CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Rekenkamerrapport woonbeleid gemeente Lingewaard

Raadsvergadering 30 januari 2025, gemeente LingewaardBij agendapunt: Rekenkamerrapport over woonbeleid (hamerstuk)19.964 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

19

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

inzichten regelmatig ontbreken. Hierdoor kan niet voor elk doel (kwantitatief en kwalitatief) de voortgang volledig gemonitord worden. Bijvoorbeeld: het woningbouwprogramma wordt vooral kwantitatief gemonitord. De kwalitatieve kenmerken van gerealiseerde woningen zoals type, omvang en het aantal geclusterde woningen zijn de afgelopen jaren minder goed in beeld gebracht. Dit zijn belangrijke inzichten voor onder andere doelen rondom doorstroming, meer woningen voor kleine huishoudens en zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen. Het is dan ook niet altijd duidelijk in hoeverre beleidsdoelen gehaald worden en/of hoe reëel deze zijn en waar bijsturen eventueel nodig is. We adviseren daarom de opbouw van de monitor aan te scherpen zodat er ook kwalitatief gemonitord wordt en deze beter past bij de doelen van het woonbeleid. Monitor resultaten bestaande voorraad beter: vindt fragmentarisch plaats, meer inzicht nodig Daarnaast wordt de bestaande voorraad door zowel ambtenaren als woningmarktpartners als uitdaging voor de toekomst benoemd. Op dit moment vindt monitoring van resultaten fragmentarisch plaats. Ook voor de bestaande voorraad missen inzichten. Maak daarom meer werk van structurele monitoring van de bestaande woningvoorraad. Met name in de particuliere voorraad kunnen kwetsbaarheden voorkomen, in relatie tot met name levensloopgeschiktheid en duurzaamheid.

Creëer om gericht bij te kunnen sturen een dashboard om de toekomstbestendigheid en kwetsbaarheid van particuliere woningen te monitoren. Dit gaat dus verder dan een dashboard over gerealiseerde woningen. Daarvoor is het belangrijk dat de gemeente scherp heeft wat onder toekomstbestendige woningen en wijken verstaan wordt. Het vaststellen van uitgangspunten of een definitie helpt hierbij. Het is belangrijk dat monitoring inzicht biedt in de kwalitatieve doelstellingen die de gemeente wil behalen. Naast de kenmerken van de woning en buurt is het relevant om inzicht te krijgen in de eigenaren van deze kwetsbare woningen.

20

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

4. Onderzoeksresultaten

21

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

4.1 Tijdlijn woonbeleid gemeente Lingewaard Woondeal 1.0 regio Arnhem-Nijmegen Op 4 maart 2020 is de Woondeal 1.0 ondertekend. Het doel was een versterkte samenwerking tussen regiogemeenten in Arnhem-Nijmegen, de Provincie Gelderland en het Rijk te organiseren. Dit om vanuit iedere gemeente een passende bijdrage te leveren aan een beter werkende woningmarkt. In deze Woondeal zijn de volgende afspraken gemaakt: • Woningbouwopgave en versnelling. Het terugbrengen van het woningtekort tot 2% in 2030 en het bouwen voor de toename in woningbehoefte. Dit betekent +35.000 woningen bouwen in de regio (in de periode 2020-2030). • Betaalbaarheid. De regio Arnhem-Nijmegen heeft afgesproken om 50% van de zachte plancapaciteit te realiseren in het betaalbare segment (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop). • Behouden en versterken van het groene profiel. Op het gebied van circulariteit en duurzaamheid is afgesproken om minimaal 10% circulaire bouwmaterialen voor bestaande plannen te gebruiken, minimaal 25% voor nieuwe plannen en plannen vanaf 2030 te bouwen met minimaal 50% circulaire bouwmaterialen. • Leefbaarheid. De regio gaat zich inspannen om sterke, toekomstbestendige en gemengde wijken te realiseren. • Verstedelijking en gebiedsontwikkeling. Er is een relatie tussen de groeiopgave en de bereikbaarheidsopgave in de regio. De ambitie hierin is ‘meer landschap, meer stad’.

Dit is verder uitgewerkt in de Verstedelijkingsstrategie. • Specifieke doelgroepen. De regio zet zich in om de huisvesting van verschillende specifieke doelgroepen zoals spoedzoekers, statushouders, daklozen, ouderen, arbeidsmigranten, woonwagenbewoners en jongeren/starters te verbeteren. Nota Wonen 2020-2025 gemeente Lingewaard De gemeentelijke Nota Wonen 2020-2025 is vastgesteld in oktober 2020. Met deze nota wil de gemeente Lingewaard hun huidige en nieuwe inwoners de kans geven binnen de gemeente een wooncarrière te doorlopen. Het doel is om (naar vermogen) alle inwoners passend en goed te huisvesten in een aantrekkelijk woonmilieu. In de nota zijn vier (hoofd) speerpunten genoemd: • Versneld meer woningen. Dit betekent voor Lingewaard een bouwambitie van circa 250 woningen per jaar. Voor de periode 2020-2030 betekent dit: +1.710 woningen. De helft van deze woningen moet in het betaalbare segment vallen. • Aanpak van de bestaande woningvoorraad. Lingewaard wil met woningbouw optimaal inspelen op het huisvesten van verschillende generaties en doelgroepen in inclusieve wijken en kernen mogelijk te maken. • Beschikbaarheid (sociale) huursector. Dit betekent voldoende woningen voor starters, ouderen en middeninkomens. Kwantitatief zet de gemeente in op een toename van 250 sociale huur en 100 middenhuur woningen in de periode 2020-2030. • Aandacht voor specifieke doelgroepen.

De gemeente wil ervoor zorgen dat ouderen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Ook gaat de gemeente nieuwkomers huisvesten. Woondeal 2.0 regio Arnhem-Nijmegen Op 8 maart 2023 is de Woondeal 2.0 getekend. Hierin onderkennen de regio, provincie en het Rijk de bovengemiddeld grote woonopgave, continueren ze de samenwerking uit 2020 en geven ze het partnerschap verder vorm. Het doel is niet alleen meer woningen, maar ook een betere uitvoering van gemaakte afspraken. Met deze vernieuwde Woondeal wordt extra ingezet op: • Woningbouwopgave en versnelling. Er wordt ingezet op de bouw van 33.000 woningen tot en met 2030 en 55.000 woningen richting 2040. Hiervoor moet de woningbouwproductie opgehoogd worden van 3.300 naar zo’n 3.700 woningen per jaar (met flexwoningen, alternatieve woonvormen en beter benutten bestaande woningvoorraad).

22

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

•

•

Betaalbaarheid. In lijn met de nationale doelstelling zet de regio in op 2/3 betaalbaar. Dit om de beschikbaarheid van woningen voor lage- en middeninkomens (waaronder veel starters) te vergroten. Dit betekent dat vanaf 2025 de nieuwbouwprogramma’s van gemeenten voor 30% uit sociale huur en 35% uit middenhuur en betaalbare koop moet bestaan. Behouden en versterken van het groene profiel. Behouden en versterken van het groene profiel. Verduurzamen en toekomstbestendig maken van de bouwsector en vermindering van de bouwkosten, doordat circulair en conceptueel bouwen de norm is bij woningbouw.

Nota Wonen 2020-2025 uitgangspunt Rekenkameronderzoek De Nota Wonen 2020-2025 is het belangrijkste beleidsstuk voor dit Rekenkameronderzoek. De vragen van de Rekenkamer gaan namelijk over de effectiviteit van specifieke en lokaal geformuleerde woonambities. Dragen deze bij aan het realiseren van woningen? Of juist niet? De gemeente Lingewaard heeft haar lokale woonambities vastgelegd in de Nota Wonen 2020-2025. De uitvoering (en daarmee de doelmatig- en doeltreffendheid) van dit beleidsstuk wordt daarentegen wel beïnvloed door andere (regionale en nationale) beleidsstukken. Zo is de Nota Wonen 2020-2025 opgesteld na, en op basis van, de Woondeal 1.0 (2020). Inmiddels zijn er, op basis van de aantallen en kwalitatieve opgaven uit de Nationale Woon- en Bouwagenda (2022) nieuwe regionale samenwerkingsafspraken gemaakt. Deze zijn begin 2023 vastgelegd in de Woondeal 2.0 en vormen het kader waaraan de woonambities van de gemeente Lingewaard de komende jaren in ieder geval aan moeten voldoen. We zoomen in onderstaande paragrafen daarom in op de behaalde resultaten op de vier belangrijkste speerpunten van de gemeente Lingewaard, maar houden daarbij ook rekening met ontwikkelingen en beleidstukken die deze resultaten beïnvloed hebben.

4.2 Marktontwikkelingen in het volkshuisvestingsbeleid Naast beleidstechnische ontwikkelingen (zie kader hierboven) zijn ook ontwikkelingen op het gebied van de woningmarkt en prognoses van invloed op de uitvoering van het volkshuisvestigingsbeleid. Voordat we daarom stil staan bij de verschillende speerpunten van het beleid en de resultaten hierop, brengen we enkele actuele inzichten over de ontwikkeling van prognoses en de woningmarkt in beeld. Woningvoorraad in gemeente Lingewaard toegenomen met 1.435 woningen (+8%) sinds 2014 De afgelopen tien jaar is het aantal woningen in de gemeente Lingewaard toegenomen met 1.435. Dit is een stijging van circa 8% (van 18.885 in 2014 naar 20.320 in 2023). Gemiddeld werden er zo’n 160 woningen per jaar bijgebouwd. Het aantal huishoudens nam in die periode toe met 1.120 (+6%). De ABF-prognose uit 2014 ging uit van een toename van circa 1.165 huishoudens (+6%) tussen 2014 en 2023. De werkelijke huishoudensontwikkeling lag hiermee dus goed in lijn met de voorspelde huishoudensontwikkeling.

23

24

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Figuur 1: Historische ontwikkeling van woningvoorraad en huishoudens 20.500 20.000 19.500 19.000 18.500 18.000 2014

2015

2016

Woningvoorraad

2017

2018

2019

2020

Huishoudens

2021

2022

2023

Primos 2014

Bron: CBS (2024, cijfers over 2014 t/m 2023) en ABF Research (Primos 2014).

Actuele prognoses fluctueren sterk in verwachtingen over huishoudensgroei Naar de toekomst toe laten prognoses daarentegen fluctuerende voorspellingen zien. Tussen 2020 (moment opstellen Nota Wonen 2020-2025) en 2040 gaan de ABF-ramingen – Primos 2020, 2021, 2022 en 2023 – uit van een groei van respectievelijk 1.420, 2.040, 3.545 en 3.980 huishoudens. Dit leidt ertoe dat de bandbreedte voor de woningbouwbehoefte waarbinnen de gemeente moet opereren groot is. Tussen de hoogste (Primos 2023) en laagste (Primos 2020) prognose zit 2.560 huishoudens (en dus woningen) verschil. In de Nota Wonen is uitgegaan van een huishoudensgroei van 1.710 huishoudens in de periode 2020-2030. Dit zijn zo’n 300 tot 400 woningen minder dan waarvan op basis van de meeste actuele prognoses (Primos 2022 en 2023) uitgegaan zou moeten worden voor diezelfde periode.

Figuur 2: Prognoses gemeente Lingewaard in perspectief, periode 2014-2040 24.000 23.000 Huishoudensontwikkeling

22.000

Primos 2020 21.000

Primos 2021 Primos 2022

20.000

Primos 2023 19.000

2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 2035 2036 2037 2038 2039 2040

18.000

Bron: CBS (2024) en ABF Research (Primos 2020, 2021, 2022 en 2023).

25

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Verwachting dat huishoudensgroei na 2034 doorzet, maar onderliggend speelt vergrijzing De komende tien jaar groeit het aantal huishoudens in de gemeenten Lingewaard nog. Ook na 2034 zal het aantal huishoudens in de gemeente Lingewaard verder doorgroeien. Volgens de verschillende ABF-prognoses stijgt het aantal huishoudens in de periode 2034-2040 binnen een bandbreedte van 120 tot 1.200 huishoudens. Wel vlakt de groei af ten opzichte van de periode ervoor. Tussen 2024 en 2034 wordt de groei geraamd in een bandbreedte van 860 tot 2.475 huishoudens. Tot 2040: dubbele vergrijzing, maar ook groei gezinnen en alleenstaanden en stellen tot 55 jaar Onderstaande tabel toont de ontwikkeling van verschillende doelgroepen in de gemeente Lingewaard, voor de komende tien jaar en tot 2040 op basis van de meest recente ABF-prognose (Primos 2023). Wat opvalt is dat alle doelgroepen behalve de alleenstaanden en stellen van 55 t/m 74 jaar de komende 10 jaar groeien. De alleenstaanden en stellen van 35 t/m 54 jaar en de 75plussers groeien het hardst. Dit komt door de dubbele vergrijzing: het aandeel oudere personen neemt toe en tegelijkertijd worden de oudste ouderen (75+) steeds ouder. Daarnaast signaleren we na 2034 een beperkte afname van het aantal alleenstaanden en stellen tot 35 jaar. De andere doelgroepen (die al groeiden) blijven (door)groeien.

Tabel 2: Huishoudensontwikkeling gemeente Lingewaard naar doelgroepen Doelgroep

Omvang 2024

Omvang 2034

Omvang 2040

Ontw. 2024-2034

Ontw. 2034-2040

A&S tot 35 jaar

1.590

1.845

1.700

+255

-145

Gezinnen

7.480

7.540

7.860

+60

+320

A&S 35 t/m 54 jaar

1.740

2.145

2.415

+405

+270

A&S 55 t/m 74 jaar

6.030

5.980

5.915

-50

-65

A&S 75+

3.300

4.810

5.540

+1.510

+730

Totaal

20.140

22.325

23.430

+2.185

+1.105

Bron: ABF Research (Primos 2023). Bewerking: Stec Groep (2024).

Gestegen prijzen, beperkt aanbod en stokkende doorstroming zetten doelen onder druk De gemeente Lingewaard heeft in haar volkshuisvestingsbeleid veel aandacht voor starters, middeninkomens en ouderen. Betaalbaarheid en beschikbaarheid, zowel in koop als huur, waren in 2020 al een belangrijk thema in de gemeente (vooruitlopend op de woondeals en nieuwe wetgeving die op komst is (Wet versterking regie volkshuisvesting). In de afgelopen jaren zijn de woningprijzen daarentegen verder gestegen. In 2020 bedroeg de gemiddeld WOZ-waarde van een woning in Lingewaard nog € 273.000. In 2023 was dit € 372.000. Een stijging van € 100.000. Hierdoor is betaalbaar aanbod schaarser geworden en stokt de doorstroming. Hoewel dit een landelijke trend en probleem is, heeft dit wel degelijk invloed in de mate waarin de gemeente Lingewaard haar beleidsdoelstellingen ten aanzien van betaalbaarheid en beschikbaarheid heeft kunnen halen.

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

4.3 Speerpunt 1 – Nieuwbouw: versneld meer woningen In deze paragraaf beschrijven we allereerst de probleem- en doelstelling van speerpunt 1 uit de Nota Wonen 2020-2025: ‘’Nieuwbouw: versneld meer woningen.’’ Daarna gaan we in op de behaalde resultaten en trekken we tussentijdse conclusies over de doelmatig- en doeltreffendheid van de uitvoering van dit speerpunt. Probleemstelling De afgelopen jaren zijn de wachttijden van sociale huurwoningen opgelopen, is de tijd dat koopwoningen te koop staan gedaald en zijn prijzen in de bestaande koopmarkt fors gestegen. Dit geldt voor zowel de gemeente als de regio. De tekorten en woningbehoefte zijn groot. Niet alleen nu, maar ook in de komende jaren. Daarnaast ziet de gemeente de laatste jaren een toename van mensen die aangewezen zijn op (goedkope) sociale huurwoningen. Doelstelling De gemeente Lingewaard wil een bijdrage leveren aan de opgave door: • Het toevoegen van 1.710 woningen in de periode 2020-2030. Hiervan moeten er +1.280 toegevoegd worden tot 2025. In de periode 2025-2030 wil de gemeente daar nog eens +430 woningen aan toevoegen. • In de nieuwbouw wil de gemeente sturen op de juiste woningen op de juiste plek, voor de juiste doelgroepen. De ambitie die hiermee gepaard gaat is om 50% van het nieuwbouwprogramma te realiseren in de sociale huur, goedkope koop, middenhuur en betaalbare koop tussen de € 200.000 en € 300.000.

Hierbij gaat inbreiding voor uitbreiding en willen ze zoveel mogelijk levensloopbestendig bouwen. De overige 50% wordt gerealiseerd in de duurdere prijsklassen boven € 300.000. • Het toevoegen van 50 tijdelijke woningen in de sociale huur om op korte termijn te kunnen voorzien in de behoefte onder starters en spoedzoekers.

In de Woondeal 1.0 is overeengekomen dat gestreefd wordt naar een woningtekort van 2% in 2030 (conform landelijke kaders). Om dit te halen moeten er in de regio Arnhem-Nijmegen tot woningen. Een groot deel hiervan moet snel gebouwd worden. De regio wil tot 2025 minimaal om 50% van de nog zachte plancapaciteit te realiseren in het betaalbare segment (sociale- en middeldure huur en betaalbare koop tot de NHG-grens, conform landelijke definities).

2025 heeft Lingewaard zichzelf de ambitie gesteld om 1.710 woningen te bouwen. Hiervan moet (conform de Woondeal 1.0) de helft in het betaalbare segment (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop) gebouwd worden.

26

27

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

In de Woondeal 2.0 is het aantal te bouwen woningen licht aangepast. Tot 2030 moeten 33.000 extra woningen gebouwd worden in Arnhem-Nijmegen. Voor Lingewaard is daarbij de ambitie beleid uitgaat. In de Woondeal zijn (conform dat Nationale Woon- en Bouwagenda en bijbehorende programma’s) de betaalbaarheidseisen aangescherpt. Vanaf 2025 moet het nieuwbouwprogramma van iedere gemeente voor 30% uit sociale huur en minimaal 35 tot 40% uit middenhuur en betaalbare koop bestaan. Hiermee zijn de betaalbaarheid eisen aangescherpt (van 50% naar 65 tot 70%).

Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Doel: +1.710 woningen in de periode 2020-2030 De gemeente Lingewaard wil een bijdrage leveren aan de woningbouwopgave door tot 2025 +1.280 woningen toe te voegen (255 woningen per jaar). In de periode 2025-2030 moeten er nog eens +430 woningen bijkomen (85 woningen per jaar). Dit betekent een totaal van +1.710 woningen in de periode 2020-2030. Woningbouwrealisatie 2020-2024: 615 woningen, gemiddeld 155 woningen per jaar In onderstaand figuur zijn de realisatiecijfers voor de periode 2020-2024 weergegeven. In totaal zijn er de afgelopen vier jaar 615 woningen opgeleverd. Dit is ongeveer de helft van het doel voor de periode 2020-2025.

Figuur 3: Gerealiseerde woningen gemeente Lingewaard, periode 2020-2024 250

200

150

100

50

0 2020

2021

2022

2023

Bron: CBS (2024). Bewerking Stec Groep (2024).

Woningbouwplannen: 230 nieuwe woningen in 2024, daarna nog +1.290 woningen (tot 2030) Naast de gerealiseerde woningen werkt de gemeente Lingewaard aan diverse nieuwbouwplannen om haar kwantitatieve en kwalitatieve woningbouwambities te realiseren. In 2024 zijn er nog 230 woningen gepland. Hier komen tussen 2025 en 2030 nog eens 1.290 woningen bij. In totaal beschikt de gemeente Lingewaard dus over zo’n 1.520 woningen in plannen. Het betreft

28

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

hier zowel planologisch harde als zachte plancapaciteit. Het grootste deel van deze plannen zit nog in voorbereiding of zit nog in de visie fase (1.183 woningen). Naast deze harde en zachte plannen verwacht de gemeente nog een aantal extra woningen via bijvoorbeeld functiewijzingen.

Tabel 3: Verwachte oplevering woningen Periode

Zachte plannen

Overig*

Harde plannen

2024

0

230

20

2025

157

70

20

2026

208

52

20

2027

315

0

20

2028

214

0

20

2029

215

0

10

2030

60

0

10

Totaal

1.169

352

120

Bron: Woningbouwprogramma Lingewaard (2023). *Overige verwachte woningen. Dit betreffen woningen die voortkomen uit functieverandering, verruimd woonbeleid of het zijn incidentele woningtoevoegingen. Op deze categorie woningen wordt vanuit het programma niet gestuurd.

Tussentijdse conclusie: +1.710 woningen in 2020-2030 • De gemeente Lingewaard heeft in de periode 2020-2023 circa 615 woningen gerealiseerd (155 woningen per jaar). Voor 2024 staan nog 230 woningen in harde plannen op de planning. Wanneer die allemaal gerealiseerd worden in 2024 zijn in de periode 2020-2025 845 woningen gerealiseerd (170 woningen per jaar). Hiermee wordt het doel van 1.280 woningen (255 woningen per jaar) voor die periode niet gehaald. • Om het totale doel van +1.710 woningen in 2020-2030 alsnog te halen moeten er (ervan uitgaande dat alle harde plannen in 2024 gerealiseerd worden) in de periode 2025-2030 nog 865 woningen worden gerealiseerd (175 woningen per jaar). In totaal beschikt de gemeente voor de periode 2025-2030 over plannen voor de bouw van zo’n 1.290 extra woningen. In principe heeft de gemeente hiermee dus voldoende plannen om in de woningbehoefte te voorzien. • Afgaand op het bouwtempo van de afgelopen jaren en het totaal aantal plannen in de pijplijn is het een realistische doelstelling om in 2030 1.710 extra woningen gebouwd te hebben. Voorwaarde hiervoor is wel dat bestaande zachte plannen snel hard gemaakt worden. Nu heeft namelijk slechts 10% van de woningen in plannen voor de periode 2025-2030 een harde status.

Of dit doel gehaald gaat worden is daarnaast grotendeels afhankelijk van het verloop van het plan Driegaarden fase 2 en 3 en Bordbusters (575 woningen).

Doel: 50% van het nieuwbouwprogramma in de sociale huur, goedkope koop, middenhuur en betaalbare koop tot € 300.000. Overige 50% in het duurdere segment. De gemeente wil in de nieuwbouw sturen op de juiste woningen op de juiste plek, voor de juiste doelgroepen. Om dit te waarborgen is in de Nota Wonen 2020-2025 vastgelegd dat 50% van het nieuwbouwprogramma gerealiseerd moet worden in de sociale huur, goedkope koop (tot € 200.000), middenhuur en betaalbare koop (tussen € 200.000 en € 300.000). De overige 50%

29

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

wordt gerealiseerd in de duurdere prijsklassen boven de € 300.000. Inmiddels zijn deze ambities ingehaald door de actualiteit (Woondeal 2.0) en nieuwe wet- en regelgeving (Wet versterking regie volkshuisvesting). Twee derde van het nieuwbouwprogramma moet bestaan uit betaalbare woningen. Dit zijn sociale huurwoningen, middenhuur woningen en betaalbare koopwoningen (tot € 390.000). Gerealiseerde woningen en woningbouwplannen bestaan voor 67% uit betaalbare woningen In de periode 2020-2024 was 72% van het aantal gerealiseerde woningen een betaalbare woning. Dit percentage is een optelsom van het aantal goedkope- en betaalbare woningen. Dit betekent dat 28% gerealiseerd is in het duurdere segment. Het nieuwbouwprogramma tot 2030 bestaat voor 65% uit betaalbare woningen en voor 35% duurdere woningen. Om te bepalen in welk segment een woning valt is er gekeken naar de in dat jaar geldende prijsgrenzen.

Tabel 4: Gerealiseerde woningen 2020-2023 en woningen in plannen 2024-2030 naar prijssegment* Vrije sector huur

Goedkope koop

Betaalbare koop

Onbekend

65%

11%

-

90%

10%

-

37%

13%

9%

79%

13%

27%

14%

-

13%

-

54%

46%

126

30%

1%

-

16%

-

47%

53%

615

21%

3%

31%

13%

2%

72%

28%

1.521

35%

-

11%

19%

-

65%

35%

2.136

32%

1%

16%

17%

1%

67%

33%

Aantal woningen

Sociale huur

2020

208

12%

2%

2021

150

29%

2022

131

2023

Totaal 2020-2024

Totaal betaalbaar

Totaal duur

Realisaties

Plannen 2024-2030 Realisaties en plannen

Totaal

Overzicht gerealiseerde woningen gemeente Lingewaard (2020, 2021, 2022 en 2023), Woningbouwprogramma (2024). Bewerking Stec Groep (2024). *Het prijspeil dat is gehanteerd zijn de in dat jaar geldende prijsgrenzen.

Dit betekent dat 28% van de woningen gebouwd is in het duurdere segment. Hiermee is voor deze periode zowel het gemeentelijke doel van 50% betaalbaar als het nieuwe doel uit de Woondeal 2.0 en wetgeving van 2/3 betaalbaar (67%) behaald. betaalbare woningen en 35% dure woningen. Ook richting de toekomst worden daarmee, de aangescherpte, betaalbaarheidsambities gehaald.

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Doel: Het toevoegen van 50 flexibele sociale huurwoningen Het laatste doel binnen het speerpunt versneld meer woningen is het inzetten op tijdelijke en/of flexibele bouwconcepten. Concreet is het doel om 50 tijdelijke woningen in de sociale huursector toe te voegen. Dit om op korte termijn te kunnen voorzien in de behoefte onder starters en spoedzoekers. Raadsbesluit genomen over plaatsing 50 flexwoningen in Haalderen In december 2023 heeft de gemeenteraad het besluit genomen om (in de eerste fase) maximaal 50 flexwoningen mogelijk te maken op een stuk grond aan de Sallandstraat in Haalderen. De woningen blijven 30 jaar staan en komen er waarschijnlijk halverwege 2025 te staan. Deze 50 flexwoningen vormen de eerste fase. Gelijktijdig vindt er een heroriëntatie plaats waarin wordt gekeken hoe de tweede fase (met maximaal 80 woningen) ingevuld kan worden. In ongeveer 40% van de flexwoningen komen starters te wonen. Circa 33% is bedoeld voor reguliere huurders en in 20% van de woningen worden statushouders gehuisvest. De overige 7% is bedoeld voor mensen met een middeninkomen.

De raad heeft in 2023 het besluit genomen om 50 flexwoningen mogelijk te maken. Volgens de planning komen deze sociale huurwoningen er halverwege 2025 te staan. Daarmee wordt het doel van het toevoegen van 50 flexwoningen gehaald.

4.4 Speerpunt 2 – Aanpak bestaande woningvoorraad In deze paragraaf beschrijven we allereerst de probleem- en doelstelling van speerpunt 2 uit de Nota Wonen 2020-2025: ‘’Aanpak bestaande voorraad’’ Daarna gaan we in op de behaalde resultaten en trekken we tussentijdse conclusies over de doelmatig- en doeltreffendheid van de uitvoering van dit speerpunt. Probleemstelling De gemeente Lingewaard ziet een belangrijke opgave voor het in stand houden en vergroten van de vitaliteit van de wijken en kernen. De voortzettende vergrijzing en ontgroening zorgen ervoor dat het draagvlak voor voorzieningen veranderd. Hoewel ontwikkelingen niet met woningbouw alleen gestuurd kunnen worden, is het voor inclusieve wijken en kernen zaak om optimaal in te spelen op het huisvesten van verschillende generaties en doelgroepen door het realiseren van geschikte woningen. Ontwikkelingen in de organisatie van zorg en welzijn stellen daarnaast andere eisen aan de leefbaarheid in (bestaande) wijken en kernen. Doelstelling • De gemeente wil met het voorzien in passende woonconcepten voor ouderen optimale doorstroming op gang brengen. Dit zorgt voor een opgave in de nieuwbouw. Daarnaast ligt er, voor het toekomstbestendig wonen van ouderen, ook een opgave in de bestaande woningvoorraad, bijvoorbeeld door het levensloopbestendig maken van woningen.

• Lingewaard wil meer ruimte bieden voor woningsplitsing en individuele verzoeken van particulieren om meer woningen te creëren voor kleine huishoudens. • De gemeente wil blijven streven naar een goede diversiteit en evenwichtigheid in het kader van inclusieve wijken. • De energietransitie is één van de grootste opgaven voor de komende jaren en de gemeente wil bijdragen aan de verduurzaming van de samenleving. Om deze reden wil Lingewaard in

30

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

2050 energieneutraal zijn. Naast energieneutraliteit ligt er een opgave voor circulair bouwen waarbij de uitgangspunten van de Woondeal 2.0 worden gehanteerd, klimaatadaptatie en natuurinclusief ontwerpen.

Woondeals in relatie tot Nota Wonen 2020-2025 In de Woondeal 1.0 wordt nog weinig gesproken over de aanpak van de bestaande voorraad. Wel staat benoemd dat het oplossen van de mismatch tussen vraag en aanbod, in combinatie met de energietransitie en klimaatadaptie de motor kan zijn voor structurele verbeteringen wat betreft de leefbaarheid. Een afspraak die daarom gemaakt is dat de regio zich inspant om sterke, toekomstbestendige en gemengde wijken te realiseren door doelgroepen te mengen in kwetsbare gebieden. Daarnaast zijn er afspraken gemaakt over circulariteit. In nieuwe woningbouwplannen spannen partijen zich in om minimaal 25% circulair te laten ontwikkelen. Vanaf 2030 wil de regio minimaal 50% circulair bouwen om uiteindelijk in 2050 te komen tot een circulaire leefomgeving. Ook worden natuurinclusiviteit en klimaatadaptiviteit verplicht in ontwerpopgaven. In de Nota Wonen 2020-2025 zijn deze afspraken onderschreven. De gemeente blijft streven naar een goede diversiteit en evenwichtigheid op wijk- en kernniveau en neemt de uitgangspunten ten aanzien van de energietransitie uit de woondeal 1.0 grotendeels over. In Woondeal 2.0 is het beter benutten van de bestaande voorraad (doormiddel van transformatie) toegevoegd aan de ambities. Daarnaast worden snelle en duurzame bouwambities extra onderstreept: circulair en conceptueel bouwen wordt de norm.

Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Doel: op gang brengen van optimale doorstroming Het eerste doel van de gemeente is om optimale doorstroming op gang te brengen. Dit door te voorzien in passende woonconcepten voor ouderen. Dit zorgt voor een opgave in de nieuwbouw. Daarnaast ligt er, voor het toekomstbestendig wonen van ouderen, ook een opgave in de bestaande woningvoorraad, bijvoorbeeld door het levensloopbestendig maken van woningen. Circa 105 appartementen toegevoegd in de afgelopen vier jaar Het toevoegen van geschikte woningen voor ouderen draagt bij aan het op gang brengen van doorstroming. Hiermee worden ouderen die nog in een eengezinswoning gestimuleerd om de verhuisstap te zetten naar een meer passende woning. Vaak is dit een nultredenwoningen of appartement. Op basis van de gemeentelijke realisatiecijfers is te achterhalen hoeveel appartementen er de afgelopen jaren zijn toegevoegd. In de periode 2020-2024 zijn er zo’n 105 appartementen toegevoegd aan de voorraad. Een groot deel hiervan is vorig jaar opgeleverd.

31

32

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Figuur 4: Aantal gerealiseerde appartementen 60 50 40 30 20 10 0 2020

2021

2022

2023

Bron: Woningbouwprogramma Lingewaard (2020 – 2024), BAG (2024). Bewerking Stec Groep (2024)

Nieuw doorstroombeleid en pilot wooncoach leverde 55 doorstromers op In 2020 heeft Waardwonen doorstroombeleid geïntroduceerd. Deze biedt mogelijkheden om ouderen om met voorrang te laten verhuizen en de grote woningen voor jonge gezinnen en starters te labelen. In april 2021 zijn de gemeente Lingewaard en Waardwonen daarnaast samen gestart met een driejarige pilot voor de functie ‘wooncoach’. Het doel van de wooncoach is het bevorderen van doorstroming op de woningmarkt en ouderen goed en veilig te laten wonen. De wooncoach adviseert ouderen en stimuleert hen te verhuizen naar een voor hen meer geschikte woning. Als de ouderen ervoor kiezen om toch zelfstandig te blijven wonen adviseert de wooncoach over kleine woonaanpassingen en/of een andere vorm van ondersteuning. In onderstaande tabel zijn de beoogde en gerealiseerde doelen van de wooncoach (ondersteunt door het doorstroombeleid) per jaar weergegeven. Dit laat zien dat de pilot is geslaagd.

Tabel 5: Beoogde en gerealiseerde doelen pilot wooncoach Doel 2021

Resultaat 2021

Doel 2022

Resultaat 2022

Resultaat 2023 t/m 2e kwartaal 2024

•

50 cliënten

•

65 cliënten

•

65 cliënten

•

102 cliënten

•

22 cliënten

•

5 tot 10 doorstromers

•

69 huisbezoeken

•

•

132 huisbezoeken

•

32 huisbezoeken

•

14 doorstromers

8 tot 12 doorstromers

•

25 doorstromers

•

17 doorstromers

•

7 aanvragen

Bron: Voorstel voor burgemeester en wethouders gemeente Lingewaard (2023). Bewerking Stec Groep (2024)

Sinds 2020 zijn er zo’n 175 woningaanpassingen gedaan in de bestaande voorraad Niet alle (toekomstige) ouderen kunnen naar een nieuwbouwwoning of appartement verhuizen. Naast nieuwbouw en doorstroming ligt er dus ook een grote aanpassingsopgave in de bestaande voorraad. In de afgelopen vier jaar zijn er circa 175 Wmo aanpassingen gedaan. Het aantal aanvragen schommelt tussen de 40 en 50 per jaar. Het overgrote deel (bijna 170) betrof het installeren van een traplift. Daarnaast zijn er nog vijf woningaanpassingen gedaan die duurder waren dan € 20.000. Wat deze aanpassingen precies inhouden is niet bekend.

33

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Tabel 6: Wmo aanpassingen 2020

2021

2022

2023

Totaal

Woningaanpassing traplift

42

52

38

56

168

Woningaanpassing vanaf € 20.000

1

2

-

2

5

Totaal

43

54

38

58

173

Bron: gemeente Lingewaard, 2024.

Om het voor huurders mogelijk te maken langer zelfstandig thuis te blijven wonen heeft WOONstichting Gendt het project Langer Zelfstandig Wonen. Waardwonen heeft in dit kader het Opplusbeleid. Ieder jaar wordt van beiden goed gebruik gemaakt en stijgt het aantal aanvragen. In 2020 heeft WOONstichting Gendt via het project Langer Zelfstandig Thuis weer in diverse woningen een tweede toiletpot en wandbeugels geplaatst. Daarnaast maakten in 2020 72 bewoners van Waardwonen gebruik van de mogelijkheid om hun woning aan te passen via het Opplusbeleid. In 2021 waren dit er 52. Over de mogelijkheden voor woningaanpassingen wordt zowel in nieuwsbrieven als telefonisch gecommuniceerd. 500 aanvragen voor de toekomstbestendige wonen lening, waarvan de helft (deels) is afgerond Naast het bieden van hulp door middel van Wmo-voorzieningen, heeft de gemeente ook een toekomstbestendig wonen lening. Deze lening is er voor particuliere woningeigenaren. Zij kunnen gebruik maken van de lening wanneer de woningeigenaar: 1 De woning wil verduurzamen; 2 Asbest van het dak wil verwijderen; 3 De fundering wil herstellen; 4 Inpandig levensloopbestendige maatregelen wilt treffen. Een voorwaarde voor de lening is dat er ook altijd een energiemaatregel genomen moet worden. De afgelopen vier jaar zijn het aantal aanvragen en het aantal (deels) afgeronde aanvragen gemonitord.

In totaal zijn er circa 500 aanvragen gedaan. Sinds 2021 is een stijgende lijn te zien in het aantal aanvragen. Van het totaal aantal aanvragen zijn er zo’n 252 leningen verstrekt. Het grootste deel is aangevraagd voor het verrichten van verduurzamingsmaatregelen. Het aantal levensloopbestendige maatregelen is niet expliciet bijgehouden, maar is soms onderdeel van één van de maatregelen genoemd in tabel 7.

Figuur 5: (Afgeronde) Aanvragen toekomstbestendig wonen lening* 200 150 100 50 0 2020

2021 Aanvragen

2022

2023

(deels) Afgeronde aanvragen

Bron: Gemeente Lingewaard (2024). Bewerking Stec Groep (2024). *Voor 2021 is het aantal afgeronde aanvragen inclusief 8 deels afgeronde aanvragen, voor 2022 en 2023 is het aantal afgeronde aanvragen inclusief 20 deels afgeronde aanvragen.

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Tabel 7: Aanvragen per maatregel toekomstbestendig wonen lening Maatregel

Aanvragen

Duurzaamheidsmaatregelen

443

Asbestverwijdering

8

Funderingsmaatregelen

2

Diversen

54

Totaal

507

Bron: Gemeente Lingewaard (2024). Bewerking Stec Groep (2024).

Tussentijdse conclusie: Op gang brengen van optimale doorstroming •

•

•

•

•

Er zijn circa 105 appartementen toegevoegd aan de woningvoorraad van Lingewaard in de afgelopen vier jaar. Doordat dit een geschikt woonproduct is voor ouderen wordt hiermee bijgedragen aan het creëren van doorstroming. Waardwonen heeft doorstroombeleid geïntroduceerd en is in 2021 gestart met een pilot voor een wooncoach. De wooncoach haalt de vooraf beoogde doelen (ondersteunt door het doorstroombeleid) ruimschoots. De afgelopen 3,5 jaar zijn er ruim 55 mensen doorgestroomd naar een meer passende woning. In december 2023 is besloten, samen met Waardwonen, om de functie van de Wooncoach vooralsnog met drie jaar te verlengen. Niet alle (toekomstige) ouderen kunnen naar een nieuwbouwwoning of appartement verhuizen. Naast nieuwbouw en doorstroming ligt er dus ook een grote aanpassingsopgave in de bestaande voorraad. In de afgelopen vier jaar zijn er circa 175 Wmo aanpassingen gedaan. In nagenoeg alle gevallen ging het om het plaatsen van een traplift. Ook het project Langer Zelfstandig Thuis van WOONstichting Gendt en het Opplusbeleid van Waardwonen hebben bijgedragen aan het aanpassen van de bestaande voorraad. In de periode 2020-2023 zijn er daarnaast circa 500 aanvragen gedaan voor de toekomst bestendig wonen lening. Van deze aanvragen zijn er 252 leningen verstrekt. Het grootste deel is aangevraagd voor het verrichten van verduurzamingsmaatregelen (87%).

Het aantal levensloopbestendige maatregelen is niet expliciet bijgehouden, maar is soms onderdeel van één van de maatregelen genoemd in bovenstaande tabel. Het doel van de gemeente is om optimale doorstroming op gang te brengen en ouderen toekomstbestendig te laten wonen. Door het toevoegen van appartementen, geïntroduceerd doorstroombeleid, het succes van de wooncoach en het (via meerdere wegen) faciliteren van woningaanpassingen worden deze doelen gehaald.

Doel: Meer woningen voor kleine huishoudens Een tweede doel is dat de gemeente burgerinitiatieven wil faciliteren om zo meer woningen te creëren voor kleine huishoudens in zowel de bestaande voorraad als nieuwbouw. Om dit waar te maken wil de gemeente onder andere meer ruimte bieden voor woningsplitsing en individuele verzoeken.

34

35

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Er is beleid opgesteld om meer ruimte te geven aan particuliere initiatieven Parallel aan het traject van de Nota Wonen is de beleidsnota verruiming woonbeleid aan de raad aangeboden. Dit document bevat de richtlijnen wat betreft meer beleidsruimte voor het verlenen van medewerking aan initiatieven van inwoners om nieuwe woningen te creëren. Het doel van het beleid is voldoen aan de denklijn in de Omgevingswet (meer ruimte voor particuliere initiatieven) en het voldoen aan de lokale vraag naar meer woningen. Het beleid biedt de mogelijkheid om maatwerk te verrichten met het toetsen van initiatieven. Met dit beleid ontstaan er meer mogelijkheden voor particulieren om een woning te realiseren. De bestaande voorwaarden op het gebied van woningsplitsen of het toevoegen van een woning op eigen perceel zijn versoepeld. Daarnaast is het beoordelen van afwijkingen van generiek beleid anders ingericht. Met het beleid richt Lingewaard zich op het principe in de Omgevingswet van ‘ja, mits’. Dat wil zeggen, als aan een aantal voorwaarden wordt voldaan, dan wordt er meegewerkt aan realisatie.

Circa 40 - 45 woningsplitsingen gefaciliteerd in de afgelopen 4 jaar Over de afgelopen vier jaar zijn er circa 40 tot 45 woningsplitsingen mogelijk gemaakt in de gemeente Lingewaard. Gemiddeld zijn dit circa 10 woningsplitsingen per jaar. In 2023 verdubbelde het aantal splitsingen zelfs ten opzichte van de voorgaande jaren.

Figuur 6: Aantal woningsplitsingen Lingewaard, 2020-2024* 25 20 15 10 5 0 2020

2021

2022

2023

Bron: Gemeente Lingewaard (2024). Bewerking Stec Groep (2024). *Van het weergegeven aantal in 2020 is het niet duidelijk of het gaat om splitsing of samenvoeging. Het totaal aantal is opgenomen.

Het beleid Individuele verzoeken om woningbouw is opgesteld. Dit beleid zorgt ervoor dat er meer mogelijkheden zijn voor particulieren om een woning te realiseren. De bestaande voorwaarden waaronder dit mogelijk was, worden met dit beleid versoepeld. Daarnaast wordt het beoordelen van afwijkingen van generiek beleid anders ingericht waardoor eerder meegewerkt wordt aan realisatie. De afgelopen vier jaar zijn er circa 40-45 woningsplitsingen mogelijk gemaakt. Dit zijn opzichte van de drie jaren daarvoor.

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Doel: Goede diversiteit en evenwichtigheid in nieuwbouw en aanpak bestaande voorraad Wat betreft nieuwbouw en aanpak van de bestaande woningvoorraad heeft de gemeente als doel om te blijven streven naar een goede diversiteit en evenwichtigheid op wijk- en kernniveau. Dit betekent dat niemand buitengesloten wordt en dat er naar elkaar omgekeken en voor elkaar gezorgd kan worden. Hierbij wil Lingewaard aandacht houden voor ontmoeting. De resultaten op dit doel zijn minder goed meetbaar. Het is daarom ook lastig een harde conclusie te trekken over dit doel. Gemeente werkt samen met woningcorporaties aan inclusieve wijken en kernen Om te werken aan inclusieve wijken en kernen verhuren woningcorporaties woningen die bestempeld waren voor de verkoop toch weer. Ze zijn daarbij wel scherp op wie en welke huishoudens ze waar plaatsen. Er zijn bijvoorbeeld straten in de gemeente waar geen extra mensen met een zorg en/of ondersteuningsvraag terecht kunnen. Dit vanwege de leefbaarheid. Doel: Energieneutraal in 2050 De gemeente werkt aan een duurzaam Lingewaard vanuit meerdere thema’s. Eén daarvan is energietransitie. Hierbij worden drie pijlers gehanteerd: energiebesparing, duurzame opwek en warmtetransitie. Op deze manier wil de gemeente bijdragen aan de verduurzaming van de samenleving met als doel energieneutraal te zijn in 2050. Daarnaast ligt er een opgave voor: • Circulair bouwen.

Hergebruik en herbestemming van sloopafval en bouwmaterialen. • Klimaatadaptatie. Inrichting woonomgeving die bestand tegen wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. • Natuurinclusief ontwerpen. Bij nieuwe ontwikkelingen kijken naar mogelijkheden om de natuur te versterken. Een groot deel van de uitvoering op dit thema loopt niet via de Nota Wonen 2020-2025, maar via het (herijkte) beleidskader Energietransitie. Deze is eind 2023 vastgesteld door de gemeenteraad en loopt nog tot en met 2025. We focussen ons in onderstaande paragrafen daarom alleen op de beschikbare resultaten die gaan over de woningmarkt. Energielabels A (en hoger) afgelopen jaren gestegen van 38 naar 43% Het verduurzamen van de bestaande voorraad is een belangrijke opgave voor Lingewaard. Zeker in de particuliere voorraad. Gemeenten kunnen hier echter beperkt op sturen, en moeten eigenaar-bewoners veelal informeren over mogelijkheden en stimuleren om zelf met hun woning aan de slag te gaan. Zicht krijgen op uiteindelijk gedane aanpassingen is een tweede uitdaging. Energielabels geven het meest eenduidige overzicht de energiezuinigheid van de woningvoorraad. Registeren van energielabels is echter alleen verplicht bij verkoop of (nieuwe) verhuur van een woning. Het grootste deel van de voorraad beschikt dus niet over een geregistreerd label.

Dit betekent echter niet dat er geen aanpassingen aan de woningen gedaan is (zoals isoleren, of voorzien van zonnepanelen). Tussen 2020 en 2024 steeg het aantal geregistreerde energielabels in de gemeente Lingewaard van circa 9.115 naar 10.690 (+1.575). Het aandeel van energielabels in klasse A of hoger is daarbij ook gestaag gestegen van 38 naar 43%. Dit aandeel ligt in de gemeente Lingewaard hoger dan het gemiddelde in Gelderland (36%) en Nederland (34%). De toekomstbestendig wonen lening van de gemeente heeft hier waarschijnlijk een positieve invloed op gehad. Eén van de voorwaarden van die lening is namelijk dat er ook altijd een energiemaatregel genomen moet worden. Daarnaast hebben inspanningen van de woningcorporaties hier ook aan bijgedragen. Zij zetten nadrukkelijk in op verduurzaming. De woningvoorraad van Waard Wonen had bijvoorbeeld in 2021 al gemiddeld energielabel A. Ook

36

37

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

zijn er verschillende bewustwordingscampagnes geweest over energieverbruik en is één van de huurder van Waardwonen opgeleid tot energiecoach.

Figuur 7: Geregistreerde energielabels, periode 2020-2024

2023 2022 2021 2020 0%

10%

A t/m A++

B

20% C

D

30% E

F

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

G

Bron: RVO (2024). Bewerking: Stec Groep (2024)

Nationale energiebespaarlening steeds vaker gebruikt Naast de lokale toekomst bestendig wonen lening (waarmee verduurzaming gefinancierd kan worden) is op landelijk niveau ook een nationale energiebespaarlening beschikbaar. In de afgelopen jaren is het bedrag dat door inwoners uit de gemeente Lingewaard geleend is via deze lening fors gestegen. Deze nationale lening geeft daarmee, samen met de lokale mogelijkheden, een goede impuls aan de duurzaamheidsopgave.

Tabel 8: Geleend bedrag via nationale energiebespaarlening 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Bron: RVO (2024). Bewerking: Stec Groep (2024)

Geregistreerd aantal zonnepanelen fors toegenomen Over de periode 2020 tot 2023 is het aantal woningen met zonnepanelen in Lingewaard fors toegenomen. Waar in 2020 26% van de woningen over zonnepanelen beschikte, was dit in 2022

38

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

45%. Het aandeel woningen met zonnepanelen is daarmee bijna verdubbeld. Deze ontwikkeling is sterker dan de landelijke en provinciale trend, zoals te zien is in onderstaande figuur.

Figuur 8: Percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen 50% 45% 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Nederland

Gelderland 2020

2021

Lingewaard

2022

Bron: CBS (2024). Bewerking: Stec Groep (2024)

Voorgaande resultaten gingen over de bestaande voorraad. De gemeente Lingewaard heeft in haar beleid, ten aanzien van duurzaamheid, ook voor de nieuwbouw doelen gerealiseerd. Hier gaan we hieronder op in. Startnotitie circulariteit opgesteld, opmaat naar beleid en startpunt voor circulair Lingewaard Eén van de subdoelen is hergebruik en herbestemming van sloopafval en bouwmaterialen. De afspraken uit de woondeal 2.0 (maart 2023) zijn hiervoor leidend. Dit betekent dat in nieuwe woningbouwplannen partijen zich inspannen om minimaal 25% circulair te laten ontwikkelen. Vanaf 2030 wil de regio minimaal 50% circulair bouwen om uiteindelijk in 2050 te komen tot een circulaire leefomgeving. Om dit handen en voeten te geven is in januari 2024 de startnotitie circulariteit vastgesteld. Daarmee wordt het ambitieniveau ‘significant’ gehanteerd. Er zijn nog geen concrete resultaten op dit doel. De startnotitie is een eerste document richting een circulair Lingewaard, het is een opmaat naar beleid. De komende periode gaat de gemeente aan de slag met circulariteit. Dit door: • Te starten met een aantal pilotprojecten. • In gesprek te met collega’s en teams om het onderwerp intern te implementeren. • Te starten met het schrijven van nieuw beleid. Dit beleid wordt Q1 2025 aan de gemeenteraad voorgelegd.

Nota Groenfonds is aangevuld met kwantitatieve groennormen voor woningbouwlocaties Op 1 april 2021 is een addendum vastgesteld bij de nota Groenfonds van de gemeente Lingewaard (2015). Groen is namelijk van belang voor een klimaatbestendige en natuur inclusieve inrichting. Bij de ontwikkeling van woningbouwlocaties is het dan ook essentieel dat voldoende groen wordt aangelegd in de openbare ruimte. Zonder groennormen gaan al snel andere belangen prefereren. Met het addendum zijn daarom kwantitatieve groennormen voor nieuwe woningbouwlocaties vastgelegd. Het gaat expliciet om projectmatige inbreiding-, uitbreiding en transformatielocaties voor woningbouw.

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

In bestaande voorraad zijn de afgelopen jaren goede stappen gezet op het thema duurtoe. Ook maken relatief veel inwoners gebruik van de lokale en nationale duurzaamheidslening. opgesteld en zijn er groennormen toegevoegd aan het de bestaande nota Groenfonds.

4.5 Speerpunt 3 – Beschikbaarheid (sociale) huursector In deze paragraaf beschrijven we allereerst de probleem- en doelstelling van speerpunt 3 uit de Nota Wonen 2020-2025: ‘’Beschikbaarheid (sociale) huursector’’ Daarna gaan we in op de behaalde resultaten en trekken we tussentijdse conclusies over de doelmatig- en doeltreffendheid van de uitvoering van dit speerpunt. Probleemstelling De benodigde omvang van de kernvoorraad van woningcorporaties wordt bepaald door het aantal huishoudens, de inkomensontwikkeling en de wijze waarop de goedkope scheefheid zich ontwikkelt in de kernvoorraad van corporaties. Deze scheefheid is ook voor de gemeente Lingewaard een opgave. Daarnaast wordt er in de gemeente een behoefte gezien aan middeldure huurwoningen met een huurprijs boven sociale huur en tot circa € 1.000. Het gaat hierbij voornamelijk om jongeren die niet in aanmerking komen voor een sociale huurwoning, maar te weinig verdienen voor een koopwoning. Doelstelling • De gemeente wil samen borgen dat de slaagkansen voor doelgroepen zo gelijk mogelijk zijn. Specifiek gaat het hier om de doelgroepen starters, ouderen en middeninkomens. • De opgave die wordt gezien is dat bij gelijkblijvende scheefheid de benodigde kernvoorraad naar verwachting 4.110 woningen zal zijn in 2033. Dit betekent dat de gemeente een toename van 250 sociale huurwoningen in de periode 2020-20230.

Dit betekent een totale opgave van ruim 700 woningen (vervanging én uitbreiding). Belangrijk hierbij is dat als er minder gesloopt, omgezet of verkocht wordt, het aantal te bouwen woningen lager wordt om de kernvoorraad van 4.110 te behalen. Daarnaast wil de gemeente circa 100 middenhuur woningen realiseren in de periode 2020-2030.

39

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Woondeals in relatie tot Nota Wonen 2020-2025 De Woondeal 1.0 benoemd dat het versneld bouwen van voldoende duurzame en betaalbare woningen vraagt om vormen van innovatie, standaardisatie en industrialisatie. Uitgangspunt hierin is een evenwichtige en proportionele verdeling van het betaalbare segment over de regio. In de Nota Wonen 2020-2025 heeft de gemeente Lingewaard daarvoor opgenomen dat zij in de periode 2020-2030 tot een kernvoorraad willen komen van 4.110 woningen. Dit betekent ongeveer 250 extra sociale huurwoningen toevoegen en 100 middenhuur woningen. Doordat de corporaties ook een vervangingsopgave hebben is er berekend dat er 700 extra sociale huurwoningen gebouwd moeten worden. Wel is dit aantal afhankelijk van het aantal sloop, verkochte of omgezette woningen. In de Woondeal 2.0 wordt ingezet op vergroting van de beschikbaarheid van woningen voor mensen met lage en middeninkomens. Voor Lingewaard is opgenomen dat zij 1.410 woningen bouwen, waarvan 440 sociale huurwoningen, 110 middenhuur woningen en 270 betaalbare koopwoningen (tot € 355.000). In totaal bouwt de gemeente daarmee 820 betaalbare woningen. Dit ligt in lijn met de ambities uit de Nota Wonen 2020-2025 (doordat de totaal ambitie hoger ligt).

Resultaten We gaan in op de mate waarin het beleid en de instrumenten die de gemeente heeft ingezet, hebben bijgedragen aan de gestelde doelen. We behandelen hieronder de belangrijkste resultaten. Hoofddoel: woningen voor starters, ouderen en middeninkomens De gemeente wil beschikken over voldoende woningen voor starters, ouderen en middeninkomens. Hiervoor is een passende kernvoorraad (sociale huur) en een voldoende groot middenhuur segment van belang. Subdoel: Het netto toevoegen van 200 tot 250 sociale huurwoningen in de periode 2020-2030 De benodigde kernvoorraad zal in 2030 naar verwachting 4.110 woningen zijn. Dit betekent voor de periode 2020-2030 een toevoeging van netto 200 tot 250 sociale huurwoningen. Door sloop, verkoop en liberalisatieplannen van Waardwonen (circa 525 woningen) is de totale opgave groter. Bruto gaat het om de toevoeging van 700 tot 750 woningen. Circa 125 sociale huurwoningen gerealiseerd en nog zo’n 545 in de plannen In de periode 2020-2024 zijn circa 125 sociale huurwoningen toegevoegd, waarvan 20 tijdelijke woningen. Naast deze gerealiseerde woningen werkt de gemeente Lingewaard aan diverse nieuwbouwplannen om onder andere deze doelstelling te behalen. In de woningbouwplannen die tot 2030 op de planning staan zijn zo’n 545 sociale huurwoningen opgenomen.

40

41

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

Tabel 9: Gerealiseerde sociale huurwoningen 2020-2023 en plannen tot 2030 Sociale huurwoningen Realisaties 2020

24

2021

43

2022

26*

2023

32

Plannen 2024-2030

546

Realisaties en plannen Totaal

670

Overzicht gerealiseerde woningen gemeente Lingewaard (2023), Woningbouwprogramma (2024). Bewerking Stec Groep (2024). *Waarvan 20 tijdelijke sociale huurwoningen.

De gemeente Lingewaard heeft in de periode 2020-2024 circa 125 woningen gerealiseerd in het sociale huursegment. Wanneer dit gemiddelde bouwtempo (circa 30 woningen per jaar) sociale huurwoningen bij te bouwen ruimschoots behaald. Om het ambitieniveau van netto 200 tot 250 extra sociale huurwoningen in 2030 te behalen moeten er de komende jaren nog zo’n 575 tot 625 extra sociale huurwoningen gebouwd bouw van zo’n 545 extra woningen. Wanneer deze allemaal gerealiseerd worden komt het totaal aan nieuwe sociale huurwoningen uit op 670 sociale huurwoningen. Hiermee wordt de benodigde bruto toevoeging van 700 tot 750 sociale huurwoningen net niet gehaald.

Subdoel: Het toevoegen van circa 100 middenhuur woningen in de periode 2020-2030 Naast sociale huurwoningen wil de gemeente Lingewaard ook extra middenhuur woningen toevoegen. Het doel is om in de periode 2020-2030 circa 100 woningen in dit segment toe te voegen. 18 woningen gerealiseerd in het middenhuursegment, aantal in de plannen is onzeker In de periode 2020-2024 zijn 18 middenhuur woningen toegevoegd. In de plannen tot 2030 zijn geen harde aantallen voor middenhuur opgenomen. De gemeente Lingewaard heeft in 2023 namelijk de harde eis voor 100 extra middenhuur woningen losgelaten. Deze keuzes is gemaakt op basis van input van marktpartijen (middenhuur woningen worden moeilijk afgezet) en het laatste woningbehoefteonderzoek. Hieruit blijkt dat er zeer beperkte vraag is naar middenhuur woningen. De woningen zitten daarentegen nog wel indirect in de woningbouwplannen. Ze zijn onderdeel van de categorie ‘betaalbare woningen’. Huur en koopwoningen in dit segment zijn

42

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

vaak hetzelfde type. Afhankelijk van het project en/of de locatie wordt daarom bekeken of er uiteindelijk gekozen wordt voor betaalbare koop of middenhuur.

Tabel 10: Gerealiseerde middenhuur woningen 2020-2023 en plannen tot 2030 Middenhuur woningen Realisaties 2020

4

2021

-

2022

13

2023

1

Plannen 2024-2030

-

Realisaties en plannen Totaal

18

Overzicht gerealiseerde woningen gemeente Lingewaard (2023), Woningbouwprogramma (2024). Bewerking Stec Groep (2024). *Waarvan 20 tijdelijke sociale huurwoningen.

middenhuursegment. Om het ambitieniveau uit de Nota Wonen 2020-2025 (100 extra middenhuur woningen in 2030) te behalen moeten er de komende jaren nog 82 extra middenhuur woningen gebouwd worden. In de plannen voor de periode 2024-2030 zitten echter geen harde cijfers meer over de bouw van middenhuur woningen. Deze zijn onderdeel geworden van de categorie ‘betaalbare koopwoningen’. Dit komt omdat de harde eis rondom het realiseren van middenhuur is

gekozen wordt voor betaalbare koop of middenhuur. betaalbare koopsegment. Om het oorspronkelijke doel van 100 extra middenhuur woningen tot 2030 te behalen zou hiervan dus 28% moeten bestaan uit woningen in het middenhuur segment. Of dit ook gaat gebeuren moet nog blijken.

4.5.1 Doel: Gelijke slaagkansen voor de verschillende doelgroepen door meer differentiatie Het toevoegen van meer sociale en middenhuur woningen heeft tot doel om de slaagskansen van verschillende doelgroepen gelijk te krijgen. Specifiek gaat het hier om de doelgroepen starters, ouderen en middeninkomens. Doelgroepenverordening opgesteld en toegepast in nieuwe bestemmingsplannen In 2023 heeft de gemeente een doelgroepenverordening opgesteld. Met een doelgroepenverordening kan de gemeente beter sturen op het type woning dat gebouwd wordt en kan geborgd

43

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

worden dat de juiste doelgroep in de juiste nieuwbouwwoning komt te wonen. Hiervoor kunnen percentages sociale huur, middenhuur en betaalbare koop worden opgenomen in (voorheen) bestemmingsplannen en (nu) omgevingsplannen. Dit is tot nu toe een aantal keer gebeurd. De uitwerking hiervan in de praktijk (bouw en toewijzing) moet nog gebeuren. Er zijn dus nog geen harde resultaten zichtbaar van het opstellen van deze verordening. Slaagkansen jongeren gestegen ten opzichte van die van ouderen In onderstaande tabel zijn de verhuringen van de in Lingewaard actieve woningcorporaties uitgesplitst naar leeftijd. Op basis van de data blijkt dat de meeste sociale huurwoningen worden verhuurd aan personen met een leeftijd van 28 tot 55 jaar (43%), gevolgd door 55 tot 75-jarigen (26%). Het aantal woningen dat aan jongeren toe wordt gewezen is een stuk lager. Slechts 3% van de woningen wordt toegekend aan jongeren onder de 23 jaar. En 10% aan 23 tot 28-jarigen.

Tabel 11: Verhuringen naar leeftijd, periode 2020-2024 <23 jaar

23-28 jaar

28-55 jaar

55-75 jaar

75+

Totaal

2020

5 (2%)

20 (9%)

85 (36%)

75 (32%)

50 (21%)

235 (100%)

2021

10 (2%)

50 (11%)

240 (53%)

105 (23%)

50 (11%)

455 (100%)

2022

10 (4%)

20 (9%)

90 (38%)

65 (28%)

50 (21%)

235 (100%)

2023

15 (6%)

30 (12%)

90 (36%)

65 (26%)

50 (20%)

250 (100%)

2024

5 (10%)

5 (10%)

15 (30%)

10 (20%)

15 (30%)

50 (100%)

Totaal

45 (3%)

125 (10%)

520 (43%)

320 (26%)

215 (17%)

1.225 (100%)

Bron: Verhuringleeftijd woningcorporaties gemeente Lingewaard (2024). Bewerking Stec Groep (2024)

Slaagkansen middeninkomens blijven gelijk

Daarnaast heeft Waardwonen in 2020 vaker woningen aangeboden aan de doelgroep middeninkomens. Dit resulteerde echter niet in een stijging van het aantal woningtoewijzingen voor de middengroep. De woningen komen, op basis van meettijd, toch vaak bij de primaire doelgroep terecht. In 2022 10,8 % is toegewezen aan huishoudens met een inkomen boven de € 40.765

Op basis van het aantal verhuringen naar leeftijd zou de conclusie getrokken kunnen worden dat de slaagkansen van verschillende doelgroepen niet gelijk zijn. Er worden namelijk veel vaker woningen aan volwassenen (28-55 jaar) en ouderen (vanaf 55 jaar) verhuurd dan aan jongeren (tot 23 jaar). Deze groep is daarentegen in Lingewaad een stuk kleiner en niet iedereen in deze doelgroep is (al) op zoek naar een eigen woning. afgelopen jaren juist is toegenomen. In 2020 werd 2% van de woningen verhuurd aan iemand van 9 naar 12%. Dit ging met name ten koste van de slaagkans van 55 tot 75-jarigen. Deze daalde van 32 naar 26%. Deze stijging wordt mede verklaard door de inzet van jongerencontracten. De slaagkansen van middeninkomens bleven gelijk.

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

4.6 Speerpunt 4 – Specifieke doelgroepen In deze paragraaf beschrijven we allereerst de probleem- en doelstelling van speerpunt 4 uit de Nota Wonen 2020-2025: ‘’Specifieke doelgroepen’’ Daarna gaan we in op de behaalde resultaten en trekken we tussentijdse conclusies over de doelmatig- en doeltreffendheid van de uitvoering van dit speerpunt. Probleemstelling Ook Lingewaard krijgt te maken met een steeds ouder wordende bevolking. Het rijksbeleid is gericht op ‘langer thuis (blijven) wonen. Dit geldt niet alleen voor ouderen, maar ook voor mensen met een beperking. Deze transformatie kenmerkt zich door het organiseren van zorg dichtbij en extramulisering. Daarnaast is er een knelpunt te zien bij jongeren/starters. Zowel in de huur- als koopsector is het voor starters en jongere huishoudens lastig een woning te vinden. Doelstelling • Goede huisvesting en zorg voor mensen met dementie, somatische aandoeningen en fysieke beperking. • Innovatieve (tussen)vormen waar in toenemende mate behoefte aan is realiseren. • De gemeente wil dat drie generaties in een kern kunnen blijven wonen als zij dat wensen. Het is daarom van belang geschikte woningen te behouden, nieuwe passende woningen toe te voegen en een aantal maatregelen te treffen om onder andere starters een kans te geven. • Uitstroom vanuit Beschermd Thuis en maatschappelijke opvang realiseren.

Hiervoor zijn goedkope, kleine woningen nodig. • De gemeente heeft de plicht om statushouders te huisvesten. Het aantal bepaalt de Rijksoverheid en de afspraken hierover worden gemaakt met de corporaties. • De gemeente faciliteert initiatieven als deze aan de huisvestingsnormen voor arbeidsmigranten voldoen en er sprake is van goede ruimtelijke inpassing. • Vaststellen van beleid voor woonwagens en standplaatsen als onderdeel van het volkshuisvestingbeleid.

In de Woondeal 1.0 worden er meerdere specifieke doelgroepen benoemd. Allereerst de huisvesting van kwetsbare doelgroepen die uitstromen uit de maatschappelijke opvang of uit het beschermd wonen. Deze huisvesting is een gezamenlijke opgave waarbij partijen projecten verkennen voor gemengd wonen. De tweede groep zijn de dak- en thuislozen. Voor hen is er het 100% ambitie pilot van het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren 2019-2021, waarbij de doelstelling is het aantal dak- en thuislozen tussen de 18 en 27 jaar te reduceren naar 0 voor eind

44

Met goede (be)sturing naar gewenst resultaat

2021. De derde groep is de Ouderenhuisvesting/Wonen en Zorg. Binnen de Woondeal 1.0 spannen partijen zich in om beter inzicht te krijgen in deze doelgroep, haar woonwensen en voldoende passende woonruimte. De vierde groep bestaat uit arbeidsmigranten. Om verdringing en ongewenste huisvestingssituaties te voorkomen werkt de regio met de provincie en het Rijk aan het voorzien in de vraag naar huisvesting voor arbeidsmigranten. Gemeenten verbinden de bouwopgave voor huisvesting van deze groep aan de daadwerkelijke instroom. De woonwagenbewoners vormen de vijfde groep. De behoefte wordt in beeld gebracht, alsook de implementatie ervan door middel van een kennis- en leerprogramma voor gemeenten. De laatste groep bestaat uit studenten en jongerenhuisvesting. Gemeenten en minister werken samen om de vraag en het aanbod naar studenten- en jongerenhuisvesting in evenwicht te brengen. In de Woondeal 2.0 wordt er ingezet op voldoende betaalbare woningen voor aandachtsgroepen en een evenwichtige spreiding daarvan over de gemeenten. In het programma ‘wonen en zorg voor ouderen’ en het programma ‘Een thuis voor iedereen' komen de doelgroepen benoemd in de Woondeal 1.0 samen. Statushouders en sociaal & medisch urgenten zijn hier nog aan toegevoegd.

In de uit te werken regionale woonzorgvisie wordt aandacht besteed aan de huisvestingsopgave en daaraan gerelateerde ondersteunings- en zorgopgave van deze aandachtsgroepen. Alle gemeenten stellen in lijn met het beleidsprogramma ‘Een thuis voor iedereen’ in 2023 lokaal een integrale woonzorgvisie op. Uitgangspunt hierbij is dat elke gemeente haar fair-share neemt in de huisvestingsopgave van aandachtsgroepen. Specifieke aandacht is nodig voor de ondersteuning van de woonbehoeften van ouderen. Nationaal is er behoefte aan 290.000 woningen geschikt voor ouderen. Deze opgave wordt regionaal en lokaal verder uitgewerkt in de woonzorgvisies.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=e55bb8f7-b798-42a8-955c-9d5be45f2858