CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

Rekenkameronderzoek - Rekenkamerrapport alcohol- en drugsbeleid gemeente Lingewaard - zh

Raadsvergadering 11 december 2025, gemeente LingewaardBij agendapunt: Rekenkameronderzoek Alcohol & Drugsgebruik (hamerstuk)19.732 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Onderzoeksrapportage

Rekenkameronderzoek Alcohol en drugsgebruik jongeren gemeente Lingewaard Defini&eve versie oktober 2025

Inleiding Zes van de negen raadsfracties van de gemeente Lingewaard hebben in 2024 in een gesprek met de Rekenkamer aangegeven zeer geïnteresseerd te zijn in een onderzoek naar het alcohol- en drugsbeleid van de gemeente Lingewaard. De Rekenkamer heeft na een vooronderzoek besloten gehoor te geven aan dit verzoek van de gemeenteraad. Nadat de Rekenkamer een onderzoeksopzet heeft geschreven, heeft een selectieprocedure plaatsgevonden. Drie deskundige bureaus zijn uitgenodigd om op basis van de onderzoeksopzet een offerte te schrijven. Een selectiecommissie, samengesteld uit leden van de Rekenkamer, heeft de bureaus gelegenheid gegeven een toelichting te geven. Op basis van de offertes en de presentaties is onderzoeksbureau BBSO geselecteerd om het onderzoek uit te voeren. Onderzoeksvraag De Rekenkamer heeft de volgende vraag in dit onderzoek centraal gesteld: Wat is de doeltreffendheid van het op (minderjarige) jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid van de gemeente Lingewaard? Het onderzoek richtte zich niet op het ‘gebruik van middelen’ onder jongeren in brede zin, maar focust zich op het gebruik van alcohol en drugs onder minderjarige jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar in Lingewaard en de maatregelen die vanuit het gemeentelijk beleid worden ingezet in het licht van preventie, communicatie en handhaving/repressie.

De Rekenkamer heeft daarbij de volgende deelvragen geformuleerd: Beleid: 1. Welk alcohol- en drugsbeleid gericht op jongeren kent de gemeente Lingewaard? 2. Welke doelstellingen en te leveren prestaties komen daaruit voort? 3. In hoeverre voldoet het alcohol- en drugsbeleid gericht op jongeren aan de regels en normen die daaraan gesteld kunnen worden en in hoeverre is het beleid integraal? Doeltreffendheid: 4. Welke kwantitatieve gegevens zijn beschikbaar om de doeltreffendheid van de doelstellingen van het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid te bepalen? 5. Wat is op grond van deze kwantitatieve gegevens te zeggen over de doeltreffendheid van het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid? 6. Wat zijn de (kwalitatieve) oordelen en percepties van betrokkenen, met name de jongeren zelf en hun ouders over de doeltreffendheid van het beleid? 7. Welke succes- en faalfactoren zijn te onderscheiden voor de doeltreffendheid van de doelen en prestaties in het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid? 8. Hoe kan de doeltreffendheid van het op jongeren gerichte alcohol en drugsbeleid in Lingewaard worden verbeterd? Samenwerking Overbetuwe: 9. Hoe verloopt de samenwerking met gemeente Overbetuwe op het gebied van het gezamenlijk preventie en alcohol handhavingsplan? De onderzoeksvragen zijn opgenomen en bewerkt in een normenkader.

Elke norm is ander uitgewerkt, aan de hand waarvan is beoordeeld of aan de norm wordt voldaan. Een tabel met daarin de normen en het bijbehorende oordeel vindt u in bijlage 1 van het rapport van bevindingen. De oordelen zijn gebaseerd op de bevindingen.

Conclusies en aanbevelingen Het onderzoek naar de doeltreffendheid van het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid van de gemeente Lingewaard over de periode 2021 - 2024 leidt tot een aantal hoofdconclusies en aanbevelingen.

Conclusies Algemeen In het kader van het onderzoek is de vraag gesteld in hoeverre het lokaal geformuleerde beleid inzake het gebruik van alcohol en drugs onder jongeren, in de praktijk is uitgevoerd en bijdraagt aan de gestelde doelen. Deze vraag is uiteengelegd in een aantal deelvragen die op basis van het onderzoek kunnen worden beantwoord, een ander deel van de vragen kan niet direct worden beantwoord aangezien een aantal doelen van de gemeente onvoldoende is geconcretiseerd. Alcohol- en drugsbeleid Lingewaard In de aanpak van het gebruik van alcohol door (minderjarige) jongeren in Lingewaard vormt het Preventie- en handhavingsplan Alcohol 2021-2024 het centrale beleidskader van de gemeente. Er is geen vergelijkbaar lokaal beleidskader voor de aanpak van drugsgebruik door jongeren. Er is een raakvlak met de aanpak van alcohol- en drugsgebruik onder jongeren in het Integraal Veiligheidsbeleid, in relatie tot de aanpak van overlast door jeugd. Er is daarnaast een zeer globale verwijzing naar het beleid op dit vlak in het Beleidsplan sociaal domein 2021-2024. Hoofddoelen Preventie- en handhavingsplan Alcohol Bij een nadere beoordeling van de in het Preventie- en handhavingsplan Alcohol 2021-2024 geformuleerde zes hoofddoelen, wordt op basis van het onderzoek het volgende geconcludeerd: •

Doel: Er wordt bewustwording en kennisvergroting gecreëerd bij ouders/verzorgers van jongeren op het voortgezet onderwijs.

De voorlichting aan ouders/verzorgers over middelengebruik is via het onderwijs beperkt gebleven tot een ouderavond in 2021 op twee vo-scholen in Lingewaard. Daarna heeft er geen voorlichting aan ouders meer op scholen plaatsgevonden over alcohol- en drugsgebruik. De frequentie van deze voorlichtingsbijeenkomsten is daardoor laag en de deelname van ouders aan de voorlichting op de vo-scholen is gering gebleken. In het kader van bewustwording en kennisvergroting zijn in de periode 2021-2024 wel enkele (boven)regionale (online) voorlichtingsavonden door Iriszorg over verslaving verzorgd. Hier heeft een grotere groep ouders (ook uit Lingewaard) aan deelgenomen. Ook zijn door SWL in samenwerking met de Stichting Be Aware en Iriszorg in 2023 voor een grote groep ouders twee voorlichtingsavonden over ‘verslaving en het puberbrein’ georganiseerd. De inzet op bewustwording en kennisvergroting over middelengebruik bij ouders van puberkinderen via voorlichtingsbijeenkomsten kan over de periode 2021-2024 als ‘fragmentarisch’ en in het gebruik

en de opbrengsten van de middelen als weinig doeltreffend en doelmatig worden omschreven. Er is geen heldere en vaste structuur in het aanbod en er wordt geen vervolg gegeven aan het gebodene voor ouders die mogelijk een (hulp)vraag hebben. •

Doel: Alle inwoners worden met alcoholcampagnes bereikt en weten dat alcohol voor gezondheidsproblemen en negatieve maatschappelijke effecten zorgt bij zowel jongeren als volwassenen.

Er is in dit kader aangesloten bij de reguliere landelijke alcoholcampagnes, mede door verspreiding van verscheidene informatiefolders voor doelgroepen. Het bereik en de effecten hiervan bij de jongeren en volwassenen van Lingewaard zijn onbekend. Onderzoek wijst uit dat ouders in Lingewaard zich onvoldoende bewust zijn van de negatieve effecten van (overmatig) alcoholgebruik onder hun minderjarige kinderen; zij keuren dit gebruik relatief vaak goed. Deze goedkeurende houding komt onder ouders in Lingewaard vaker voor dan onder ouders in de regio. Het aansluiten bij (alleen) de reguliere voorlichtingscampagnes lijkt daarmee onvoldoende doeltreffend. •

Doel: Scholen kennen hun partners en bieden in samenwerking met hen preventielessen aan hun leerlingen aan zodat 80% van de leerlingen weet wat de schadelijke effecten zijn van alcohol en drugs op hun eigen gezondheid.

Het onderzoek wijst uit dat de voorlichting over alcohol- en drugsgebruik op en via de scholen in Lingewaard beperkt is. Er is geen herkenbaar, gestructureerd onderwijsaanbod van informatie over de risico’s van alcohol- en drugsgebruik voor leerlingen, zoals bijvoorbeeld gevonden kan worden in het programma ‘Helder op school’. De beoogde preventielessen hebben niet plaatsgevonden en het is niet bekend of, op basis daarvan, het grootste deel van de leerlingen goed weet wat de schadelijke effecten zijn van alcohol en drugs op hun eigen gezondheid. De inzet van preventie is in dit kader onvoldoende geweest om doeltreffend te kunnen zijn. Er is wel een consulterende functie vanuit verslavingszorg voor de professionals op de scholen (zorgcoördinatoren en docenten) bij zorgen over een mogelijke verslavingsproblematiek bij een leerling van hun school. Ook vindt een mogelijke vroegsignalering van een alcohol- en/of drugsgerelateerde problematiek bij middelbare scholieren (indirect) plaats door de inzet van de VioSaanpak op de vo-scholen in Huissen en Bemmel. •

Doel: (Sport)verenigingen met eigen kantine vertalen de thema’s uit het Nationaal Preventieakkoord met behulp van de gemeente naar de lokale situatie inzake beleid, huisregels, acties en barvrijwilligers; trainers/docenten en coaches hebben handvatten over hoe zij hier in de praktijk mee omgaan.

De gemeente heeft samen met Sportservice Lingewaard (SSL) en acht sportverenigingen die over een eigen kantine beschikken, in 2024 een Convenant ‘Alcohol- en Drugs op sportverenigingen in Lingewaard’ afgesloten voor “een gezamenlijke verantwoordelijkheid in de preventie van drugsgebruik en overmatig alcoholgebruik”. In dit convenant gaat het om het aanbieden van de IVAtraining voor barvrijwilligers en de training 'Signaleren en Begeleiden van middelengebruik' voor

bestuur en teamleiders. Deze laatste training is samen met SSL door Iriszorg eenmalig verzorgd. Uit het onderzoek komt naar voren dat de sportverenigingen deze ondersteuning positief beoordelen, maar ook behoefte hebben aan een regelmatig(er) trainingsaanbod op dit vlak. •

Doel: In de periode 2021 t/m 2024 is een daling te zien in de cijfers van de VGGM met betrekking tot het alcoholgebruik door minderjarigen.

De cijfers over alcoholgebruik door minderjarigen in Lingewaard geven aan dat over de periode 20212023 sprake is van een daling in het gebruik. Er is door de gemeente geen nadere, specifieke doelstelling geformuleerd over de beoogde grootte van de afname van het alcoholgebruik onder de jongeren. De afname geldt zowel voor het ooit-gebruik van alcohol, het regelmatig drinken als voor het bingedrinken. Deze daling in gebruikscijfers is in Lingewaard sterker dan de regionale en landelijke daling. Deze kwantitatieve gegevens wijzen op een positieve ontwikkeling, maar er kan niet worden aangegeven in hoeverre het beleid in dit kader doeltreffend is geweest en in hoeverre de daling in het alcoholgebruik onder minderjarigen in Lingewaard samenhangt met lokale maatregelen. Hoewel sprake is van een relatief sterke daling van het alcoholgebruik, is de conclusie dat het ooitgebruik van alcohol, het regelmatig alcoholgebruik en het bingedrinken van jongeren in Lingewaard nog steeds hoger is dan het landelijk en regionaal gemiddelde onder minderjarige jongeren. Het alcoholgebruik onder jongeren blijft daarom een punt van zorg en aandacht. •

Doel: In 2024 wordt door de boa’s bij geen enkel alcoholverkooppunt een overtreding geconstateerd.

Er zijn volgens de gemeentelijke gegevens geen overtredingen in Lingewaard aangetroffen bij de controles die in het kader van de Alcoholwet door boa’s zijn gedaan. Het beoogde doel van toezicht op het tegengaan van verkoop van alcohol aan minderjarigen bij de formele verkooppunten lijkt daarmee behaald. Hoewel incidentele controles van de boa’s op de reguliere verkooppunten niet wijzen op een overtreding van de regelgeving op dit vlak, geven deze controles niet de garantie dat verkoop aan minderjarigen nooit plaatsvindt. Er zijn nog verschillende momenten en situaties waarin minderjarigen (direct of indirect) aan alcohol kunnen komen, zonder dat boa’s hier zicht op hebben. In algemene zin komt naar voren dat de taakstelling en sub-onderwerpen in de handhaving van de Alcoholwet in Lingewaard deels wel en deels niet zijn gerealiseerd. In het toezicht en de handhaving is sprake geweest van beperkingen in de beschikbare formatie, zowel in aantal fte als inhoudelijke expertise en bevoegdheden. Deze beperkingen zijn in 2024 opgeheven, waardoor de toezichts- en handhavingstaak in het kader van de Alcoholwet in principe (weer) volledig is uitgevoerd. In het toezicht en de handhaving ligt de focus van de gemeente niet primair op de reguliere alcoholverkooppunten maar op de verkoop van alcohol aan jongeren tijdens evenementen in Lingewaard.

In de praktijk is vooral tijdens de evenementen sprake van zichtbaar overmatig alcoholgebruik door jongeren. In dit kader is de incidentele gezamenlijke inzet van boa’s en Halt in 2024 succesvol gebleken in het aantal verwijzingen naar Halt. Dit lik-op-stuk beleid, ter plaatse, heeft

op dat moment direct effect op de betreffende jongeren. Het is niet bekend in hoeverre jongeren zich na de Halt-interventie meer bewust worden van hun vertoonde gedrag en deze vervolgens ook feitelijk aanpassen. Het is ook niet bekend in hoeverre de fysieke aanwezigheid van het Halt-loket en de gevolgde aanpak een preventief effect hebben op het drinken van alcohol door de (minderjarige) jongeren op de evenementen in Lingewaard. Samenwerking Lingewaard met gemeente Overbetuwe preventie en handhaving Een van de aandachtspunten in het onderzoek is de vraag naar de samenwerking met de gemeente Overbetuwe op het gebied van het Preventie- en handhavingsplan Alcohol. De samenwerking is positief verlopen in de kennisdeling en inzet van formatiecapaciteit bij toezicht en handhaving van de Alcoholwet. In de preventieve sfeer richt Lingewaard haar aandacht meer op de rol van sportverenigingen en op de OKO-aanpak (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving). De preventieve aanpak zal in de komende jaren vooral door de gemeente Lingewaard zelf worden ontwikkeld en minder met de gemeente Overbetuwe zijn afgestemd. Sturing door de raad De Rekenkamer heeft tevens de wijze waarop de raad is geïnformeerd over het beleid en hoe de raad zijn kaderstellende en controlerende rol invult nader beoordeeld.

De kaderstellende rol van de gemeenteraad komt naar voren in de vaststelling van het ‘Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2021-2024’. De gemeenteraad heeft in de periode 2021-2024 enkele documenten van het college van B&W ontvangen, die direct of indirect verwijzen naar het alcohol- en drugsbeleid voor jongeren in de gemeente. De gemeenteraad heeft van het college geen monitoring of procesevaluatie ontvangen van de maatregelen die in het preventie- en handhavingsplan zijn aangekondigd. Ook heeft de gemeenteraad geen eindevaluatieverslagen over de opbrengsten en mogelijke effecten van de voorgestelde activiteiten in het PHP ontvangen. De Rekenkamer heeft niet kunnen constateren dat de raad om dergelijke voortgangsverslagen en/of eindevaluaties aan het college heeft gevraagd. De gemeenteraad heeft in het licht van haar controlerende rol formeel beschouwd geen proactieve houding bij dit beleidsonderwerp getoond.

Aanbevelingen Integrale benadering Bij de aanbevelingen op het terrein van het alcohol- en drugsbeleid wijzen we op het uitgangspunt van een integrale benadering: de invalshoeken van preventie, probleemoplossing, handhaving en repressie zijn nauw met elkaar verbonden. Bij preventie gaat het om voorlichting, educatie en vroegsignalering, bij probleemoplossing om zorg voor probleemgebruikers en bij handhaving en repressie om controle op naleving van regels en vervolging bij het niet-naleven daarvan.

De cijfers over het relatief vaak voorkomende gebruik van alcohol onder jongeren in de gemeente Lingewaard en kwalitatieve indicaties over het gebruik van alcohol en drugs dienen aanleiding te zijn om het gevoerde beleid en de uitvoering ervan sterker, consistenter en integraal in te zetten. Hoewel er sprake is van een daling tussen 2021-2023, is het ooit-gebruik van alcohol, het regelmatig alcoholgebruik en het bingedrinken van jongeren in Lingewaard nog steeds hoger dan het landelijk en regionaal gemiddelde onder minderjarige jongeren. Het onderzoek leidt tot een aantal aanbevelingen om de aanpak van (overmatig) alcohol- en drugsgebruik door jongeren in Lingewaard te intensiveren. 1. Verbreed het beleid naar middelengebruik jongeren In het preventie- en handhavingsbeleid van de gemeente is alleen aandacht voor het (overmatig) gebruik van alcohol door jongeren. Er is geen vergelijkbaar lokaal beleidskader en inzet voor de aanpak van drugsgebruik door jongeren. Aangezien uit cijfers en kwalitatieve gegevens naar voren komt dat jongeren in Lingewaard in vergelijking met de regio ook vaker drugs gebruiken, is dit mede een reden voor een geïntegreerde aanpak van ‘middelengebruik’ onder jongeren. 2.

Zet in op meer preventie en voorlichting De inzet op bewustwording en kennisvergroting over middelengebruik bij ouders van puberkinderen via voorlichtingsbijeenkomsten over de periode 2021-2024 is gefragmenteerd en weinig doeltreffend en doelmatig geweest. De Rekenkamer beveelt aan een meer heldere en vaste structuur in het aanbod hierover te faciliteren en deze sterker te ondersteunen. Deze aanbeveling geldt tevens voor de voorlichting aan minderjarige jongeren waarbij een herkenbaar, gestructureerd onderwijsaanbod van informatie over de risico’s van alcohol- en drugsgebruik voor leerlingen wordt aangeboden (zoals in het programma ‘Helder op school’). Uitblijvende preventie betekent het voortbestaan van een status quo waarin overmatig alcoholgebruik en gebruik onder minderjarigen worden toegestaan/getolereerd, met naar verwachting gezondheidsschade voor betrokkenen en maatschappij op langere termijn. De financiële inzet voor preventie in het voorgaande PenH-plan was in dit kader zeer beperkt. De Rekenkamer beveelt daarom aan de preventie meer programmatisch binnen het gemeentelijk beleid in te bedden en daartoe (veel) meer financiële middelen beschikbaar te stellen. 3.

Versterk inzet voor toezicht en handhaving Voor een (ambitieus) matigingsbeleid van het gebruik van alcohol en drugs onder jongeren, beveelt de Rekenkamer aan ook het aantal controles op de handhaving van de Alcoholwet te verhogen. In dit kader zou bijvoorbeeld – maar niet alleen – gedacht kunnen worden aan aanvullend ‘mystery guest’-onderzoek naar de verkoop van alcohol aan minderjarige jongeren. Dit instrument wordt in meerdere gemeenten ingezet om hierop aanvullend zicht te krijgen en verkooppunten aan te spreken als zij de regels overtreden.

4. Zorg voor vervolgtrajecten voor bewustwording Handhaving kan bovendien alleen geloofwaardig en effectief zijn als bij overtreding van de regelgeving een vervolgtraject wordt ingezet. De inzet van Halt is nu beperkt tot de overtredingen tijdens evenementen; deze inzet kan ook op andere momenten voor jongeren worden toegepast. Verdere versterking van de samenwerking met Halt kan hieraan bijdragen. 5. Vergroot mogelijkheden van monitoring en evaluatie Het onderzoek wijst uit dat er geen monitoring en evaluatie heeft plaatsgevonden van de inzet en van de opbrengsten van de acties die in het PenH-plan waren aangekondigd. Hierdoor is er ook geen beeld van de mogelijke effectiviteit van bepaalde acties. Bij de inzet van de verschillende middelen om een alcohol- en drugsmatigingsbeleid vorm te geven, beveelt de Rekenkamer aan het proces te monitoren en de effecten van de aanpak te meten. Daarnaast bevelen we aan om niet alleen naar de ‘harde cijfers’ over het daadwerkelijke middelengebruik uit de GGD-monitor te kijken. Een cijfer over middelengebruik zegt iets over hoe het gebruik verandert door de tijd of hoe de gemeente scoort ten opzichte van andere gemeenten of de regio, maar niet hoe het beleid daaraan bijdraagt. De aanbeveling is om ook (kwalitatieve) evaluatiecriteria in overweging te nemen waarop het preventiebeleid een gedragsverandering probeert te bewerkstelligen.

Denk bijvoorbeeld aan de houding, sociale norm en het kennisniveau van jongeren en ouders ten aanzien van middelengebruik. 6. Aanbeveling aan de raad Wij bevelen de raad aan zijn controlerende rol explicieter op zich te nemen door het college te vragen naar een regelmatige en uitgebreide verantwoording voor beleid en uitvoering van het alcohol- en drugsbeleid in jaarverslagen en evaluatierapporten. Daarbij denken wij nadrukkelijk niet (alleen) aan de documenten in de P&C-cyclus, maar aan rapportages die specifiek zijn toegespitst op dit onderwerp.

Rekenkamer Lingewaard

Uw brief van

14 juli 2025

Behandeld door

Uw kenmerk Zaaknummer

Telefoonnummer

ZS-1384633

Onderwerp

Bijlage(n) Datum

D.C. de Rooij (026) 32 60 111 Bestuurlijke reactie rekenkameronderzoek alcohol- en drugsbeleid

10 september 2025

Geachte Rekenkamer Lingewaard, Met interesse hebben wij uw onderzoek naar het alcohol- en drugsbeleid voor jongeren van de gemeente Lingewaard gelezen. Wij willen u bedanken voor het onderzoek en uw aanbevelingen. In deze brief reageren wij op uw aanbevelingen en op enkele conclusies. Reactie op de aanbevelingen. Aanbeveling 1: “Verbreed het beleid naar middelengebruik jongeren” Wij zijn het eens met uw aanbeveling. In het kader van deze overtuiging hebben wij dit jaar de gemeenteraad voorgesteld drugs als expliciet thema op te nemen in het nieuwe ‘Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs Lingewaard 2025-2028’. De gemeenteraad heeft hiertoe ook besloten. Een onderdeel van dit plan is de OKO-aanpak (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving), waarin roken, naast alcohol- en drugsgebruik onder minderjarigen wordt aangepakt. Daarmee hebben wij sinds dit jaar een beleid dat zich richt op middelengebruik in de breedte. Aanbeveling 2: “Zet in op meer preventie en voorlichting” Wij zijn het eens met uw aansporing om in te zetten op preventie en voorlichting. Daarbij vinden wij het belangrijk om een aantal zaken extra te benadrukken, die relevant zijn voor de gekozen OKO-aanpak: 1. Deze aanpak is gericht op het voorkomen van middelengebruik onder jongeren (evenals het vergroten van de mentale gezondheid van jongeren). We maken daarbij gebruik van nieuwe wetenschappelijke inzichten.

Eén van die inzichten is dat directe voorlichting aan jongeren zelf minder effectief is en zelfs contraproductief kan werken. De OKO-aanpak richt zich daarom vooral op school, ouders, vrienden (peers) en vrije tijd (bijvoorbeeld verenigingen). Dus hoewel we het eens zijn met uw aanbeveling om in te zetten op preventie en voorlichting, richten we deze wel op een andere groep dan u voorstelt. 2. De specifieke interventies bepalen we straks als gemeente niet meer zelf. De OKO-aanpak vraagt betrokkenheid van een brede gemeenschap, die samen bepaalt waar de prioriteiten liggen en welke interventies daarbij passend kunnen zijn. Deze fase van de OKO-aanpak start in Q1 2026. 3. Op dit moment heeft de gemeenteraad incidenteel extra budget beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de OKO-aanpak en de inzet van preventieve verslavingszorg. Wij verwachten dat

Postbus 15

Telefoon (026) 32 60 111

IBAN: NL64BNGH0285091999

Btw-nummer: NL 8092 55 832 B01

6680 AA Bemmel

www.lingewaard.nl

BIC: BNGHNL2G

KvK-nummer: 50986767

deze middelen toereikend zijn voor de periode 2025-2028. Wij zijn het met u eens dat er voor de periode daarna structurele middelen nodig zijn. Aanbeveling 3: “Versterk inzet voor toezicht en handhaving” We zijn het eens met de constatering dat extra toezicht zorgt dat je meer zorgelijke situaties aan kunt treffen. Extra handhavingscapaciteit is niet direct de oplossing voor meer bewustwording bij de jongeren en hun ouders/verzorgers. Binnen de huidige handhavingscapaciteit stellen we duidelijke prioriteiten om het maximale te bereiken. Wij zien op dit moment geen directe aanleiding om de inzet van toezicht en handhaving naar boven bij te stellen. Aanbeveling 4: “Zorg voor vervolgtrajecten voor bewustwording” Wij zijn het deels eens met uw aanbeveling. Het is belangrijk om bij de overtreding van regels of bij (bijvoorbeeld) alcoholintoxicaties vervolg te geven aan de ontstane situatie. We nuanceren graag het beeld dat dit op dit moment alleen gebeurt door middel van de inzet van het Haltloket. Doorlopend verwijzen handhaving en politie voor verschillende overtredingen naar Halt. Dat gebeurt niet alleen tijdens een Halt-loket en evenementen. Daarnaast komt Iriszorg in actie bij jongeren die bijvoorbeeld met een alcoholintoxicatie in het ziekenhuis zijn gekomen. Beide type vervolgtrajecten zijn gericht op het voorkomen van het voordoen van een soortgelijke situatie.

De afgelopen jaren hebben we ingezet op een nauwere samenwerking met Halt. Deze samenwerking is voor ons en onze partners (politie, jongerenwerkers, straatcoaches) op dit moment erg prettig. Wij zien geen aanleiding om daar op dit moment iets in te veranderen. Aanbeveling 5: “Vergroot mogelijkheden van monitoring en evaluatie” Wij zijn het eens met uw aanbeveling. Naar aanleiding van de wens om meer en uitgebreider te monitoren verdubbelen wij het aantal meetmomenten waarop wij jongeren vragen naar hun middelengebruik. Deze monitoring is onderdeel van de OKO-cyclus. Hierin wordt (net als in eerdere monitors) gevraagd naar het gebruik van middelen, maar wordt ook gevraagd wat (bijvoorbeeld) ouders vinden van middelengebruik door hun minderjarige kinderen. Daaruit kunnen conclusies worden getrokken over de sociale norm (in Lingewaard). Verder hebben wij met de raad afgesproken hen over activiteiten uit het Preventie- en Handhavingsplan te informeren via bestaande rapportages, zoals de evaluatie van het jaaruitvoeringsplan handhaving en de evaluatie van het Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid. Aanbeveling 6 is een aanbeveling specifiek aan de gemeenteraad. Wij zullen daar niet op reageren. Reactie op de conclusies. Het overgrote deel van uw conclusies herkennen wij. Bij enkele vinden wij het belangrijk om nuancering aan te brengen.

Allereerst uw conclusie onder het kopje ‘Sturing door de raad’. U geeft daar aan dat wij de raad niet hebben geïnformeerd over de maatregelen uit het ‘Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2021-2024’. Dat beeld is niet volledig. Hoewel wij geen uitgebreide evaluatie van het plan in haar totaliteit hebben gegeven, informeerden wij de raad structureel via de evaluatie van het jaaruitvoeringsplan handhaving en de evaluatie van het Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid.

2

Ook trekt u de conclusie dat het programma ‘Helder op School’ niet heeft plaatsgevonden. Deze conclusie geeft een onvolledig beeld van de situatie gedurende de afgelopen periode. Iriszorg geeft aan dat zij drie van de vier pijlers van dit programma in Lingewaard uitvoeren. Namelijk; inzetten op de omgeving van jongeren, inzetten op jongeren die al middelen gebruiken en daarmee willen minderen of stoppen en voorlichting aan ouders. Het klopt dat er geen structureel aanbod meer is over brede voorlichting rechtstreeks aan jongeren. Echter, dit is veranderd op basis van wetenschappelijk inzicht: voorlichting (bijvoorbeeld in de klas) wakkert gebruik aan, terwijl het moet bijdragen aan het afzwakken van gebruik. Wij danken u nogmaals voor uw uitgebreide advies en het rapport. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en zien het definitieve rapport graag tegemoet. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard, de secretaris, de burgemeester,

drs. I.P. van der Valk

dr. P.T.A.M. Kalfs

3

Reac1e rekenkamer op collegereac1e De rekenkamer hee5 kennisgenomen van de reac&e van het college op de conclusies en aanbevelingen en hee5 daar geen verdere reac&e op.

Rapport van bevindingen door BBSO Op de volgende bladzijden treft u het rapport van bevindingen dat in opdracht en onder verantwoordelijkheid van de rekenkamer is opgesteld door BBSO. De rekenkamer baseert zijn conclusies en aanbevelingen op basis van dit rapport.

Jongeren en alcohol- en drugsbeleid van de gemeente Lingewaard

Rekenkamer gemeente Lingewaard

Nijmegen, juni 2025

Voorwoord

De Rekenkamer Lingewaard richt zich op het verbeteren van het beleid en het bestuur van deze gemeente. De rekenkamer wil door middel van haar onderzoeken de (controlerende) rol van de gemeenteraad versterken en een positieve bijdrage leveren aan de kwaliteit van het bestuur en de uitvoeringspraktijk van de gemeente Lingewaard. In Lingewaard zijn door politieke partijen in de gemeenteraad en professionals van maatschappelijke organisaties zorgen geuit over het alcohol- en drugsgebruik onder jongeren in de gemeente. De Rekenkamer van Lingewaard heeft de wens om hier nader onderzoek naar te laten doen overgenomen en BBSO gevraagd meer zicht te geven op de problematiek en op het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid van de gemeente Lingewaard in de periode 2021-2024. In het voorliggende rapport zijn de resultaten opgenomen van een uitgebreide analyse van documenten en interviews met een groot aantal stakeholders van betrokken organisaties. Ook zijn de bevindingen op basis van de veldwerkronde met interviews onder jongeren en ouders in het rapport verwerkt.

BBSO Nijmegen, juni 2025

Inhoud

1. 1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding, doel en aanpak van het onderzoek Inleiding Doel en vraagstelling van het onderzoek Aanpak van het onderzoek Normenkader

4 4 5 6 7

2. 2.1 2.2

Alcohol- en drugsgebruik jongeren gemeente Lingewaard Landelijk beeld alcohol- en drugsgebruik jongeren Alcohol- en drugsgebruik jongeren in Lingewaard 2.2.1 Kwantitatieve gegevens 2.2.2 Kwalitatieve indicaties

9 9 10 10 15

3. 3.1 3.2

Beleid alcohol- en drugsgebruik jongeren Lingewaard Landelijk beleid preventie en handhaving alcohol en drugs Beleid gemeente Lingewaard preventie en handhaving alcohol en drugs 3.2.1 Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2017-2020 3.2.2 Preventie- en Handhavingsplan Alcohol 2021-2024 3.2.3 Raakvlakken in andere beleidsplannen

18 18 20 20 21 25

4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Uitvoering gemeentelijk beleid alcohol en drugs Lingewaard Inleiding Inzet en activiteiten voor preventie alcohol en drugs Inzet en activiteiten voor toezicht en handhaving alcohol en drugs Samenwerking handhaving en preventie met gemeente Overbetuwe Informatie aan de gemeenteraad

27 27 27 31 37 38

5. 5.1 5.2

Conclusies en aanbevelingen Conclusies Aanbevelingen

40 40 44

Bijlage 1 Bijlage 2

Normenkader Overzicht geraadpleegde documenten

1

Aanleiding, doel en aanpak van het onderzoek

1.1

Inleiding

Uit onderzoek van de GGD Gelderland Midden is in voorgaande jaren naar voren gekomen dat jongeren in de gemeente Lingewaard in vergelijking met jongeren in omliggende gemeenten relatief vaak alcohol drinken en ook vaker drugs gebruiken 1. Naast de cijfers op basis van enquêtes onder jongeren, zijn er ook kwalitatieve indicaties over het gebruik van alcohol en drugs onder jongeren op basis van signalen van medewerkers van organisaties die vanuit hun professie directe contacten hebben met jongeren in Lingewaard en omgeving. Zo hebben jongerenwerkers van SWL en hulpverleners van Iriszorg al in eerder stadium aangegeven dat in hun inschatting sinds enkele jaren sprake is van een toename van drugsgebruik onder minderjarige jongeren en jongvolwassenen (met name XTC en designerdrugs worden hierbij genoemd). Zij krijgen hierover ook signalen van sportverenigingen, scholen en horeca. Daarnaast zien volgens gemeente-informatie ook andere partners dat verslavingsproblematiek bij kwetsbare inwoners steeds vaker een rol speelt2. De problematiek van het overmatig alcoholgebruik is volgens betrokkenen ook zorgelijk omdat in Lingewaard met name het gebruik van alcohol op jonge leeftijd door volwassenen wordt geaccepteerd; ouders keuren het gebruik van alcohol door hun (minderjarige) kinderen vaak niet af.

De gemeente Lingewaard heeft zich ten doel gesteld het middelengebruik onder jongere inwoners aan te pakken. De meest concreet omschreven ambities inzake het beperken van het alcoholgebruik onder jongeren van de afgelopen jaren zijn verwoord in het gemeentelijke ‘Preventie en handhavingsplan alcohol 2021-2024’.3 Als doel ziet de gemeente zowel jong als oud bewust te maken van de schadelijke gevolgen van het gebruik van alcohol, met name gebruik op jonge leeftijd zodat jongeren geen alcohol gaan drinken voor hun 18e verjaardag. Handhaving dient deze bewustwording door gerichte controles te ondersteunen. Het preventie- en handhavingsplan richt zich primair op preventie en handhaving rondom alcoholgebruik bij jongeren. In het plan wordt aangegeven dat dit beleid ook van belang is voor de gezondheid van volwassenen en dat er een relatie is met het thema drugs. Voor deze aspecten wil men volgens het plan met name in de voorlichtingssfeer acties opzetten vanuit een ‘breder perspectief’ (dan alleen alcohol).

1 GGD Gelderland Midden, Jeugdmonitor; https://ggdgm.nl/jeugdmonitor 2 Zoals verwoord in de informatienota voor de Raad, 2 april 2024; Inzet gemeente op alcohol- en drugspreventie in 2024. 3 Gemeente Lingewaard, Preventie en handhavingsplan alcohol 2021-2024, september 2020.

1.2

Doel en vraagstelling van het onderzoek

Doel van het onderzoek Doel van het onderzoek is zoveel mogelijk inzicht te verkrijgen in de mate waarin de lokale beleidsdoelen van de gemeente Lingewaard inzake alcohol- en drugsgebruik van minderjarige jongeren in de periode 2021 - 2024 zijn gerealiseerd. In het onderzoek zijn de doelen en uitvoering daarvan die gericht zijn op preventie, communicatie als handhaving nader beoordeeld. We focussen ons daarbij niet alleen op het Preventie en handhavingsplan alcohol 2021-2024 gemeente Lingewaard, maar ook op (mogelijke) beleidsplannen die betrekking hebben op jeugd, gezondheid en veiligheid in relatie tot jongeren in Lingewaard. Vraagstelling en onderzoeksvragen Centrale vraagstelling De volgende vraag staat in dit onderzoek centraal: Wat is de doeltreffendheid van het op (minderjarige) jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid van de gemeente Lingewaard? De focus van het onderzoek ligt derhalve op de doeltreffendheid van het beleid: de mate waarin doelen worden gerealiseerd. Om hier een heldere uitspraak over te doen, zijn de vragen over het beleid en over de doeltreffendheid daarvan in eerste instantie apart benoemd maar deze zijn in samenhang met elkaar beoordeeld.

Het onderzoek richt zich niet op het ‘gebruik van middelen’ onder jongeren in brede zin, maar focust zich met name op het gebruik van alcohol en drugs onder minderjarige jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar in Lingewaard en de maatregelen die vanuit het gemeentelijk beleid worden ingezet in het licht van preventie, communicatie en handhaving/repressie. Tevens is een vraag opgenomen over de samenwerking met de gemeente Overbetuwe op het gebied van het gezamenlijk preventie en alcohol handhavingsplan en een vraag over de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad. Onderzoeksvragen De onderzoeksvragen luiden als volgt: Beleid: 1. Welk alcohol- en drugsbeleid gericht op jongeren kent de gemeente Lingewaard? 2. Welke doelstellingen en te leveren prestaties komen daaruit voort? 3. In hoeverre voldoet het alcohol- en drugsbeleid gericht op jongeren aan de regels en normen die daaraan gesteld kunnen worden en in hoeverre is het beleid integraal? Doeltreffendheid: 4. Welke kwantitatieve gegevens zijn beschikbaar om de doeltreffendheid van de doelstellingen van het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid te bepalen? 5. Wat is op grond van deze kwantitatieve gegevens te zeggen over de doeltreffendheid van het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid?

6. Wat zijn de (kwalitatieve) oordelen en percepties van betrokkenen, van onder meer de jongeren zelf en hun ouders over de doeltreffendheid van het beleid? 7. Welke succes- en faalfactoren zijn te onderscheiden voor de doeltreffendheid van de doelen en prestaties in het op jongeren gerichte alcohol- en drugsbeleid? 8. Hoe kan de doeltreffendheid van het op jongeren gerichte alcohol en drugsbeleid in Lingewaard worden verbeterd? Samenwerking Overbetuwe: 9. Hoe verloopt de samenwerking met gemeente Overbetuwe op het gebied van het gezamenlijk preventie en handhavingsplan Alcohol? Sturing door de gemeenteraad: 10. Op welke wijze is de raad geïnformeerd over het beleid? Hoe vult de raad zijn kaderstellende en controlerende rol in?

1.3

Aanpak van het onderzoek

De onderzoeksaanpak bestond uit de volgende onderdelen: • een inventarisatie en analyse van beschikbare en relevante beleidsnota’s en documenten zoals die rondom het beleid inzake alcohol en drugs in Lingewaard zijn opgesteld. Daarbij is vanwege het integrale karakter van de problematiek met een brede optiek naar het beleid en de beleidspijlers gekeken: het vraagstuk raakt zowel het lokaal jeugdbeleid, het lokaal gezondheidsbeleid als beleid inzake openbare orde en veiligheid. Voor de inventarisatie van relevante gemeentelijke documenten is, naast de research door de secretaris van de Rekenkamer en het aanleveren van documenten door beleidsmedewerkers, door de onderzoekers mede gebruik gemaakt van de iBabs-RIS toegang via internet. In de bijlage is een overzicht opgenomen van geanalyseerde documenten; • interviews met vier beleidsmedewerkers van de gemeente Lingewaard; een beleidsmedewerker sociaal domein, beleidsmedewerker lokaal gezondheidsbeleid, beleidsmedewerker openbare orde en veiligheid en een coördinator team Veiligheid, Toezicht & Handhaving; • interviews met professionals werkzaam bij organisaties in de uitvoering van (gemeentelijk) beleid inzake (onder meer) jeugd, alcohol en drugs.

Het betreft een professional van het jongerenwerk van SWL, een medewerker gezinsondersteuning van de SWL, twee adviseurs verslavingszorg van Iriszorg, twee zorg/ondersteuningscoördinatoren van het Overbetuwe College in Bemmel en in Huissen, twee coördinatoren schoolveiligheid vanuit de VioS-aanpak op het OBC Bemmel en OBC Huissen, een adviseur preventie en gezondheid van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) Gelderland Midden, een medewerker van bureau Halt Oost Nederland, een operationeel expert wijk van politiedistrict Gelderland Midden (team Rivierenland West), de directeur van de Stichting Aanpak Straat en Schoolveiligheid (SASS), twee straatcoaches van SASS, een verenigingsondersteuner van de Stichting Sportservice Lingewaard, een medewerker Jongerennetwerk van Zorgbelang Gelderland en een (ervarings)deskundige van stichting Be Aware;

•

interviews op locaties met ouders/vrijwilligers bij sportverenigingen in de dorpskernen van de gemeente Lingewaard (waaronder elftalbegeleiders en barvrijwilligers) en met ouders in straatinterviews op verschillende locaties in de dorpskernen; gesprekken met (minderjarige) jongeren op een groot aantal locaties in de dorpskernen van de gemeente Lingewaard; er zijn mede op basis van een overzicht van hotspots in Bemmel, Huissen, Gendt, Angeren, Haalderen en Doornenburg, en in enkele gevallen in samenwerking met straatcoaches, op locaties gesprekken gevoerd met jongeren over alcohol- en drugsgebruik.

•

De interviews met beleidsmedewerkers van de gemeente, professionals bij organisaties, vrijwilligers en ouders bij verenigingen, (straat)interviews met ouders en interviews met jongeren op verschillende (hang)locaties zijn uitgevoerd in de periode najaar 2024 – maart 2025. In totaal zijn 16 sleutelpersonen betrokken bij beleid en uitvoering geïnterviewd en is met 22 ouders en vrijwilligers en 24 jongeren in de dorpskernen gesproken. Het onderzoek in de gemeente Lingewaard heeft betrekking op het van kracht zijnde beleid ten tijde van de onderzoeksperiode (tot eind 2024) en het daaraan voorafgaande beleid vanaf 2021. Ook bij de beantwoording van de doeltreffendheid is uitgegaan van de meeste actuele gegevens inzake doelstellingen en realisatie. Dat betekent dat het onderzoek zich richt op de stand van zaken tot eind 2024.

1.4

Normenkader

Voor de beoordeling van het beleid en de uitvoering ervan is het volgende normenkader opgesteld. Tabel 1 Beleid gemeente Beleid

Normenkader alcohol- en drugsbeleid jongeren Norm Het beleid inzake alcohol, drugs en jongeren bevat concrete en realistische doelstellingen en te leveren prestaties

Het alcoholbeleid en het drugsbeleid voldoen aan de eisen die daaraan gesteld worden door wet- en regelgeving

De kwaliteit van het beleid is voldoende

Operationalisatie; criteria De doelstellingen omvatten ten minste: een omschrijving van het doel een omschrijving van de doelgroep(en) een omschrijving van de uitvoering van het beleid en verwachte inzet meetbare indicatoren voor de doelstellingen, inclusief afspraken over monitoring daarvan een indicatie wanneer het doel behaald moet zijn Alle verplichte wettelijke onderdelen zijn in het beleid en opgestelde plannen opgenomen, waaronder: doelstellingen acties die worden ondernomen om alcoholgebruik en daarmee samenhangende problematiek te voorkomen en/of verminderen acties die worden ondernomen om drugsgebruik en daarmee samenhangende problematiek te voorkomen en/of verminderen wijze waarop het handhavingsbeleid wordt uitgevoerd en welke handhavingsacties worden ondernomen resultaten welke behaald dienen te worden Het beleid is integraal en geeft de samenhang aan tussen de verschillende relevante beleidsterreinen inzake alcohol en drugs

-

Uitvoering van beleid

De uitvoering voldoet aan een aantal organisatorische en inhoudelijke randvoorwaarden

-

Doeltreffendheid

De uitvoering van het beleid is doeltreffend

-

Er vindt regelmatig evaluatie plaats van de uitvoering en van de resultaten daarvan

-

Rol gemeenteraad Sturing Totstandkoming beleid en verantwoording voortgang

Het beleid is actueel De uitgangspunten en veronderstellingen die aan het beleid ten grondslag liggen zijn logisch en volledig Het beleid is adequaat uitgewerkt op de onderdelen context, regelgeving, preventie, uitvoering en handhaving (mogelijke toepassing preventiemodel Reynolds) Er zijn voldoende middelen (geld, ambtelijke capaciteit) beschikbaar De samenwerking met relevante organisaties in de beleidspijlers is helder vastgesteld en verloopt goed Er is in de praktijk een integrale aanpak met een duidelijke regie, zowel intern als extern Er is een doelgerichte en adequate samenwerking met Overbetuwe inzake toezicht en handhaving DHW De beoogde doelen en prestaties zijn volgens verschillende betrokken actoren en op grond van objectieve cijfers in de praktijk gerealiseerd Er is een procesevaluatie van verloop, bereik, ervaringen en haalbaarheid van de ingezette activiteiten vanuit alcohol- en drugsbeleid; Er is een effectevaluatie van de (kwantitatieve en/of kwalitatieve) resultaten van de aanpak

Norm De gemeenteraad stelt kaders voor het alcoholbeleid en voor het drugsbeleid

Operationalisatie; criteria De gemeenteraad stelt inhoudelijke (uitgangspunten, doelstellingen) en financiële (in de begroting) kaders voor het alcoholbeleid en drugsbeleid

Er wordt door het college verantwoording afgelegd aan de raad over de uitvoering van het beleid

-

De raad wordt geïnformeerd over de activiteiten, resultaten en effecten De informatie die de raad ontvangt is voldoende relevant, toegankelijk, tijdig en correct

2

Alcohol- en drugsgebruik jongeren gemeente Lingewaard

2.1

Landelijk beeld alcohol- en drugsgebruik jongeren

Het overmatig gebruik van alcohol onder jongeren in Nederland wordt al meerdere jaren als een belangrijk probleem beschouwd. Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse jongeren al op jonge leeftijd drinken, vaak drinken en vooral veel drinken. In dit kader is het landelijk beleid in de afgelopen jaren aangescherpt en zijn verschillende maatregelen genomen. Belangrijke instrumenten om de doelen van het alcoholbeleid te bereiken zijn voorlichting en educatie. Daarmee hoopt men alcoholgebruik onder jongeren, alcoholmisbruik en verslaving te voorkomen. Een voorbeeld is de NIX18-campagne, die de sociale norm versterkt dat het normaal is om voor je 18e niet te drinken of te roken. Het voorkomen en terugdringen van problematisch alcoholgebruik vormt één van de speerpunten van het volksgezondheidsbeleid en is uitgewerkt in het Preventieakkoord Problematisch Alcoholgebruik, als onderdeel van het (bredere) Nationaal Preventieakkoord. Daarnaast is er sinds 2021 de Alcoholwet die eisen stelt aan verstrekkers van alcohol en de plaatsen waar alcohol mag worden verstrekt. In vergelijking met circa vijftien jaar geleden is het alcoholgebruik wel onder jongeren gedaald en het sterkst onder tieners. Dit blijkt zowel uit eerder gepubliceerde cijfers van de Gezondheidsenquête (CBS, 2017) als het landelijke HBSC-onderzoek (Stevens, e.a. 2018)4.

Sinds 2015 lijkt deze daling zich echter niet verder door te zetten. Volgens het HBSC-onderzoek heeft in 2021 iets minder dan de helft van de 12- t/m 16-jarige scholieren ooit wel eens alcohol gedronken (47%). Ruim een kwart (28%) deed dit in de maand voorafgaand aan het onderzoek. Eén op de vijf scholieren heeft ‘in de afgelopen maand gebinged’ (het gaat daarbij om het, in de maand voorafgaand aan het onderzoek, drinken van vijf of meer glazen alcohol bij één gelegenheid). Met elk jaar dat jongeren ouder worden, neemt het percentage scholieren dat ooit of in de afgelopen maand alcohol heeft gedronken flink toe. In het meest recente HBSC-onderzoek is ook aan jongeren gevraagd hoe ze aan alcohol komen. Het grootste deel van de middelbare scholieren krijgt het via vrienden (ruim 34 procent) en 29 procent zegt het van hun ouders te krijgen. Bijna 5 procent koopt het zelf (Boer, e.a., 2022)5. Het gebruik van softdrugs onder scholieren op middelbare scholen is landelijk beschouwd in de afgelopen jaren redelijk gestabiliseerd en vertoonde bij een deel van de jongeren een lichte daling. Het gebruik onder deze jongeren ligt op dit moment op circa 10% (HBSC, 2021).

4 Stevens, G., van Dorsselaer, S., Boer, M., de Roos, S.; Duinhof, E., ter Bogt, T., van den Eijnden, R., Kuyper, L., Visser, D.;

Vollebergh, W. en de Looze, M. (2018). HBSC 2017. Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland. Het HBSC (Health Behaviour Schoolaged Children) onderzoek in Nederland is een landelijk representatief onderzoek naar de gezondheid en het welzijn van de schoolgaande jeugd in de leeftijd van 11 tot en met 16 jaar. 5 Boer, M., van Dorsselaer, S., de Looze, M., de Roos, S. e.a. (2022). HBSC 2021. Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland. Utrecht: Universiteit Utrecht, Trimbos instituut, Sociaal en Cultureel Planbureau.

Het gebruik ‘in de afgelopen maand’ (maand voorafgaand aan het onderzoek) bedraagt 5 à 6%. Het gevaar van drugs is de kans op afhankelijkheid en deze kans is vooral groter bij intensieve gebruikers. Intensieve gebruikers kunnen van cannabis afhankelijk worden en jongeren met een uitgesproken voorkeur voor ‘sterke’ cannabis lopen een gerede kans op afhankelijkheid. Als we kijken naar middelengebruik onder jongeren in algemene zin, blijkt dat in 2021 van de 12- t/m 16-jarige scholieren 48 procent weleens alcohol heeft gedronken, 17 procent heeft weleens gerookt, 10 procent heeft weleens cannabis gebruikt en 2 procent heeft ervaring met XTC. Het gebruik van deze middelen ‘in de afgelopen maand’ (op maandbasis) ligt flink lager. Jongens en meisjes verschillen bijna niet meer in het gebruik van deze middelen (HBSC, 2021). Een onderzoek van de Hogeschool Amsterdam wijst op een toename van drugsgebruik onder jongeren in 2021. De coronacrisis met verveling en isolatie onder jongeren lijkt hier mede debet aan. Het onderzoek laat zien dat middelengebruik breed verspreid is en niet alleen voorkomt in het (stedelijke) uitgaansleven, maar ook in jongerenculturen in dunbevolkte delen van het land.6

2.2

Alcohol- en drugsgebruik jongeren in Lingewaard

2.2.1

Kwantitatieve gegevens

Uit het door de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) eind 2023 gehouden onderzoek komt naar voren dat binnen de gemeente Lingewaard meer alcohol en drugs wordt gebruikt door jongeren dan in de omliggende gemeenten 7. De meeste recente cijfers hierover zijn te vinden in de Gezondheidmonitors jeugd van de GGD. Een totaaloverzicht van de cijfers (meting eind 2023) geeft in een oogopslag aan dat jongeren in de gemeente Lingewaard, in vergelijking met het gemiddelde cijfer onder jongeren in de GGD-regio Gelderland Midden en jongeren in Nederland, vaker alcohol drinken en (in vergelijking met de regio) iets vaker drugs gebruiken:

6 Meer recente gegevens hierover zijn opgenomen in: Nabben T, Boekholt, M. & Benschop, A. (2024). Antenne Nederland:

Regiomonitor drugs en risico- jongeren 2022-2023. Hogeschool van Amsterdam. 7 GGD Gelderland- Midden dashboard en documenten, incijfers.ggdgm.nl/ https://incijfers.ggdgm.nl/mosaic/dashboard/alcohol; https://incijfers.ggdgm.nl/mosaic/dashboard/drugs.

Tabel 2 Alcohol- en drugsgebruik minderjarige jongeren Lingewaard en GGD-regio GM en landelijk, 2023 (in %)8 Onderwerp (in %)

Lingewaard 2023 32,6

GGD-regio GM 2023 28

Landelijk 2023 29,9

Afgelopen 4 weken een of meer glazen alcohol

30,2

27,1

27,3

5 of meer drankjes op één gelegenheid in afgelopen 4 weken (bingedrinken) Dronken of aangeschoten ooit

20,1

16,2

18,2

26,6

23,4

25,4

Dronken of aangeschoten afgelopen 4 weken

16,9

13,7

15,3

Wiet/hasj ooit gebruikt

8,3

8,0

9,1

Wiet/hasj in de laatste 4 weken gebruikt

5,6

4,1

5,0

Ooit XTC, cocaïne, paddo’s, lachgas etc. gebruikt

2,6

2,3

(nb)

XTC, cocaïne, paddo’s, lachgas in de laatste 4 weken gebruikt

<1

1

(nb)

Alcohol gedronken ooit (glas of meer)

Drugsgebruik:

Op basis van tabel 3 kunnen we bij een vergelijking tussen 2021 en 2023 constateren dat het alcoholgebruik onder minderjarige jongeren in Lingewaard in deze periode is afgenomen. Dat geldt zowel voor het ooit-gebruik van alcohol (afname van 7,3%), het regelmatig drinken (afname 6,1%) als voor het bingedrinken (afname 5,4%). Het gebruik van drugs lijkt minder veranderd; het ooit-gebruik van wiet/hasj lijkt iets verminderd, maar het regelmatig gebruik bij de groep gebruikers is licht toegenomen. Tabel 3 Alcohol- en drugsgebruik minderjarige jongeren Lingewaard 2021 - 2023 (in %)9 Onderwerp (in %)

Lingewaard 2021

Lingewaard 2023

Alcohol gedronken ooit (glas of meer)

39,9

32,6

Afgelopen 4 weken een of meer glazen alcohol

36,3

30,2

5 of meer drankjes op één gelegenheid in afgelopen 4 weken (bingedrinken) Dronken of aangeschoten ooit

25,5

20,1

31,9

26,6

Dronken of aangeschoten afgelopen 4 weken

18,1

16,9

Drugsgebruik: 8 De Gezondheidsmonitor Jeugd geeft inzicht in de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van middelbare scholieren. Alle 25

GGD'en in Nederland namen eind 2023 digitale vragenlijsten af bij tweede- en vierdeklassers van het voortgezet onderwijs. Ruim 188.000 leerlingen beantwoordden vragen over onder andere hun gezondheid en welbevinden, bewegen, middelengebruik en social media en gamen. Het onderzoek werd voor de vierde keer landelijk geharmoniseerd uitgevoerd (eerder in 2015, 2019 en 2021). Aan het onderzoek in 2023 deden 568 leerlingen uit Lingewaard mee. De landelijke data zijn afkomstig van het RIVM, Gezondheidsmonitor Jeugd, 2023. 9 Bron is de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021, GGD’en en RIVM. De meting in 2021 was een extra meting in het kader van het Gezondheidsonderzoek COVID-19.

Wiet/hasj ooit gebruikt

9,1

8,3

Wiet/hasj in de laatste 4 weken gebruikt

4,9

5,6

Ooit XTC, cocaïne, paddo’s, lachgas etc. gebruikt 10

(-)

2,6

Om deze cijfers van Lingewaard in context te plaatsen, zijn ook de cijfers van het gemiddelde alcoholen drugsgebruik in de regio Gelderland Midden over 2021 en 2023 in tabel 3 bij elkaar geplaatst. Daaruit komt naar voren dat in het gemiddelde ooit-gebruik van alcohol in de regio sprake is van een lichte daling (afname van 2%), evenals van het bingedrinken (bijna 2% afname), maar deze daling is minder sterk dan in Lingewaard en vindt op meerdere aspecten niet plaats (bij enkele items is sprake van een lichte toename). Tabel 4 Alcohol- en drugsgebruik minderjarige jongeren Gelderland Midden 2021- 2023 (in %) Onderwerp (in %)

GGD-regio GM 2021 30

GGD-regio GM 2023 28

Afgelopen 4 weken een of meer glazen alcohol

27

27,1

5 of meer drankjes op één gelegenheid in afgelopen 4 weken (bingedrinken) Dronken of aangeschoten ooit

18

16,2

21

23,4

Dronken of aangeschoten afgelopen 4 weken

13

13,7

Wiet/hasj ooit gebruikt

7

8,0

Wiet/hasj in de laatste 4 weken gebruikt

4

4,1

Ooit XTC, cocaïne, paddo’s, lachgas etc. gebruikt

nb

2,3

Alcohol gedronken ooit (glas of meer)

Drugsgebruik:

De cijfers over alcoholgebruik door minderjarigen in Lingewaard geven aan dat over de periode 20212023 sprake is van een daling in het gebruik. Dat geldt voor het ooit-gebruik van alcohol11 (afname van 7% naar 32,6%), het regelmatig drinken (afname van 6% naar 30,2%) 12 als voor het bingedrinken (afname van 5% naar 20,1%). Deze afname is sterker dan in de regio (in de regio is een gemiddelde daling van 2% in het ooitgebruik van alcohol en een daling van 1,7% in het bingedrinken). Er kan niet worden aangegeven in hoeverre deze daling in het alcoholgebruik onder minderjarigen in Lingewaard samenhangt met lokale maatregelen13. 10 Cijfers over harddrugsgebruik onder jongeren in Lingewaard zijn over 2021 niet bekend. 11 Het gaat hier om ooit-gebruik van alcohol, heel glas of meer. 12 Een van de doelstellingen in het GALA-akkoord 2023-2026 van de gemeente Lingewaard is het streven aan het eind van

de looptijd van dit plan niet meer boven het landelijk gemiddelde te zitten: ‘het aantal minderjarigen dat de afgelopen vier weken één of meer glazen alcohol heeft gedronken’, terug te brengen tot onder de 30%. Het landelijk gemiddelde op deze indicator is 27,3% (bron: GGD, Gezondheidsmonitor jeugd, 2023). 13 De mate waarin de daling wordt geconstateerd kan mede beïnvloed zijn door de gehanteerde onderzoeksmethodiek en (wisselende) deelname van scholen en leerlingen tijdens de coronaperiode (op basis van een steekproef) in 2021 en de

De daling in Lingewaard is ook groter dan de landelijke trend waarbij sprake is van een lichte afname van alcoholgebruik onder Nederlandse scholieren 14: tussen 2021 en 2023 is het ooit-gebruik gedaald van 31% naar 29,9%, het maandelijks gebruik is gedaald van 29% naar 27,3% en het bingedrinken is afgenomen van 19,7% naar 18,2%.

Oordeel ouders over drinken alcohol door kinderen Onderzoek wijst uit dat ouders in Lingewaard het alcoholgebruik door hun minderjarige kind(eren) relatief vaak goedkeuren (44% van de ouders) of er niets van zeggen (15%) 15. Dat is hoger dan de gemiddelde goedkeuring door ouders in Gelderland Midden: Tabel 5 Oordeel ouders alcoholgebruik minderjarige kinderen Lingewaard en Gelderland-Midden 2023 (in %) Houding ouders ten opzichte van alcoholgebruik (bij jongeren die heel glas of meer drinken) Ouders vinden het alcohol drinken van zijn/haar kind goed

Lingewaard (2023) 44

GGD-regio GM (2023) 32

Ouders vinden dat zijn/haar kind minder alcohol zou moeten drinken Ouders raden zijn/haar kind alcohol drinken af

2

5

26

29

Ouders verbieden zijn/haar kind alcohol te drinken

1

5

Ouders zeggen niets van het alcohol drinken van kind

15

13

Ouders weten niet dat zijn/haar kind alcohol drinkt

12

16

Locatie waar door jongeren wordt gedronken Er zijn enkele locaties en situaties waarbij door jongeren in Lingewaard met name alcohol wordt gedronken: bij vrienden, gedurende de kermisperiode in de feesttenten in de omgeving van de kermis (meestal als de kermis zelf al gesloten is), bij een zomerfeest of tentfeest en thuis. Jongeren onder de 18 jaar geven relatief weinig aan in de sportkantine, bij een vereniging of op straat, in een park of een andere plek buiten te drinken. In vergelijking met de locaties die jongeren in Gelderland Midden noemen, zijn in Lingewaard vooral de tentfeesten rondom de kermis en openbare feesten in de gemeente populair, wordt er relatief vaak thuis gedronken en zijn concerten/festivals en keten, jeugdhonken of schuren minder populair als plaatsen om te drinken. In Lingewaard zijn er geen concerten of festivals maar vooral lokale evenementen, vaak met feesttenten. Daarnaast zijn er ook geen echte jeugdhonken in Lingewaard.

onderzoeksaanpak en respons in 2023. Naast beperkingen in de aanpak die de betrouwbaarheid van de cijfers mogelijk aantast, is ook sprake van een beperkte vergelijkingsperiode van twee jaar. 14 Bronnen: Peilstationsonderzoek Scholieren/Leefstijlmonitor, Trimbos-instituut i.s.m. RIVM, 2003-2015, 2019 en 2023; HBSC-Nederland/Leefstijlmonitor, UU, Trimbos-instituut en SCP i.s.m. RIVM, 2017 en 2021. 15 Data verkregen uit aanvullende monitoringinformatie van de GGD Gelderland Midden.

Tabel 6 Locatie waar door minderjarige jongeren alcohol wordt gedronken Lingewaard en GelderlandMidden 2023 (in %) Waar wordt alcohol gedronken door jongeren

Lingewaard (2023) 48

GGD-regio GM (2023) 41

Bij vrienden/vriendinnen

77

73

In een café, disco/club, snackbar, restaurant, op een terras

19

22

Bij een concert of festival

25

33

Op de kermis, zomerfeest of tentfeest

49

26

-

3

In de sportkantine of bij een vereniging

12

8

Op straat, in een park of een andere plek buiten (niet op een terras) In een keet, jeugdhonk of schuur

11

13

18

26

Ergens anders

12

18

Thuis

Op een schoolfeest/schoolreis/excursie met school

Hoe komen (minderjarige) jongeren aan alcohol Jongeren in Lingewaard geven aan vooral aan alcohol te komen via een vriend of kennis en via hun ouders. Met name ouders spelen hierin in Lingewaard een grotere rol dan gemiddeld in andere gemeenten in de regio. Tabel 7 Wijze waarop minderjarige jongeren aan alcohol komen Lingewaard en Gelderland-Midden 2023 (in %) Hoe komen jongeren aan alcohol

Lingewaard (2023) 8

GGD-regio GM (2023) 11

Laat alcohol door anderen kopen (een vriend(in), kennis of vreemde) Krijgt alcohol van een vriend(in) of kennis

29

38

54

49

Krijgt alcohol van zijn/haar ouders/verzorgers

47

37

Krijgt alcohol van een andere volwassenen

27

25

Koopt alcohol zelf

Op basis van de voorgaande tabellen kan onder meer worden geconstateerd dat minderjarige jongeren in Lingewaard in openbare situaties (vooral bij tentfeesten) en ook thuis relatief makkelijk aan alcohol kunnen komen en dat ouders het alcoholgebruik van hun kinderen ook vaak goedkeuren. Er is, met andere woorden, een lokale cultuur waarin alcoholgebruik door minderjarige jongeren wordt gedoogd. Alcohol- en drugsgebruik jongvolwassenen Lingewaard Op basis van de monitor die in coronatijd door de GGD onder jongvolwassenen in gemeenten in Gelderland-Midden is afgenomen, zijn ook cijfers over de leeftijdsgroep 16 tot en met 25 jaar

bekend16. Daaruit komt naar voren dat ook jongvolwassenen in Lingewaard vaker alcohol drinken dan hun leeftijdsgenoten in Gelderland-Midden. Het ooit- en regelmatiger gebruik van softdrugs (wiet en hasj) in Lingewaard ligt lager dan onder jongvolwassenen in de regio. Ook het ooit-gebruik van harddrugs ligt volgens deze cijfers iets lager; het regelmatig gebruik onder de groep harddrugsgebruikers is vergelijkbaar tussen jongeren uit Lingewaard en de regio. Tabel 8 Alcohol- en drugsgebruik jongvolwassenen Lingewaard en GGD-regio GM, 2022 (in %) Onderwerp (in %)

Lingewaard 2022 91

GGD-regio GM 2022 85

Afgelopen 4 weken een of meer glazen alcohol

80

76

Zware drinker (minstens 1x per week 6 glazen (m) dan wel 4 (v) glazen of meer per dag)

18

16

Wiet/hasj ooit gebruikt

32

43

Wiet/hasj in de laatste 4 weken gebruikt

11

14

Ooit XTC, cocaïne, paddo’s, lachgas e.d. gebruikt

22

27

XTC, cocaïne, paddo’s, lachgas e.d. in laatste 4 weken gebruikt

9

8

Afgelopen 12 maanden alcohol gedronken

Drugsgebruik:

2.2.2

Kwalitatieve indicaties

Naast de kwantitatieve ‘self report’ gegevens uit de GGD- en CBS-onderzoeken, zijn ook meer kwalitatieve indicaties van het alcohol- en drugsgebruik door jongeren in het onderzoek verzameld. Op basis van gesprekken met professionals, vrijwilligers van verenigingen en met jongeren en ouders in de verschillende dorpskernen in Lingewaard is een globaal beeld verkregen van dit gebruik en van opvattingen over dit gebruik. Alcohol Uit de (straat)interviews met ouders, jongeren en met professionals komt naar voren dat het drinken op jongere leeftijd (onder de 18 jaar) in Lingewaard als ‘normaal’ wordt beschouwd en ook in huiselijke kring wordt geaccepteerd. De eerste kennismaking met alcohol vindt veelal thuis plaats, waarbij ook vrienden worden uitgenodigd om te komen drinken, met goedkeuring van de ouders. Ouders faciliteren dit ook door eigen ruimtes (zoals garages) in te richten zodat de jongeren daar zelfstandig een feestje, met alcohol, kunnen vieren. Geïnterviewde ouders geven aan dat zij het verstandiger achten om de kinderen thuis onder ‘toezicht’ te laten kennismaken met alcohol en niet buitenshuis aangezien men er dan ook minder zicht op heeft. Voor een deel is deze mening te vatten onder de noemer ‘cultuur’, waarin alcoholgebruik ook op jongere leeftijd in de gemeenschap in brede

16 Jongvolwassenen corona monitor 2022, Gemeenten Gelderland-Midden. Uitgave GGD Gelderland-Midden, maart 2023.

In Gelderland Midden hebben in totaal 3.034 jongeren aan de monitor deelgenomen, waaronder 156 jongeren uit Lingewaard. De antwoordcategorieën komen niet overeen met de monitor onder minderjarige jongeren en zijn in dit kader niet goed vergelijkbaar.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=ee1c2e8f-486c-49ca-a26e-dfaecda2da4e