Concept Jaarstukken 2025

Concept Jaarstukken 2025

Inhoudsopgave Concept Jaarstukken 2025 ...................................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Aanbiedingsbrief ...................................................................................................................................... 3 Inleiding en beslispunten ......................................................................................................................... 4 Thema Klimaat en Energie ...................................................................................................................... 8 Thema Gezond en vitaal leven .............................................................................................................. 10 Thema Leefbare kernen ........................................................................................................................ 12 Programmaverantwoording ................................................................................................................... 14 0. Bestuur en ondersteuning ................................................................................................................. 15 1.

Veiligheid ........................................................................................................................................... 18 2. Verkeer, vervoer en waterstaat ......................................................................................................... 20 3. Economie ........................................................................................................................................... 25 4. Onderwijs ........................................................................................................................................... 28 5. Sport, cultuur en recreatie ................................................................................................................. 31 6. Sociaal Domein ................................................................................................................................. 37 7. Volksgezondheid en milieu ................................................................................................................ 45 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ..................................................... 50 Algemene baten en lasten .....................................................................................................................

55 Paragrafen ............................................................................................................................................. 61 Lokale heffingen ................................................................................................................................ 62 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 68 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................ 81 Financiering ....................................................................................................................................... 85 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................... 87 Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................... 91 Verbonden partijen ............................................................................................................................ 92 Grondbeleid .....................................................................................................................................

104 Waarderingsgrondslagen .................................................................................................................... 126 Balans per 31 december 2025 ............................................................................................................ 131 Toelichting op de balans ...................................................................................................................... 133 Overzicht baten en lasten .................................................................................................................... 152 Rechtmatigheidsverantwoording ......................................................................................................... 161 Overzicht specifieke uitkeringen (SISA) .............................................................................................. 163 Overzicht taakvelden ........................................................................................................................... 190 Controle verklaring accountant ............................................................................................................ 194 Bijlagen ................................................................................................................................................

195 Bijlage 1 : Over te hevelen budgetten ............................................................................................. 196 Bijlage 2: Kredieten ......................................................................................................................... 201 Bijlage 3: Subsidieoverzicht 2025 ................................................................................................... 208 Bijlage 4: Verslag op het handelen van de gemeente in juridische procedures ............................. 213 Bijlage 5: Strategische gronden....................................................................................................... 214 Bijlage 6: ENSIA verantwoording .................................................................................................... 215 Bijlage 7: Beleidsindicatoren ........................................................................................................... 216 Bijlage 8: Aanbevelingen van de rekenkamercommissie ................................................................ 222

2

AANBIEDINGSBRIEF Hierbij bieden wij u de jaarstukken 2025 aan. In deze brief vatten we de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten voor u samen. Een nieuwe coalitie In 2025 is er een nieuwe samenwerking tot gekomen stand tussen Gemeentebelangen, Meedenken met Lochem en D66. De coalitie presenteerde het ‘Pluspuntenakkoord’, als aanvulling op het coalitieakkoord 2022-2026. Met daarin accenten die tot aan de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 zichtbaar konden worden. Veel ambities waargemaakt Ook in het laatste volledige jaar van deze bestuursperiode voerden we ons collegeprogramma ‘Samen in Lochem’ verder uit. Samen met onze inwoners en onze maatschappelijke partners kregen we veel voor elkaar. Zo konden spoedzoekers hun intrek nemen in nieuwgebouwde, tijdelijke huizen. Ondanks netcongestie konden we door slimme oplossingen deze 35 woningen bouwen. De voorbereiding van woningbouw in de verschillende plannen vorderde gestaag. U stelde daarvoor negen startnotities vast. Ook maakten we beleidsregels voor woningsplitsen, woningdelen en mantelzorg. Daarmee kunnen ook bestaande huizen een rol spelen in het verminderen van het woningtekort. Ook maakten we stappen in de (ver)nieuwbouw van de zwembaden en de nieuwbouw van het multifunctionele gebouw in Gorssel (MFA Gorssel). Voor de zwembaden ligt er een definitief ontwerp en voor de MFA een voorlopig ontwerp.

In december 2025 openden we het Energiehuis Lochem. Hier kunnen onze inwoners aankloppen voor praktisch advies, betrouwbare informatie en persoonlijke hulp. Zo werken we samen aan energiezuinige huizen. Samen met maatschappelijke partners startten we een aanpak suïcidepreventie, zodat mentale gezondheid makkelijker bespreekbaar wordt. Werkende mantelzorgers kregen extra ondersteuning via Welzijn Lochem en de beschikbare digitale apps. Daarnaast waren er na de val van het kabinet in oktober Tweede Kamerverkiezingen. Het proces van deze verkiezingen is goed verlopen, maar heeft wel veel inzet gevraagd van de organisatie. Ook een jaar in het teken van ombuigingen 2025 stond voor een deel ook in het teken van de ombuigingen. Financiële onzekerheid voor Nederlandse gemeenten maakte dat we eind 2024 een zorgvuldig proces startten om dreigende tekorten op te vangen. Uitgangspunt was om geen onomkeerbare stappen te nemen en om financieel gezond te blijven, ook in de toekomst. We spreken onze grote waardering uit voor de manier waarop de organisatie dit heeft opgepakt en uitgevoerd. Kort voor de behandeling van de Kadernota 2026 bleek uit de meicirculaire 2025 van het Rijk dat de financiële situatie positiever was dan verwacht. Daardoor hoefden we minder te bezuinigen dan gedacht. Tot dat moment zijn we terughoudend geweest. Wat je niet uitgeeft, hoef je later ook niet te bezuinigen.

Mede daardoor sluiten we dit jaar af met een positiever financieel resultaat dan voorzien. U ziet dit terug bij de inleiding en bij de overzichten 'wat heeft het gekost', die onder de desbetreffende programma's zijn opgenomen. Sluitende begroting 2026 U vroeg ons na de bekendwording van de effecten van de meicirculaire om een nieuw dekkingsvoorstel voor de Begroting 2026, met daarin minder ombuigingsmaatregelen. Met uw uitgangspunten en de nieuwe cijfers stelden we een meerjarig sluitende Begroting op. Alle uitgaven kunnen betaald worden uit onze inkomsten. Met deze laatste begroting van deze bestuursperiode, dragen we een financieel gezonde gemeente over. Met ruimte voor keuzes voor het volgende bestuur. We kijken met trots naar wat we hebben bereikt en waargemaakt uit ‘Samen in Lochem’. Met dank aan ook de inzet van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.

3

INLEIDING EN BESLISPUNTEN We realiseerden een voordelig saldo in 2025 Ons resultaat is € 4,7 miljoen voordeliger dan we begrootten. Het positieve resultaat in 2025 komt vooral door eenmalige financiële effecten. We ontvingen extra inkomsten van het Rijk, waaronder een hogere algemene uitkering van € 3,1 miljoen en € 1,9 miljoen aan specifieke uitkeringen. Deze specifieke middelen bestaan uit de Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten (BUIG), de tijdelijke regeling voor extra uitvoeringscapaciteit op het gebied van klimaat en energie (CDOKE) en de realisatiestimulans wonen. Er zijn ook enkele nadelen, zoals € 240.000 bij de Omgevingsdienst Achterhoek, € 440.000 bij de inkoop in het sociaal domein en € 660.000 voor de pensioenvoorziening van (oud-)bestuurders. Ook zijn er meevallers, onder andere € 325.000 bij de toeristen- en forensenbelasting en € 250.000 bij de rente op leningen. Omdat een deel van de activiteiten in 2025 nog niet volledig kon worden uitgevoerd, stellen we voor om € 2,3 miljoen door te schuiven naar 2026. Per saldo leidt dit tot een positief resultaat van € 7,4 miljoen, vooral veroorzaakt door incidentele en niet-structurele ontwikkelingen. Voor een nadere toelichting op de afwijkingen verwijzen wij u graag naar de overzichten 'wat heeft het gekost', die onder de desbetreffende programma's zijn opgenomen.

Totaaloverzicht baten en lasten De analyse van de afwijkingen tussen de begroting en de rekeningcijfers per programma nemen wij op in de verantwoording per programma (zie jaarverslag, per programma, analyse). Wij kiezen hiervoor vanwege van de leesbaarheid van de verantwoording. Naast de inhoudelijke beleidsverantwoording is in het jaarverslag daarmee ook per programma inzichtelijk wat er op financieel gebied speelt. De financiële analyse maakt onderdeel uit van de accountantscontrole.

4

- = nadeel, bedragen x € 1.000

Totaaloverzicht baten en lasten Werkelijk 2024

Begroting na wijziging 2025

Werkelijk

Saldo

2025

2025

BATEN 0 - Bestuur en ondersteuning

841

738

852

1 - Veiligheid

30

453

427

-26

2 - Verkeer, vervoer en waterstaat

653

574

865

291

1.729

2.204

2.929

725 -17

3 - Economie 4 - Onderwijs

114

503

653

636

5 - Sport,Cultuur en Recreatie

1.055

981

971

-11

6 - Sociaal domein

16.009

15.749

20.450

4.701

7 - Volksgezondheid en Milieu

12.090

12.079

13.400

1.322

8 - Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing

1.904

3.553

2.188

-1.364

Totaal baten programma's

34.814

36.983

42.718

5.735

Algemene uitkering

67.356

71.642

74.749

3.107

Lokale heffingen

5.537

5.794

5.805

11

Treasury

984

792

527

-264

Overige baten en lasten

-490

-811

-427

384

Totaal algemene dekkingsmiddelen

73.386

77.417

80.655

3.238

TOTAAL BATEN

108.200

114.400

123.373

8.973

0 - Bestuur en ondersteuning

4.075

4.177

4.707

-531

1 - Veiligheid

3.716

3.436

3.432

4

2 - Verkeer, vervoer en waterstaat

6.124

12.361

10.874

1.487

3 - Economie

1.278

2.009

1.453

557

4 - Onderwijs

3.556

4.146

3.843

302

5 - Sport,Cultuur en Recreatie

8.734

10.188

9.363

825

6 - Sociaal domein

42.732

46.889

46.613

276

7 - Volksgezondheid en Milieu

14.319

14.786

15.145

-358

ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN

LASTEN

8 - Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke vernieuwing

4.052

6.686

5.400

1.287

Totaal lasten programma's

88.587

104.678

100.829

3.849

Overhead

14.075

13.312

12.889

422

Heffing VPB

-20

0

-87

87

Onvoorzien

0

5

0

5

Begrotingssaldo

0

0

0

0

102.643

117.995

113.631

4.364

TOTAAL SALDO VAN BATEN EN LASTEN

5.557

-3.594

9.742

13.336

Mutaties reserves

-1.738

6.235

-2.388

-8.623

GEREALISEERD RESULTAAT

3.819

2.640

7.354

4.714

TOTAAL LASTEN

5

Beslispunten Het voordelige saldo voegen we toe aan de reserves De jaarrekening 2025 sluit met een voordeel van € 7.354.000. Volgens de voorschriften bepalen we pas na vaststelling van de jaarrekening wat we met dit saldo doen. Wij stellen voor het voordelig resultaat toe te voegen aan de algemene reserve. In 2025 is er een nadelig saldo ontstaan op de afvalstoffenheffing van € 42.000. Wij stellen voor om een bedrag van € 42.000 te onttrekken aan de reserve afvalstoffenheffing. Een aantal budgetten dat niet is besteed in 2025 nemen we mee naar 2026 Ieder jaar geven wij in de jaarrekening aan welke budgetten we willen meenemen naar het volgende jaren. Dit gaat om activiteiten die nog doorlopen of later worden uitgevoerd. Sinds 1 januari 2023 geldt de Verordening financieel beleid, beheer en organisatie 2023. Daarom ontvangt de raad jaarlijks uiterlijk in maart van ieder jaar een memo met een overzicht van de budgetten waarvan wij voorstellen deze over te hevelen. Zo geven we de raad tijdig inzicht in welke middelen welke worden doorgeschoven en waar deze in het nieuwe jaar voor worden ingezet. De formele besluitvorming over de budgetoverheveling vindt – zoals gebruikelijk – plaats bij de vaststelling van de jaarstukken. In maart 2026 hebben wij de raad al geïnformeerd over de voorgenomen overheveling voor 2026.

Voorstel voor dekking In 2025 willen wij in totaal € 2.259.000 aan budgetten beschikbaar stellen voor overheveling naar 2026. Wij stellen voor deze bedragen als volgt te dekken: • Reserve sportvoorzieningen: € 393.000 • Reserve rondweg Lochem: € 54.000 • Voorziening vervanging riolering: € 30.000 • Algemene reserve: € 1.782.000 Specificatie in de bijlage In bijlage 1 vindt u een overzicht met toelichting van alle budgetten die wij voorstellen over te hevelen. De raad stelt de jaarstukken vast aan de hand van beslispunten De vastgestelde jaarrekening met controleverklaring van de accountant leveren wij vóór 15 juli van het jaar volgend op het betreffende jaar bij de provincie aan. Daarmee voldoen wij aan één van de voorwaarden om onder het repressief toezicht te blijven vallen. Het krediet voor audio visuele middelen raadzaal af te sluiten en het restant over te hevelen In de raadszaal zijn de audiovisuele middelen vervangen. We stellen voor om het krediet af te sluiten zodat we vanaf 2026 kunnen beginnen met afschrijven op deze installaties. We stellen voor om het resterende bedrag van € 70.000 over te zetten naar een nieuw krediet. Daarmee worden de discussie installaties van de vergaderzalen vervangen.

6

Het college stelt de raad voor in te stemmen met: Beslispunt 1: De jaarstukken 2025 vast te stellen, bestaande uit: • het jaarverslag (programmaverantwoording en paragrafen) • jaarrekening (balans, overzicht baten en lasten, rechtmatigheidsverantwoording en overzicht specifieke uitkeringen). Beslispunt 2: De volgende mutaties van de reserves vaststellen: • het voordelige saldo van € 7.354.000 toe te voegen aan de algemene reserve; • € 42.000 te onttrekken aan de reserve Afvalstoffenheffing. Beslispunt 3: In te stemmen met het beschikbaar stellen van exploitatiebudgetten die overgeheveld worden naar 2026, voor een bedrag van € 2.259.000, te dekken uit: a. de reserve Sportvoorzieningen voor een bedrag van € 393.000; b. de reserve Rondweg Lochem voor een bedrag van € 54.000; c. de algemene reserve voor een bedrag van € 1.782.000. Beslispunt 4: De kredieten waarvan de activiteiten zijn afgerond afsluiten, zoals opgenomen in bijlage 2. Beslispunt 5: In te stemmen met het nieuwe krediet voor de audiovisuele middelen van de raad(vergader)zalen van € 70.000.

7

THEMA KLIMAAT EN ENERGIE Klimaat en energie Wat willen we bereiken? Klimaat en Energie blijft een thema dat inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en de gemeentelijke organisatie raakt. De beperkingen op het elektriciteitsnet (netcongestie) en de wisselende energieprijzen maken dat het onderwerp 'energie' leeft in de maatschappij. Het college sluit zich aan bij de landelijke doelstelling om klimaatneutraal te zijn in 2050. De routes naar klimaatneutraliteit kunnen langs verschillende transitiepaden lopen. Hierbij hoort het opwekken van duurzame energie, maar ook het beperken van emissies van broeikasgassen. Dit kan door aanpassingen in de bedrijfsvoering van de industrie, vermindering van de uitstoot van broeikasgassen in de landbouw en het landgebruik, en het besparen van energie en grondstoffen. Regels van het Rijk en vanuit Europa geven hier sturing aan. Daarnaast is circulariteit ook een belangrijk onderwerp in de route naar klimaatneutraliteit. Droogte en wateroverlast maken het bewustzijn groter dat we onze openbare ruimte in 2050 klimaatbestendig moeten hebben ingericht. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Zwembaden Gorssel-Almen Uitgevoerd Samen met het zwembadbestuur maakten we het definitieve ontwerp voor de nieuwe zwembaden. De kapitaallasten van kosten voor de realisatie van dit ontwerp leiden tot een netto tekort (jaarlast) van € 439.000 per jaar. Dit bedrag is opgenomen in de begroting als de jaarlijkse gemeentelijke bijdrage. We startten de voorbereidingen voor de realisatie, zoals het inkooptraject voor een aannemer, de vergunningverlening en de planning van alle werkzaamheden. Niet uitgevoerd Modernisering en verduurzaming De Beemd Uitgevoerd Samen met het bestuur en medewerkers van het zwembad maakten we het voorlopig ontwerp en stelden we dit vast. Alle activiteiten om te komen tot realisatie zijn gepland. We vroegen de DUMAVA subsidie - een subsidie voor het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed - aan en kregen deze toegekend. Niet uitgevoerd 8

Overige activiteiten Terugblik thema De gemeente werkt al jaren doelgericht aan een duurzame, toekomstbestendige leefomgeving. Klimaatadaptatie en de energietransitie zijn grote maatschappelijke opgaven. Ook dit jaar zette de gemeente belangrijke stappen richting een klimaatneutrale gemeente in 2050, met aandacht voor betaalbaarheid, lokale initiatieven en ruimtelijke kwaliteit. Projecten en activiteiten die in 2025 zijn uitgevoerd en positief bijdragen aan klimaat & energie zijn: • Het aansluiten bij de 30-30-30 deal voor biobased (ver)bouwen: bij nieuwbouw of renovatieprojecten wordt in 2030, op 30% van de locaties voor minimaal 30% gebruik gemaakt van biobased materialen. • Het vaststellen van het Regionaal Programma Energievoorziening, waarin vraag, aanbod, transport, opslag en flexibiliteit in het energiesysteem aan bod komen. Dit programma biedt handvatten voor ons Omgevingsprogramma Energievoorziening. • Het vaststellen van de startnotitie voor het Warmteprogramma. • De realisatie van tijdelijke huisvesting voor spoedzoekers. Netcongestie vormt voor vrijwel alle ontwikkelingen een obstakel. Door slim gebruik te maken van opslag, opwek, duurzame verwarming en slimme apparatuur, konden we 35 woningen realiseren. • We openden Energiehuis Lochem, om inwoners te helpen bij hun verduurzamingsreis. • De klimaatcampagne in Lochem is uitgebreid.

We hebben 2 buurtvergroeningsacties gedaan met aandacht voor bewustwording en concrete maatregelen voor klimaatadaptatie. • In samenwerkingsverband is een bovenregionale stresstest voor de Achterhoek uitgevoerd. Dit vormde de aanleiding voor risicodialogen en krijgt doorwerking in veiligheidsplannen. • De signaleringskaart water & bodem sturend is opgeleverd. Dit helpt ons bij het onderscheiden van de juiste locaties om te bouwen en het helpt ons ook bij het maken van betere keuzes voor een robuust watersysteem. Klimaatadaptatie en de energietransitie vragen om zorgvuldige keuzes voor ons landschap. Samenwerking is noodzakelijk omdat veel maatregelen niet in de openbare ruimte plaatsvinden, maar bij de mensen thuis, achter de voordeur of in de tuin. Daarom werken we met een grote diversiteit aan collega’s samen en werken we zoveel mogelijk samen met externe partners. Zoals LochemEnergie, de woningcorporaties, Welzijn Lochem, IKL en belangenverenigingen. Ook hebben we veel contact met inwoners.

9

THEMA GEZOND EN VITAAL LEVEN Gezond en vitaal leven Wat willen we bereiken? We willen een gezond en vitaal leven makkelijker maken. Gezondheid is ons kapitaal, als mens en als samenleving. Gezondheid is breder dan de afwezigheid van ziekte en klachten. Het voorkomen van gezondheidsproblemen draagt bij aan vitaliteit en de kwaliteit van leven. De inzet van verschillende (leefstijl) interventies is ook belangrijk om de kwaliteit, toegankelijkheid en houdbaarheid van het Nederlandse zorgstelsel in de toekomst te waarborgen. Het zorgt ook voor een (veer)krachtige Lochemse samenleving met sterke netwerken. De beweging die we vanuit Lochem maken wordt onderschreven door de VNG die voor de komende jaren drie grote kernopgaven beschrijft in het sociaal domein: bestaanszekerheid (wonen, werken, inkomen), gezond leven en kansengelijkheid (opgroeien, onderwijs, armoede). Een brede blik op gezondheid en het bevorderen van gezondheid noemen we 'Gezondheid in alle beleidsdomeinen'. Vanuit verschillende invalshoeken, bijvoorbeeld vanuit de gezondheidszorg, het sociaal domein en de fysieke leefomgeving, werken we aan gezondheid en vitaliteit van onze inwoners. Ook in de Omgevingswet komt gezondheid als onderdeel terug. De Sociaal Economische Raad (SER) benadrukt in zijn rapport ‘Gezond opgroeien, wonen en werken’ (SER, december 2023) het belang van gezondheidsbevordering.

Inzet op gezondheidsbevordering maakt inwoners veerkrachtiger en stelt hen in staat meer te doen aan de samenleving en de arbeidsmarkt, nu en in de toekomst. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Verbreding inzet welzijnscoördinatoren Uitgevoerd In 2025 is het werkgeverschap van de welzijnscoördinatoren doorontwikkeld. Dit heeft geleid tot de overdracht van het formele werkgeverschap aan Welzijn Lochem per 2026. De kernen blijven inhoudelijk eindverantwoordelijk voor het werk van de coördinatoren. Binnen het beschikbare budget is daarnaast een urenuitbreiding gerealiseerd. Niet uitgevoerd Laren is in 2025 nog niet gestart met een welzijnscoördinator. Wel zijn er voorbereidingen gedaan. Hierdoor kan Laren vanaf maart 2026 ook een eigen welzijnscoördinator inzetten. Stimuleren fietsen Uitgevoerd In 2025 hebben we verschillende acties uitgevoerd om fietsen te stimuleren, zoals een fietsspiegelactie en een proefactie voor werkgevers met leenfietsen. Niet uitgevoerd In 2026 brengen we de knelpunten op fietsroutes in beeld en starten we met het realiseren van kleine verbeteringen op en rond de fietspaden.

10

Inzet coördinator Sport en Preventie Uitgevoerd Eind 2025 hebben we de nieuwe Coördinator Sport en Preventie geworven. In 2026 start zij met het coördineren van activiteiten die inwoners nog beter in beweging brengen en die hen helpt elkaar te ontmoeten. Ook begonnen we in 2025 met de evaluatie van het Lokaal Sportakkoord. De Coördinator Sport en Preventie zal dit in 2026 afronden. Niet uitgevoerd Vanwege de ombuigingen was het onduidelijk of er voor 2026 en 2027 nog middelen beschikbaar zouden zijn voor de inzet van de Coördinator Sport en Preventie. Hierdoor besloten we te wachten met de werving tot eind 2025. Terugblik thema Gezond en vitaal leven kunnen we als gemeente niet alleen bereiken. Dat doen we samen met inwoners en onze partners. Huisartsen, welzijnsorganisaties, scholen, sportverenigingen, zorgaanbieders, eerstelijnszorg en ziekenhuizen spelen daarbij een belangrijke rol. Zij helpen inwoners langer zelfstandig te blijven, vergroten bewustwording en signaleren problemen vroeg, zodat zwaardere zorg kan worden voorkomen. Ook in 2025 zetten we actief in op deze samenwerking. Dit blijft de komende jaren belangrijk.

Een opsomming van projecten en activiteiten die in 2025 zijn uitgevoerd en positief bijdragen aan een gezonde en vitale samenleving: • We ondersteunden initiatieven die sporten en bewegen stimuleren zoals een beweegroute in Barchem en een beweegparcours in Gorssel. • Met partners werkten we aan het nieuwe platform Doe Mee in Lochem, dat sport- cultuur- en welzijnsaanbod bundelt. De lancering volgt in 2026. • 'Welzijn op recept' is verder uitgebreid in samenwerking met huisartsen en Welzijn Lochem. • De aanpak 'Valpreventie' is gestart, samen met Welzijn Lochem en diverse fysiotherapie praktijken in de gemeente. • We hebben extra ondersteuning geboden aan werkende mantelzorgers, onder andere via het aanbod van Welzijn Lochem en de digitale app, Valtes, die persoonlijke informatie en hulpmiddelen biedt. • Inloophuis De Stek was er voor inwoners met behoefte aan ondersteuning of luisterend oor. De coördinatie is in 2025 overgedragen aan Vriendendiensten Deventer en Ixta Noa. De Stek blijft een ontmoetingsplek voor mensen die psychisch kwetsbaar zijn of een verslaving hebben. • Samen met maatschappelijke partners is een aanpak suïcide preventie opgezet om mentale gezondheid bespreekbaar te maken en onderlinge verbinding te versterken.

• We hebben 2 beleidsplannen geschreven die richting geven: Gezond en vitaal ouder worden en het Preventie- en handhavingsplan alcohol, drugs en tabak. Beide plannen zijn begin 2026 ter besluitvorming aangeboden aan de raad.

11

THEMA LEEFBARE KERNEN Leefbare kernen Wat willen we bereiken? Leefbare kernen zijn heel belangrijk voor het welzijn van de mensen die er wonen en werken. Het gaat om aspecten als bereikbare voorzieningen, voldoende groen, en ruimte om te bewegen en te ontmoeten. We zorgen voor een gevarieerd woningaanbod. Daarin kunnen verschillende leeftijden en doelgroepen naast elkaar wonen. Dit biedt een basis voor versterken van het kenmerkende naoberschap, en het welzijn van onze inwoners. Veel opgaven kunnen we als gemeente niet alleen oplossen. Samenwerken met maatschappelijke partners is hierbij noodzakelijk. Denk aan woningbouwcorporaties, onderwijsinstellingen, zorgverzekeraars, dorpsraden, lokale ondernemersverenigingen, maar ook de regio Stedendriehoek, provincie et cetera. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Uitbreiding mobiliteitshubs Uitgevoerd We hebben een onderzoeksbureau een marktverkenning laten uitvoeren en daarnaast een analyse van mogelijke locaties laten maken. Ook is er een afstudeeronderzoek gedaan naar hoe mobiliteitshubs in het landelijk gebied, en specifiek in Lochem, het beste kunnen worden ingericht. Niet uitgevoerd De analyse en voorbereiding hebben in 2025 plaats gevonden, de realisatie nog niet. In 2026 gaan we aan de slag met de realisatie van de mobiliteitshubs op verschillende locaties. Multifunctionele accommodatie (MFA) Gorssel Uitgevoerd Samen met de toekomstige gebruikers stelden we het voorlopig ontwerp van het gebouw en de buitenruimte op. We organiseerden twee bijeenkomsten voor inwoners van Gorssel waarin we de plannen deelden. Tijdens de tweede bijeenkomst gaven we een reactie op de suggesties en vragen van omwonenden over het ontwerp. Niet uitgevoerd Nieuw accommodatiebeleidsplan Uitgevoerd In 2025 evalueerden we het bestaande Accommodatiebeleid en startten we met het ontwikkelen van een nieuwe beleidsvisie voor de komende jaren. Niet uitgevoerd De verdere uitwerking van de visie, inclusief het participatietraject met belanghebbenden zoals sportverenigingen, buurthuizen en welzijnsorganisaties pakken we in 2026 op en werken we vervolgens uit tot uitvoeringsplannen.

12

Terugblik thema Leefbare en vitale kernen hebben het jaar rond onze aandacht bij het opstellen van beleid en uitvoering hiervan. Op vele manieren is ook in 2025 ingezet op leefbare kernen. Enkele voorbeelden projecten en activiteiten die in 2025 zijn uitgevoerd en positief bijdragen aan de leefbaarheid van onze kernen zijn: • Het verbeteren van de toegankelijkheid van de kernen, door de aanpak van de inrichting van wegen en de looproutes naar voorzieningen; • Het uitvoering geven aan (voorbereiding van) de woningbouwlocaties in de verschillende kernen; In 2025 zijn de startnotities van de onderstaande woningbouwlocaties door de raad vastgesteld en wordt verder gewerkt aan de planvorming voor deze locaties: - Harfsen West en Zuidwest - Laren Noord - Smitskamp Gorssel - Diekman-Oost Epse - Gorssel Noordoost - Reeverweg - Oost Harfsen - Lochem-Oost+ - Hogekamp Gorssel - Hessenweg Lochem Voor Laren Zuid is het stedenbouwkundig plan vastgesteld en voor Almen Zuid 2b is het bestemmingsplan vastgesteld in 2025. • Naast de inzet op nieuwbouw hebben we beleidsregels opgesteld voor woningsplitsen, woningdelen en pre-mantelzorg. Op deze manier geven we ruimte om de bestaande woningen beter te benutten en gebruiken.

• Bouw van een nieuw schoolgebouw in Laren; • Het opstellen van een aanpak voor het centrum van Laren en Lochem samen met de ondernemers en vastgoedeigenaren met als doel behoud van bestaande voorzieningen en inzet op versterking van de samenwerking. • Samenwerken in de Regio Stedendriehoek aan de verstedelijkingsopgave richting 2050, waarbij het thema brede welvaart centraal staat. Groei in balans.

13

PROGRAMMAVERANTWOORDING Inleiding De programmaverantwoording geeft een beleidsmatige en financiële verantwoording over het jaar 2025. Het college legt hiermee verantwoording af over de uitvoering van de activiteiten die in de Begroting 2025 zijn opgenomen. Per activiteit staat wat wel en niet is gerealiseerd en welke financiële afwijkingen zich hebben voorgedaan. Na programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing volgt een toelichting op de algemene baten en lasten, waaronder de overhead. De financiële analyse geeft de belangrijkste afwijkingen weer Dit betekent dat het totaal van de bedragen in de toelichting niet in alle gevallen aansluit op het totaal per programma. De toelichting op de eventuele afwijkingen in de loonkosten en kapitaallasten volgen na de programma’s. Deze toelichting is op het totaal van alle programma’s. De toelichtingen vinden plaats op de afwijkingen van zowel de baten als de lasten. Dit is wettelijk voorgeschreven. Met een afzonderlijke bijlage 1 stellen wij voor om budgetten die in 2025 niet volledig zijn besteed en voldoen aan de voorwaarden van overheveling mee te nemen naar 2026 en verder. We geven inzicht in de indicatoren Voor het realiseren van onze ambities is het belangrijk te meten of wij op de goede weg zijn.

Dit doen wij met indicatoren in de begroting en jaarrekening en met gegevens uit andere bronnen, zoals Waar staat je gemeente, de Provincie Gelderland, het CBS en COELO. Daarnaast gebruiken wij eigen kengetallen en uitkomsten uit de burgerpeiling. De afgelopen jaren is gebleken dat veel indicatoren niet meer voldoen. Op veel punten kan de raad niet sturen, definities zijn gewijzigd of metingen vinden nog maar beperkt plaats. Hierdoor is de relevantie afgenomen en is de verbinding met de beleidsdoelen vaak weggevallen. Met de ontwikkeling van de thema’s en de werelddoelen groeit de behoefte aan betere monitoring. In 2024 zijn de mogelijkheden besproken met de auditcommissie. Het voorbereidende werk is gestart. In 2025 hebben wij verder gewerkt aan het verbeteren van monitoring en het opnemen daarvan in de P&C-cyclus. Hierbij betrekken wij ook andere monitoren, zoals de raadsmonitor Sociaal Domein en de Woonmonitor. Tot die tijd schalen wij het gebruik van de huidige indicatoren af. Vanaf de jaarrekening 2023 nemen wij alleen de verplichte en lokale indicatoren op in een bijlage, met historische waarden, zonder toelichting of ambities. Ook de recente burgerpeiling wordt hierin opgenomen. Zo blijft de informatiewaarde op peil, terwijl de belasting voor de organisatie beperkt blijft.

14

0. BESTUUR EN ONDERSTEUNING 0.1 Bestuur Wat willen we bereiken? Wij willen een krachtige en betrokken samenleving. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Veteranen Lochem Uitgevoerd In 2025 stond de expositie “Helmen vol verhalen” in het gemeentehuis van Lochem. Veteranen uit Lochem, Zutphen en Brummen waren hiervoor uitgenodigd. De expositie liet op indringende wijze het leven van verschillende veteranen zien. Daarmee sprak de gemeente haar waardering voor veteranen uit. Het ontmoetingscentrum in Eefde kreeg een bijdrage om informele ontmoetingen tussen veteranen in een vertrouwde omgeving mogelijk te houden. De gemeente Zutphen organiseerde samen met Lochem en Brummen een diner voor veteranen. Het was een geslaagde avond waar ook veteranen uit Lochem aan deelnamen. Niet uitgevoerd 0.2 Burgerzaken Wat willen we bereiken? Wij willen een klantgerichte, dienstverlenende organisatie zijn. Wij zijn de toegang naar de overheid voor inwoners, bedrijven en instellingen. Inwoners, bedrijven en instellingen merken dat wij klantgericht werken en goed toegankelijk zijn, zowel fysiek, telefonisch als digitaal. We hebben kennis van zaken en werken doeltreffend. Als gemeente zijn we voor iedereen duidelijk herkenbaar. We werken verder aan een organisatie die snel en effectief handelt en dichtbij de inwoners staat. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. Daarnaast organiseerden wij extra landelijke verkiezingen.

15

0.3 Beheer overige gebouwen en gronden Wat willen we bereiken? Binnen de portefeuille ‘Overige gronden en gebouwen’ bevinden zich eigendommen die we vaak vanuit strategische overwegingen in eigendom houden. Als het eigendom niet langer nodig is, onderzoeken we of we deze kunnen verkopen. We onderhouden onze eigendommen en verhuren of verpachten deze. Zo houden ze hun waarde. Dat is gunstig als we ze later toch verkopen. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. Overige activiteiten Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: • Beleidslijn Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob 2013) • Nota Meerjaren Onderhoudsplan (MOP 2023-2027) • Participatie in Lochem (2023) • Nota verbonden partijen (2018) • Visie op dienstverlening (2019)

16

Wat heeft het gekost?

- = nadeel, bedragen x € 1.000 Taak- Omschrijving taakveld veld Baten

Werkelijk

Begroting

Werkelijk

Saldo

2024

2025

2025

2025

841

738

852

6

1

0

-1

Burgerzaken

771

692

768

76

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

64

45

84

40

0.2

Burgerzaken

0.1

Bestuur

0.2

114

Belangrijkste afwijkingen: Reisdocumenten: voordeel € 93.000

We hebben meer reisdocumenten verleend dan geraamd. Hierdoor vallen de legesopbrengsten voor reisdocumenten hoger uit. Per saldo staan tegenover de hogere baten ook hogere lasten. Incidenteel voordeel. 0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

Restgronden: voordeel € 43.000

In 2025 hebben we gronden verkocht aan een regionale netbeheerder. Incidenteel voordeel. Lasten

4.075

4.177

4.707

-531 -631

0.1

Bestuur

1.433

1.237

1.868

0.2

Burgerzaken

753

655

657

-2

0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

63

34

69

-34

Kapitaallasten

0

29

0

29

1.827

2.221

2.114

107

Loonkosten

Belangrijkste afwijkingen: 0.1

Bestuur

Pensioenvoorziening oud bestuurders: nadeel € 617.000

De voorziening voor de APPA-regeling is in 2025 verhoogd met € 617.000. Door de voorgenomen overdracht van de APPApensioenen aan een pensioenfonds moeten de toekomstige verplichtingen op een andere manier worden berekend. Uit deze nieuwe berekening blijkt dat de gemeente meer moet reserveren om aan de toekomstige pensioen- en nabestaandenverplichtingen voor (voormalige) politieke ambtsdragers te kunnen voldoen. Met deze storting blijft de gemeente financieel voorbereid op deze overdracht en voldoet zij aan haar wettelijke verplichtingen. Incidenteel nadeel. 0.1

Bestuur

Jaarverslaglegging: nadeel € 53.000

In deze controleperiode zijn er meer uren besteed dan vooraf geraamd. Dit komt vooral doordat in de dossiercontrole extra bevindingen en correcties naar voren kwamen en doordat er steeds complexere SISA‑verantwoording om een verdiepende controle vragen. Door deze combinatie van factoren vallen de totale controlekosten hoger uit dan begroot. Structureel nadeel. 0.1

Bestuur

College van B&W: nadeel € 28.000

Volgens het Rechtspositiebesluit politieke ambtsdragers hebben vertrekkende bestuurders recht op een traject voor loopbaanoriëntatie. Incidenteel nadeel. 0.1

Bestuur

Bestuurlijke samenwerking: voordeel € 25.000

In 2025 ontvingen we vanuit de Regio Stedendriehoek een restitutiebijdrage met betrekking tot het jaar 2024. Incidenteel voordeel. 0.1

Bestuur

Uitvoeringsprogramma college: voordeel € 100.000

Het beschikbare budget was gereserveerd voor initiatieven waaraan het college een inhoudelijke en financiële bijdrage wilde leveren. In de betreffende periode zijn echter geen initiatieven ingediend die aansloten bij de gestelde doelstellingen. Incidenteel voordeel. 0.2

Burgerzaken

Reisdocumenten rijksleges: nadeel € 73.000

We hebben meer reisdocumenten verleend dan geraamd. Hierdoor valt de afdracht aan het Rijk hoger uit. Per saldo staan tegenover de hogere lasten ook hogere baten. Incidenteel nadeel. 0.2

Burgerzaken

Surplus digitale agenda: voordeel € 84.000

Het beschikbare budget was bedoeld voor de uitvoering van verschillende deelprojecten binnen de Digitale Agenda. Het gaat om wettelijke verplichtingen, zoals de Wet elektronisch bestuurlijk verkeer, betrouwbare kernregistraties, digitale toegankelijkheid van onze websites, de Wet open overheid en het opleidingsprogramma digitale vaardigheden. We stellen voor om het restant budget van € 84.000 over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. 0.3

Beheer overige gebouwen en gronden

Restgronden: nadeel € 27.000

We maakten extra kosten voor licentiekosten en overige kosten voor grondtransacties. Incidenteel nadeel. Totaal programma 0

-3.234

-3.438

-3.855

-417

17

1. VEILIGHEID 1.1 Crisisbeheersing en brandweer Wat willen we bereiken? Een veilige woon- en leefomgeving. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 1.2 Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Wij willen een zo veilig mogelijke leef- en werkomgeving voor inwoners en bedrijven. Veiligheid is een relatief en moeilijk begrip. Relatief, omdat iemand een onveilig gevoel kan hebben terwijl het toch echt wel veilig is, of omgekeerd. Moeilijk, omdat er veel zaken zijn die een veilige omgeving en een veilig gevoel kunnen beïnvloeden. Om een zo veilig mogelijke gemeente te kunnen zijn, werken we samen. Vaste partners zijn Politie, Openbaar Ministerie, buurgemeenten, Veiligheidshuis, Veilig Thuis, Halt, Welzijn Lochem, ‘t Baken, Viverion, IJsseldal Wonen, GGD en de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG). Met de VNOG werken we vooral samen op het gebied van de fysieke veiligheid en crisisbeheersing. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Regionale samenwerking ondermijning Uitgevoerd De samenwerking is tot stand gekomen, in eerste instantie voor een periode van twee jaar. De evaluatie volgt binnenkort. Door samen te werken sluiten we aan bij regionale en landelijke overleggen over ondermijning. Zo blijven we goed op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen. De projectleider volgt deze overleggen en vertaalt de informatie voor de vier IJsselstreekgemeenten. Dit is gelukt: de gemeenten zijn beter aangesloten dan voorheen. Niet uitgevoerd -

18

Overige activiteiten Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: • Notitie inzake permanente bewoning recreatieverblijven (1994) • Vervolgnotitie inzake permanente bewoning van recreatieverblijven (1997) deel 1 • Vervolgnotitie inzake permanente bewoning van recreatieverblijven (1997) deel 2 • Voortgangsnota bestrijding permanente bewoning recreatieverblijven (2002) • Strategisch VTH beleid 2021-2024 deel 1 • Strategisch VTH beleid 2021-2024 deel 2 Wat heeft het gekost? - = nadeel, bedragen x € 1.000 Taakveld

Omschrijving taakveld

Werkelijk

Begroting

Werkelijk

2024

2025

2025

Baten 1.1

Crisisbeheersing en brandweer

1.2

Openbare orde en veiligheid

Saldo 2025

30

453

427

-26

24

412

419

7

5

41

8

-33

Belangrijkste afwijkingen: 1.2

Openbare orde en veiligheid

Leges evenementen: nadeel € 35.000

We gingen ervan uit dat we leges konden heffen voor evenementen. In de praktijk blijkt dit niet uitvoerbaar. Structureel nadeel. Lasten

3.716

3.436

3.432

4

1.1

Crisisbeheersing en brandweer

2.693

2.770

2.758

12

1.2

Openbare orde en veiligheid

191

198

227

-30

Kapitaallasten

78

85

74

11

Loonkosten

754

384

373

11

-2.983

-3.006

-22

Belangrijkste afwijkingen: n.v.t. Totaal programma 1

-3.687

19

2. VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT 2.1 Verkeer en vervoer Wat willen we bereiken? In 2025 vallen door verkeersveiligheidsmaatregelen minder verkeersslachtoffers. Het onnodig gebruik van auto’s dringen we terug. We stimuleren fietsverkeer (woon-werk en recreatief). Weggebruikers voelen zich veilig en/of zijn zich bewust van een onveilige situatie. Dat doen we door een goede weginrichting die past bij de functie van de weg. Er is een goede afwikkeling van lokaal en regionaal verkeer op gemeentelijke en provinciale wegen, met minimale belemmeringen. We hebben verkeersveilige wegen, met bruggen, tunnels en viaducten. Het onderhoud past bij de intensiteit van het weggebruik en de snelheid die mensen er mogen rijden. De openbare verlichting voldoet aan het digitale beleidsplan ‘Licht in de openbare ruimte’. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Vervanging verkeersregelinstallaties N348 Uitgevoerd Er is een samenwerkingsovereenkomst met de provincie Gelderland getekend. Hierin zijn de afspraken rondom de voorbereiding, realisatie en het beheer en onderhoud van de verkeersregelinstallaties (VRI) ter hoogte van de Hoofdstraat en de Mettrayweg (langs de N348) vastgelegd. Niet uitgevoerd De provincie heeft de inspanningsverplichting om de werkzaamheden aan de VRI Mettrayweg uiterlijk eind 2026 gereed te hebben en de werkzaamheden aan de VRI Hoofdstraat uiterlijk eind 2027 gereed te hebben. Beheerplan wegen 2025 - 2030 Uitgevoerd Wij werken sinds 2025 volgens het Beheerplan Wegen 2025–2030. Wij hebben dit beheerplan opgesteld binnen de vastgestelde beleidskaders en gebruiken het als basis voor het structureel beheer en onderhoud van alle gemeentelijke wegen. De nadere verantwoording staat in de paragrafen Kapitaalgoederen. Niet uitgevoerd Beheerplan civiele kunstwerken 2025 - 2030 Uitgevoerd Wij werken sinds 2025 volgens het Beheerplan Civiele Kunstwerken 2025-2030. Wij hebben dit beheerplan opgesteld binnen de vastgestelde beleidskaders. Dit biedt de basis voor het structureel beheren en onderhouden van alle wegen in de gemeente. De nadere verantwoording staat in de Paragrafen onder Kapitaalgoederen Niet uitgevoerd 20

Formatie bij de beheerplannen wegen en civiele kunstwerken Uitgevoerd Bij de begroting 2025 zijn middelen beschikbaar gesteld voor uitbreiding van formatie om uitvoering te geven aan de beheerplannen wegen en civiele kunstwerken. De formatie is in de loop van het jaar ingevuld. Niet uitgevoerd Door het uitblijven van een geschikte kandidaat is de extra functie van wegbeheer gedurende negen maanden niet ingevuld. Hierdoor kon niet het volledige onderhoudsopgaven wegen en civiele kunstwerken voor 2025 worden uitgevoerd. 2.2 Parkeren Wat willen we bereiken? Vooral in oudere woonwijken en winkelgebieden komen parkeerproblemen voor. Als meer dan 90% van de parkeerplaatsen in gebruik is, is de parkeerdruk hoog. Wij houden regelmatig parkeeronderzoeken. Hiermee stellen we de parkeerdruk vast en kunnen we bijsturen om genoeg bereikbare parkeerplaatsen te houden. Verder stellen wij parkeereisen bij ruimtelijke ontwikkelingen. Zo komen er geen nieuwe parkeerproblemen. Wij zetten in op het bevorderen van elektrische- en deelauto’s. We bouwen aan een dekkend netwerk voor laadinfrastructuur. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Parkeerroutering centrum Lochem Uitgevoerd Lochem is als onderdeel van de Stedendriehoek een samenwerkingsovereenkomst aangegaan voor het gebruik van een Netwerk Management Systeem. Dit is nodig voor het beheer en aansturen van parkeersensoren en parkeerverwijssystemen. Niet uitgevoerd In 2023 zijn er op de grote parkeerterreinen in het centrum van Lochem parkeersensoren aangebracht ter voorbereiding op het parkeerverwijssysteem. In 2025 ging de partij die de service, onderhoud en het leveren van de data uit de parkeersensoren verzorgt failliet. Een groot deel van de parkeersensoren moest vervangen worden omdat ze door het faillissement te lang buiten gebruik waren geweest. Daarnaast moest er een nieuw onderhoudscontract worden afgesloten. Inmiddels is er een nieuw contract afgesloten en worden er begin 2026 nieuwe parkeersensoren geplaatst. Daarna kunnen we verder met de voorbereiding voor het parkeerverwijssysteem. 2.3 Recreatieve havens Wat willen we bereiken? Wij zorgen voor goede voorzieningen voor recreanten in de passantenhaven van Lochem. Hiermee faciliteren we meer overnachtingen en bezoekers. Ook passanten kunnen goed gebruik maken van het Twentekanaal.

21

Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 2.4 Economische havens en waterwegen Wat willen we bereiken? Wij zijn goed bereikbaar over water. De havens aan het Twentekanaal worden vaak gebruikt. Dit is goed voor de economische ontwikkeling, de werkgelegenheid en de leefbaarheid. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? Walstroomkasten Uitgevoerd Niet uitgevoerd De walstroomkasten zijn nog niet gerealiseerd in 2025. Aanbesteding loopt en uitvoering is beoogd in 2026. 2.5 Openbaar vervoer Wat willen we bereiken? Wij stemmen lokaal en regionaal de verschillende manieren van openbaar vervoer goed op elkaar af. We zetten ons in voor goede op- en overstapvoorzieningen. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit.

22

Overige activiteiten Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van de provincie: • Omgevingsvisie Gaaf Gelderland Nota’s van de regio Stedendriehoek: • Fietsvisie Stedendriehoek (2012) • Verkenning snelle fietsroute Deventer –Zutphen (2017) • Mobiliteitsagenda Regio Stedendriehoek 2023-2027 Nota's Havenbedrijf: • Binnenhavenvisie Twentekanalen 2017-2030 • Bedrijfsplan 2022-2025 Nota’s van de gemeente: • Geluidsnota Lochem • Beleid Hogere grenswaardeprocedure • IBOR plan Gemeente Lochem (2019) • Beheer Civiele Kunstwerken (2024) • Beheerplan Wegen (2024) • Beleidsplan Licht in de openbare ruimte (2020) • Nota parkeernormen gemeente Lochem (2020) • Nota mobiliteit (2022) • Fietsplan Lochem 2024-2035 (2025) • Omgevingsvisie 2040 (2024) • Nota MOP Gebouwen 2023-2027 (2023) Wat heeft het gekost? - = nadeel, bedragen x € 1.000 Taak- Omschrijving taakveld veld Baten

Werkelijk

Begroting

2024

Werkelijk

2025

Saldo

2025

2025

653

574

865

291

436

349

691

342 12

2.1

Verkeer en vervoer

2.3

Recreatieve havens

0

1

13

2.4

Economische havens en waterwegen

153

160

161

1

2.5

Openbaar vervoer

64

64

0

-64

Belangrijkste afwijkingen: 2.1

Verkeer en vervoer

Vergunningen nutsbedrijven: voordeel € 166.000

Door veel werkzaamheden door nutspartijen en meer verleende vergunningen inden wij meer leges en degeneratievergoedingen. Een degeneratievergoeding is een vergoeding voor de vermindering van de levensduur van de verharding als gevolg van graafwerkzaamheden. Structureel voordeel, wij hielden hier al rekening mee bij de Begroting 2026. 2.1

Verkeer en vervoer

Subsidie Koele kernen: voordeel € 178.000

In 2024 sloten wij de kredieten Parkeerterrein Mauritsweg en Markt Lochem af. Voor deze projecten ontvingen wij in 2025 nog de subsidie 'Koele kernen, warme harten'. Incidenteel voordeel. Lasten

6.124

12.361

10.874

1.487

2.1

Verkeer en vervoer

4.398

10.005

9.051

955

2.2

Parkeren

65

44

31

13

2.3

Recreatieve havens

1

6

7

-1

2.4

Economische havens en waterwegen

165

161

175

-13

23

2.5

Openbaar vervoer

186

180

152

28

Kapitaallasten

455

1.161

706

454

Loonkosten

854

804

753

51

Belangrijkste afwijkingen: 2.1

Verkeer en vervoer

Aanleg fietsroute F348 bijdrage aan provincie: voordeel € 782.000

We leveren een financiële bijdrage aan de provincie voor de aanleg van de fietsroute F348. Realisatie vindt plaats in fases over de periode 2027-2029. Wij leveren onze financiële bijdrage in 2026, bij de start van het project. Wij stellen voor deze middelen over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. 2.1

Verkeer en vervoer

2024 Actualiseren wegenlegger: voordeel € 30.000

Betreft een wettelijke taak. Opdracht voor de wegenlegger wordt in 2026 verstrekt. Wij stellen voor het budget ad € 30.000 over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. 2.1

Verkeer en vervoer

Openbare verlichting: nadeel € 64.000

In 2025 paste Liander diverse middenspanningsruimtes aan en breidde deze uit in verband met netverzwaring. Daarbij werden aansluitingen voor de openbare verlichting vernieuwd en uitgebreid, waarvoor nieuwe slimme meters werden geplaatst, wat tot hogere kosten leidde. Incidenteel nadeel. 2.1

Verkeer en vervoer

Versterken looproutes: voordeel € 35.000

Dit project werd uitgesteld in afwachting van de centrumvisie Lochem en wordt in 2026 opgestart. Wij stellen voor het restant aan middelen, ad € 35.000, over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. 2.1

Verkeer en vervoer

2025 Stimuleren fietsen: voordeel € 62.000

In 2025 is het stimuleren van fietsen vooral gericht geweest op grotere infra projecten en gedragscampagnes. In 2025 is er onder dit budget een fietsspiegelactie uitgevoerd. In 2026 gaan we verder met het uitvoeren van (kleine) infrastructurele aanpassingen. Wij stellen voor het restant budget ad € 62.000 over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. 2.1

Verkeer en vervoer

2016 VRI Goorseweg en Kwinkweerd: voordeel € 54.000

Het project de Rondweg is vertraagd door het ongeval. We leveren een financiële bijdrage aan de provincie voor het beheer en onderhoud van de nieuw te plaatsen verkeersregelinstallatie op de Goorseweg en Kwinkweerd in Lochem. We betalen deze bijdrage na plaatsing/ afronding project Rondweg. Afronding rondweg is voorzien in 2026. Wij stellen voor het budget over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. 2.1

Verkeer en vervoer

2022 Voorkeursontwerp Goorseweg verbinding station: voordeel € 26.000

Het project de Rondweg is vertraagd door het ongeval. De herinrichting van wegen rondom de nieuwe rondweg is een verantwoordelijkheid van de gemeente Lochem. Hierover zijn afspraken gemaakt met de provincie Gelderland. Wij stellen voor het budget over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. 2.1

Verkeer en vervoer

Aanpak bermbeheer buitengebied: voordeel € 51.000

Voor het bermbeheer buitengebied werden in 2025 de inventarisaties uitgevoerd en vonden tot medio 2025 gesprekken plaats, waarna de uitvoering vanaf medio 2025 kon starten met inzet van de gereserveerde middelen. Wij stellen voor het restant aan middelen, ad € 51.000, over te hevelen naar 2026 zodat het project dan vervolgd wordt. 2.1

Verkeer en vervoer

Klein onderhoud civiel kunstwerken: voordeel € 150.000

Door het uitblijven van een geschikte kandidaat is de extra functie van wegbeheer gedurende negen maanden niet ingevuld. Hierdoor kon de volledige onderhoudsopgave voor 2025 niet worden uitgevoerd. Incidenteel voordeel. 2.1

Verkeer en vervoer

Gladheidbestrijding: nadeel € 445.000

In 2024 heeft Circulus de gemeentelijke strooiroutes opnieuw moeten aanbesteden, omdat deze niet langer onderdeel zijn van het provinciale bestek van de Provincie Gelderland. Hierdoor vervallen schaalvoordelen en stijgen de inschrijfprijzen. Daarnaast is de consignatiedienst landelijk met vier weken verlengd. Samen leidt dit in 2025 tot een kostenoverschrijding van circa € 100.000 met terugwerking over 2024 en een structurele kostenstijging van ongeveer € 350.000 per jaar. Voor het structurele deel komen wij met een voorstel begrotingswijziging bij de Bestuursrapportage 2026. 2.1

Verkeer en vervoer

2025 Vervanging VRI N348 Hoofdstraat en Mettrayweg: voordeel € 276.000

Met de provincie Gelderland is in december 2025 een samenwerkingsovereenkomst gesloten over de vervanging van deze VRI. Hierin is opgenomen dat de provincie de inspanningsverplichting heeft om uiterlijk eind 2026 de VRI te vervangen. Wij stellen voor het budget over te hevelen naar 2026. Incidenteel voordeel. Totaal programma 2

-5.471

-11.787

-10.009

1.779

24

3. ECONOMIE 3.1 Economische ontwikkeling Wat willen we bereiken? We zetten ons in voor goede omstandigheden voor ondernemers, zodat ondernemers tevreden kunnen ondernemen. Met een groeiend aantal arbeidsplaatsen en mensen die mee kunnen doen. Dit doen we door het uitvoeren van de ‘Economische agenda’ en door innovatie te ondersteunen. We hebben nadrukkelijk aandacht voor agrarisch ondernemers en bedrijven die hieraan verwant zijn. Ontwikkelingen rond stikstof, natuur en landschap maken dat deze bedrijven onder druk staan. De landbouw is belangrijk voor Lochem als plattelandsgemeente en heeft een belangrijke rol in het landschap. Dat maakt dat we meer tijd en geld besteden aan de landbouwsector en de ondernemers. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen

Wat hebben we ervoor gedaan? Onderzoek circulaire economie Uitgevoerd Niet uitgevoerd Door wijzigingen in de formatie heeft het onderzoek naar circulaire economie vertraging opgelopen. Dit budget wordt overgeheveld naar 2026. 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur Wat willen we bereiken? We willen lokale en regionale bedrijven zo goed mogelijk faciliteren in hun economische ontwikkeling. Dit doen we door het bieden van ruimte. Zodat zij bij groei de kans hebben om in Lochem actief te blijven. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit.

3.3 Bedrijfsloket en bedrijfsregelingen Wat willen we bereiken? Het zo goed en gemakkelijk mogelijk helpen van ondernemers door: • •

vaste aanspreekpunten binnen onze organisatie doelgericht te ondersteunen

25

•

hulp te bieden bij het zoeken naar nuttige regelingen voor het bedrijf (zoals subsidies, fondsen, regelgeving).

Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit.

3.4 Economische promotie Wat willen we bereiken? We willen een uitstekend voorbeeld zijn voor recreatie en toerisme in Nederland. We willen meer overnachtingen en evenementen. En we willen een groeiende naamsbekendheid die bijdraagt aan een positief gevoel. Daarom promoten we de gemeente Lochem op het gebied van economie, recreatie en toerisme. Dit doen we samen met de andere gemeenten in de Achterhoek. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. Overige activiteiten Beleidsnota's Het beleid voor dit programma is onder andere vastgelegd in de beleidsnota’s: Nota’s van het Rijk: • Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Nota’s van de provincie: • Omgevingsverordening Gelderland (2023) • Omgevingsvisie Gaaf Gelderland Nota’s van de regio: • Regionale Economische Visie • Regionale Planning Bedrijventerreinen • Vrijetijdsagenda Recreatie en Toerisme (2025) • Regionaal Programma werklocaties 2025-2028 Gemeentelijke nota’s: • Landschapsontwikkelingsplan (2009) • Masterplan Etalage naar de Toekomst (2009) • Beleidskader Functieverandering Lochem (2011) 26

• • • • • • •

Bestemmingsplannen kernen en buitengebied Integrale ruimtelijke structuurvisie (2013) Visie recreatie en toerisme (2019) Herijkte visie en uitvoeringsprogramma recreatie en toerisme (2024) Economische Agenda (2023) Nota grondbeleid (2023) Omgevingsvisie 2040

Wat heeft het gekost?

Taak- Omschrijving taakveld veld Baten

Werkelijk

Begroting

2024

Werkelijk

2025

Saldo

2025

2025

1.729

2.204

2.929

725

3.1

Economische ontwikkeling

32

10

138

129

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

304

945

1.189

244

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

3.4

Economische promotie

33

65

92

27

1.361

1.184

1.509

325

Belangrijkste afwijkingen: 3.1

Economische ontwikkeling

2021-2023 De Achterhoekse productbeleving (POP3+ fase3): voordeel € 92.000

Het betreft hier de afrekening van de POP3 subsidie. De kosten van dit project zijn door Lochem voorgeschoten. Eind 2024 is de financiële verantwoording ingediend bij de RVO en in 2025 is de bijdrage toegekend en uitgekeerd. Incidenteel voordeel. 3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

Grondexploitaties (bedrijven): voordeel € 244.000

Aan de batenkant is er een voordeel van € 244.000 en aan de lastenkant een voordeel van € 357.000. Per saldo een incidenteel voordeel van € 601.000. Zie voor een toelichting per complex de paragraaf Grondbeleid. 3.4

Economische promotie

Toeristen- en forensenbelasting: voordeel € 326.000

Hogere opbrengst toeristen- en forensenbelasting dan vooraf ingeschat. Mede door afrekeningen eerdere jaren. Deel structureel en deels incidenteel. Het structurele deel namen wij op binnen het dekkingsplan bij de Begroting 2026. Lasten

1.278

2.009

1.453

557

3.1

Economische ontwikkeling

262

270

169

102

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

152

867

534

334

3.3

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

60

113

69

43

3.4

Economische promotie

341

329

297

32

Kapitaallasten

49

56

51

5

Loonkosten

414

374

332

41

Belangrijkste afwijkingen: 3.1

Economische ontwikkeling

Cofinanciering Leader (2023-2027): voordeel € 105.000

In 2025 hebben zich geen initiatieven uit Lochem aangemeld voor een financiele Europese LEADER bijdrage. Incidenteel voordeel. 3.1

Economische ontwikkeling

2025 Onderzoek circulaire economie: voordeel € 35.000

Het onderzoek naar de circulaire economie is niet uitgevoerd in 2025. Incidenteel voordeel. 3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

Grondexploitaties (bedrijven): voordeel € 357.000

Aan de batenkant is er een voordeel van € 244.000 en aan de lastenkant een voordeel van € 357.000. Per saldo een incidenteel voordeel van € 601.000. Zie voor een uitgebreide toelichting de paragraaf Grondbeleid. Totaal programma 3

451

194

1.476

1.282

27

4. ONDERWIJS 4.1 Openbaar basisonderwijs Wat willen we bereiken? De Lochemse jeugd kan gezond en veilig opgroeien. Zo ontwikkelt zij zich zo goed mogelijk. We willen een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 4.2 Onderwijshuisvesting Wat willen we bereiken? We willen dat goede onderwijsvoorzieningen dichtbij beschikbaar zijn voor de jeugd in de gemeente. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen:

Wat hebben we ervoor gedaan? We voerden onze reguliere werkzaamheden uit. 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken Wat willen we bereiken? De Lochemse jeugd groeit gezond en veilig op, zodat zij zich zo goed mogelijk kan ontwikkelen. Er is een passend onderwijsaanbod voor leerlingen op verschillende niveaus. Verder is er minder ongeoorloofd verzuim en meer jongeren hebben een startkwalificatie (een havo-, vwo- of mbo2diploma of hoger). Het leerlingenvervoer voldoet aan de afgesproken eisen. Ook willen we dat meer mensen kunnen lezen en schrijven. Dit heeft bijgedragen aan de volgende werelddoelen: