldo een incidenteel voordeel van € 11.000. Zie voor een uitgebreide toelichting de paragraaf Grondbeleid. 3.4
Economische promotie
Forensen- en toeristenbelasting: voordeel € 208.000
Hogere opbrengst forensen- en toeristenbelasting dan vooraf ingeschat. Mede door afrekeningen eerdere jaren. Incidenteel voordeel. Lasten
1.916
2.052
1.278
774
3.1
Economische ontwikkeling
348
382
262
119
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
768
854
152
702
3.3
Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
84
81
60
21
3.4
Economische promotie
265
311
341
-30
Kapitaallasten
49
73
49
24
Loonkosten
402
351
414
-63
Belangrijkste afwijkingen: 3.1
Economische ontwikkeling
Strategische Board: voordeel € 62.000
Vanaf 2024 loopt de financiering van de Strategische Board via de Regio Stedendriehoek in plaats van via de afzonderlijke gemeenten. Tot en met 2024 waren er binnen de gemeentelijke begroting nog twee aparte budgetten: één voor de Regio en één voor de Board. De werkelijk uitgaven van de Strategische Board staan op taakveld 0.1. Incidenteel voordeel. 3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
Grondexploitaties (bedrijven): voordeel € 702.000
Aan de batenkant is er een nadeel van € 691.000 en aan de lastenkant een voordeel van € 702.000. Per saldo een incidenteel voordeel van € 11.000. Zie voor een uitgebreide toelichting de paragraaf Grondbeleid. 3.4
Economische promotie
Bijdrage LOV: nadeel € 18.000
In 2024 verantwoorden we een deel van de 2023 afdracht van de geïnde recclamebelasting aan de Lochemse Ondernemers Vereniging (LOV). Incidenteel nadeel. Totaal programma 3
494
150
451
301
31
4. ONDERWIJS 4.1 Openbaar basisonderwijs Wat willen we bereiken? Dat de Lochemse Jeugd gezond en veilig kan opgroeien. Zo ontwikkelt de jeugd zich zo goed mogelijk. We willen een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 4.2 Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? We willen dat er goede onderwijsvoorzieningen in de directe omgeving beschikbaar zijn voor de jeugd in de gemeente. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:
Wat hebben we ervoor gedaan? Integraal Huisvestingsplan opstellen Uitgevoerd We werkten aan het opstellen van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025-2041 (IHPOnderwijs). Dit doen we samen en in overleg met de schoolbesturen en samenwerkingspartners als de kinderopvang. Niet uitgevoerd Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2025-2041 (IHP-Onderwijs) is niet in 2024 voor besluitvorming aangeboden aan de raad. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Wat willen we bereiken? Dat de Lochemse jeugd gezond en veilig opgroeit, zodat zij zich zo goed mogelijk kan ontwikkelen. Er is een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Verder is er minder ongeoorloofd verzuim en meer jongeren hebben een startkwalificatie. Meer jongeren zoeken werk. We willen dat meer mensen kunnen lezen en schrijven. Het leerlingenvervoer voldoet aan de vastgestelde eisen.