Accountantsverslag 2025

Accountantsverslag Gemeente Lochem Boekjaar 2025

Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van de gemeente Lochem Postbus 17 7240 AA Lochem Onderwerp: Kenmerk: Datum:

Accountantsverslag 2025 2606-01987 3 juni 2026

Geachte leden van de gemeenteraad, In overeenstemming met de opdracht tot de controle van de jaarrekening 2025 van de gemeente Lochem, zoals overeengekomen in onze opdrachtbevestiging d.d. 14 juli 2025, bieden wij u hierbij het accountantsverslag aan. Het accountantsverslag bevat de bevindingen en conclusies naar aanleiding van onze werkzaamheden. De bevindingen in dit verslag zijn besproken met de beeldvormende tafel, auditcommissie, portefeuillehouder Financiën en het MT van de ambtelijke organisatie. Wij hebben u op 3 juni 2026 gemachtigd om onze controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2025. Indien de jaarrekening niet door de gemeenteraad wordt goedgekeurd en vastgesteld en leidt tot een aangepaste jaarrekening, dient ook bij deze aangepaste jaarrekening door ons toestemming te worden verleend tot het opnemen van onze controleverklaring. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zijn graag bereid de inhoud van deze rapportage nader toe te lichten. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) B.V.

D.M. Spekenbrink-Pigge MSc RA

pagina | 2

Inhoud 1. Bestuurlijke samenvatting 2. Opdracht, scope en uitkomsten 3. Belangrijke bevindingen 4. Financiële positie 5. Bevindingen interne beheersing 6. Overige onderwerpen 7. Bijlagen

pagina | 3

1. Bestuurlijke samenvatting

pagina pagina| 4| 4

Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen

pagina | 5

Bestuurlijke samenvatting Wij hebben bij de jaarrekening 2025 een goedkeurende verklaring verstrekt.

Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2025. Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet in materiële zin aan de laatste actuele voorschriften.

Uit onze controle met betrekking tot ons getrouwheidsoordeel blijken een beperkt aantal ongecorrigeerde controleverschillen: • Fouten: er is geen sprake van ongecorrigeerde fouten. • Onzekerheden: er is sprake van € 685 duizend aan onzekerheden in het sociaal domein. Het totaal van fouten en onzekerheden bedraagt € 685 duizend, dit blijft binnen de goedkeuringstolerantie ter hoogte van € 2.300.000. Het college heeft een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen in de jaarrekening en heeft daarin opgenomen dat de baten en lasten en balansmutaties 2025 niet rechtmatig tot stand zijn gekomen. De belangrijke bevindingen betreffen: • Voorwaardencriterium: er is sprake van € 1,36 miljoen onrechtmatigheden met betrekking tot het naleven van de EU-aanbestedingsrichtlijnen. • Begrotingscriterium: er is sprake van € 2,372 miljoen onrechtmatigheden als gevolg van overschrijdingen van de lasten in programma 0 en 7 (€ 1,29 miljoen) en investeringsbudgetten (€ 1,082 miljoen). Hiervan is een bedrag ter hoogte van € 1,963 miljoen acceptabel. Uit onze controle zijn geen bevindingen geconstateerd. De rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2025 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2025 van Gemeente Lochem voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

pagina | 6

Bestuurlijke samenvatting Gemeente Lochem werkt met veel kleine zorgaanbieders, wat risico’s geeft voor het aantonen van rechtmatigheid volgens het I-Sociaal Domein controleprotocol. De verantwoordingsgrens is voor het boekjaar 2025 verhoogd naar € 200.000 (was € 125.000). Hierdoor heeft gemeente Lochem besloten extra acties uit te zetten op de levering van de zorg bij zorgaanbieders die geen productieverantwoording met controleverklaring aanleveren. De acties waren effectief en hebben geleid tot een daling van de onzekerheden op totaalniveau Zin van € 582 duizend ten opzichte van vorig jaar. Op het restant aan onzekerheden welke voornamelijk bestaan uit een Wmo-zorgaanbieder waarvan een controleverklaring werd verwacht en de Pgb’s die beperkt zijn in omvang heeft de organisatie bewust geen werkzaamheden verricht.

Per ultimo 2025 zijn de grondexploitaties gewaardeerd conform de BBV-richtlijnen. De daling in balanswaarde en de afname van de verliesvoorziening worden met name verklaard door verkopen bij de complexen Stijgoord en Scheggertdijk en het afnemen van de verliesvoorziening voor het complex Diekink. De gehanteerde uitgangspunten en aannames achten wij realistisch, en de waardering van de grondexploitaties en verliesvoorziening aanvaardbaar.

De gemeente heeft een solide financiële positie met positieve resultaten in de afgelopen jaren, maar deze worden grotendeels beïnvloed door incidentele baten. Het eigen vermogen en de reserves zijn toegenomen, en het resultaat over 2025 is positief. De begroting 2026 en meerjarenbegroting 2027-2029 is sluitend. Om dit resultaat te bereiken is sprake van een ombuigingsbedrag van € 2,8 miljoen in 2026 oplopend naar € 3,2 miljoen in 2029. De solvabiliteit en schuldquote liggen ruim binnen de landelijke normen en zowel het structurele als incidentele weerstandsvermogen kwalificeert als uitstekend.

Wij hebben vanuit onze zijde overall ervaren dat het controleproces soepel is verlopen en danken de organisatie voor de prettige en constructieve samenwerking. Wij verwachten de controlewerkzaamheden binnen de vooraf afgesproken planning af te ronden. In de evaluatie met uw gemeente nemen wij de verbeterpunten van beide kanten mee om onze dienstverlening verder te verbeteren.

pagina | 7

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina| 8| 8 pagina

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitvoering Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: • Het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen).

Belangrijke bevindingen

• De jaarrekening.

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Bedrag

Goedkeuringstolerantie fouten en onzekerheden

2% lasten exclusief toevoegingen reserves

€ 2.300.000

Rapporteringstolerantie

Niet afzonderlijk benoemd, door ons bepaald als 5% van de goedkeuringstolerantie

€ 115.000

• De overige gegevens. • Bijlagen bij jaarrekening (SiSa en Overzicht taakvelden).

Financiële positie

Grondslag

Met de opdrachtbevestiging van d.d. 14 juli 2025 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2025. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle.

De toleranties voor de rechtmatigheidsverantwoording, zoals vastgelegd in uw financiële verordening, wijken niet af van de toleranties voor de controle op de getrouwheid. De tolerantie voor de rechtmatigheidsverantwoording mag vanaf boekjaar 2025 maximaal 2% bedragen (vorig jaar nog maximaal 3%). Dit leidt ertoe dat de door het college opgestelde rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld op basis van de volgende toleranties:

Overzicht toleranties Vanaf het boekjaar 2025 is de materialiteit bij de uitvoering van onze controle voor fouten en onzekerheden 2% van de totale lasten exclusief dotaties aan de reserves. Deze materialiteit sluit aan op het BADO (Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden) en de door de gemeenteraad vastgestelde goedkeuringstolerantie over boekjaar 2025.

Grondslag

Bedrag

Verantwoordingsgrens

2% lasten exclusief toevoegingen reserves

€ 2.311.536

Rapportagegrens

10% van de verantwoordingsgrens

€ 231.154

pagina | 9

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitvoering Kernpunten en significante risico’s in de controle

Geautomatiseerde gegevensverwerking

Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle:

Op grond van artikel 393 lid 4, Titel 9 Boek 2 BW rapporteren wij onze bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking in dit verslag. Wij merken op dat de jaarrekeningcontrole niet specifiek gericht is op de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.

• Risico op het doorbreken van procesafspraken door het management. Belangrijke bevindingen

• Waardering van de grondexploitaties (met name Kop van Oost, Scheggertdijk, Stijgoord en Diekink); • Onterechte betalingen doordat bankrekeningnummers van crediteuren in de batchbetaling niet juist zijn;

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Verloop van de opdracht

• Prestatielevering inkopen en sociaal domein; en • De rechtmatigheidsverantwoording verantwoordelijkheden voor u).

(en

de

In onze management letter hebben wij een aantal attentiepunten ten aanzien van de IT-omgeving opgenomen. U heeft aangegeven hieraan opvolging te willen geven.

daarbij

horende

Uitkomsten Wij hebben bij de jaarrekening 2025 een goedkeurende controleverklaring verstrekt. De geconstateerde controleverschillen zijn gecorrigeerd in de definitieve versie van de jaarrekening. Er is geen sprake van resterende fouten. De onzekerheden zijn € 685 duizend (zie bijlage B). De genoemde onzekerheden blijven binnen de goedkeuringstoleranties.

Tijdens de controle hebben zich geen significante problemen voorgedaan. Overall hebben wij vanuit onze zijde ervaren dat het controleproces soepel is verlopen. Wel was dit jaar sprake van een aantal bijzonderheden, zoals afstemming over de controleaanpak spendanalyse, het verlopen GRP, de conversie van Gidso naar MO-platform, phishing en bijzonderheden rondom de grondexploitatie die extra tijd hebben gevraagd. Ondanks deze bijzonderheden verwachten wij de controlewerkzaamheden wel binnen de afgesproken planning af te ronden. Wij willen de organisatie bedanken voor de prettige en constructieve samenwerking.

pagina | 10

Bestuurlijke samenvatting

2. Opdracht, scope en uitvoering Fraude en naleving wet- en regelgeving

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het management gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving.

In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude en de naleving van wet- en regelgeving. De gemeente heeft aandacht voor frauderisico’s en de preventie daarvan. Er is een integrale fraude-risicoanalyse opgesteld waarin het misbruik- en oneigenlijk gebruik beleid (M&O) en corruptierisico’s impliciet zijn meegenomen. De huidige frauderisicoanalyse is een goed raamwerk. In onze management letter hebben wij hier nader over gerapporteerd. Op de volgende pagina’s geven wij een nadere toelichting over de verplichting om in onze controleverklaring te rapporteren over fraude.

Wij hebben als onderdeel van de jaarrekeningcontrole uw inschatting inzake frauderisico’s met betrekking tot uw organisatie besproken. Deze bespreking komt ook voort uit de verplichte rapportage van de accountant over de uitkomsten van onze werkzaamheden met betrekking tot frauderisico’s in de controleverklaring. Onderzoek wijst uit dat het grootste deel van de fraudegevallen door middel van een ‘tip’ aan het licht komt. Dit toont het belang aan van een fraudemeldpunt en een klokkenluidersregeling.

Bijlagen

pagina | 11

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

2. Opdracht, scope en uitvoering Frauderisico’s en continuïteit

• Analyse van aanpassingen die tijdens het opstellen van de jaarrekening zijn gemaakt;

Onze controleverklaring over boekjaar 2025 bevat, gelijk aan voorgaande jaren, een verplichte paragraaf over onze werkzaamheden met betrekking tot fraude en één met betrekking tot continuïteit.

• Doornemen van besluitenlijsten van het college van burgemeester en wethouders en notulen van de raad; en

Frauderisico’s Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

1. Risico op een afwijking van materieel belang als gevolg van doorbreken van de interne beheersingsmaatregelen door het management. Het college van burgemeester en wethouders dan wel het management bevindt zich in de positie om fraude te plegen, omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersingsmaatregelen te doorbreken, die anderszins effectief lijken te werken. Onze beroepsregels schrijven voor dat de accountant dit risico in zijn controle onderkent. Het risico onderkennen wij bij uw gemeente met name bij boekingen buiten de reguliere bedrijfsvoering (zogenaamde handmatige memoriaalboekingen). Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn in het kader van het verschuiven van kosten over de programma’s heen. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden verricht:

• Beoordelen van de gebruikers die de memoriaalboekingen hebben verwerkt. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht gehad voor boekingen in de rondom jaarafsluiting en specifieke kostensoorten. Naast bovenstaande hebben wij, voor zover relevant voor onze controle, de opzet geëvalueerd en het bestaan vastgesteld van de beheersingsmaatregelen op organisatieniveau zoals het integriteitsbeleid en de klokkenluidersregeling, alsmede de maatregelen van interne beheersing in de processen voor het genereren en verwerken van journaalposten, het maken van schattingen en het bewaken van projecten. Tevens hebben wij specifieke aandacht gegeven aan de toegangsbeveiligingen in het IT-systeem en de mogelijkheid dat hierin functiescheiding kan worden doorbroken. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

• Analyseren en beoordelen van, op basis van risicocriteria geselecteerde journaalposten en hierop specifieke controlewerkzaamheden verricht om de nauwkeurigheid van de geselecteerde journaalposten te controleren;

pagina | 12

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

2. Opdracht, scope en uitvoering 2. Het risico dat lasten niet nauwkeurig zijn verantwoord doordat de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie of de inkoop niet tegen de juiste prijs is gefactureerd (budgethoudersfraude). Wij hebben vastgesteld dat binnen het gemeentelijk inkoopproces niet in alle gevallen sprake is van functiescheiding tussen prestatieakkoordverklaarder en budgethouder. Hierdoor bestaat het risico dat lasten niet nauwkeurig zijn verantwoord als de inkoopfactuur niet in overeenstemming is met de geleverde prestatie of de inkoop niet tegen de juiste prijs is gefactureerd. Om dit frauderisico te ondervangen hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

• Een analyse op alle inkopen gedurende 2025 waarbij is vastgesteld welke inkopen door zowel de budgethouder als de prestatieakkoordverklaarder zijn geautoriseerd; • Voor de inkoopfacturen welke niet door zowel de budgethouder als de prestatie-akkoordverklaarder zijn geautoriseerd is vervolgens vastgesteld of hierbij sprake was van accounts met hoge rechten;

3. Het risico dat betalingen ten onrechte hebben plaatsgevonden c.q. aan niet-rechthebbende doordat bankrekeningnummers van crediteuren in de batchbetaling niet juist zijn waardoor de lasten ten onrechte zijn verantwoord. Wij hebben vastgesteld dat wanneer een betaalvoorstel definitief is gemaakt bij de betaling het totaalbedrag en aantal betalingen wordt gecontroleerd, maar geen controle plaatsvindt op het HASH totaal. Hierdoor bestaat het risico dat de totalen gelijk blijven maar een IBANnummer in het betaalvoorstel wordt gewijzigd. Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: • Analyseren en beoordelen van de batchbetalingen vanuit de bankexport op basis waarvan de risicopopulaties zijn bepaald; en • Verrichten van detailcontrole op de geïdentificeerde risicopopulaties. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

• Detailcontrole op de inkopen, waarbij op basis van de onderliggende documentatie is vastgesteld dat de prestatie (zowel de prijs component als de hoeveelheid component) onderbouwd is; en Overige onderwerpen

• Onverwacht rechtstreeks benaderen van budgethouders om navraag te doen inzake de prijs en prestatielevering van inkoopfacturen. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.

Bijlagen

pagina | 13

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

2. Opdracht, scope en uitvoering • Verkrijgen van een managementbevestiging inzake het ontbreken van interne betrokkenheid.

Phishing / CEO-fraude Tijdens onze controle zijn wij geïnformeerd door de gemeente Lochem over een phishingincident in 2025, waarbij sprake was van een onrechtmatige betaling. Het management heeft onderzoek uitgevoerd en geconcludeerd dat sprake is van externe fraude (CEO-fraude) zonder aanwijzingen voor interne betrokkenheid. Tevens zijn maatregelen getroffen ter voorkoming van herhaling. De financiële impact (€ 400) is niet materieel voor de jaarrekening. In overeenstemming met NV COS 240 hebben wij aanvullende werkzaamheden verricht gericht op dit frauderisico en de mogelijke impact op de jaarrekening. Wij hebben onder meer de volgende werkzaamheden uitgevoerd: • Inwinnen van inlichtingen bij het management en de betrokken functionarissen;

Bevindingen interne beheersing

• Beoordelen van het door het management uitgevoerde onderzoek en de getrokken conclusies ten aanzien van de externe fraude; • Inspecteren van relevante onderliggende documentatie (waaronder correspondentie en financiële vastlegging);

Overige onderwerpen

• Evalueren van de verwerking in de administratie en de toereikendheid van de getroffen beheersmaatregelen; • Betrekken van het incident in onze frauderisicoanalyse aanvullende gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd; en

Bijlagen

Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen aanwijzingen verkregen dat dit incident leidt tot een materiële afwijking in de jaarrekening.

Corruptie en omkopingsrisico’s Naast het risico inclusief de werkzaamheden zoals omschreven op de voorgaande pagina hebben wij in de jaarrekeningcontrole op de volgende gebieden werkzaamheden verricht rondom corruptieindicatoren: • Door middel van een steekproef vaststellen of voor inkopen die in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij; • Door middel van een steekproef vaststellen of bij alle materiële grondaankopen en –verkopen door de gemeente vastgestelde procedures in materiële zin zijn gevolgd; en • Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt.

en

pagina | 14

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

2. Opdracht, scope en uitvoering Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen.

Continuïteit Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Als onderdeel van de vereisten voor de controleverklaring hebben wij de continuïteitsveronderstelling getoetst. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Lochem een inzichtelijke meerjarenbegroting heeft. Daarnaast geven de financiële kengetallen inclusief het weerstandsrisico geen reden tot twijfel of de gemeente haar activiteiten in continuïteit kan voortzetten.

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 15

Bestuurlijke samenvatting

3. Belangrijke bevindingen

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 16

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

3. Belangrijke bevindingen Controleverklaring

Rechtmatigheidsverantwoording

Wij hebben u op 3 juni 2026 gemachtigd om onze goedkeurende controleverklaring op te nemen in uw jaarrekening 2025.

Op 16 april 2025 is in het Staatsblad het Besluit van 21 maart 2025 tot wijziging van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) gepubliceerd. Als gevolg van de wijzigingen van het BBV en BADO geldt voor de rechtmatigheidsverantwoording vanaf begrotingsjaar 2025 een nieuwe gemaximeerde grens voor fouten en onduidelijkheden samen van 2% op basis van de lasten (exclusief dotaties aan reserves). De gemeente Lochem heeft hierop op 26 januari 2026 haar Controleverordening en Nota Rechtmatigheidsverantwoording aangepast. Alle rechtmatigheidsafwijkingen (individueel en/of cumulatief) boven de door u als raad vastgestelde verantwoordingsgrens van 2% van de totale lasten van de gemeente, exclusief de toevoegingen aan de reserves (€ 2.311.536) worden in de rechtmatigheidsverantwoording benoemd.

Overige aangelegenheden Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Evenals voorgaande jaren zullen wij een paragraaf ter benadrukking van de naleving van de anticumulatiebepaling WNT opnemen. Deze paragraaf luidt: “In overeenstemming met het Controleprotocol WNT 2025 hebben wij de anticumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, sub n en o Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd. Dit betekent dat wij niet hebben gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding door een leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen, alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is.”

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 17

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

3. Belangrijke bevindingen Totaal conclusie rechtmatigheid

Begrotingscriterium

In de tabel hieronder is een overzicht opgenomen van de door het college geconstateerde rechtmatigheidsfouten. We hebben vastgesteld dat dit overzicht een getrouw beeld geeft.

U stelt als raad met het vaststellen van de begroting de budgettaire kaders voor de uitgaven, investeringen en reservemutaties vast. Met het vaststellen van de geactualiseerde Controleverordening en Nota Rechtmatigheidsverantwoording heeft u vastgelegd op welke wijze binnen uw gemeente om moet worden gegaan met begrotingsoverschrijdingen, overige begrotingsafwijkingen en welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel).

(x € 1.000) Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Onrechtmatig

Acceptabel

Overschrijdingen lasten programma’s

1.290

1.290

-

Overschrijdingen kredieten

1.082

673

409

-

-

-

Bevindingen ten aanzien van het voorwaardencriterium

1.360

n.v.t.

1.360

Bevindingen ten aanzien van het Misbruik en Oneigenlijk gebruik criterium

-

-

-

3.732

1.963

1.769

Overige begrotingsonrechtmatigheden

Totaal

Overige onderwerpen

Bijlagen

Saldo

Het college stelt terecht vast dat de omvang van de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen € 3.732.000 bedraagt. Dit is hoger dan de daarvoor gestelde grens van € 2.311.536. Van de niet rechtmatig tot stand gekomen verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties is volgens het college overigens een bedrag van € 1.963.000 terecht aangemerkt als acceptabel op basis van door de raad vastgestelde afspraken.

Wij hebben vastgesteld dat er lastenoverschrijdingen ten opzichte van de geautoriseerde begroting zijn in programma 0 en 7. Er zijn geen overige afwijkingen, zoals begrotingsonderschrijdingen en afwijkingen op de baten.

Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium ziet toe op voorwaarden die gelden voor de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze voorwaarden komen voort uit externe- en interne regelgeving, zoals opgenomen in het door u vastgestelde normenkader. Het niet in acht nemen van de geldende voorwaarden bij financiële beheershandelingen leidt tot een onrechtmatigheid die het college moet toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording als de verantwoordingsgrens (op basis van individuele en/of cumulatieve onrechtmatigheden) wordt overschreden. Een belangrijk onderdeel van het voorwaardencriterium is de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Europese aanbestedingswetgeving is complexe materie en het blijkt in de praktijk moeilijk rechtmatig na te leven.

pagina | 18

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

3. Belangrijke bevindingen De gemeente heeft dit ook onderkend en heeft een spendanalyse uitgevoerd. Uit de controle op de rechtmatigheid van de inkopen blijkt dat voor 14 gemeentelijke overeenkomsten met een inkoopwaarde van in totaal € 1,36 miljoen niet de juiste procedure is gevolgd. Wij hebben de gemeentelijke controlewerkzaamheden inhoudelijk beoordeeld en delen deze conclusie. Er zijn ook voorwaarden waar geen mogelijk financieel gevolg aan is verbonden. Als deze voorwaarden niet rechtmatig zijn nageleefd dan is er sprake van een formele rechtmatigheidsfout. Volgens een stellige uitspraak van de Commissie BBV betreffen deze afwijkingen van het voorwaardencriterium formele rechtmatigheidsfouten die in de paragraaf bedrijfsvoering worden gerapporteerd.

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) Het college is verantwoordelijk voor effectieve maatregelen om misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsregelingen te voorkomen. Deze maatregelen maken deel uit van de interne beheersing ter borging van het voorwaardencriterium. Het college heeft hiervoor in november 2023 een Nota misbruik en oneigenlijk gebruik vastgesteld. Ook heeft het college beoordeeld in hoeverre het M&O-beleid wordt nageleefd en of de maatregelen effectief zijn; hierbij zijn geen aandachtspunten geconstateerd.

Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, de kasgeldlimiet en de naleving van schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening. Een toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering is hiervoor dus niet noodzakelijk. Wij hebben vastgesteld dat de toelichting hieromtrent juist is opgenomen.

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 19

Bestuurlijke samenvatting

3. Belangrijke bevindingen De ‘warme’ gronden zijn tegen de huidige marktwaarde overgeheveld naar de Materiële vaste activa.

Grondexploitaties Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Ten opzichte van 31 december 2024 is de balanswaarde van de post grondexploitaties gewijzigd van € 10,3 miljoen naar € 9,4 miljoen. De wijziging van de balanswaarde gedurende 2025 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000) Balanswaarde per 1 januari Van gronden in voorraad

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Bijlagen

10.281

De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door uw gemeente gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst.

184

Investeringen

1.071

Grondverkopen / Nog te ontvangen

- 2.040

Parameters

Schatting 2025

2024

0%

0%

2%

2%

- 440

Disconteringsvoet

Tussentijdse winstneming / afgesloten projecten

- 343

Kostenstijging

Mutatie verliesvoorziening

667

Opbrengstenstijging Controleverschil

9.378

De daling in balanswaarde wordt met name verklaard door verkopen bij de complexen Stijgoord ad € 619 duizend en Scheggertdijk ad € 899 duizend als onderdeel van het bedrag van € 2.040 duizend. Daarnaast is de verliesvoorziening afgenomen met € 667 duizend waarbij de afname voornamelijk bestaat uit het afnemen van de verliesvoorziening voor het complex Diekink met € 989 duizend. In 2025 is tevens besloten om het complex Exel te sluiten aldaar er geen sprake was van een actueel en reëel ontwikkelperspectief gezien de langdurige stilstand.

2025

Rente

Naar gronden in voorraad

Balanswaarde per 31 december Overige onderwerpen

2025

De parameters voor de grondexploitaties

3,5%-2%

4,5%-2%

2%-0%

1%-0%

Voorzichtig

Evenwichtig

Schatting 2024

Optimistisch

Rente De gehanteerde rentevoet voor de berekening van de kapitaallasten is 0%. Bij de gemeente Lochem is de ontvangen rente hoger dan de betaalde rente. De gehanteerde rentevoet ligt daarmee in lijn met de gemeentelijke financieringslasten en de richtlijnen van het BBV.

pagina | 20

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

3. Belangrijke bevindingen Disconteringsvoet

Schattingsonzekerheden grondexploitaties

De gemeente hanteert voor het contant maken van toekomstige kasstromen in grondexploitaties een disconteringsvoet die aansluit bij de interne rekenrente conform BBV-richtlijnen. Deze rekenrente bedraagt momenteel 2%. Wij achten deze uitgangspunten realistisch en in lijn met de BBV-voorschriften.

De huidige situatie en de onzekerheid over de toekomstige ontwikkelingen betekent een grote schattingsonzekerheid op de verwachte realisatie van uw complexen. Bij een hoge mate van schattingsonzekerheid is het passend om in de jaarrekening hierover een nadere toelichting op te nemen.

Kostenstijging

Belangrijke elementen hierbij zijn:

De gehanteerde parameter voor de kostenstijging ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. De gemeente Lochem heeft voor het prijspeil 2026 rekening gehouden met een inflatie van 3,5% en houdt voor de komende jaren op basis van marktinformatie ook rekening met een inflatie aflopend van 2,5% in 2027 tot 2% in 2028 en verder. We achten dit een realistisch uitgangspunt.

• Het toelichten van de gehanteerde veronderstellingen; en

Opbrengstenstijging

Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering en de toelichting op de schattingsonzekerheden aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk.

Gezien de hoogte van de marktprijzen per balansdatum houdt de gemeente Lochem op basis van marktinformatie voor het komende jaar geen rekening met een verhoging van de grondprijs in haar grondexploitaties. Een uitzondering hierop betreft het complex Diekink waarvoor in 2026 en verder met een stijging van 2% wordt gerekend. We achten dit een realistisch uitgangspunt.

• Een toelichting (impact / scenario’s) over de schattingsonzekerheid. Wij hebben vastgesteld dat de toelichting in de jaarrekening op pagina 140 in toereikende mate de gehanteerde veronderstellingen weergeeft.

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 21

Bestuurlijke samenvatting

3. Belangrijke bevindingen Schattingsposten in de jaarrekening

Opdracht, scope en uitkomsten

Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen en licht deze toe in de jaarrekening. Wij hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld en gecontroleerd. De belangrijke schattingen in de jaarrekening betreffen: Schatting

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Beoordeling 2025

Onze zienswijze m.b.t. significante kwalitatieve aspecten en de (mogelijk) kwantitatieve omvang

Waardering van (im)materiële vaste activa

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de (im)materiële vaste activa een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw (im)materiële vaste activa.

De waardering van de langlopende vorderingen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de langlopende vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw langlopende vorderingen.

De waardering van grondexploitaties

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de grondexploitatie een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. Voor een uiteenzetting hiervan verwijzen wij naar de paragraaf “grondexploitaties” van dit accountantsverslag.

De waardering van debiteuren en vorderingen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de vorderingen een evenwichtig beeld geven van de waardering van uw vorderingen.

De waardering van de voorzieningen

Wij zijn van mening dat de schattingen met betrekking tot de voorzieningen een evenwichtig beeld geven van de toereikendheid van de voorzieningen.

Overige onderwerpen

Controleverschil

Bijlagen

Voorzichtig

Evenwichtig

Optimistisch

Onvoldoende

pagina | 22

Bestuurlijke samenvatting

3. Belangrijke bevindingen Sociaal Domein

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

De gemeente Lochem voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden: Onderdeel

Uitvoerder

Bepaling last boekjaar

Uitkeringen (Participatiewet)

Zelfstandig

Werkelijke lasten

Jeugdwet

Zelfstandig

Werkelijke lasten

WMO

Zelfstandig

Werkelijke lasten

PGB’s

Sociale verzekeringsbank

Werkelijke lasten

Daarnaast hebben wij om vast te stellen of de uitkeringen in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving zijn verantwoord dossiercontroles uitgevoerd. Hieruit komen geen bijzonderheden.

Participatiewet

WMO

Wij hebben vastgesteld dat de uitkeringen in 2025 in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving zijn verstrekt en dat de interne beheersmaatregelen, zoals inkomenscontroles en fraudepreventie, toereikend zijn ingericht. Uit onze controle zijn geen materiële fouten of onzekerheden naar voren gekomen.

De gemeente Lochem voert de WMO ZIN zelfstandig uit. We hebben vastgesteld dat de gemeente in voldoende mate zelf controles op de juistheid van de facturatie van de zorgaanbieders en de prestatielevering uitvoert. Voor de zorgaanbieders waarvan u geen productieverantwoording heeft ontvangen heeft u in 2025, evenals voorgaand jaar, aanvullende werkzaamheden verricht om de prestatielevering te onderbouwen. Er resteert een onzekerheid van € 387 duizend (2024: € 241 duizend).

Jeugdwet De taken rondom de Jeugdwet voert uw gemeente in eigen beheer uit via Het Baken. Binnen de zorgregio zijn zorgleveranciers gecontracteerd, die in opdracht van de gemeente zorg leveren aan cliënten.

Bijlagen

De verantwoording van de daaruit voortkomende lasten vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente, waardoor ook de eindverantwoordelijkheid voor de controle van de prestatielevering bij de gemeente berust. De gemeente is echter niet de prestatieafnemer. Met de (grote) zorgaanbieders is daarom afgesproken dat zij op basis van het controleprotocol van Ketenbureau i-Sociaal Domein (iSD) een controleverklaring verstrekken over de juistheid en volledigheid van de geleverde en gedeclareerde zorg in natura (hierna: ZIN) over 2025. Deze (goedkeurende) controleverklaringen heeft de gemeente gebruikt om zekerheid te krijgen dat alle gefactureerde zorg conform indicatie is geleverd en gefactureerd, voor de juiste prijs is gefactureerd en aan een inwoner van de gemeente is verstrekt. Daarnaast heeft uw gemeente zelf aanvullende werkzaamheden verricht; desondanks is over 2025 sprake van resterende onzekerheden van € 97 duizend (2024: € 825 duizend).

pagina | 23

Bestuurlijke samenvatting

3. Belangrijke bevindingen PGB’s

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

De Sociale Verzekeringsbank (hierna: SVB) heeft over 2025 een verklaring met beperking bij de verantwoording PGB-stroom Jeugdwet en een goedkeurende verklaring bij de PGB-stroom WMO ontvangen. Hierdoor is vanuit de SVB geen 100% zekerheid over de nauwkeurigheid en rechtmatigheid van de persoonsgebonden budgetten Jeugdwet. De impact van de geconstateerde fouten/onzekerheden vanuit de SVB blijven op basis van de zogenaamde projectiebrief voor gemeente Lochem onder onze rapporteringstolerantie.

De acties waren effectief en hebben geleid tot een daling van de onzekerheid met € 582 duizend bij ZIN. Voor de PGB’s heeft uw gemeente gezien de omvang van de PGBbestedingen bewust gekozen om geen aanvullende werkzaamheden te verrichten. Wel zijn ook voor de PGB’s de onzekerheden in vergelijking met voorgaand jaar gedaald met € 44 duizend. Hierdoor zijn de onzekerheden op totaalniveau gedaald ten opzichte van vorig jaar (zie toelichting in voorgaande alinea’s).

Daarnaast blijft het de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf om de prestatielevering ten aanzien van de PGB-bestedingen vast te stellen. Aangezien de gemeente de PGB-bestedingen niet aanvullend heeft onderzocht om vast te stellen of de kosten nauwkeurig zijn verantwoord, werken de fouten en onzekerheden door in ons oordeel bij de jaarstukken van de gemeente Lochem. Daarom is sprake van een onzekerheid van € 201 duizend (2024: € 245 duizend). Onzekerheden sociaal domein De verantwoordingsgrens in het I-Sociaal Domein controleprotocol is voor het boekjaar 2025 verhoogd naar € 200.000 (was € 125.000), waardoor meer aanbieders dan voorheen geen productieverantwoording met controleverklaring meer hoeven aan te leveren. In lijn met het door u aangegeven aandachtspunt vanuit de auditcommissie hebben wij hier specifieke aandacht aan besteed waarop de gemeente Lochem heeft besloten extra acties uit te zetten op de levering van de zorg bij zorgaanbieders die geen productieverantwoording met controleverklaring aanleveren.

pagina | 24

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

3. Belangrijke bevindingen • De voorziening per datum: 31-12-2025 € 3.194.000 bedraagt voor (voormalig (gepensioneerde verzekerde)) bestuurders en € 337.000 voor (gepensioneerde) niet verzekerde bestuurders;

Voorziening pensioenaanspraken politieke ambtsdragers (APPA) Vanaf 1 januari 2028 worden pensioenen van politieke ambtsdragers (o.a. wethouders) overgedragen aan het ABP in het kader van de Wet toekomst pensioenen (Wtp). Uit onderzoek van BZK, VNG, IPO en Unie van Waterschappen blijkt dat de benodigde overdrachtswaarde per 1 januari 2025 gemiddeld 10–20% hoger ligt dan de huidige voorzieningen. Over de impact op de jaarrekening 2025 heeft de Commissie BBV hierover de volgende uitspraak gepubliceerd:

• Het verschil tussen huidige voorziening (voormalig (gepensioneerde)) bestuurders en prognose is € 711.000. Dit betreft de afkoopwaarde van de polissen van de (gepensioneerde) bestuurders;

• Gemeenten die hebben deelgenomen aan het onderzoek moeten per 31 december 2025 de voorziening en eventuele kapitaalverzekeringen aanpassen aan de prognose van het benodigd vermogen (op basis van inkoop Wtp bij ABP);

• De dekkingsgraad is volatiel: bij het onderzoek van Montae en Partners werd een dekkingsgraad van 115,2% gehanteerd zijnde de dekkingsgraad ten tijde van het onderzoek (mei 2025). ProAmbt hanteert een dekkingsgraad van 122,2%, zijnde de dekkingsgraad per februari 2026, de meest actuele inschatting.

• Gemeenten die niet deelnamen aan het onderzoek moeten hun berekening analoog onderbouwen;

Conclusie

• De voorziening dient jaarlijks te worden herzien tot het moment van overdracht; • In de jaarrekening moet een toelichting worden opgenomen over schattingsonzekerheden;

Overige onderwerpen

• De prognose van het benodigd vermogen op basis van inkoop Wtp bij ABP bedraagt € 4.242.000;

• Eventuele vrijval kan worden toegevoegd aan bestemmingsreserve om toekomstige dotaties te dekken.

De gemeente heeft de voorziening aangepast conform de BBV-uitspraak. De gemeente heeft de aanpassing in de voorziening niet opgenomen in een begrotingswijziging. Hierdoor is er sprake van een acceptabele begrotingsoverschrijding van € 932.000 voor de rechtmatigheidsverantwoording.

een

Wij hebben vastgesteld dat: • Gemeente Lochem niet heeft deelgenomen aan het onderzoek; Bijlagen

pagina | 25

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

3. Belangrijke bevindingen Jaarverslag

Element jaarverslag

Onze waarneming

In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij, in lijn met de Nederlandse Standaard 720, het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.

Vereisten BBV

Uw jaarverslag bevat in materiële zin de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV. Daarnaast zouden de cijfers 2025 van uw verbonden partijen opgenomen dienen te worden, deze zijn echter nog niet in alle gevallen beschikbaar.

Verenigbaar

Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.

Overeenstemming

Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag overeenstemt met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.

Paragrafen

Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en bevatten kwalitatief geen materiële afwijkingen. Wij hebben de verbeterpunten met de organisatie gedeeld.

Informatiewaarde

De toelichtingen geven een adequate analyse van het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen. Wij hebben de organisatie bij versie één van de jaarstukken verbeterpunten meegegeven om de informatiewaarde van de toelichtingen te vergroten.

Fraude

Fraude en de frauderisicoanalyse zijn steeds belangrijkere thema’s. U heeft in de paragraaf bedrijfsvoering over dit thema gerapporteerd.

Verbonden partijen Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Tijdens onze controle besteden wij specifieke aandacht aan de transacties met verbonden partijen van gemeente Lochem. In het kader van onze controle hebben wij vastgesteld dat: • De (significante transacties met) verbonden partijen toereikend zijn toegelicht in de jaarrekening en paragraaf verbonden partijen; • Geen sprake is van indicaties voor ongeautoriseerde significante transacties met verbonden partijen, welke indicaties geven voor fraude; en • Geen sprake is van indicaties dat de van toepassing zijnde wet- en regelgeving niet is nageleefd. Hiernaast zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen:

Voor verbetering vatbaar

Toereikend

pagina | 26

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

3. Belangrijke bevindingen SiSa

WNT verantwoording

Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2025. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden:

Als onderdeel van onze controle hebben wij de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) gecontroleerd. Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. Beide topfunctionarissen zijn in loondienst en er hebben zich gedurende 2025 geen wijzigingen voorgedaan.

• € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is. • 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is.

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

• € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.

De publicatieverplichting voor uitkering wegens beëindiging dienstverband geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum overschrijdt.

Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden.

Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2025 niet strijdig zijn met de WNT en dat de in de jaarrekening opgenomen WNTverantwoording voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSabijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.

Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisaties c.q. nevenactiviteiten hebben die onder de WNT vallen) geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant.

pagina | 27

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

4. Financiële positie

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 28

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Ontwikkelingen in de jaarcijfers Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente

Analyse van het resultaat

Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2025 volgens de jaarrekening € 83,3 miljoen.

Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien van € 5,9 miljoen. Het gerealiseerde resultaat bedraagt afgerond € 7,0 miljoen positief. In de gewijzigde begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 3,6 miljoen negatief.

Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000) Belangrijke bevindingen

Financiële positie

In het samenvattend beeld wordt in hoofdlijnen een toelichting op de afwijkingen gegeven. In de toelichting op de programma’s wordt een verder gedetailleerde verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2025 wordt overzichtelijk aangegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken.

90.000 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0 2022 Algemene reserve

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

2023

2024

Bestemmingsreserve

2025 Gerealiseerd resultaat

Van de totale reserves ter hoogte van € 76,4 miljoen is € 35,6 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze algemene reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gedaald met € 0,9 miljoen. Per saldo is gedurende 2025 € 1,1 miljoen onttrokken aan de bestemmingsreserves. Het gerealiseerde resultaat in 2025 bedraagt € 7,0 miljoen.

Ontwikkeling financiële resultaten Op basis van de laatste ramingen vanuit het rijk zal het zwaartepunt van de korting op de uitkering van het Gemeentefonds in 2028 komen te liggen. Daarmee dreigt een groot financieel tekort voor Nederlandse gemeenten. Het dwingt gemeenten tot moeilijke keuzes: vasthouden aan bestaande taken en voorzieningen of ingrijpende hervormingen doorvoeren. Wij constateren dat de gemeente in het afgelopen jaar actie heeft ondernomen door middel van het in kaart brengen van de bezuinigingsmogelijkheden.

pagina | 29

Bestuurlijke samenvatting

Financiële positie

Opdracht, scope en uitkomsten

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico’s. In de tabel hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De incidentele weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserves, de structurele weerstandscapaciteit vanuit de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorzien. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”. Structureel

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

2025

2024

2023

Weerstandscapaciteit

8,2 miljoen

7,7 miljoen

7,8 miljoen

Risico’s

1,1 miljoen

0,9 miljoen

0,7 miljoen

Weerstandsratio

7,6

9,0

10,5

Incidenteel

2025

2024

2023

Weerstandscapaciteit

28,8 miljoen

27,9 miljoen

33,6 miljoen

Risico’s

1,7 miljoen

2,7 miljoen

2,0 miljoen

Weerstandsratio

16,9

10,3

16,5

pagina | 30

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

5. Bevindingen interne beheersing

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 31

Bestuurlijke samenvatting

5. Bevindingen interne beheersing Inleiding

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Dit accountantsverslag bevat onze bevindingen ten aanzien van de interne beheersing (inclusief de IT-omgeving), die zijn gebaseerd op onze werkzaamheden in het kader van de jaarrekeningcontrole 2025. Deze werkzaamheden zijn dan ook niet gericht op het geven van een oordeel over de interne beheersing van uw organisatie als geheel.

Wij zullen bij de controle van boekjaar 2026 de opvolging controleren. Ten opzichte van onze management letter hebben wij geen nieuwe bevindingen.

Een goede interne beheersing maakt dat de risico’s voor de organisatie beter beheersbaar zijn en de jaarrekeningcontrole effectiever en efficiënter kan plaatsvinden. Vanuit onze natuurlijke adviesfunctie willen wij bijdragen aan verbetering van uw bedrijfsvoering, onder andere door het analyseren van de IT-omgeving en de bedrijfsprocessen. Voorgaande jaren hebben wij onze bevindingen eveneens met u gedeeld. In deze rapportage geven wij u een update van onze bevindingen.

Interne beheersing Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij de interne beheersing inclusief de IT-omgeving, voor zover van belang voor de jaarrekeningcontrole, beoordeeld. Naar aanleiding van onze werkzaamheden hebben wij een management letter geschreven. Deze management letter hebben wij besproken en daarna in definitieve vorm uitgebracht in december 2025. In de management letter was de algehele conclusie over de interne beheersing dat deze inclusief IT in grote mate op orde is en wij hebben geconstateerd dat de organisatie continu doende is om processen verder te verbeteren. Onze aanbevelingen in de management letter zijn met name gericht op het verder optimaliseren van de (IT-) processen.

pagina | 32

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

6. Overige onderwerpen

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

pagina | 33

Bestuurlijke samenvatting

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

6. Overige onderwerpen Bijdrage accountant inwerkprogramma nieuwe gemeenteraad In maart 2026 hebben de gemeenteraadsverkiezingen plaatsgevonden. Met het oog op de samenstelling van een nieuwe raad dragen wij als accountant graag bij aan een goede en zorgvuldige start van de nieuwe raadsperiode. Wij stellen ons beschikbaar om onderdeel te zijn van het inwerkprogramma voor nieuwe raadsleden. Zo kunnen wij onder meer een workshop verzorgen over het lezen en duiden van de jaarrekening vanuit financieel perspectief en toelichten hoe de accountant de raad ondersteunt in haar kaderstellende en controlerende rol. Hiermee willen wij bijdragen aan het vergroten van de financiële inzichtelijkheid en het versterken van de positie van de raad als toezichthouder. Indien gewenst stemmen wij graag met de griffie af hoe wij dit het beste kunnen vormgeven binnen het totale inwerkprogramma.

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Bijlagen

Handreiking kapitaalgoederen: onmisbaar voor toekomstbestendig gemeentelijk vastgoed De maatschappelijke waarde van gemeentelijk vastgoed is enorm: het biedt ruimte voor onderwijs, sport, cultuur en ontmoeting. Veel gemeenten staan voor het onderhoud en de mogelijk verplichte verduurzaming in de toekomst voor forse (financiële) uitdagingen. Inzicht in de lange termijn investeringen die nodig zijn om gebouwen duurzaam, veilig en betaalbaar te houden is hierbij essentieel.

Zeker nu de eisen rondom duurzaamheid steeds strenger worden en gemeenten voor grote financiële en maatschappelijke opgaven staan. Wij adviseren u om de toekomstige (financiële) noodzakelijke investeringen in kaart te brengen. De handreiking kapitaalgoederen van Bouwstenen voor Sociaal biedt een praktisch format en heldere toelichting om het gemeentelijk vastgoed structureel in beeld te brengen. Bouwstenen voor Sociaal is een platform voor maatschappelijk vastgoed. Samen met mensen uit het veld denken zij na over ontwikkelingen binnen dit maatschappelijke vastgoed. Eén van de thema's waar Bouwstenen aandacht aan schenkt is de 'grip op toekomstige investeringen' en de verduurzamingsopgave. Bouwstenen heeft Baker Tilly gevraagd om vanuit ons vakgebied mee te helpen met de handreiking kapitaalgoederen. De handreiking kapitaalgoederen geeft houvast om eenvoudiger te sturen op doelen, kosten en duurzaamheid en daarnaast om verrassingen in de begroting te voorkomen. Deze handreiking is onder andere opgesteld met het doel de investeringsopgave tussen gemeenten vergelijkbaar te maken door te rapporteren via een vaste structuur. Door het toepassen van deze handreiking kunt u niet alleen beter onderbouwde keuzes maken, maar ook ervaringen met andere gemeenten uitwisselen en van elkaar leren.

De handreiking is te vinden op de website van Bouwstenen voor Sociaal: Handreiking Kapitaalgoederen.

pagina | 34

Bestuurlijke samenvatting

6. Overige onderwerpen NIS2 / Cyberbeveiligingswet

Opdracht, scope en uitkomsten

Belangrijke bevindingen

Financiële positie

De Cyberbeveiligingswet (Cbw), die de Europese NIS2-richtlijn implementeert, is op 17 juni 2025 ingediend bij de Tweede Kamer. De beoogde inwerkingtreding is het tweede kwartaal van 2026. De wet heeft als doel de digitale weerbaarheid van vitale en essentiële organisaties te versterken, waaronder de overheidssector. De informatiebeveiligingsdienst heeft voor de overheid diverse kennisproducten en hulpmiddelen voor gemeenten uitgewerkt. Daarbij fungeert de BIO 2.0 (Baseline Informatiebeveiliging Overheid) als het verplichte, geactualiseerde normenkader voor informatiebeveiliging binnen de overheid, nauw verbonden met de nieuwe Cyberbeveiligingswet (Cbw). De Cbw maakt het naleven van deze bio-normen wettelijk verplicht voor overheidsinstanties. Gemeente Lochem is - vooruitlopend op de inwerkingtreding – bezig met de inventarisatie en de implementatie van de Cyberbeveiligingswet. In het kader van onze controle hebben wij de status onderzocht. Gemeente Lochem is gestart met het bepalen van de impact. Nadat de wet is ingetreden kan de gemeente met behulp van beschikbare kaders zoals de BIO 2.0 hier een vervolg aan geven. De basis voor het Information Security Management System (ISMS) is aanwezig, echter deze dient uitgebreid te worden voor de Cbw.

Onderstaand geven wij de naar onze mening te onderscheiden fasen om de Cyberbeveiligingswet te implementeren weer: Fase implementatie Cyberbeveiligingswet

Bevindingen interne beheersing

Voer een NIS2 GAP-analyse uit om inzicht te krijgen in de huidige volwassenheid van de informatiebeveiliging. Werk daarbij volgens de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO 2.0), die als normenkader voor de Cbw zal dienen. Implementeer een Information Security Management System (ISMS) om structureel risico’s te beheersen en compliance te borgen. Richt hiervoor een gestructureerd digitaal registratiesysteem in. Start met bewustwording en training van bestuurders, zodat zij hun rol in risicomanagement en besluitvorming effectief kunnen invullen.

Overige onderwerpen

Bijlagen

Leg verantwoording en toezicht vast in de gemeentelijke governance, inclusief betrokkenheid van de gemeenteraad.

pagina | 35

Bestuurlijke samenvatting

6. Overige onderwerpen Bevestiging onafhankelijkheid

Schriftelijke bevestigingen

Opdracht, scope en uitkomsten

Wij zijn van mening dat wij onafhankelijk hebben gefunctioneerd en dat de objectiviteit van onze oordeelsvorming niet is aangetast, in overeenstemming met de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO) en artikel 24a van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta).

Belangrijke bevindingen

Hierbij bevestigen wij dat wij geen geschenk en/of een persoonlijke uiting van gastvrijheid van uw gemeente hebben ontvangen met een waarde van meer dan honderd euro.

Wij hebben aan het management schriftelijke bevestigingen gevraagd in het kader van onze controle. Deze bevestigingen hebben betrekking op de verantwoordelijkheid van het management voor het opstellen van de jaarrekening, voor het volledig verantwoorden van transacties en voor het aan ons verschaffen van alle relevante informatie. Daarnaast hebben wij niet om specifieke schriftelijke bevestigingen verzocht.

Kwaliteitsborging Financiële positie

Bevindingen interne beheersing

Overige onderwerpen

Baker Tilly heeft diverse organisatorische maatregelen getroffen om haar onafhankelijkheid en die van haar medewerkers te waarborgen. Deze maatregelen omvatten onder meer: •

Jaarlijkse bevestiging van onafhankelijkheid professionals en ondersteunende stafdiensten;

•

Cliënt- en opdrachtacceptatieprocedures, waaronder de beoordeling of er sprake is van mogelijk conflicterende diensten;

•

In- en extern kwaliteitsonderzoek;

•

Minimaal twee registeraccountants controleopdrachten; en

•

Reviews door partners die niet betrokken zijn bij de opdracht ter waarborging van een deugdelijk / deskundig oordeel.

betrokken

door

bij

partners,

wettelijke

Op deze controleopdracht zijn geen aanvullende maatregelen getroffen om onze onafhankelijkheid te waarborgen. Bijlagen

Controleaanpak en uitvoering Wij voeren onze controle uit met een mix van systeem- en gegevensgerichte werkzaamheden en een mix van vaste teamleden en ingeschakelde experts. Daarnaast beschikken wij als organisatie over verschillende kwaliteitsborgingsmaatregelen. Dit geheel tezamen leidt tot een kwalitatief goede controle. In ons controleplan en dit verslag is voor elk bijzonder aandachtsgebied in onze controle terug te lezen wat de kernpunten in onze controle zijn geweest die hebben bijgedragen aan de kwaliteit in onze controle. Daarnaast gaan wij in de volgende paragrafen van deze bijlage nog nader in op de samenwerking met de andere accountants en de ingeschakelde experts. Onze controleaanpak is onder andere gericht op het in kaart brengen van de voor de jaarrekening van belang zijnde risico’s. Op basis van onze gesprekken met het management over de belangrijke financiële en operationele ontwikkelingen is een aantal punten met een verhoogd risico voor de jaarrekening 2025 onderkend, deze zijn weergegeven vanaf pagina 10 van dit verslag.