Onderzoek 'Wat leeft rondom Elderhoeve'
Tekst van het document
Wat leeft rondom azc Elderhoeve? Onderzoek naar de ervaringen van buurtbewoners en samenwerkingspartners rond azc Elderhoeve
Februari 2024
In opdracht van
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Wat leeft rondom azc Elderhoeve In december 2023 en januari 2024 vertelden meer dan 100 bewoners uit Elden en Elderveld, winkeliers en werknemers van het kantorenpark over hun ervaringen met azc Elderhoeve. En wat zij ervan vinden als dit centrum zou blijven. Ook het Dorsplatform Elden sprak zich uit en drie betrokken vrijwilligersorganisaties. In diezelfde periode stonden 13 organisaties stil bij hun onderlinge samenwerking om binnen en buiten het azc te zorgen voor een leefbaar en veilig klimaat. Zij keken terug op de ‘formele’ afspraken, deelden hun ervaringen en trokken lessen.
Hoe ervaart u het wonen en werken in de buurt van het AZC Elderhoeve?
Zo brachten de onderzoekers een breed palet aan ervaringen en meningen in beeld. Met een set aanbevelingen en tips, voor de situatie dat het AZC blijft. Om de buurt meer te verbinden aan de bewoners van het azc. En om de samenwerking te versterken.
Kom langs en vertel erover Op 14, 15 en 16 december is onderzoeksbureau 7Zebra’s in de buurt om uw verhaal te horen. Zij werken in opdracht van de gemeente Arnhem. Op drie dagen en vier verschillende plekken kunt u bij de onderzoekers langs om te vertellen over uw ervaringen. U bent welkom bij de zwarte bus.
Onderzoekers maken onderscheid tussen omwonenden en aanwonenden, omdat de ervaringen verschillen. Omwonenden zijn mensen die in Elden of Elderveld (oostelijk van de Hollandweg) wonen. Aanwonenden zijn directe buren van het azc.
STRAATGESPREKKEN
Deel uw ervaringen over: • Leefbaarheid en gastvrijheid • Veiligheidsbeleving • Incidenten en meldingen • Communicatie en ontmoetingen • Toekomst van het AZC
Op de achterzijde ziet u waar u de schoolbus kunt bezoeken.
6
In opdracht van
Al deze mensen en organisaties deden mee aan het onderzoek dat onderzoeksbureau 7Zebra’s in opdracht van de gemeente Arnhem uitvoerde. De gespreksresultaten helpen de burgemeester en wethouders om te besluiten of de overeenkomst met het COA verlengd gaat worden of niet.
2
48
Elderveld
34 Elden
Gemeente Arnhem gaf voor dit onderzoek de volgende vier onderzoeksvragen mee:
AZC
1. W at zijn de ervaringen van de huidige buurtbewoners met azc Elderhoeve over de afgelopen periode? 2. H oe is de samenwerking tussen de verschillende partners betrokken bij azc Elderhoeve? 3. Z ijn de afspraken uit het addendum bij de bestuursovereenkomst nageleefd? 4. H oe heeft de leefbaarheid en veiligheid in de buurt van azc Elderhoeve zich ontwikkeld in de periode 2020 t/m 2023?
33
meer dan 100 gesprekken met mensen die in de buurt wonen of werken
Onderzoeksbureau 7Zebra’s dook in de stukken, ging de straat op, voerde gesprekken in en bij de bus, het winkelcentrum, in huiskamers en organiseerde een groepsgesprek in de Elderhoeve.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
Op 14, 15, 16 december 2023
3 buslocaties
bewoners winkeliers werknemers Gelders Poort
2
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Ervaringen van mensen die in de buurt werken en wonen (onderzoeksvraag 1)
Conclusies 1. Over de locatie De meeste mensen die in de buurt wonen en werken merken niet veel van het azc als locatie. Het azc ligt in een afgezonderde hoek van Elden. Er is weinig verbinding. Lang niet iedereen weet dat er een azc in de buurt is. Dat ligt anders voor diegenen die vrijwilligerswerk doen met en voor azc-bewoners. En voor naaste buren van het azc: een aantal aanwonenden. Zij kennen de azc locatie. 2. Over de azc-bewoners Ongeveer een derde van de omwonenden heeft zijdelings contact met de bewoners van het azc. Zij groeten elkaar op de bankjes naast het fietspad, in het park en het winkelcentrum. Vooral vrijwilligers hebben direct contact met bewoners. Winkeliers zien bewoners in hun winkel. 3. Over het maatschappelijk belang Meerdere om- en aanwonenden geven aan dat zij de meerwaarde zien van een azc in de buurt. Zij vinden het waardevol om mensen uit verschillende culturen te kennen, en zien dit ook als belangrijk voor de opvoeding van hun kinderen. Er is bij deze groep behoefte aan meer contact met bewoners van het azc en aan meer gezamenlijke activiteiten. 4. Over veiligheid en overlast De meerderheid van de mensen die in de buurt wonen en werken heeft nauwelijks negatieve ervaringen met het azc en haar bewoners en voelt zich veilig in de buurt. Een aantal aanwonenden ervaart wel overlast.
Zoals schreeuwende mensen bij de ingang van het azc, geluid van spelende kinderen aan de voorzijde van het gebouw, parkeer- en verkeersoverlast, verlichting van kantoren die ’s nachts aanblijft, een dronken persoon op straat, rommel rondom de container. Ook de meeste winkeliers die werden gesproken ervaren enige overlast. Het gaat dan om onbeschoft, hinderlijk en/of vrouwonvriendelijk gedrag, winkeldiefstal en ‘hangers’. De taalbarrière maakt het soms lastig om met elkaar te communiceren en bepaalde regels uit te leggen, zoals het gebruik van een winkelmandje of de steekproef bij de zelfscan. Omwonenden en winkeliers vertellen meer last te hebben van Arnhemse jongeren rondom het winkelcentrum dan van azc-bewoners.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
5. Over communicatie Regulier contact Mensen die in de buurt wonen en werken weten weinig over het azc. Er is geen regulier contact tussen bedrijven op het kantorenpark en winkeliers in winkelcentrum Elderhof met het COA. Het azc verspreidt vier keer per jaar huis-aan-huis een nieuwsbrief in Elden. Het azc heeft een Facebook en Instagram account. Één keer per jaar is er burendag en één keer per jaar een open dag op het azc. Direct contact tussen omwonenden, aanwonenden en het COA verloopt via bewonersbijeenkomsten die twee keer per jaar worden georganiseerd. De opkomst van omwonenden is laag en ervaringen met deze bijeenkomsten zijn niet positief. Er is geen regulier contact tussen de aanwonenden en de gemeente Arnhem. Dat wordt als een gemis ervaren. Bejegening Meerdere aanwonenden ervaren niet serieus genomen te worden wanneer zij meldingen doen. “Wij krijgen altijd de vraag terug of het wel van het azc is.” Voor hen is het bewonersoverleg geen prettige setting om hun punten onder de aandacht te brengen. Zij ervaren dat kritische inbreng door andere deelnemers wordt genuanceerd of gebagatelliseerd. Het geeft hen het gevoel dat ze zich moeten verdedigen. 6. Over het voortbestaan Meer dan de helft van de gesprekspartners staat positief tegenover de situatie dat het azc blijft, een derde is neutraal en een op de 10 staat er negatief tegenover.
Omwonenden geven aan dat we als maatschappij verantwoordelijkheid moeten nemen voor de opvang van vluchtelingen. Tegengeluiden gaan vooral over het onderscheid tussen ‘echte’ vluchtelingen (gezinnen uit oorlogsgebieden) en ‘gelukszoekers’ (jonge mannen in gammele bootjes). Over mensen die niet weg willen (terugkeerders). En over het woningtekort. Aanwonenden zijn niet tegen de opvang van vluchtelingen, maar vinden dat nu anderen aan de beurt zijn om de lasten van de asielopvang te dragen. Ze willen perspectief. Tot wanneer gaat het nog duren?
3
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Ervaringen van samenwerkende organisaties (onderzoeksvraag 2) 7. Over de samenwerking tussen professionele partners De samenwerking tussen professionele partners draait om veiligheid, leefbaarheid, de relatie tussen azc-bewoners en aan- en omwonenden. Ook de zorg aan azc-bewoners is een belangrijk thema: in het azc wonen relatief veel mensen met een handicap en met een psychische aandoening. Het Multidisciplinair overleg (MDO) loopt goed en conform het kader multidisciplinair overleg, opgesteld in mei 2019. De samenwerkende organisaties zijn over het algemeen tevreden over hoe het gaat. Er is veel onderling contact, de lijnen zijn kort en de afspraken worden nagekomen die de gemeente Arnhem in 2021 aanvullend maakte met het COA. Zij krijgen weinig klachten over azc Elderhoeve. Aanwonenden melden de door hen ervaren overlast meestal bij de locatiemanager van het azc. Binnen het azc wordt gemerkt dat ‘veiligelanders’, die meestal voor meer overlast zorgen, hun gedrag aanpassen omdat ze samenwonen met gezinnen met kinderen met een handicap. De partners zijn het erover eens dat de communicatie met bewoners van Elden en Elderveld versterkt moet worden. Hun gedeelde wens is om de relatie met beide wijken te verstevigen: Elden én Elderveld. Daar hoort het ‘goede gesprek’ bij met alle betrokkenen.
In het bijzonder met de bewoners en winkeliers die zich kritisch uitlaten over het azc en haar bewoners.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
4
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Afspraken uit de bestuursovereenkomst (onderzoeksvraag 3)
Ontwikkeling leefbaarheid en veiligheid (onderzoeksvraag 4)
8. Over de bestuursovereenkomst Het COA geeft uitvoering aan de afspraken die in 2021 zijn vastgelegd in het addendum bij de bestuursovereenkomst tussen COA en gemeente Arnhem over azc Elderhoeve.
9. Over de ontwikkeling van leefbaarheid en veiligheid in de buurt Op basis van de Arnhemse Leefbaarheid en Wijken Monitor (meting 2021) is af te leiden dat de bewoners van Elden een consistent hoge waardering hebben voor woonomgeving, veiligheid en leefbaarheid. In de wijk Elderveld ligt de waardering voor de woonomgeving, veiligheid en leefbaarheid op het Arnhems gemiddelde. Het aantal meldingen overlast en cijfers criminaliteit in deze wijk ligt onder het Arnhemse gemiddelde.
In de addendumafspraken staat niets over de rol en inzet van het Team Leefomgeving (TLO) van de gemeente. Terwijl de rol van Team Leefomgeving (TLO) binnen de gemeente is: 1. Aansluiten bij wat leeft in de wijken en samen met wijkbewoners kijken wat nodig is, en 2. Bevorderen dat gemeentelijke taken op het gebied van sociale en fysieke leefbaarheid op maat voor de wijk worden uitgevoerd. TLO Elden sluit aan bij de bewonersbijeenkomsten.
Bestuursovereenkomst COA-gemeente Inhoud addendum Afspraken over veiligheid/leefbaarheid en de relatie tussen AZC-bewoners en omwonenden: • Ter bevordering van de veiligheid en de leefbaarheid in en rondom het opvangcentrum draagt het COA zorg voor het organiseren van fietslessen voor bewoners en het opruimen van rommel in een straal van 150 meter rondom het Opvangcentrum.
Afspraken over zorg en de zorgketen:
• Het COA organiseert twee keer per jaar een bewonersbijeenkomst die tot doel heeft de relatie tussen de omwonenden en het Opvangcentrum goed te laten verlopen. In bijlage 2 van het addendum staan meer gedetailleerde afspraken hierover.
• De afspraken over de inzet van jeugdhulp worden samen met deze partners herijkt. Het doel is dat de inzet van jeugdhulp verloopt via het Sociaal Wijkteam.
• Het COA organiseert samen met bewoners en partners in de wijk verschillende activiteiten die ontmoeting en verbinding tussen AZC-bewoners en omwonenden stimuleren.
• Het COA heeft een signalerende rol op het Opvangcentrum als het gaat om de inzet van jeugdhulp, huiselijk geweld en kindermishandeling. Het COA draagt zorg dat het Sociale Wijkteam tijdig wordt betrokken.
• Het COA organiseert een multidisciplinair overleg (MDO). Dit is een structureel periodiek overleg tussen het COA en lokale (zorg)ketenpartners. Aan dit overleg nemen standaard deel het COA, GZA en de POH GGZ. Op uitnodiging kunnen indien nodig ook andere (zorg)ketenpartners incidenteel deelnemen aan het MDO. De invulling van het MDO staat verder beschreven in het kader Multidisciplinair Overleg van mei 2019.
• Het COA spant zich in zoveel mogelijk (maatschappelijke) stageplaatsen, werkervaringen en afstudeerplaatsen op het Opvangcentrum aan te bieden met daarbij ook aandacht voor statushouders die woonachtig zijn binnen de gemeente Arnhem.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
5
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Aanbevelingen en tips aan de gemeente Arnhem GA BUURTMAKEN Bouw 1op1 relaties op met aanwonenden. Erken de overlast die aanwonenden ervaren en zoek samen naar een oplossing. Betrek het COA daarbij. Leg afspraken schriftelijk vast en koppel deze terug, zodat ook bij personeelswisselingen duidelijk is wat er is afgesproken. Zet ook in op communicatie met mensen die in Elderveld wonen. Communiceer niet alleen met mensen uit Elden - waar het azc staat. Juist in Elderveld maken veel azc-bewoners gebruik van het park en doen zij boodschappen. Stuur erop dat nieuwsbrieven van het azc in beide wijken worden verspreid. Maak met het COA afspraken over buurtmaken: • versterk de relatie met winkeliers in winkelcentrum Elderhof en bedrijven op kantorenpark De Gelderse Poort. Een vaste contactpersoon kan daarbij helpen; • leg contact met het jongerenwerk dat actief is met de jeugdaanpak in Elderveld. Maak afspraken met de twee teams Leefomgeving (TLO) Elderveld/Schuytgraaf en Elden/De Laar over het contact met de buurt over het azc. Neem deze afspraken op in de nieuwe bestuursovereenkomst (in geval van verlenging).
BLAAS HET BEWONERSOVERLEG NIEUW LEVEN IN Maak het bewonersoverleg aantrekkelijk door: • met het COA een opzet te kiezen die aansluit bij wat er speelt: agenda opstellen met mede-voorbereiders, wisselende werkvormen inzetten die uitnodigen om open en eerlijk met elkaar te praten; NB. Ga met aanwonenden die overlast ervaren 1op1 in gesprek.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
WAARDEER EN STIMULEER DE ONTMOETING Waardeer samen met het COA de rol die vrijwilligersorganisaties nu al spelen. Met hun vrijwilligers (die soms ook buurtbewoner zijn) leggen zij de verbinding tussen azc-bewoners en de buurt door oog te hebben voor het waardevolle contact van mens tot mens dat ontstaat door de vrijwillige activiteiten.En hernieuw het contact tussen de Meedoenbalie van het azc en voetbalvereniging Eldenia. Verken met omwonenden die aangeven meer contact te willen hebben met azc-bewoners wat hun ideeën daarover zijn. Onderzoek de mogelijke verbinding met: • de vrijwilligers en de activiteiten waarbij aangehaakt kan worden; • de vraagstukken van de buurt: groenonderhoud, eenzaamheid, activiteiten voor de jeugd, meer bewegen; • het verenigingsleven in Elden en Elderveld, ondernemers in het kantorenpark en winkeliers in het winkelcentrum. Maak afspraken met de partijen achter de Meedoenbalie over een actieve, outreachende rol.
INVESTEER MET ELKAAR IN DE RELATIE Het draait om het goede gesprek • juist in deze tijd waarin het vraagstuk van de Vluchtelingenopvang leeft in de samenleving.
6
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Inhoudsopgave Samenvatting, conclusies en aanbevelingen 1. Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4
Aanleiding en doel evaluatie Vraagstelling van het onderzoek Onderzoeksproces Leeswijzer
2. Ervaringen van mensen die in de buurt wonen, werken en ondernemen 2.1 Gesprekken in de buurt 2.2 Over de gesprekspartners 2.3 Kenmerkend voor de buurt 2.4 Verbinding tussen buurt en azc 2.5 Hoofdlijnen uit de gesprekken 2.6 Leefbaarheid, veiligheidsbeleving, overlast, incidenten en meldingen 2.7 Communicatie met COA en gemeente 2.8 Waarde van het azc en activiteiten met de buurt 2.9 Toekomst van azc Elderhoeve 2.10 Bevindingen
3. Samenwerking tussen verschillende partnerorganisaties 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Bij het azc betrokken partners en hun rollen Samenwerking tussen partnerorganisaties Beoordeling leefbaarheid en veiligheid in en om het azc Geleerde lessen Bevindingen
4. Naleving afspraken addendum bij bestuursovereenkomst gemeente-COA 4.1 Aanleiding en doel van de afspraken in het addendum 4.2 Uitvoering afspraken over veiligheid/leefbaarheid en de relatie tussen AZC-bewoners en omwonenden 4.3 Uitvoering afspraken over zorg en de zorgketen 4.4 Bevindingen
5. Ontwikkeling leefbaarheid en veiligheid in de buurt 5.1 5.2 5.3
Ontwikkeling leefbaarheid Ontwikkeling veiligheid en overlast Bevindingen
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
2 8 8 8 9 10
11
Bijlagen
37
Bijlage 1: Feiten en cijfers over azc Elderhoeve Bijlage 2: Adviezen van omwonenden aan gemeente, COA, politie en/of andere organisaties Bijlage 3: Addendum bij bestuursovereenkomst COA – gemeente Arnhem Bijlage 4: Overzicht bewonersbijeenkomsten azc Elderhoeve Bijlage 5: Aankondigingsbrieven onderzoek Bijlage 6: Samenvatting
38 39 40 42 43 46
11 13 13 14 14 15 16 17 18 18
19 19 20 20 20 21
22 22 22 25 28
29 29 33 36
7
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
1. Inleiding 1.1
Aanleiding en doel evaluatie
1.2
In 2015 is besloten om asielzoekerscentrum Elderhoeve (hierna: azc Elderhoeve) te vestigen in de Arnhemse wijk Elden. Toen de tijdelijke bestuursovereenkomst tussen gemeente en COA afliep, is op 18 april 2021 de locatie Elderhoeve formeel verlengd met een bestuursovereenkomst voor de duur van vier jaar. Hierbij is de afspraak gemaakt dat de gemeente voor 18 april 2024 een besluit over eventuele verdere verlenging neemt. Ter voorbereiding op dit besluit voert de gemeente Arnhem onderzoek uit. Centraal staat de vraag: ‘Wat zijn de ontwikkelingen in de stad, in Elden en op het gebied van asiel die invloed hebben op Elderhoeve?’ Hierbij wordt ingezoomd op drie onderdelen: 1) de juridische grondslag/ urgentie, 2) ervaringen buurtbewoners en samenwerkingspartners (sociale vraagstukken) en 3) financiën1. De resultaten van het onderzoek zijn tegelijkertijd input om afspraken te maken over de toekomst van Elderhoeve. De gemeente Arnhem heeft onderzoeksbureau 7Zebra’s gevraagd het tweede onderdeel van de evaluatie uit te voeren. Bij dit evaluatieonderzoek zullen – zo is aan de raad toegezegd - dezelfde thema’s aan de orde komen als in de evaluatie die in 2020 is uitgevoerd, te weten: leefbaarheid, veiligheidsbeleving, incidenten, communicatie en toekomst. Het onderzoek vindt plaats in een periode met veel maatschappelijke discussie over de opvang van asielzoekers.
Het onderwerp leeft in de samenleving.
‘Wat zijn de ontwikkelingen in de stad, in Elden en op het gebied van asiel die invloed hebben op Elderhoeve?’
Vraagstelling van het onderzoek
Gemeente Arnhem gaf voor dit deelonderzoek de volgende vier onderzoeksvragen mee:
1. Wat zijn de ervaringen van de huidige buurtbewoners met azc Elderhoeve over de afgelopen periode? Hoe ervaren de mensen die in de buurt van azc Elderhoeve wonen, werken en ondernemen het wonen en werken in de buurt van azc Elderhoeve? Wat willen zij daarover vertellen? En hoe kijken zij aan tegen de situatie dat het azc zou blijven? 2. Hoe is de samenwerking tussen de verschillende partners betrokken bij azc Elderhoeve? Om zowel binnen als buiten het azc te zorgen voor leefbaarheid en veiligheid wordt er door het COA en de gemeente samengewerkt met verschillende partijen. Hoe ervaren de partners de samenwerking? En welke lessen trekken zij uit de samenwerking? 3. Zijn de afspraken uit het addendum bij de bestuursovereenkomst nageleefd? Begin 2016 is er een bestuursovereenkomst gesloten tussen het COA en de gemeente Arnhem. Na de evaluatie in 2020 en het verlengingsbesluit van het college is daar een addendum aan toegevoegd. De vraag die nu voorligt is of de afspraken uit het addendum zijn nageleefd. 4. Hoe heeft de leefbaarheid en veiligheid in de buurt van azc Elderhoeve zich ontwikkeld in de periode 2020 t/m 2023? Wat is er af te leiden uit de Arnhemse Leefbare Wijken-Monitor (AWM) en cijfers over geregistreerde overlastmeldingen, meldingen openbare ruimte en geregistreerde criminaliteit?
Gemeente Arnhem, (2023), Onderzoeksplan Evaluatie azc Elderhoeve.
1
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
8
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
1.3
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Onderzoeksproces
Het onderzoeksproces ziet er op hoofdlijnen als volgt uit.
7 NOVEMBER
17 NOVEMBER
2E HELFT NOVEMBER
DECEMBER
11 JANUARI
FEBRUARI
Startgesprek met opdrachgever gemeente Arnhem
Vraaggesprek met wijkmanager, locatiemanager azc
Ontwikkeling gespreksmateriaal
In gesprek met de buurt
Brede bijeenkomst met samenwerkingspartners
Rapportage met samenvatting
Zie volgende pagina voor de toelichting
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
9
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
1.4
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Startgesprek met opdrachtgever en verzending aankondigingsbrieven Tijdens een startgesprek met de opdrachtgever zijn afspraken gemaakt over de uitvoering van het onderzoek. De gemeente heeft medio november 2023 aankondigingsbrieven verstuurd naar aanwonenden, omwonenden en bedrijven in de buurt van het azc. De brieven zijn te vinden in bijlage 5 van dit rapport.
In gesprek met de buurt Met een opvallende bus en op maat gemaakt gespreksmateriaal trokken de onderzoekers op donderdag 14, vrijdag 15 en zaterdag 16 december 2023 de buurt in om in gesprek te gaan met mensen die in de buurt van het azc wonen, werken en ondernemen. Om hier bekendheid aan te geven zijn er flyers verspreid en posters (zie pagina 12) opgehangen in de buurt.
Vraaggesprek met wijkmanager en locatiemanager azc Op 17 november heeft bij het azc een vraaggesprek plaatsgevonden met de locatiemanager van azc Elderhoeve en de wijkmanager van Team Leefomgeving (TLO) van Elden/De Laar (hierna: TLO Elden). Met hen is uitgebreid gesproken over de wijze waarop uitvoering is gegeven aan de afspraken uit het addendum die gaan over leefbaarheid en veiligheid.
Brede bijeenkomst met samenwerkingspartners Op 11 januari 2024 kwamen 23 vertegenwoordigers van 13 genodigde organisaties die betrokken zijn bij het azc bijeen. In het azc gingen zij in gesprek over de onderlinge samenwerking en over de wijze waarop uitvoering is gegeven aan de afspraken uit het addendum die gaan over zorg en de zorgketen. Van de bijeenkomst is een terugkoppeling opgesteld en in concept voorgelegd aan de deelnemers.
Ontwikkeling gespreksmateriaal Om in gesprek te gaan met mensen die in de buurt van het azc wonen, werken en ondernemen zijn straatgesprekken gevoerd. Het doel is om zich te krijgen op hun ervaringen met het azc en haar bewoners. Om open gesprekken te kunnen voeren is gekozen voor een werkwijze waarbij mensen uitgenodigd worden te vertellen over hun ervaringen. Ter voorbereiding op deze gesprekken is een schrijfplaat ontwikkeld (zie pagina 12). Deze is bedoeld om goed vast te leggen wat er tijdens een gesprek is gezegd door de gesprekspartners.
Opstellen rapportage Op basis van de gevoerde gesprekken, de bijeenkomst en bestudeerde documenten (raadsbrieven, verslagen van de bewonersoverleggen etc) is de rapportage opgesteld. Er is voor gekozen om de resultaten tevens weer te geven in de vorm van een samenvatting, zodat de gemeente op een compacte en overzichtelijke manier de resultaten aan de buurt kan terugkoppelen. De samenvatting is als bijlage 6 in dit rapport opgenomen.
Leeswijzer
De opbouw van het rapport volgt de vier onderzoeksvragen. In hoofdstuk 2 staan de ervaringen van mensen die in de buurt wonen, werken en ondernemen met azc Elderhoeve centraal. Hoofdstuk 3 gaat over de samenwerking tussen de partnerorganisaties. In hoofdstuk 4 komt de naleving van de afspraken in het addendum bij de bestuursovereenkomst tussen COA en gemeente Arnhem aan de orde. Hoofdstuk 5 gaat in op de ontwikkeling van de leefbaarheid en veiligheid in de buurt.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
10
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 5
Bijlagen
2. Ervaringen van mensen die in de buurt wonen, werken en ondernemen In dit hoofdstuk staan de ervaringen van mensen die in de buurt van azc Elderhoeve wonen, werken en ondernemen centraal.
2.1
Gesprekken in de buurt
Op donderdag 14, vrijdag 15 en zaterdag 16 december 2023 voerden de onderzoekers straatgesprekken met mensen die in de buurt van het azc wonen, werken en ondernemen. Met een opvallende bus trokken zij de buurt in. Op woensdag 3 januari 2024 is aanvullend nog gesproken met een aantal winkeliers in winkelcentrum Elderhof. Voorafgaand aan de gesprekken heeft de gemeente medio november het onderzoek aangekondigd in een brief aan de aan- en omwonenden en de bedrijven in de buurt en hen uitgenodigd om ervaringen met de onderzoekers te delen. De 17 aanwonenden werd de mogelijkheid geboden om thuis of op een andere locatie 1-op-1 in gesprek te gaan met de onderzoekers. Hier heeft één huishouden gebruik van gemaakt. Met twee andere aanwonenden zijn straatgesprekken gevoerd.
6 2
Elderveld
34 Elden
AZC
33
Meer dan 100 gesprekken met mensen die in de buurt wonen of werken
3 buslocaties
Op 14, 15, 16 december 2023
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
DATUM
TIJD
Waterspeeltuin Elderveld (einde van de Alblasserdamstraat) Terras Commanderie kantorenpark Gelderse Poort (zonder bus)
Donderdag 14 december
09:30 - 11:00 uur en 13:30 - 17:00 uur
Donderdag 14 december
11:30 - 13:00 uur
Brink Elden
Vrijdag 15 december
10:00 - 16:00 uur
Winkelcentrum Elderhof (bij de Zeeman)
Zaterdag 16 december
10:00 - 16:00 uur
Er zijn gesprekken gevoerd aan het eind van de Alblasserdamstraat (nabij de waterspeeltuin) in Elderveld, bij de Commanderie op Kantorenpark Gelderse Poort, op De Brink in Elden en bij het winkelcentrum Elderhof in Elderveld. Om ervaringen en verhalen van bewoners uit eerste hand te horen zijn er ook gesprekken gevoerd door ambtelijk beleidsbetrokkenen van de gemeente. De ingevulde schrijfplaten en gespreksnotities zijn verwerkt in een digitaal bestand.
De onderzoekers stonden met hun bus op de volgende plekken.
48
LOCATIE
bewoners winkeliers
Er is bewust gekozen voor straatgesprekken om in contact te komen met de mensen die ook echt in de nabijheid van het azc wonen en werken. Dit om goed inzicht te krijgen in de persoonlijke en daadwerkelijke (feitelijke) ervaringen van de mensen die in de buurt wonen, werken en ondernemen met het azc en haar bewoners. De gedachte is dat het op deze manier voor iedereen toegankelijk en makkelijk is om ervaringen te delen. Dit in tegenstelling tot schriftelijke en/of digitale vragenlijsten waarbij een bepaalde taal- en/of digivaardigheid nodig is. Dit pakte goed uit aan het eind van de Alblasserdamstraat en bij winkelcentrum Elderhof. De onderzoekers ontmoetten daar volop passanten met wie een gesprek werd aangeknoopt. Op de Brink in Elden kwamen relatief weinig mensen bij de bus langs. De onderzoekers besloten daarop om niet bij de bus te blijven wachten, maar om door Elden te gaan wandelen. Op straat hebben zij willekeurig bewoners aangesproken en gevraagd naar hun ervaringen met het azc. Dat leverde een breder beeld aan ervaringen op. ‘Mensen zoals ik die er negatief over denken, die laten zich niet horen bij de bus. Voor je het weet word je voor racist uitgemaakt.’
werknemers Gelders Poort
11
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 1
Hoe ervaart u het wonen en werken in de buurt van het AZC Elderhoeve? Op 14, 15 en 16 december is onderzoeksbureau 7Zebra’s in de buurt om uw verhaal te horen. Zij werken in opdracht van de gemeente Arnhem.
Hoofdstuk 5
Hoe ervaart u het wonen en werken in de buurt van AZC Elderhoeve?
Hoe ervaart u het wonen en werken in de buurt van het AZC Elderhoeve?
Kom langs en vertel erover
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 3
Bijlagen
3
Hoe lang woont/werkt u al in de buurt?
Is dat: positief / neutraal / negatief?
En waarom?
Bent u omwonende / direct aanwonende / ondernemer / werknemer / bewoner azc / overige?
Welk advies heeft u voor de gemeente, het COA, de politie of een andere organisatie?
Kom langs en vertel erover 1
Hebben de bewoners in deze buurt contact met elkaar?
De buurt & ontmoeting
Wat kenmerkt deze buurt? 3 trefwoorden
Op 14, 15 en 16 december is onderzoeksbureau 7Zebra’s in de buurt om uw verhaal te horen. Zij werken in opdracht van de gemeente Arnhem.
Op drie dagen en vier verschillende plekken kunt u bij de onderzoekers langs om te vertellen over uw ervaringen. U bent welkom bij de zwarte bus.
Toekomst
Hoe kijkt u aan tegen de situatie dat het azc zou blijven?
4
Over u
Wat is uw naam? Mag ook anoniem Wat heeft u met de buurt?
Is er verbinding tussen de buurt en het azc? Wilt u de resultaten van het onderzoek ontvangen? Ja Nee
Wat is uw leeftijd?
Postadres:
Deel uw ervaringen over: • Leefbaarheid en gastvrijheid • Veiligheidsbeleving • Incidenten en meldingen • Communicatie en ontmoetingen • Toekomst van het AZC
Op drie dagen en vier verschillende plekken kunt u bij de onderzoekers langs om te vertellen over uw ervaringen. U bent welkom bij de zwarte bus. Deel uw ervaringen over: • Leefbaarheid en gastvrijheid • Veiligheidsbeleving • Incidenten en meldingen • Communicatie en ontmoetingen • Toekomst van het AZC
Op de achterzijde ziet u waar u de schoolbus kunt bezoeken.
In opdracht van
Waar vindt u de onderzoekers? LOCATIE
DATUM
TIJD
Donderdag 14 december
09:30 - 11:00 uur en 13:30 - 17:00 uur
1
Waterspeeltuin Elderveld (einde van de Alblasserdamstraat)
2
Terras Commanderie kantorenpark Donderdag 14 december Gelderse Poort (zonder bus)
11:30 - 13:00 uur
3
Brink Elden
Vrijdag 15 december
10:00 - 16:00 uur
4
Winkelcentrum Elderhof (bij de Zeeman)
Zaterdag 16 december
10:00 - 16:00 uur
Voorzijde praatplaat 3
2
TIJD 09:30 - 11:00 uur en 13:30 - 17:00 uur
1
Waterspeeltuin Elderveld (einde van de Alblasserdamstraat)
Donderdag 14 december
2
Terras Commanderie kantorenpark Gelderse Poort (zonder bus)
Donderdag 14 december
11:30 - 13:00 uur
3
Brink Elden
Vrijdag 15 december
10:00 - 16:00 uur
4
Winkelcentrum Elderhof (bij de Zeeman)
Zaterdag 16 december
10:00 - 16:00 uur
Ervaringen met het azc en haar bewoners
Hoe ervaart u het wonen/werken in de buurt van azc Elderhoeve? Wat merkt u van het azc?
Kom langs!
2
De koffie staat klaar.
Communicatie
Activiteiten en ontmoetingen
In opdracht van
4
3
2
Leefbaarheid en gastvrijheid
Wat wilt u daarover vertellen? Wat zijn uw ervaringen?
Poster 1
Tot slot
Heeft u alles kunnen vertellen dat u wilde? Wilt u ons als onderzoekers nog iets meegeven?
In opdracht van
1
DATUM
5
Waar? Spreekt u ze wel eens?
Voor onderdeel 2: zie andere zijde
4
LOCATIE
Ontmoet u wel eens bewoners of medewerkers van het azc?
Als er iemand is die wij zeker moeten spreken, wilt u diegene dan naar ons toe sturen?
Voorzijde flyer
Waar vindt u de onderzoekers?
Wilt u aanwijzen op de kaart waar u woont/werkt? Elden Alblasserdamstraat e.o. Elderhofseweg/fietspad Petten/Breezand/Driemond Winkelcentrum Elderhof Kantorenpark Gelderse Poort Anders:
Veiligheidsbeleving
Incidenten en meldingen
Flyer, poster en gespreksmateriaal
Waarde van het AZC
Hoort u wel eens verhalen over azc Elderhoeve en haar bewoners? Welke? Heeft u zelf die ervaring ook?
Datum en locatie gesprek: 14 december waterspeeltuin e.o. 14 december Commanderie 15 december Brink Elden 16 december winkelcentrum Elderhof Naam interviewer:
Kom langs!
Nummer praatplaat:
De koffie staat klaar. Voor onderdeel 3: zie andere zijde
In opdracht van
In opdracht van
Achterzijde flyer
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
Achterzijde praatplaat
12
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
De keuze voor straatgesprekken bleek dus soms een drempel op te werpen voor mensen die zich liever anoniem of negatief wilden uitlaten over het azc. Ook viel op dat er relatief veel mensen naar de bus toe kwamen die als vrijwilliger betrokken zijn bij het azc. Zij vertelden dat ze ‘een (positief) tegengeluid af wilden geven’. Doordat niet alleen gesproken is met mensen die zelf actief de bus opzochten, maar er ook veel zoveel passanten zijn gesproken, is een breed palet aan ervaringen en meningen in beeld gebracht.
2.2
Over de gesprekspartners
In totaal zijn er 138 persoonlijke gesprekken gevoerd, waarvan 33 flitsgesprekken met werknemers van het kantorenpark, nabij De Commanderie. Er is gesproken met mensen van alle leeftijden. De meeste gesprekken zijn 1 op 1 geweest, sommige met meerdere gesprekspartners. Van de gesprekspartners is het volgende bekend over waar zij wonen en/of werken. WAAR WONEN OF WERKEN DE GESPREKSPARTNERS
AANTAL
Omwonenden Elderveld
48
Werknemers kantorenpark Gelderse Poort
33
Omwonenden Elden
31
Andere wijken in Arnhem
13
Winkeliers Elderhof
6
Aanwonenden
3
Ondernemers Brink Elden
2
Bewoners azc
2
Totaal
138
Van 15 mensen weten we dat zij als vrijwilliger betrokken bij bij het azc. Veel van deze mensen zijn vrijwilliger van WIE (Welkom In Elden), Elderveld Schoon of bij de kerken. Soms waren de vrijwilligers afkomstig uit andere wijken in Arnhem Zuid. Ook zijn er 1op1-gesprekken gevoerd met het Dorpsplatform Elden, een vertegenwoordiger van de Green Business Club Kantorenpark Gelderse Poort, de jongerenwerker Elderveld van Pactum, de twee wijkagenten en leden van drie direct bij het azc betrokken vrijwilligersorganisaties.
2.3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Kenmerkend voor de buurt
Om te beginnen werd bewoners gevraagd hoe zij hun buurt kenmerken. Hieruit komt de volgende karakterisering naar voren. Elden is een dorp in de stad Arnhem, rustig en omringd door groen. Elden heeft een sterk verenigingsleven met de Eldense Draai, Halloween, Sinterklaas, Eldenia, tennis en pannenkoeken bakken op 2 februari. Elden kent import en echte Eldenaren. Een supermarkt/kruidenierswinkel wordt gemist. In Elderveld wonen mensen rustig en gemoedelijk. Mensen groeten elkaar tijdens het wandelen in het groen, en spreken elkaar aan wanneer iemand fietst op het voetpad. Mensen wonen vaak al 40 jaar in dezelfde woning. Doen boodschappen voor hun 91-jarige buurvrouw. Samen houden ze Elderveld Schoon: vrijwilligers prikken zwerfvuil tijdens opruimdagen. Dan gaan ook altijd bewoners van het azc mee op pad. Winkelcentrum Elderhof fungeert als het hart van de wijk. Het is eind jaren ’70 van de vorige eeuw gebouwd en heeft in 2004 een upgrade gehad. Sinds die tijd is er eigenlijk niet veel aan gebeurd. De samenstelling van de wijk verandert: er wonen relatief veel ouderen en steeds meer andere culturen. Het winkelcentrum ligt niet in een achterstandswijk, maar aandacht van de gemeente voor de leefbaarheid is wel gewenst. Zeker in het afgelopen jaar is er veel gebeurd, met als dieptepunt de explosies die hebben plaatsgevonden.
De samenstelling van winkels verandert en de betrokkenheid van winkeliers bij elkaar is minder groot geworden. Sinds de zomer is er bij het Team Leefomgeving van de gemeente een manager voor het winkelcentrum aangesteld om het contact tussen winkeliers en gemeente te versterken. Rondom het winkelcentrum wordt door bewoners overlast van hangjongeren ervaren. Genoemd worden: vernieling van bushokje, brandstichting huurscooter, etensverpakkingen op straat, vuurwerkoverlast, fietsen door het winkelcentrum. In de flats van Vivare ervaren bewoners soms overlast van medebewoners. Genoemd worden: agressiviteit, politie aan de deur, veel verloop, steeds meer psychiatrische patiënten met urgentie, mensen trekken zich terug. Kantorenpark Gelderse Poort is gelegen in een groene omgeving, omringd door brede sloten en mooie wandelparken. Dankzij de centrale ligging in Arnhem, vlakbij snelweg A325, zijn de kantoorpanden goed bereikbaar. Er zijn bedrijven uit allerlei branches gevestigd op Gelderse Poort.
Het onderzoek richt zich op ervaringen van mensen die in de omgeving van het azc wonen, werken of ondernemen. Om die reden worden de 13 gesprekken die gevoerd werden met inwoners uit andere wijken van Arnhem in het vervolg van deze rapportage buiten beschouwing gelaten.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
13
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
2.4
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 1
2.5
Verbinding tussen buurt en azc
Omwonenden en mensen die werken op het kantorenpark merken niet veel van het azc. Het azc ligt in een afgezonderde hoek van Elden. Er is in het algemeen weinig verbinding tussen de buurt en het AZC, met uitzondering van de groep die vrijwilligerswerk verricht bij of voor het azc en een aantal aanwonenden.
Meer dan de helft van de omwonenden die de onderzoekers spraken hebben geen verbinding met het azc en haar bewoners. Een deel van de mensen weet niet dat er een azc is gevestigd in de buurt en er is weinig bekend over het azc. ‘Het azc is een gesloten huis.’ Ongeveer een derde van de omwonenden heeft zijdelings contact: ‘We groeten elkaar in het park, mijn hond zorgt voor ontmoeting, ik zie ze wandelen naar het winkelcentrum, ik lees erover in de dorpskrant, er gaan wel eens verhalen rond, ik breng spullen naar de Bazar, met de avondvierdaagse deelt het azc iets lekkers uit.’ Ongeveer 10% van de omwonenden die die de onderzoekers spraken, heeft wel direct verbinding met het azc en haar bewoners, vooral via vrijwilligerswerk. ‘Tijdens opruimdagen helpen ook altijd bewoners van het azc mee, we hebben twee gezinnen wegwijs gemaakt door hen te helpen bij van alles, ik geef twee middagen Nederlandse les op het azc, mensen van het azc komen naar onze kerk.’ Een aantal van de aanwonenden die de onderzoekers spraken, gaan doorgaans naar de bewonersbijeenkomsten op het azc en hebben in het verleden deelgenomen aan diverse werkgroepen en schouwen. Zij kunnen ook direct contact opnemen met de locatiemanager van het azc als er iets aan de hand is; ze hebben zijn mobiele nummer.
‘Het hele jaar door is er contact op de bankjes naast het fietspad en in het park.”
Van de mensen die werken op het kantorenpark ervaart 90% niets van het azc of weet niet dat er een azc zit. 10% ziet wel eens bewoners wandelen.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Hoofdlijnen uit de gesprekken
De rode draad uit de persoonlijke ervaringen van omwonenden is dat het een rustige locatie is. Zij merken er niets of weinig van. Veel omwonenden vinden het goed dat het azc er zit. “Vluchtelingen moeten immers ergens opgevangen worden.” Dat er nu meer gezinnen wonen voelt passender dan toen er alleen jongeren woonden. Aangegeven is: ‘Ik merk er niks van in mijn woonomgeving. Het valt me op dat er in de media veel over azc’s wordt gezegd, maar dat ik er in mijn buurt weinig van merk.’ Omwonenden zien azc-bewoners lopen naar het winkelcentrum of naar Bazar54. Aangegeven is: ‘we groeten elkaar.’ Het hele jaar door is er contact op de bankjes naast het fietspad en in het park. In de zomer verblijven azc-bewoners ook in de waterspeeltuin. ‘In de zomer zijn er moeders met kinderen in de waterspeeltuin. Dat is altijd gezellig, met eten op de tafels. Daar komen ook vaak ouderen uit zorgcomplex bij.’
“Ik zie veel (jonge) asielzoekers met dure kleding en telefoons, terwijl wij Nederlanders dat betalen.” “Met een jongen van het azc heb ik een Afghaanse salade gegeten op een bankje in het park. Die had hij speciaal voor mij gemaakt.” “Ze laten foto’s zien van hun familie.” “We maken ons zorgen over de situatie in Nederland. Van Ter Apel tot de Toeslagenaffaire.”
De persoonlijke ervaringen van meerdere aanwonenden zijn anders. Voor hen grijpt het azc en alles wat eromheen gebeurt in op hun persoonlijke levenssfeer. De overlast die zij ervaren gaat om: • sociale overlast: schreeuwende mensen bij de ingang van het azc, spelende kinderen aan de voorzijde van het gebouw, dronkenschap; • verkeersoverlast: parkeer- en verkeershinder; • fysieke overlast: rommel op straat, lichthinder door verlichting van de azc-kantoren die ’s avonds aanblijft. Het zijn zaken waar aanwonenden zich dagelijks toe moeten verhouden. “Het is wel iets waar je elke dag mee leeft.” Persoonlijke ervaringen van winkeliers in het winkelcentrum zijn heel wisselend. Een aantal winkeliers ervaart weinig van het azc. Andere winkeliers ervaren overlast door winkeldiefstal, vervelend gedrag en het ‘hangen’ van azc-bewoners in het winkelcentrum. Ook genoemd is de taalbarrière, waardoor azc-bewoners zich lastig kunnen uitdrukken. Dit is bijvoorbeeld problematisch bij het aanschaffen van medicijnen of het openen van een bankrekening. Ook is het lastig bepaalde regels uit te leggen, zoals het gebruik van een winkelmandje/karretje of een
14
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
steekproefsgewijze controle bij de zelfscan. Dat leidt dan over en weer tot onbegrip en frustratie. Ook is naar voren gebracht dat de legitimatiebewijzen - die nodig zijn om alcohol, sigaretten of loten te kopen - van azc-bewoners vaak niet duidelijk zijn over de leeftijd. In positieve zin bracht een winkelier naar voren dat hij in zijn winkel een jonge vrouw van 21 jaar uit het azc heeft aangenomen. Zij woont met haar ouders en andere gezinsleden al vijf jaar in een kamer in het azc en is zeer welwillend en gemotiveerd om te werken. Het in dienst nemen van haar bleek administratief een proces van zeer lange adem, maar is gelukt. Deze winkelier verwacht dat er meer azc-bewoners zijn die graag aan de slag willen. Het is volgens hem dan ook een goede zaak dat het makkelijker wordt om asielzoekers in dienst te nemen.
2.6
Leefbaarheid, veiligheidsbeleving, overlast, incidenten en meldingen
In de beginperiode van het azc waren veel bewoners bang voor overlast en onveiligheid door de komst van een azc. Het was een emotionele en heftige tijd. De extreemrechtse NVU kaapte de demonstratie van dorpsbewoners in Elden. Er ontstonden twee groepen in het dorp: voor- en tegenstanders van het azc.
Anno 2023 horen de onderzoekers nauwelijks negatieve ervaringen van omwonenden een aantal aanwonenden ervaart wel overlast.
De meeste omwonenden geven aan niets tot weinig van het azc te merken. De meest gehoorde klacht van omwonenden is dat er wordt gefietst op het voetpad. Dat wordt door vele omwonenden als vervelend ervaren. ‘Fietsen op het voetpad doen niet alleen azc bewoners, dat geldt ook voor anderen. Wij spreken iedereen aan op zijn gedrag.’ Enkele omwonenden vertellen over rommel op straat gooien, plassen/behoefte doen in de struiken, voordringen bij de pinautomaat. Enkele omwonenden noemen specifiek dat ze zich kunnen voorstellen dat aanwonenden wel overlast ervaren. ‘Mensen kunnen luidruchtig zijn.’ Meerdere aanwonenden ervaren overlast van het azc, al lijkt het rustiger nu er meer gezinnen wonen. Voorbeelden van overlast zijn: jonge mannen die recreëren op het grasveld en op de erfgrens met de eigen woning, schreeuwende mensen bij de ingang, geluid van spelende kinderen aan de voorzijde gebouw, parkeer- en verkeersoverlast, verlichting kantoren die ’s nachts aan blijft, een dronken persoon, rommel rondom de container. Een andere aanwonende krijgt wel eens van buitenaf de vraag hoe het is om bij een azc te wonen. Mensen denken dat het best heftig is. Maar deze aanwonende vindt er niks vervelends aan.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Niet iedereen, maar een grote meerderheid van de mensen die in de buurt wonen en werken voelt zich veilig in de buurt.
Ongeveer drie kwart van de omwonenden die de onderzoekers spraken voelt zich niet onveilig in de buurt van het azc. ‘Bang kun je ook op de Hommelseweg zijn’. Een aantal mensen ervaart het fiets/wandelpad onder het viaduct ’s avonds niet prettig, maar geeft aan dat dit niet met azcbewoners te maken heeft. Niet iedereen voelt zich veilig in de buurt van het azc. ‘Ik zat op een bankje en een brutale Afrikaanse jongen kwam bij mij rare geluiden maken. Er was niemand in de buurt, ik was helemaal alleen, terwijl het normaal daar zo druk is. Ik ben toen maar snel weggegaan.’ Sommige omwonenden ervaren het hangen van azc-bewoners in het winkelcentrum als intimiderend. Ook de jongerenwerker herkent dit. ‘Je kunt het echt merken als er een nieuwe lichting jongeren aangekomen is bij het azc. Dan gaan ze naar de Jumbo voor sigaretten, eten ze Döner, blowen ze en hangen ze daar. Ik tip ze regelmatig om een bankje in het park op te zoeken.’ De overlast van Arnhemse jongeren rondom het winkelcentrum wordt door omwonenden als groter ervaren dan de overlast van azc-bewoners. Dit wordt onderschreven door de wijkagenten en het jongerenwerk. De wijk kent een gerichte jeugdaanpak. Het afgelopen jaar is er veel geïnvesteerd in een groep van 20-25 Arnhemse jongeren. Dat lijkt zijn vruchten af te werpen.
‘Met Oud en Nieuw 2023/2024 is het dit jaar rustig gebleven.’ Er is geen verwevenheid tussen de overlast gevende jeugdgroep en azc jongeren. De politie rijdt regelmatig het terrein van het azc op. Omwonenden en aanwonenden weten dan niet wat er aan de hand is. De meldingen zijn niet terug te vinden via de 112-websites en dit wakkert wantrouwen aan. ‘Ze houden de boel onder de mat, wij weten niet wat er echt gebeurt.’ De politie geeft desgevraagd aan dat zij in 2023 voor maximaal 10 meldingen op het azc is geweest. Waarbij er één keer iemand is afgevoerd, omdat deze bewoner niet weg wilde weggaan. Bij meldingen van huiselijk geweld legt de politie verbinding met Moviera. De politie komt ook regelmatig op het azc om ‘koffie te drinken’. Een bezoek van de politie betekent lang niet altijd een melding.
15
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 3
Van de winkeliers die gesproken zijn ervaren niet alle, maar wel de meeste enige overlast van (enkele) azc-bewoners.
Vanuit de winkeliers wordt overlast ervaren in de zin van hinderlijk gedrag, winkeldiefstal, ‘hangen’ en hard telefoneren in een onverstaanbare taal op speakerstand. Een winkelier vertelt dat enkele azc-bewoners regelmatig onbeschoft, hinderlijk en/of vrouwonvriendelijk gedrag vertoonden in zijn winkel. Dit speelde vooral rondom de verkoop van loten/weddenschappen. Op zaterdag 16 december 2023 was er een incident met een azc bewoner met een lokaalverbod voor een winkel die vervelend gedrag vertoonde. De politie werd gebeld en de persoon werd opgepakt. Dit was, volgens de wijkagent, de eerste keer dat jaar (in 2023). Een andere winkelier geeft aan dat er extra beveiliging in de winkel is ingeschakeld, en dat lijkt te helpen: het is de laatste tijd bij hen relatief rustig als het gaat om winkeldiefstal door azcbewoners. Een andere ondernemer geeft aan dat de meeste winkeldiefstallen in zijn winkel worden gepleegd door autochtone Nederlanders. Hij schat in dat in zijn winkel 30 tot 40% van de diefstallen wordt gepleegd door mensen met een niet-westerse achtergrond, waarvan een deel in het azc woont. Van de circa 100 winkelverboden in deze winkel zijn er 10 tot 25 opgelegd aan bewoners van azc’s. Door deze winkelier wordt aangegeven dat het ook weer niet zo erg is met de incidenten.
‘Dan had ik wel contact opgenomen met de gemeente om het aan te kaarten.’ Verder wordt door een aantal winkeliers overlast ervaren van hangende mensen - meestal mannen - in het winkelcentrum. Het hard telefoneren door enkele oudere mannen in een overstaanbare taal met een telefoon op speakerstand wordt door een deel van de winkeliers als hinderlijk genoemd. De wijkagenten en jongerenwerker vertellen dat het bij ‘hangers’ lijkt te gaan om een kleine groep van 4-6 jongeren (16-20 jaar) die op het azc wonen. Het jongerenwerk doet de suggestie aan het COA om specifiek bij deze mensen te investeren in gedragsverandering. Het jongerenwerk in de wijk heeft geen contact met het COA. Er zijn wel signalen afgegeven aan TLO en aan de politie. In contacten met het COA kan zeker nog een slag gemaakt worden. De jongere azc-bewoners gaan naar buiten en komen daar allerlei verleidingen tegen. Jongere jongens van het azc (< 16 jaar) hangen niet in het winkelcentrum. ‘Die gaan lekker voetballen met andere jongeren bij Eldenia.’
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Het is voor omwonenden niet duidelijk waar zij een melding kunnen doen. Aanwonenden nemen bij incidenten rechtstreeks contact op met de azc-locatie.
Voor omwonenden is er geen duidelijk meldnummer of persoon om meldingen van overlast of zorgen te doen. Een omwonende heeft geprobeerd een melding te doen en werd toen van gemeente naar COA gestuurd en weer terug naar de gemeente. Een andere omwonende heeft een keer een melding gedaan van een man die in de voortuin zat. Dat is toen meteen opgepakt. Dit is eerst aan de politie gemeld en daarna met medewerkers van het azc. ‘We zijn heel tevreden daarover.’ Aanwonenden nemen bij overlast contact op met de receptie/beveiliging van de azc-locatie of met de locatiemanager van het azc. Het contact met de locatiemanager ervaren zij als goed. Meerdere aanwonenden ervaren niet altijd serieus genomen te worden wanneer zij meldingen van incidenten doen. ‘Wij krijgen altijd de vraag terug of het wel van het azc is.’
2.7
Communicatie met COA en gemeente
De reguliere communicatie tussen omwonenden, aanwonenden en het COA verloopt via de bewonersbijeenkomsten die tweemaal per jaar worden georganiseerd. De opkomst van omwonenden is laag en ervaringen met deze bijeenkomsten zijn niet positief.
De meeste omwonenden en winkeliers hebben geen contact met het COA. Het COA organiseert - volgens de afspraak in het addendum bij de bestuursovereenkomst - tweemaal per jaar een bewonersbijeenkomst. Hiervoor worden naast aanwezige vertegenwoordigers van COA ook vertegenwoordigers van gemeente, TLO, politie uitgenodigd. Daarnaast verspreidt het COA een nieuwsbrief in Elden en hebben zij een Facebook- en Instagram account om te communiceren. Jaarlijks wordt er een burendag georganiseerd op het terrein van het azc. De ervaringen van de aanwonenden en vrijwilligersorganisaties met de bewonersbijeenkomsten zijn niet erg positief. De bijeenkomsten zijn bedoeld om de relatie tussen de omwonenden en het COA goed te laten verlopen. Er is sprake van een wisselende, maar altijd lage, opkomst van bewoners. Over de bewonersbijeenkomst is gezegd: ‘Ik ben twee keer naar een omwonendenavond geweest. Tijdens die avonden zie je dat iedereen vastzit in zijn standpunt. De tegenstanders en de voorstanders.’ Ook is opgemerkt dat de stem van omwonenden en aanwonenden in gelijke mate
In Arnhem-Zuid zijn meerdere centra voor asielzoekers.
2
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
16
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
meetelt in de bewonersbijeenkomst (en ook tijdens de schouwdagen), terwijl de ervaring van beide groepen met het azc erg verschillend is. Het overleggen met zo’n brede groep tijdens een bewonersbijeenkomst wordt door aanwonenden als bezwaarlijk ervaren. Zij moeten zich verdedigen voor negatieve ervaringen en hun bezwaren worden gebagatelliseerd door andere deelnemers. Verteld wordt dat kritische aanwonenden niet meer naar het overleg komen, nadat ze door anderen voor racist werden uitgemaakt. Ook vrijwilligers vinden het lastig op te brengen om naar de bewonersbijeenkomsten te komen, vanwege ‘de herhaling van zetten’. ‘Als je steeds hetzelfde organiseert krijg je ook steeds hetzelfde overleg.’
Er is geen contact tussen ondernemers op het kantorenpark of winkeliers in winkelcentrum Elderhof met het COA.
Uit de gesprekken met de winkeliers in winkelcentrum Elderhof komt naar voren dat er in de startfase wel contact was tussen winkeliers in het winkelcentrum en de locatiemanager van het azc, maar dat daar de laatste tijd geen sprake meer van is. Aangegeven wordt dat het goed zou zijn meer contact te hebben, zodat er weer lijnen zijn om met elkaar in contact te komen als dat nodig is. Ook is er geen contact tussen de ondernemers van het kantorenpark en het azc. Zij worden niet uitgenodigd voor bewonersavonden. Het opbouwen van contact zou best mooi zijn, zegt het bestuur van kantorenpark Gelderse Poort (GBC), dat ook kansen ziet voor samenwerking als het gaat om werkervaringsplekken, stages et cetera.
Er is geen contact tussen aanwonenden en de gemeente.
Er is op dit moment geen sprake van een relatie tussen de aanwonenden en de gemeente, met uitzondering van het contact bij de bewonersbijeenkomsten. Aangegeven is dat de in het verleden gemaakte afspraken met de gemeente niet goed zijn vastgelegd. Hierdoor raken de afspraken verloren als er nieuwe medewerkers komen. Dat wordt als frustrerend ervaren. Het is niet duidelijk wie vanuit de gemeente contactpersoon is voor aanwonenden. De gemeente en TLO lijken het dorpsplatform als aanspreekpunt te zien. De aanwonenden zien Dorpsplatform Elden niet als (hun) vertegenwoordiging.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
2.8
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
Waarde van het azc en activiteiten met de buurt
Een groot deel van de omwonenden ziet de meerwaarde van het azc. Er worden gezamenlijke activiteiten georganiseerd, en volgens deze omwonenden mogen dit er wel meer worden. Het wordt door omwonenden als waardevol gezien om mensen uit verschillende culturen te kennen. Meerdere omwonenden vinden dit ook belangrijk bij de opvoeding van hun kinderen. ‘Via de voetbal hebben we contact gekregen met een gezin uit het azc, daar vieren we nog altijd derde kerstdag mee.’ Er mag volgens deze omwonenden meer worden georganiseerd om elkaar beter te leren kennen, om verbinding te creëren. Er gebeurt wel het een en ander. Zo eten oudere buurtbewoners samen met oudere azc bewoners. ‘Ik kom ze wel tegen bij de Gaanderij’. Ook wordt verteld dat het azc wel eens een avond met barbecue heeft georganiseerd, maar dat daar weinig mensen op afkwamen. Er zijn activiteiten waarbij vrijwilligers vanuit de omgeving betrokken zijn, zoals: - De WIE-club opgericht (WIE staat voor Welkom In Elden). De vrijwilligers van de WIE-club komen drie middagen per week op locatie spelen met de kinderen. De betrokken vrijwilligers zijn voor een groot deel vast en een deel scholieren (o.m. maatschappelijke stage). - Bazar54 werkt met vrijwilligers van binnen en buiten het azc. Mensen kunnen op vrijdag kleding, keukengerei, speelgoed, bedden- en linnengoed bij de Bazar brengen.
Dit wordt geordend en op dinsdag kunnen asielzoekers (en enkele andere groepen) komen winkelen. Hiervoor moeten azc bewoners zich opgeven bij Elderhoeve. Door het azc wordt een rooster gemaakt wie mag gaan winkelen. Een nieuwe lichting mag altijd eerst. - De werkgroep Elderveld Schoon organiseert 7x per jaar een actie om zwerfafval op te ruimen. Zij doen dit zowel in Elderveld als in kantorenpark. Dit doen zij al zo lang het azc er is. AZCbewoners doen mee. - Er is een naaiatelier en een fietsenmakerij met vrijwilligers; - Ook vanuit de kerken zijn vrijwilligers actief. De contacten van vrijwilligersorganisaties met het COA verlopen via de Meedoenbalie van het AZC. De Meedoenbalie is een samenwerking van COA en Rijnstad en is elke dinsdag open voor azc-bewoners om zich te oriënteren of in te schrijven voor activiteiten.
17
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
2.9
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Toekomst van azc Elderhoeve
Meer dan de helft van de gesprekspartners die de onderzoekers hierover spraken staat positief tegenover de situatie dat het azc blijft, een derde is neutraal en ongeveer een op de tien staat er negatief tegenover.
Tijdens de wat uitgebreidere gesprekken is de gesprekspartners gevraagd hoe zij aankijken tegen de situatie dat het azc zou blijven. Meer dan de helft van de gesprekspartners geeft aan positief te staan tegenover de situatie dat het azc blijft, een derde is neutraal en ongeveer een op de tien staat er negatief tegenover. De onderzoekers waren hierbij vooral benieuwd naar de onderliggende motieven. Omwonenden vertellen dat het geen geheim is dat de druk op de opvang groot is in Nederland. Veel mensen geven aan dat we als maatschappij verantwoordelijkheid moeten nemen voor de opvang van vluchtelingen. Tegengeluiden gaan vooral over het onderscheid tussen ‘echte’ vluchtelingen (gezinnen uit oorlogsgebieden) en ‘gelukszoekers’ (jonge mannen in gammele bootjes). Over mensen die niet weg willen (terugkeerders). En over het woningtekort. Aanwonenden zijn niet tegen de opvang van vluchtelingen, maar vinden dat nu anderen aan de beurt zijn om de lasten van de asielopvang te dragen. Ze willen perspectief. Tot wanneer gaat het nog duren? Sommige aanwonenden hebben zich erbij neergelegd dat het azc voorlopig blijft, maar voor altijd zouden ze niet kunnen begrijpen/accepteren. ‘Het is wel iets waar je elke dag/week mee leeft’. De verlenging na de eerste vijf jaar kwam als een verrassing voor de aanwonenden.
Zij hebben gevraagd om een plan voor als het gebouw leegkomt als de azc-functie vervalt. Binnen het Dorpsplatform Elden is een werkgroep ingericht met mensen uit het dorp. Door deze werkgroep is een plan gemaakt om op het huidige azc-terrein voor starters en oudere inwoners woningen te realiseren, deels grondgebonden en deels gestapeld. De vastgoedeigenaren van kantorenpark Gelderse poort omarmen de transformatie, ook met het oog op leegstaande kantoren in de Gelderse Poort. Zij bieden actief medewerking aan. En zien ook graag een supermarkt en kinderopvang op het terrein. Een azc-functie zou in het plan geïntegreerd kunnen worden, maar daarover bestaat binnen het dorpsplatform verschil van inzicht. Het initiatief van het dorpsplatform is ambtelijk besproken met de gemeente Arnhem en informeel met de wethouder. Er zitten ook deelplannen bij, de gemeente is gevraagd daar vast mee te beginnen.
Rapport Wat leeft rondom azc Elderhoeve Arnhem
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
2.10 Bevindingen Samengevat leidt dit tot de volgende bevindingen: - Omwonenden en mensen die werken op het kantorenpark merken niet veel van het azc. Het azc ligt in een afgezonderde hoek van Elden. Er is in het algemeen weinig verbinding tussen de buurt en het AZC, met uitzondering van de groep die vrijwilligerswerk verricht bij of voor het azc en een aantal aanwonenden. - Anno 2023 horen de onderzoekers nauwelijks negatieve ervaringen van omwonenden - ‘Je ziet ze wel eens lopen’ – behalve van een aantal aanwonenden: zij ervaren wel overlast. - Niet iedereen, maar een grote meerderheid van de mensen die in de buurt wonen en werken voelt zich veilig in de buurt. - Van de winkeliers die gesproken zijn ervaren niet alle, maar wel de meeste enige overlast van (enkele) azc-bewoners. - Het is voor omwonenden niet duidelijk waar zij een melding kunnen doen. Aanwonenden nemen bij incidenten rechtstreeks contact op met de azc-locatie. - De reguliere communicatie tussen omwonenden, aanwonenden en het COA verloopt via de bewonersbijeenkomsten die tweemaal per jaar worden georganiseerd. De opkomst van omwonenden is laag en ervaringen met deze bijeenkomsten zijn niet positief. - Er is geen contact tussen bedrijven op het kantorenpark en winkeliers in winkelcentrum Elderhof met het COA. - Er is geen contact tussen aanwonenden en de gemeente.
- Omwonenden zien de meerwaarde van het azc. Er worden gezamenlijke activiteiten georganiseerd, en volgens omwonenden mogen dit er wel meer worden. - Meer dan de helft van de gesprekspartners die de onderzoekers hierover spraken staat positief tegenover de situatie dat het azc blijft, een derde is neutraal en ongeveer een op de tien staat er negatief tegenover.
De gesprekspartners zijn ook gevraagd naar de adviezen die zij hebben voor de gemeente, het COA, de politie of andere organisaties. Deze adviezen zijn gebundeld opgenomen in bijlage 2.
18
Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Bijlagen
3. Samenwerking tussen verschillende partnerorganisaties Om zowel binnen als buiten het azc te zorgen voor leefbaarheid, veiligheid en zorg wordt er door het COA en de gemeente samengewerkt met verschillende partijen. Hoe ervaren de partners de samenwerking? En welke lessen trekken zij uit de samenwerking?
3.1
Bij het azc betrokken partners en hun rollen
Binnen het azc zijn onder meer de volgende partijen actief:
Op de grens van azc en de buurt zijn onder andere de volgende organisaties actief:
ORGANISATIE
ROL/TAAK
ORGANISATIE
ROL/TAAK
COA
Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers biedt opvang voor asielzoekers: veilige huisvesting, noodzakelijke middelen en begeleiding als voorbereiding op een toekomst in Nederland of het land van herkomst.
Team Leefomgeving (TLO) gemeente Arnhem
Is voor schoon, heel en veilig in de wijk. Proberen laagdrempelig in contact te zijn met het COA over leefbaarheid en participatie.