NIEUW 1435059 Aangepaste Programmabegroting 2026
Tekst van het document
Hier zijn we samen verantwoordelijk voor: ouders, kinderen en jongeren zelf, onderwijs en kinderopvang, vrijwilligers en professionals. Dit betekent niet dat opgroeien en opvoeden zonder slag of stoot gaat. Vallen hoort erbij en we helpen elkaar bij het opstaan. Om iedereen goed mee te laten doen, geven we specifieke aandacht aan de bevordering en ondersteuning van taalontwikkeling bij kinderen en basisvaardigheden bij volwassenen.
30
Onze doelen zijn: 1. Een veilige en stimulerende ontwikkeling van kinderen en jongeren in de kinderopvang en op school. 2. Goede onderwijshuisvesting. 3. Bevordering basisvaardigheden bij inwoners. Wat gaan we doen in 2026? Een veilige en stimulerende ontwikkeling van kinderen en jongeren in de kinderopvang en op school (doel 1) • •
• • •
We implementeren de vernieuwde doelgroep-definitie en resultaatafspraken Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en monitoren volgens nieuwe werkafspraken. We evalueren de pilots Zorg Binnen Onderwijs die vijf basisscholen in 2024-2025 zijn gestart en nog een schooljaar doorlopen en maken een keuze over het vervolg. Scholen zetten hierbij eigen medewerkers, zoals een leerkracht of een onderwijsassistent, in om begeleiding op basis van jeugdhulpdoelen naast onderwijsdoelen aan leerlingen te bieden. Gemeente en scholen betalen beide de helft van deze kosten. We verbinden onze welzijnspartner en het onderwijs om voldoende beschikbare laagdrempelige ondersteuning op de scholen te realiseren. We maken met het onderwijs en de regiogemeenten lokale en regionale afspraken om te zorgen voor een goed en gedegen nieuwkomersonderwijs. We bevorderen zelfstandig reizen van leerlingen door te werken met een persoonlijk vervoersplan. Daarnaast bieden wij een extra vervoersvoorziening in de vorm van een elektrische fiets en streven we naar centrale opstapplaatsen per kern.
Goede onderwijshuisvesting (doel 2) •
•
We gaan verder met de uitvoering van de eerste termijn van het Integraal Huisvestingsplan (IHP 2019). Het gaat om de meerjarige projecten: OBC De Heister in Bemmel, IKC Het Sterrenbos in Huissen, IKC De Vonkenmorgen in Gendt en IKC De Doornick in Doornenburg. De verwachting is dat deze projecten in 2026 worden afgerond of in de afrondende fase zijn. In het derde kwartaal van 2025 legden wij het geactualiseerde IHP 2025 aan uw raad ter besluitvorming voor. We starten met de eerste (haalbaarheids)onderzoeken op basis van het IHP 2025.
Bevordering basisvaardigheden bij inwoners (doel 3) •
We blikken terug op het uitvoeringsplan laaggeletterdheid van 2023-2025 en maken samen met de gemeente Overbetuwe een nieuw uitvoeringsplan basisvaardigheden. Hierin verbreden we onze aanpak van laaggeletterdheid naar laaggecijferdheid en naar inwoners met beperkte digitale vaardigheden.
31
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
-48
-54
-10
-10
-48
-54
-10
-10
-
-2.246
-2.711
-3.116
-3.119
3
-134
-139
-8
-8
-
-2.112
-2.572
-3.108
-3.111
3
-1.988
-2.217
-2.053
-2.565
512
-697
-754
-654
-1.166
512
60405 Leerlingenvervoer
-1.245
-1.435
-1.372
-1.372
-
60406 Volwasseneducatie
-46
-28
-27
-27
-
-4.282
-4.982
-5.179
-5.694
515
Onttrekkingen reserves
-
-
274
-
274
Toevoegingen reserves
-
-
-
-
-
-4.282
-4.982
-4.905
-5.694
789
4 4.1
Onderwijs Openbaar basisonderwijs
60401 Openbaar basisonderwijs 4.2
Onderwijshuisvesting
60402 Bijzonder basisonderwijs 60403 Onderwijshuisvesting 4.3
Onderwijsbeleid en leerlingzaken
60404 Onderwijsbeleid en leerlingzaken
Saldo Lasten en Baten
Saldo inclusief mutaties reserves
2026 Lasten
2026 Baten
Beleidsnota's Beleidsnotitie Visie Integraal Kind Centrum gemeente Lingewaard (2015) Verordening Leerlingenvervoer gemeente Lingewaard 2025 | Lokale wet- en regelgeving Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (2019) Beleidsplan sociaal domein 'Iedereen hoort erbij' 2021 Uitvoeringsplan Onderwijskansenbeleid Lingewaard (2021) Investeringsplan 4.01 Uitvoering integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) Investering Looptijd Toelichting € 9.502.000 2025-2026 Voor de realisatie van de vier scholen uit de eerste termijn van het IHP 2019 zijn al diverse budgetten gevoteerd. Dit budget betreft het overige benodigde investeringsbudget voor de realisatie van IKC de Doornick. Daarnaast is het bedoeld om de budgetten voor realisatie van IKC de Doornick, IKC De Vonkenmorgen en IKC Het Sterrenbos te indexeren met de BDB index van 1-1-2024 naar 1-1-2025.
32
4.02 Integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) 2025 Investering Looptijd Toelichting € 24.069.000 2026-2033 In het door de raad in oktober 2025 behandelde Integraal Huisvestingsplan 2025 is er voor IKC De Marang, IKC De Abacus en daltonbasisschool De Borgwal besloten om deze te gaan herontwikkelen (nieuwbouw, renovatie, vernieuwbouw) en IKC Het Holthuus (deel voormalig Drieluik) een kwaliteitsimpuls te geven. Samen met de locatiegebonden kosten levert dat een totale investering op van ruim € 24 miljoen.
33
5. Sport, cultuurproductie en cultuurparticipatie Onder dit programma vallen taken op het gebied van sport, bibliotheek, cultuur, kunst, cultureel erfgoed, monumenten en archeologie, groen & openluchtrecreatie. De economische component van recreatie en toerisme (promotie, toeristenbelasting, e.d.) valt onder programma 3. de ruimtelijke component van recreatie, zoals het aanleggen van recreatieve routes, valt onder programma 8. Ontwikkelingen Versterking bibliotheeknetwerk Het Ministerie van OCW heeft vanaf 2025 voor de bibliotheek extra middelen beschikbaar gesteld: € 2,95 per inwoner. Vanaf 2026 geldt in de Bibliotheekwet een zorgplicht. De extra middelen zijn bedoeld om het bibliotheeknetwerk te versterken, zodat inwoners laagdrempelige toegang hebben tot een volwaardige bibliotheek. Wat willen we bereiken? We streven naar sociale samenhang en vitaliteit van onze inwoners. Samen met verenigingen en andere maatschappelijke organisaties zorgen we voor een aantrekkelijk aanbod van voorzieningen. De beleving en behoefte van de inwoner zijn het uitgangspunt. De besteding van hun vrije tijd staat hierbij centraal. We werken aan aantrekkelijke openbaar toegankelijke voorzieningen en een aantrekkelijke openbare ruimte voor iedereen. Een leefomgeving die uitnodigt om erop uit te gaan, elkaar te ontmoeten en mee te doen. Onze doelen zijn: 1.
Gezonde inwoners in een samenleving waarin jong tot oud mee kan doen. 2. Duurzame, aantrekkelijke, betaalbare en toegankelijke sportaccommodaties in Lingewaard. 3. Herstel biodiversiteit, versterkte natuur en balans tussen mens en omgeving. 4. Een openbare ruimte die uitnodigt tot (samen) spelen en bewegen. Wat gaan we doen in 2026? Gezonde inwoners in een samenleving waarin jong tot oud mee kan doen (doel 1) • In samenwerking met Sportservice Lingewaard (sportbedrijf) en Clink! (cultuurbedrijf) versterken we onze sociale basis door inwoners met elkaar te verbinden en sport en cultuur in te zetten voor meedoen in de buurt en passende ondersteuning. • We actualiseren ons subsidiebeleid zodat dit bijdraagt aan het versterken van de sociale basis. • Vanuit de nieuwe uitvoeringsagenda bibliotheekwerk maken we de bibliotheek toegankelijker voor onze inwoners. • We voeren het in 2025 vastgestelde beleidsplan cultureel erfgoed uit waarbij we onze wettelijke taken versterken en meer accent leggen op verduurzaming. Duurzame, aantrekkelijke, betaalbare en toegankelijke sportaccommodaties in Lingewaard (doel 2) • • • •
Voor Huissen werken we op sportpark De Blauwenburcht aan een multifunctionele sportaccommodatie en ronden we de verduurzaming af van de gymzaal het Sterrenbos. Voor Bemmel nemen we de nieuwe sporthal bij het OBC in gebruik voor onderwijs en sportverenigingen. Voor Gendt ronden we de verduurzaming af van de sporthal Walburgen en de gymzaal aan de Nijmeegsestraat. Voor Haalderen realiseren we een multifunctionele cultuur- en sportaccommodatie op het terrein van voetbalvereniging HAVO.
34
•
• • •
We stellen voor Bemmel en Angeren als uitwerking van de Contourennota Accommodatie en Vastgoed 2019 voor elke kern de kernportefeuille voor maatschappelijke accommodaties vast. Naast multifunctioneel gebruik kijken we ook naar het duurzaam en toegankelijk maken van de te behouden panden. Voor de kern Doornenburg voeren we het vastgestelde richtingsdocument uit. We voeren nieuwe, uniforme huurcontracten voor de buitensportverenigingen in. We transformeren vrijkomend maatschappelijke vastgoed naar wonen in de diverse kernen.
Herstel biodiversiteit, versterkte natuur en balans tussen mens en omgeving (doel 3) • We geven hiervoor uitvoering aan het Omgevingsprogramma Landschap, Natuur en Biodiversiteit met een samenhangend pakket aan maatregelen en projecten. Voor optimale ondersteuning van lokale initiatieven en benutting van provinciale cofinanciering doen we een voorstel voor financiële middelen en bereiden we een subsidieaanvraag bij de provincie voor. • Binnen de Groene Metropoolregio stellen we, samen met alle betrokken partners, een realisatieplan op voor de groen-blauwe opgaven in het Middengebied. • We maken een voorstel voor het overnemen van het provinciaal eigendom in het Zeegbos waarin ook afspraken staan over het toekomstig beheer en de kosten daarvan. Een openbare ruimte die uitnodigt tot (samen) spelen en bewegen (doel 4) • We richten speelruimtes in Bemmel en Huissen opnieuw in volgens de Speelruimtevisie Lingewaard (2019-2029). Hierbij vormen we sommige speelruimtes om naar informele speelruimtes (zonder speeltoestellen).
35
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
-323
-346
-383
-648
265
-325
-310
-316
-316
-
2
-36
-67
-332
265
-1.573
-2.569
-2.696
-4.031
1.336
60502 Binnensportaccommodaties
-167
-215
-194
-868
675
60503 Buitensportaccommodaties
-179
-215
-167
-408
240
60504 Zwembaden
-314
-314
-345
-545
200
60505 Binnensportacc. - Beheer & Onderh.
-1.022
-826
-838
-970
133
60506 Buitensportacc. - Beheer & Onderh.
109
-999
-1.152
-1.240
88
Cultuurpresentatie en cultuurproductie
-509
-527
-471
-473
2
60508 Vormings- en ontwikkelingswerk
-256
-247
-253
-255
2
60509 Cultuur
-235
-187
-182
-182
-
60510 Kunst in de openbare ruimte
-18
-93
-36
-36
-
5
Sport, cultuurproductie en participatie
5.1
Sportbeleid en activering
60501 Sportbeleid en activering 60507 Brede SPUK sport, bewegen en cultuur 5.2
5.3
5.5
Sportaccommodaties
Cultureel erfgoed
2026 Lasten
2026 Baten
-104
-165
-144
-148
4
60511 Monumenten & Archeologie
-84
-128
-105
-109
4
60512 Oudheidkunde
-20
-37
-39
-39
-
-909
-929
-978
-978
-909
-929
-978
-978
-
-4.191
-4.566
-4.778
-5.060
282
60514 Natuur en landschap
-89
-208
-222
-326
104
60515 Recreatieve voorzieningen
-80
-54
-58
-90
32
60516 Speelvoorzieningen
-343
-346
-407
-407
-
60517 Dierenparken
-64
-50
-48
-48
-
60518 Groen- en reststroken
-43
-48
-11
-154
143
60519 Hondenuitlaatstroken
-208
-213
-6
-6
-
-2.579
-2.731
-2.907
-2.907
-
60521 Evenementen
-250
-371
-486
-489
3
60522 Park Lingezegen
-317
-344
-373
-373
-
60523 Watergangen / onderhoud
-218
-201
-260
-260
-
-7.609
-9.102
-9.450
-11.338
1.889
Onttrekkingen reserves
1.570
272
150
-
150
Toevoegingen reserves
-3.884
-8
-8
-8
-
-9.923
-8.839
-9.309
-11.346
2.039
5.6
Media
60513 Bibliotheken 5.7
Openbaar groen en (openlucht)recreatie
60520 Onderhoud openbaar groen
Saldo Lasten en Baten
Saldo inclusief mutaties reserves
36
Beleidsnota's Visie Beeldende Uitingen in de Openbare Ruimte Lingewaard (2012) Nota Cultureel Erfgoed Lingewaard (2025) Nota recreatie en toerisme: "Betuwe in verbinding: een dijk van een landschap" Lingewaard en Overbetuwe 2023 - 2028 (2023) Bomenlijst 2018 Uitvoeringsprogramma Landschap en Biodiversiteit 2019-2023 (2018) Contourennota accommodatie- en vastgoedbeleid (2019) Cultuurakkoord 2023-2026 | Cultuurinlingewaard.nl Cultuurnota 'Beleef kunst en cultuur in Lingewaard' (2022) Sport- & Beweegakkoord, ontmoeten door bewegen 2023-2026 (2023) Beleidsplan sociaal domein 'Iedereen hoort erbij' 2021 Sportbeleid Gemeente Lingewaard ‘Goed in beweging’ 2021 en verder Investeringsplan 5.01 Vervanging groen en bomen 2026 - 2029 Investering Looptijd Toelichting € 123.000 2026 Op wijkniveau vervangen we jaarlijks openbaar groen waarvan het 2027-2029 einde van de levensduur nadert of wat niet meer veilig is. Die € 469.000 criteria hanteren we ook voor het vervangen van bomen. 5.02 Gastvrije Waaldijk Investering Looptijd € 100.000 2029-2032
Toelichting Parallel aan de lopende dijkversterkingsprojecten wordt de noordelijke Waaldijk in Gelderland heringericht. Autoverkeer blijft mogelijk, maar de dijk wordt voor recreatieverkeer veiliger en aantrekkelijker. Gemeenten betalen € 100.000 mee aan recreatieve voorzieningen zoals rustpunten, informatiezuilen en dergelijke. Op grond van de afspraak dat Lingewaard toetreedt tot de overeenkomst die gemeenten hiervoor hebben met provincie en Waterschap, is in 2022 het benodigde investeringsbedrag gereserveerd.
5.03 Sportpark De Blauwenburcht Investering Looptijd Toelichting € 14.416.000 2025-2027 Als onderdeel van het sportaccommodatieplan bouwen we op sportpark Blauwenburcht een multifunctionele sportaccommodatie. 5.04 Sporthal de Brink, turnlocatie Investering Looptijd Toelichting € 542.000 2026-2027 Als onderdeel van het sportaccommodatieplan bouwen we een gedeelte van Sporthal De Brink om tot een turnlocatie. 5.05 Verduurzaming gymzalen sportaccommodaties Investering Looptijd Toelichting € 918.000 2026 Als onderdeel van het accommodatieplan Huissen verduurzamen we de gymzaal het Sterrenbos naar energieneutraal. 37
6. Sociaal domein Dit programma richt zich op alle inspanningen op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet, de Wet inburgering en de Jeugdwet. Welzijn, preventie, bestaanszekerheid, armoedebeleid en schuldhulpverlening maken ook deel uit van dit programma. Daarnaast richt het zich op het faciliteren van inwonersinitiatieven. Ontwikkelingen Uitstel Wet Beschermd Wonen De doordecentralisatie beschermd wonen is opnieuw uitgesteld. De nieuwe streefdatum voor de invoering van de Wet Woonplaatsbeginsel is daarmee gezet op 1 januari 2027. Wet suïcidepreventie Per 1 januari treedt de Wet integrale suïcidepreventie in werking. Deze wet draagt bij aan een meer gestructureerde en effectieve aanpak van suïcidepreventie in Nederland, met als doel het aantal suïcides te verminderen en de ondersteuning voor mensen in nood te verbeteren. Daarmee krijgen gemeenten een blijvende rol in het versterken en borgen van suïcidepreventie, waarbij regionale samenwerking essentieel is voor landelijke dekking. Ontwikkelingen Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming en de Hervormingsagenda Het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming beschrijft hoe kinderen sneller en beter beschermd kunnen worden, waarbij gemeenten meer verantwoordelijkheid krijgen om problemen vroegtijdig te signaleren en zelf basishulp te bieden.
Zo moet worden voorkomen dat zwaardere maatregelen nodig zijn. De Hervormingsagenda bevat afspraken tussen Rijk, gemeenten en zorgaanbieders om de hele jeugdzorgketen efficiënter en effectiever te maken. In beide trajecten staat centraal dat lokale teams, zoals buurtteams en gemeentelijke toegang, meer taken op zich nemen: niet alleen hulp bieden, maar ook regie voeren op veiligheid. Deze werkwijze is vastgelegd in het Richtinggevend kader Toegang, lokale teams en integrale dienstverlening. In 2028 moeten alle gemeenten hun teams op deze manier hebben ingericht. Participatiewet in balans De Participatiewet wordt de komende jaren gefaseerd herzien. De wet wordt als te complex en te strikt ervaren. Daarom is een rijksbrede beweging richting vertrouwen, eenvoud en menselijke maat ter verankering in de Participatiewet is ingezet. De eerste wijzigingen worden per 1 januari doorgevoerd. Hervorming arbeidsmarktinfrastructuur De hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur is een plan van het kabinet om de dienstverlening op het gebied van werk en scholing te verbeteren voor werkenden, werkzoekenden en werkgevers. Het doel is om sneller, betere en duurzamere matches op de arbeidsmarkt te realiseren door samenwerking tussen publieke en private partijen te versterken.
De hervorming omvat onder andere de invoering van een regionaal werkcentrum in januari, een versterking van het "van-werk-naar-werk-stelsel" (werknemers die hun baan verliezen direct laten doorstromen naar ander werk via begeleiding, scholing en ontwikkeling om werkloosheid te voorkomen) en een betere afstemming van scholing op de arbeidsmarktvraag. Hervormingsagenda inkomensondersteuning Het kabinet wil de sociale zekerheid, toeslagen en inkomstenbelasting hervormen. Daartoe start het kabinet met een hervormingsagenda met drie doelen: inkomensondersteuning moet bestaanszekerheid bieden, deze moet makkelijker te begrijpen zijn en (meer) werken moet lonen. De verwachting is dat deze hervormingsagenda vanaf het voorjaar structureel vorm krijgt.
38
Voorrang huisvesting statushouders Het kabinet wil de voorrang voor statushouders op sociale huurwoningen afschaffen, waardoor zij net als andere woningzoekenden op een wachtlijst komen. In het eerste jaar na inwerkingtreding van de wet krijgen gemeenten nog één jaar de mogelijkheid om statushouders voorrang te geven op het huren van een kamer of gedeelde woonruimte. De hiertoe gewijzigde Woningwet is door de Tweede Kamer aangenomen, maar nog niet door de Eerste Kamer. Hiermee is nog niet duidelijk wanneer en welk effect dit gaat sorteren. Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) Oekraïense ontheemden De RTB wordt verlengd tot en met 4 maart 2027, omdat de situatie in Oekraïne nog steeds instabiel is. In de tussentijd werkt het kabinet aan een vervolg. De verwachting is dat er na 4 maart 2027 een transitieperiode aanbreekt van twee jaar waarbij de focus ligt op het terugkeren van Oekraïense ontheemden naar Oekraïne, maar er ook een groep in Nederland zal blijven wonen. Naar verwachting krijgen die Oekraïners een tijdelijke verblijfsvergunning. Contourennota intrekking Spreidingswet In de contourennota schrijft het kabinet hoe de opvang van asielzoekers voortaan geregeld moet worden, zonder een wettelijke taak voor gemeenten. Het kabinet is van plan de Spreidingswet in te trekken zodra de eerste ronde is afgerond waarin gemeenten opvangplekken hebben opgeleverd.
Deze ronde loopt tot en met 31 januari. Nieuw Europees asielbeleid (Migratiepact) Vanaf 12 juni worden nieuwe asielregels in de EU van kracht, het Migratiepact. Vanaf dan geldt er één gezamenlijk Europees asielsysteem. Het Migratiepact bestaat uit een richtlijn en negen verordeningen die ervoor moeten zorgen dat de instroom van asielzoekers naar Nederland en de andere lidstaten van de EU afneemt en dat de lasten tussen de lidstaten beter worden verdeeld. Om dit in Nederlandse wet- en regelgeving op te nemen, is een wijziging van de Vreemdelingenwet nodig. Hiertoe dienen zowel de Tweede als de Eerste Kamer nog te besluiten. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) Beide akkoorden gelden tot en met 2026. Ambities op het gebied van preventie worden per 2027 ondergebracht in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). De consequenties van het AZWA worden de komende tijd uitgewerkt op regionaal niveau, waarbij ook de financiële afspraken duidelijker worden. Wat willen we bereiken? Vanuit het sociaal domein werken we aan een veerkrachtige en inclusieve samenleving. Een samenleving waarin iedereen mee mag doen. Een samenleving waarin iedereen zijn leven op een prettige manier en naar eigen keuze kan invullen. En waarin mensen naar elkaar omkijken en elkaar helpen als dat nodig is.
Dit doen we door de inwoner centraal te stellen, door te werken vanuit vertrouwen en menselijke maat, door eigen verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van onze inwoners te benadrukken en door positieve gezondheid te zien als basis voor een prettig leven. Gezonde mensen hebben het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren. Om deze visie uit te voeren, zetten we in op de volgende doelen: 1. Ondersteuning en welzijnsactiviteiten dicht bij onze inwoners; 2. Beheersbare kosten in het sociaal domein; 3. Voortgang en realisatie van de strategische agenda; 4. Bevordering leefbare wijken, buurten en dorpen.
39
Indicator Lingewaard Doet Inwonersinitiatieven
Meetbaar resultaat Aantal gerealiseerde ideeën Aantal maatschappelijke initiatieven
W2024 30 14
B2025 25 14
B2026 25 14
B2029 25 14
Wat gaan we doen in 2026? Ondersteuning en welzijnsactiviteiten dicht bij onze inwoners (doel 1) • Incluzio Lingewaard start met de uitvoering van de opdracht 'Versterken sociale basis'. Vanaf 1 januari kunnen inwoners zich melden bij de buurtteams. • We voeren een nulmeting uit om de huidige situatie in kaart te brengen, zodat we in de komende jaren de effecten en gewenste veranderingen goed kunnen volgen. • De MFA's in Huissen en Haalderen ontwikkelen we verder als centrale plekken waar sport, cultuur en ontmoeting samenkomen. Beheersbare kosten in het sociaal domein (doel 2) • We breiden het aantal (collectieve) voorzieningen uit die indicatievrij, laagdrempelig en toegankelijk zijn en schalen samen met de nieuwe aanbieder Incluzio zorg waar mogelijk af naar de sociale basis. • Incluzio biedt vanaf januari indicatievrij basishulp: voorkomen van en/of sneller afschalen van specialistische hulp (Wmo en Jeugdhulp). • We ondersteunen jeugdigen en hun ouders in de thuissituatie, om uithuisplaatsing te voorkomen of terugkeer naar huis te versnellen. • We komen tot een convenant met huisartsen en Incluzio over verwijsroutes Jeugdhulp. Dit leidt tot meer toegankelijke, groepsgewijze ondersteuning en zorgt voor een duidelijke en effectieve route naar specialistische hulp wanneer die nodig is. • We actualiseren ons beleid medische advisering gehandicaptenkaart.
• We stellen een uitvoeringsagenda op om de Wmo-kosten te beheersen. Denk hierbij aan: anders inrichten van het aanbod op vervoer, waarbij korte ritten zoveel mogelijk ingevuld worden door vrijwilligers en langere afstanden met vraagafhankelijk vervoer mogelijk blijven. als gevolg van de aanscherping van brandveiligheidsregels gaan we onderzoeken of een scootmobielpool kan bijdragen aan het beschikbaar houden van scootmobielen voor inwoners van appartementen. • We actualiseren de overeenkomsten met re-integratiepartners om het resultaat voor deelnemers te vergroten en beter te kunnen meten en onze re-integratiemiddelen optimaal te benutten. • We gaan meer datagedreven werken om onze uitgaven doelmatig in te zetten. Hiervoor voeren we het model van Simons in, een model dat inzicht biedt in de effecten van onze inzet en helpt bij het sturen op resultaten en prioriteiten. Voortgang en realisatie van de strategische agenda (doel 3) • We bereiden een vervolg op het sociaal beleidsplan en de strategische agenda voor. 1. Beschermd wonen: • We maken de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis met ons lokale uitvoeringsplan, waarin concreet staat hoe we de toegang tot ondersteuning inrichten, wie erbij betrokken is en welke resultaten we nastreven en hoe dit aansluit bij de woon-zorgvisie.
• We richten een opgaveteam zorg en veiligheid in voor complexe en meervoudige casuïstiek en stellen het protocol meldcode vast. 2. Jeugd: • We bouwen met onze partners aan een gezamenlijke Lingewaardse visie op de Pedagogische Basis. Hiermee bedoelen we de gezamenlijke uitgangspunten en werkwijze om kinderen en jongeren zo goed mogelijk te ondersteunen in hun ontwikkeling, dicht bij huis en samen met hun omgeving. Deze gedeelde visie vormt de basis van ons handelen.
40
•
We zetten de VIOS-aanpak (Veilig In en Om School) structureel in om een veilige (leer)omgeving te creëren voor leerlingen, zowel binnen als buiten de schoolmuren. • We geven lokaal invulling aan de Hervormingsagenda. Hierin leggen we expliciet de link met onderwijs en bestaanszekerheid. • We stellen een regionale visie jeugd vast. 3. Bestaanszekerheid • Met de Euregio-subsidie zetten we het project Grenztalentfit in, waarmee we inwoners helpen hun talenten te ontwikkelen en beter aan het werk te komen. • We werken regionaal samen met Europese subsidie voor sociale inclusie om onze inwoners met een kwetsbare arbeidsmarktpositie richting de arbeidsmarkt te bewegen met activerend werk. • We stellen een Lingewaardse agenda voor bestaanszekerheid vast. • We gaan fase één (intake) en twee (stabilisatie) van de schuldhulpverlening zelf uitvoeren en besteden fase drie (schuldregeling) en fase vier (nazorg) aan. • We vergroten het bereik en effect van onze inkomensondersteunende regelingen door hier helder en frequent over te communiceren. 4. Statushouders en vluchtelingen • We zorgen voor passende maatschappelijke begeleiding en huisvesting van statushouders in Lingewaard. • We realiseren een noodopvanglocatie voor maximaal twee jaar voor 200 asielzoekers in samenwerking met het COA. • We zorgen voor passende opvang en ondersteuning van Oekraïense ontheemden. 5.
Beweging van zorg naar gezondheid: • We geven lokaal uitvoering aan de doelen van het GALA (gezonde leefstijl, vitaal ouder worden, mentale weerbaarheid, gezonde leefomgeving, sociale basis) met onze partners in sport, cultuur, onderwijs, welzijn en zorg. Ook nemen we onze inwoners goed mee in deze stappen. • We bouwen regionaal samen verder aan de infrastructuur (Integraal Zorg Akkoord: IZA) en aan samenwerkingsafspraken voor de ketenaanpakken valpreventie, Kind naar Gezonder Gewicht, Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) volwassenen en Kansrijke Start. We dragen bij aan samenwerkingsafspraken voor het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). Bevordering leefbare wijken, buurten en dorpen (doel 4) • We stimuleren inwoners(groepen) om initiatieven te ontwikkelen. De te nemen stappen maken we vooraf duidelijk aan initiatiefnemers. • Lingewaard doet vindt plaats in de kernen: Doornenburg en Huissen.
41
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000e witregel 6 6.1
Sociaal domein Samenkracht en burgerparticipatie
2024 2025 Werkelijk Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-6.376
-6.840
-8.664
-11.389
2.725
60601 Sociaal en cultureel werk
-125
-145
-124
-124
-
60602 Algemeen maatschappelijk werk
-431
-390
-182
-182
-
-2.419
-2.345
-1.639
-1.639
-
60604 Algemene voorzieningen jeugd
-302
-264
-155
-155
-
60605 Jeugd- en jongerenwerk
-390
-583
-157
-157
-
-7
-6
-5
-5
-
60607 Dorpshuizen
-534
-295
-213
-213
-
60608 Dorpshuizen - Beheer & Onderhoud
-753
-905
-890
-966
76
60609 Wijkplatforms
-329
-463
-489
-489
-
60610 Inwonerparticipatie
-158
-130
-77
-77
-
60611 Kinderdagverblijven
179
159
156
-101
257
60612 Kinderdagverblijven-Beheer/Onderh.
-233
-193
-159
-159
-
60613 Ouderenwerk
-358
-368
-276
-276
-
60614 Opvang ontheemden Oekraïne
5.139
-
-67
-479
412
60625 Huisvesting ontheemden Oekraïne
-4.883
-
67
-1.707
1.774
-
-
-18
-18
-
-772
-912
-159
-365
206
-
-
-4.277
-4.277
-
60603 Jeugd uitvoeringskosten
60606 Jeugd- en jongerenwerk - B&O
60647 Opvang vluchtelingen 60669 Algemene voorzieningen Wmo 60648 Sociale basis - Welzijn 6.2
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
-482
60623 Gem. hulp toeslagen problematiek
96
-
-
-
-
60671 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
-578
-
-
-
-
-131
66
-501
567
-131
66
-501
567
-695
-809
-809
-695
-809
-809
-
52
-330
382
6.21
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO
60627 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen WMO
-
6.22 Toegang en eerstelijnsvoorz. Jeugd 60634 Toegang / eerstelijnsvoorzieningen Jeugd 6.23
-
Toegang en eerstelijnsvoorz. Integraal
60646 Brede SPUK Gezondheid en sociale basis
-
-
52
-330
382
Inkomensregelingen
-3.701
-4.049
-3.136
-12.321
9.186
60615 Bijstandsverlening algemeen
-1.215
-1.172
-1.193
-1.193
-
60616 BBZ 2004
-131
-52
-116
-132
16
60617 BUIG
-572
-1.027
-41
-9.179
9.139
-1.582
-1.565
-1.518
-1.549
31
-201
-233
-268
-268
-
6.3
60618 Gem. armoede en schuldenbeleid 60619 Kwijtscheldingen
42
6 6.4
Sociaal domein WSW en beschut werk
60620 Sociale werkvoorziening 6.5
2024 2025 Werkelijk Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-3.923
-4.293
-4.035
-4.035
-3.923
-4.293
-4.035
-4.035
-
Arbeidsparticipatie
-1.553
-1.784
-1.953
-1.953
60621 Inburgering nieuwkomers
-383
-329
-380
-380
-
60622 Re-integratie en participatie
-1.170
-1.455
-1.573
-1.573
-
6.6
Maatwerkvoorzieningen (Wmo)
-3.887
60660 Wmo Uitvoeringskosten
-1.947
-
-
-
-
60662 Hulpmiddelen Wmo
-1.940
-
-
-
-
-3.867
-4.459
-4.577
119
6.60 Hulpmiddelen en diensten (WMO) 60643 Wmo Uitvoeringskosten
-
-1.631
-2.027
-2.032
6
60644 Hulpmiddelen Wmo
-
-2.236
-2.432
-2.545
113
-
-
-
-
-6.295
-6.661
-6.661
-6.295
-6.661
-6.661
-2.531
-2.105
-2.105
6.71 Maatwerkdienstverlening 18+
331
60661 Begeleiding Wmo
331
6.711 Huishoudelijke hulp (WMO) 60629 Huishoudelijke hulp (WMO)
-
6.712 Begeleiding (WMO)
-
60630 Begeleiding (WMO)
-
-2.531
-2.105
-2.105
6.713 Dagbesteding (WMO)
2
-813
-874
-874
60631 Dagbesteding (WMO)
2
-813
-874
-874
-8
-8
-
-8
-8
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
6.71A Hulp bij het huishouden (Wmo)
-5.598
60675 Hulp bij huishouden (Wmo)
-5.598
6.71B Begeleiding (Wmo)
-2.528
60676 Begeleiding (Wmo)
-2.528
6.71C Dagbesteding (Wmo)
-764
60677 Dagbesteding (Wmo)
-764
6.72A Jeugdhulp begeleiding 60679 Jeugdhulp begeleiding 6.72B Jeugdhulp behandeling
-
-
-3.482 -3.482
-3.488
60680 Jeugdhulp behandeling
-3.488
6.72C Jeugdhulp dagbesteding
-544
60681 Jeugdhulp dagbesteding
-544
43
6
Sociaal domein
2024 2025 Werkelijk Begroot
6.73A Pleegzorg
-445
60683 Pleegzorg
-445
6.73B Gezinsgericht 60684 Gezinsgericht 6.73C Jeugdhulp met verblijf overig 60685 Jeugdhulp met verblijf overig 6.74A
Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-511
-534
-534
-511
-534
-534
-12.073
-12.405
-12.405
-12.073
-12.405
-12.405
-137
-143
-143
-137
-143
-143
-380
1
1
-380
1
1
-4.292
-4.419
-4.419
-4.292
-4.419
-4.419
-597
-627
-627
-597
-627
-627
-143
-154
-154
-143
-154
-154
-205
-214
-214
-205
-214
-214
-1.029 -1.029
-2.524 -2.524
-4.749
60686 Jeugd behandeling GGZ zonder verblijf
-4.749
6.74B Jeugdhulp Crisis/LTA/GGZ-verblijf
-674
60687 Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf
-674
6.74C Gesloten plaatsing
-27
60688 Gesloten plaatsing
-27
6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal 60635 Jeugdhulp ambulant lokaal
-
6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal 60636 Jeugdhulp ambulant regionaal
-
6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk 60637 Jeugdhulp ambulant landelijk
-
6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal 60638 Jeugdhulp met verblijf lokaal
-
6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal 60639 Jeugdhulp met verblijf regionaal
-
6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk 60640 Jeugdhulp met verblijf landelijk
-
6.791 PGB WMO 60667 PGB Wmo
-
6.792 PGB Jeugd 60666 PGB jeugd
-
44
-
-
-
-
-
-
-
-
6
Sociaal domein
2024 2025 Werkelijk Begroot
2026 Begroot
-490
-515
-515
-490
-515
-515
-56
-59
-59
-56
-59
-59
-
-
-
-
-
-
-
-
-
6.821 Jeugdbescherming 60641 Jeugdbescherming
-
6.822 Jeugdreclassering 60642 Jeugdreclassering
-
6.82B Jeugdreclassering
-81
60692 Jeugdreclassering
-81
6.82C Jeugdbescherming
-496
60691 Jeugdbescherming
-496
6.91 Coördinatie en beleid WMO
2026 Lasten
2026 Baten
-
-1.323
60626 Coördinatie en beleid WMO
-
-1.323
-
-
-
-46.018
-51.505
-51.655
-64.632
12.979
Onttrekkingen reserves
1.051
1.874
879
-
879
Toevoegingen reserves
-640
-477
-461
-461
-
-45.607
-50.109
-51.237
-65.093
13.858
Saldo Lasten en Baten
Saldo inclusief mutaties reserves
Strategische agenda sociaal domein Voorbereiden Sociale Basis
2026
2027
Totaal
Primaire raming
Bijgestelde raming
Primaire raming
Bijgestelde raming
Projectleider inkoop
-
-
-
-
-
-
Juridische expertise aanbesteding
-
-
-
-
-
-
30.000
30.000
-
-
30.000
30.000
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Frictiekosten huidige partners
100.000
100.000
-
-
100.000
100.000
Communicatie, Opleiding en Implementatie
15.000
15.000
-
-
15.000
15.000
Onvoorzien
25.000
25.000
-
-
25.000
25.000
-
-
-
-
-
-
170.000
170.000
-
-
170.000
170.000
Data-analist
50.000
50.000
-
-
50.000
50.000
Subtotaal
50.000
50.000
-
-
50.000
50.000
Projectleider Implementatie Transformatie ambtelijke organisatie Overgangskosten (systemen en processen)
Opstartkosten Subtotaal
Primaire raming
Bijgestelde raming
Kostenbeheersing Maatwerk
45
Voorbereiden Sociale Basis
2026 Primaire raming
2027
Totaal
Bijgestelde raming
Primaire raming
Bijgestelde raming
Primaire raming
Bijgestelde raming
Beschermd Thuis Inrichten van de Toegang
120.000
94.484
-
97.035
120.000
191.519
Draagvlak in de kernen (vitale leefomgeving)
65.000
13.351
-
27.423
65.000
40.774
Lokale steunstructuur (toekomstbestendige zorg)
137.000
150.969
-
175.072
137.000
326.041
Wonen (een passende woning)
25.000
72.917
-
74.886
25.000
147.803
Meedoen (omzien naar elkaar) Handhavingsplan alcohol en drugspreventie*
125.000
32.222
-
33.092
125.000
65.314
80.000
80.000
80.000
80.000
80.000
160.000
Subtotaal
552.000
443.943
80.000
487.508
632.000
931.451
40.000
40.000
-
-
40.000
40.000
-
-
-
-
11.000
11.000
40.000
40.000
-
-
40.000
40.000
80.000
80.000
-
-
80.000
80.000
Training
-
-
-
-
Re-integratie-projecten
-
-
-
-
-
-
Aanpak AanZ specifiek gericht op statushouders gezin (oude wet)
125.000
125.000
-
-
125.000
125.000
Subtotaal
205.000
205.000
-
-
205.000
205.000
Transformatie
50.000
50.000
-
-
100.000
100.000
Subtotaal
50.000
50.000
-
-
100.000
100.000
Totaal reserve sociaal domein
515.000
515.000
-
-
515.000
515.000
Totaal reserve beschermd wonen, beschermd thuis
552.000
443.943
80.000
487.508
1.184.000
931.451
Lingewaardse Ontwikkelagenda Jeugd Ontwikkelen expertiseteam Jeugd Uitvoeringsbudget Subtotaal Bestaanszekerheid Projectleiding en projectorganisatie
-
-
IZA/GALA - Transformatie van zorg naar gezondheid
Totaal 1.067.000 958.943 80.000 487.508 3.100.500 1.446.451 *Handhavingsplan Alcohol en drugspreventie uit de reserve Beschermd Wonen Beschermd Thuis loopt tot en met 2028.
46
In dit financiële overzicht zijn de verschuivingen die opgenomen zijn in de 2e tussentijdse rapportage 2025 al verwerkt. Beschermd thuis De middelen voor dit thema zijn afkomstig uit de bestemmingsreserve Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis. We geven, met name in 2026 en in 2027 uitvoering aan ons uitvoeringsplan Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis. De inzet van deze middelen is deels opgeschoven, omdat het Rijk de invoering van de Wet doordecentralisatie Beschermd Wonen opnieuw heeft uitgesteld. Voor het handhavingsplan alcohol en drugspreventie zijn ook voor 2027 en 2028 middelen opgenomen om hier uitvoering aan te geven. Dat maken we nu in de begroting ook inzichtelijk. Stand van zaken Reserve Sociaal Domein en Reserve Beschermd Wonen Na inzet van bovenstaande middelen, ontstaat onderstaande financiële situatie
Reserves
Beschermd Wonen beschermd Thuis
Sociaal domein
Stand 1-1-2025
2.064.693
1.631.843
Onttrekking obv bijgestelde raming 2025
-1.401.500
-166.969
0
477.450
Begrote stand 31-12-2025
663.193
1.942.324
Stand 1-1-2026
663.193
1.942.324
Onttrekking obv bijgestelde raming 2026
-515.000
-443.943
0
460.874
Begrote stand 31-12-2026
148.193
1.959.255
Stand 1-1-2027
148.193
1.959.255
Begrote onttrekkingen
0
-487.508
Begrote toevoeging
0
460.874
148.193
1.932.621
Begrote toevoeging
Begrote toevoeging
Begrote stand 31-12-2027
Beleidsnota's Beleidsnota cultureel erfgoed Lingewaard (2015) Notitie mantelzorg, vrijwilligers en ouderen (MVO) (2018) Contourennota accommodatie- en vastgoedbeleid (2019) Taskforce (2019) Beleidsplan sociaal domein 'Iedereen hoort erbij' 2021 Participatiebeleid Lingewaard (2024) Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord 2023-2026 Woonzorgvisie Lingewaard 2025 - 2030
47
Investeringsplan 6.01 Ontmoetingsruimte 't Zand Huissen Investering Looptijd Toelichting € 100.000 2025-2026 Op basis van de onderzoeken naar het herstel van de fundering toegankelijk maken en verduurzamen van het Gemeenschapshuis Huissen 't Zand komen we met een voorstel voor het verdere verloop. 6.02 Verduurzaming gemeentelijke accommodaties Investering Looptijd Toelichting € 150.000 2025-2026 De voorbereidingen zijn gestart. Uitvoering in 2026.
48
7. Volksgezondheid en milieu Dit programma bevat taken met betrekking tot de volksgezondheid, afvalwater, waterhuishouding, huishoudelijk afval, bescherming van het milieu, begraafplaatsen, klimaat en duurzaamheid. Ontwikkelingen Samenhangende Preventiestrategie Op 13 juni 2025 bood de staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport de samenhangende preventiestrategie: ‘De gezonde keuze moet de makkelijke keuze worden’ aan de Tweede Kamer aan. Daarin ligt de focus vooral op de jeugd. De aanpak richt zich niet langer (enkel) op één onderwerp, maar op de leefomgeving zodat maatregelen in een omgeving elkaar kunnen versterken. Afval en circulariteit Landelijk zien we een terugtrekkende beweging van particuliere afvalinzamelaars. Deze tendens beïnvloedt de manier waarop we ons afval in de toekomst (laten) inzamelen en verwerken. Fusie Omgevingsdiensten De Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) en de Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) fuseren per 1 januari 2026. De diensten gaan samen verder onder de naam Omgevingsdienst Groene Metropool. Wat willen we bereiken? We willen een goede gezondheid van onze inwoners en een gezonde fysieke leefomgeving. Gezonde mensen hebben het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Én om zo veel mogelijk eigen regie te voeren.
De doelen uit de landelijke nota gezondheidsbeleid en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zijn hierbij ons uitgangspunt. We richten ons op het terugdringen van gezondheidsachterstanden, het bevorderen van een gezonde leefstijl, het versterken van de mentale weerbaarheid en het vitaal ouder worden. We willen in 2050 een energieneutrale, klimaatadaptieve en circulaire gemeente zijn. Dat sluit aan bij de landelijke doelen voor klimaat en milieu. Als gemeente willen we in 2030 al elektriciteitsneutraal zijn. Daaraan werken we samen met onze inwoners en bedrijven. Zelf geven we hierbij het goede voorbeeld. Onze doelen zijn: 1. Een goede gezondheid voor al onze inwoners, van jong tot oud. 2. Een klimaatbestendige en water-robuuste gemeente en regio zijn in 2050. 3. De hoeveelheid restafval daalt naar maximaal 70 kg per inwoner en er is minimaal 75% hergebruik van de ingezamelde grondstoffen. 4. Een energieneutrale gemeente zijn in 2050. Wat gaan we doen in 2026? Een goede gezondheid voor al onze inwoners, van jong tot oud (doel 1) • We willen dat meer kinderen een gezonde en kansrijke start krijgen. Bij de zorg voor kwetsbare zwangeren maken we afspraken met specifieke zorgverleners (medisch en sociaal domein). • We willen dat inwoners (via welzijn- en zorgprofessionals) op de juiste plek terecht komen.
Daarom bouwen we verder aan de lokale en regionale samenwerking(sverbanden) rondom en voorlichting en communicatie over valpreventie, Kind naar Gezonder Gewicht en overgewicht bij volwassenen. • We voeren het programma "Opgroeien in een kansrijke omgeving" (OKO) uit om de mentale gezondheid van onze jeugd te bevorderen. • We werken verder aan een Dementievriendelijk Lingewaard door een goede samenwerking met maatschappelijke partners en heldere communicatie naar onze inwoners. 49
Een klimaatbestendige en water-robuuste gemeente en regio zijn in 2050 (doel 2) •
• •
•
Samen met de regio voeren we de maatregelen vanuit de Samenwerkingsagenda 2024-2030 uit. We doen onder meer nieuwe stresstesten. Daarmee brengen we de kwetsbaarheid van een gebied voor wateroverlast, hitte, droogte en overstroming in beeld. We voeren een nieuwe lokale stresstest uit. Op basis daarvan actualiseren we de Lokale Adaptatiestrategie met Uitvoeringsagenda. We gaan door met de Operatie Steenbreek Lingewaard. Daarmee stimuleren en ondersteunen we inwoners en bedrijven actief bij het vervangen van tegels door groen in tuinen, straten en bedrijfsterreinen. We vervangen de hoofdriolering in onder andere de wijk Klappenburg in Bemmel en de Rijnstraat en omgeving in Doornenburg. Onderdeel daarvan zijn klimaatadaptieve maatregelen. (Zie ook de paragraaf Kapitaalgoederen onder 3. Riolering en water.)
De hoeveelheid restafval daalt naar maximaal 70 kg per inwoner en er is minimaal 75% hergebruik van de ingezamelde grondstoffen (doel 3) • De inrichting van zowel de huis-aan-huis inzameling als de organisatie van de milieustraat werken we verder uit. Hiermee vergroten we uiteindelijk de hoeveelheid herbruikbare grondstoffen. Besluitvorming hierover zal in het eerste kwartaal 2026 plaats vinden. • We optimaliseren de planning en digitaliseren de eigen inzamelroutes van (grof) huishoudelijk afval in de openbare ruimte waarbij we ook de prullenbakken beter positioneren. • We optimaliseren de uitgifte van milieupassen, introduceren de digitale milieupas en realiseren toegangscontrole voor grondstoffen als luiers en GFT-afval. Een energieneutrale gemeente zijn in 2050 (doel 4) • • • •
We bieden woningeigenaren isolatiemaatregelen aan via de aanpak Operatie Isolatie. We stellen een beleidskader energietransitie op waarbij het creëren van een robuust energiesysteem een nieuw onderdeel is. We maken een Warmteprogramma waarin de keuzes voor aardgasvrije warmteoplossingen per buurt zijn benoemd inclusief een tijdspad. We stellen een Warmte-uitvoeringsplan op voor de wijk de Zilverkamp in Huissen waarin we de stappen beschrijven die nodig zijn voordat de aanleg van het warmtenet kan starten.
50
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 7 7.1
Volksgezondheid en milieu
2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
Volksgezondheid
-2.239
-2.629
-2.843
-2.843
60701 Openbare gezondheidszorg
-1.160
-1.388
-1.517
-1.517
-
60702 Jeugdgezondheidszorg
-1.079
-1.241
-1.286
-1.286
-
-
-
-40
-40
-
Riolering
1.238
1.574
2.095
-2.983
5.078
60720 Algemeen rioolbeheer
-2.109
-2.054
-1.570
-1.570
-
60721 Riolering en waterzuiv. / Onderhoud
-1.396
-1.286
-1.383
-1.413
30
60722 Rioolheffing
4.743
4.914
5.048
-
5.048
7.3
Afval
1.287
1.701
2.023
-5.413
7.435
60723 Afval algemeen
-103
-136
-165
-165
-
60724 Huishoudafval
-3.252
-3.353
-3.723
-4.373
649
60725 Overige afvalstoffen
-556
-605
-763
-852
89
60726 Afvalstoffenheffing
5.210
5.782
6.691
-
6.691
60733 Reinigingsheffing
-12
13
-17
-23
6
-1.590
-2.281
-1.927
-3.402
1.476
60727 Milieubeheer
-1.279
-1.311
-1.347
-1.426
80
60728 Duurzaamheid
-225
-907
-580
-580
-
60729 Plaagdierbestrijding
-86
-63
-
-
-
60732 Proeftuinen Aardgasvrije wijken
-
-
-
-81
81
60734 Klimaat- en energiebeleid
-
-
-
-1.315
1.315
60703 Brede SPUK Ondersteunende onderdelen 7.2
7.4
7.5
Milieubeheer
Begraafplaatsen en crematoria
-83
-84
-215
-380
165
60730 Algemene begraafplaatsen
-39
-69
-163
-328
165
60731 Begraven
-44
-15
-52
-52
-
-1.387
-1.719
-867
-15.021
14.154
Onttrekkingen reserves
-
430
400
-
400
Toevoegingen reserves
-224
-80
-
-
-
-1.611
-1.369
-467
-15.021
14.554
Saldo Lasten en Baten
Saldo inclusief mutaties reserves
Beleidsnota's Beleidsplan Sociaal Domein "Iedereen hoort erbij!"(2021) Plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord 2023-2026 Gemeentelijk Watertakenplan Lingewaard 2023 – 2027 Regionale Adaptatiestrategie (RAS) (2022) Lokale Adaptatiestrategie (LAS) (2022) Samen werken aan een circulair Lingewaard (2024) Grondstoffenbeleid Lingewaard Circulair en Duurzaam (2019)
51
Beleidskader energietransitie 2023-2025 Transitievisie Warmte (2021) Investeringsplan 7.01
Investeringen vervangingen en investeringen maatregelen GWP Investering
2026: € 3.993.000 2027: € 2.995.000 2028: € 4.462.000 2029: € 3.845.000
Looptijd/Uitvoering
Toelichting
2026-2028 2027-2029 2028-2030 2029-2031
De investeringsbedragen zijn gebaseerd op het Gemeentelijk Watertakenplan 2023-2027 (GWP). Het GWP bevat investeringsbudgetten voor reeds gelabelde en afgebakende projecten. Daarnaast zijn er de nog niet gelabelde investeringsbudgetten. Dit zijn de volgende benodigde investeringsbudgetten: • Vervanging van pompen/gemalen, persleidingen en rioolbuizen. De benodigde bedragen zijn gegenereerd uit de beheersoftware. • Nieuwe maatregelen om de doelen en ambities uit het GWP te behalen: afkoppelen, infiltreren, waterberging en maatregelen duurzaamheid. Het totaal benodigde investeringsbudget (vervanging en nieuwe maatregelen) is gelijk verdeeld over de jaren van de planperiode. De kapitaallasten van alle investeringen uit het GWP dekken we volledig met de inkomsten uit de Riool- en Waterzorgheffing.
52
8. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Onder dit programma vallen de taken met betrekking tot ruimte en leefomgeving, wonen en bouwen en de exploitatie van woningbouwprojecten. De milieutaken van de Omgevingsdienst vallen onder programma 7, de bouwtaken onder programma 8. Ontwikkelingen Regie op ruimtelijke ontwikkeling wordt ingewikkelder In de Omgevingswet is de zorgtaak voor een “evenwichtige toedeling van functies aan locaties” helder omschreven en vormgegeven vanuit de gedachte om dat met één wet ook overzichtelijker te maken. Desondanks zien we dat het bereiken en bewaken van het gewenste evenwicht – regie op ruimtegebruik – ingewikkelder wordt. Randvoorwaarden en de complexiteit van het bedienen van alle belangen zorgen ervoor dat sturen op het beoogde evenwicht een groeiende uitdaging is. Dijkversterking 2025 – 2032 Onderdeel van het behoud van een veilige omgeving is het versterken van de rivierdijken. Het Waterschap Rivierenland is hiervoor de plannen aan het voorbereiden. In 2032 moeten die zijn uitgevoerd. Wat willen we bereiken? Een leefomgeving waar jong en oud zich thuis voelen. Dat betekent woonkernen waar primaire voorzieningen dichtbij zijn. Daarnaast is ruimte nodig om elkaar te ontmoeten, te recreëren en te bewegen of sporten. Infrastructuur voor fietsen, openbaar vervoer en de auto moet het groeiend aantal inwoners aankunnen.
Juist daar ligt de sleutel voor de bouwopgave. Voor die bouwopgave gaan we uit van de afspraken in de geactualiseerde 'Woondeal 2.1': van 2022 tot en met 2034 ten minste 1955 woningen erbij. Nieuwbouw bestaat voor minstens 30% uit sociale huur en voor 37% uit betaalbare huur- en koopwoningen. Naast bouwen is versterking nodig van infrastructuur en groene recreatieruimte. In 2026 werken we aan de volgende doelen: 1. Transitie Omgevingswet. 2. Realisatie van ongeveer 300 nieuwe woningen, verspreid over meerdere woonkernen. 3. Duurzame en groene woonomgeving. 4. Participatie en verbinding tussen gemeentelijke opgaven en inwonersinitiatieven. Wat gaan we doen in 2026? Transitie Omgevingswet (doel 1) • We werken in de komende jaren stapsgewijs naar een nieuw gebiedsdekkend omgevingsplan. In 2026 bieden we het omgevingsplan voor Haalderen ter vaststelling aan. Een ander deelgebied bereiden we voor zodat het als ontwerp ter inzage kan. • Voor wijzigingen van het omgevingsplan stellen we een sjabloon vast als leidraad voor initiatiefnemers, de motivering van hun initiatief en de benodigde wijziging van het omgevingsplan. • Met het oog op het omgevingsplan actualiseren we onze archeologische waardenkaart. • We behandelen nieuwe initiatieven in de intake- en omgevingstafel. Bij aanvragen omgevingsvergunningen is soms een bindend advies van de gemeenteraad nodig.
Na bijna twee jaar werken met de Omgevingswet merken we dat het proces efficiënter kan. Daarom komen we begin 2026 met een voorstel aan de raad om het besluitvormingsproces te vereenvoudigen / versnellen. • Voor initiatieven om een klein aantal woningen te realiseren geven we in een programma aan onder welke voorwaarden we daarvoor een vergunningaanvraag in behandeling nemen. Dit doen we voor zowel de woonkernen (bijvoorbeeld woningsplitsing of -toevoeging) als het buitengebied bij functieverandering bij stoppende (agrarische) bedrijven. • Vanuit de notie dat de balans tussen bouwen, infrastructuur en groene ruimte scherpe keuzes vraagt, doen we begin 2026 een voorstel voor herijking van de Omgevingsvisie uit 2023. 53
Realisatie van ongeveer 300 nieuwe woningen, verspreid over meerdere woonkernen (doel 2) We werken aan ons woonbeleid en aan de realisatie van woningbouwplannen. Beiden staan hieronder toegelicht. Woonbeleid • We focussen op de geprioriteerde bouwlocaties in de gemeente. Dit zijn ‘t Hof van Klein Baal in Haalderen, Vleumingen II in Gendt, Zandsestraat in Bemmel, en Driegaarden II en III in Huissen. • In verband met de bouwopgave verkennen we of na 2030 nog nieuwe grote bouwplannen mogelijk zijn. Dit doen we voor Bemmel-Haalderen en Huissen-oost en in samenhang met de ontwikkeling van infrastructuur en groene ruimte. • Vanuit de wet Versterking Regie Volkshuisvesting zijn wij verplicht een Programma Volkshuisvesting op te stellen. Hierin nemen wij de kaders van de geactualiseerde woondeal 2.1 en de gemeentelijke woon-zorgvisie op. Daarop vooruitlopend nemen we beiden ook op in het gemeentelijke Woningbouwprogramma. Voor de woon-zorgvisie stellen we een uitvoeringsprogramma op. • Bij de herinvulling van vrijkomend maatschappelijk vastgoed beschouwen we ook de mogelijkheden voor woonzorgcombinaties en huisvesting voor ouderen. • Een van de afspraken in de Woondeal 2.1 is om minstens 30% van het bouwprogramma in de sociale huur te realiseren. Hiervoor betrekken we de corporaties vroegtijdig in gesprekken met ontwikkelende partijen. Dit doen we ook bij de geprioriteerde plannen.
• We actualiseren halfjaarlijks het Woningbouwprogramma waarbij we ook kijken naar ontwikkelingen die zich voordoen. Jaarlijks actualiseren we de afspraken met Waardwonen. Ook werken we op initiatief van Waardwonen mee aan de voorbereiding van hun wijkplannen in Gendt en Haalderen (Sallandhof). Uitvoering van plannen: • We verwachten dat er ca. 300 nieuwe woningen worden opgeleverd. Afhankelijk van de planprocedure worden de woningen in de volgende projecten geheel of gedeeltelijk gerealiseerd: o Zandsestraat/de Pas (Bemmel) o Vleumingen West fase 2 (Gendt) o Sallandhof 1e fase (Haalderen) o Sallandhof 2e fase (Haalderen) o Bloemstraat 6e fase/Slingerbos (Huissen) o Malenborch (Huissen) o Hof van Huesse/Aloysius locatie (Huissen) o Op den winkel (Angeren) o Locatie Karstraat 34 (Huissen) o Klappenburg fase 2 (Bemmel) o Holthuizen (Huissen) o Vossenhol (Bemmel) o Dorpsstraat (Bemmel) o Dorpstraat (Gendt) o 't Hof van Klein Baal (Haalderen) o Ancari (Doornenburg) • Incidenteel voegen we woningen toe via medewerking aan bijvoorbeeld functieverandering of woningsplitsing of op bestaande bouwtitels in het omgevingsplan. • We bereiden onder andere de volgende plannen voor zodat daarna de planologische procedure kan worden gestart (in of na 2026): o Driegaarden II en III (Huissen); o Villa Ganita (Gendt); 54
o
Dorpstraat / bibliotheek (Gendt).
Duurzame en groene woonomgeving (doel 3) •
•
• • •
•
Binnen de Groene Metropoolregio werken we aan het gebiedsprogramma voor het middengebied tussen de steden. Zo’n programma is nodig om de balans tussen woningbouw en andere ruimteclaims te bewaken en daarover ook afspraken met andere overheden te kunnen maken. We starten met de uitvoering van het omgevingsprogramma voor landschap, natuur en biodiversiteit. Om ondersteuning van lokale initiatieven en benutting van provinciale cofinanciering te optimaliseren komen we met een voorstel voor financiële middelen bij het programma. Parallel bereiden we een subsidieaanvraag voor cofinanciering vanuit de provincie voor. We gaan verder met het uitvoeringsprogramma landschapselementen (dorpen in het groen). De middelen hiervoor komen uit het landschapsfonds. We gaan door met het project vlinderrijke akkerranden dat vanaf 2023 loopt. De middelen hiervoor zitten in het reguliere budget voor landschap en natuur. Op grond van programma’s van andere overheden werken we mee aan het uitwerken van plannen vanuit die programma’s. In 2026 leidt dat tot besluiten over plannen of ontwikkelrichtingen voor: o Het overnemen van eigendom van andere overheden in het Zeegbos bij Huissen. Hiervoor komen we met een raadsvoorstel dat ook ingaat op beheerafspraken en de kosten daarvan.
o Het vanuit de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) verkennen van mogelijkheden voor publiek-private samenwerking in de Huissense uiterwaard en meewerken aan de PAGWmaatregel in de Roswaard. Die maatregel betreft vernatting met als gevolg daarvan verbetering van natuurkwaliteit. Daarnaast nemen we een besluit over hergebruik van de locatie op het fabrieksterrein in de Bemmelse waard. Deze locatie komt vrij na het verwijderen van de installatie, die nodig was tijdens de herinrichtingswerkzaamheden. o We werken mee aan de planvoorbereidingen voor de dijkversterking. In 2025 verkent het Waterschap hoe de opgave voor de Rijndijk tussen Sterreschans en Huissen en de Waaldijk tussen Sterreschans en Bemmel wordt verwerkt in een projectplan. Daarover kan Gedeputeerde Staten, als bevoegd gezag, een besluit nemen. Uitvoering is gepland van eind 2029 tot 3032. Voor de Waaldijk overtekenen we de overeenkomst die nodig is voor de weginrichting volgens Gastvrije Waaldijk. Andere activiteiten, voor met name de bestaande woningvoorraad, het circulair maken van het bouwen, het vergroten van biodiversiteit en het klimaat-adaptief inrichten van de omgeving, staan in programma 7 en in de paragraaf klimaat en energie.
Participatie en betrokkenheid bij de woonomgeving, verbinding met gemeentelijke opgaven (doel 4) •
Na de pilot voor Doornenburg en het vastleggen van de werkwijze voor de agenda’s per kern hebben we het instrumentarium klaar om nieuwe initiatieven vanuit het veld en gemeentelijke plannen / opgaven beter op elkaar af te stemmen.
55
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000 een witregel 8 8.1
Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw. Ruimte en leefomgeving
2024 2025 Werkelijk Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-1.212
-1.997
-2.234
-3.425
1.192
60801 Ruimtelijke ontwikkeling
-491
-490
-784
-791
7
60802 Faciliterend grondbeleid
267
-310
-600
-1.784
1.185
60809 Omgevingswet
-988
-1.197
-850
-850
-
-2.612
2.612
8.2
Grondexploitatie(nietbedrijventerrein)
60803 Actief grondbeleid
-2.103 -2.103
-
-
-2.612
2.612
-1.761
-1.068
-1.414
-2.969
1.555
60804 Geo-Informatie
-250
-262
-287
-287
-
60805 Bouwen - Vergunningverlening
-186
218
124
-1.326
1.450
60806 Bouwen - Handhaving
-904
-721
-743
-753
10
60807 Wonen
-391
-234
-458
-498
40
60808 Woonwagenzaken
-30
-69
-50
-105
55
-5.076
-3.065
-3.648
-9.006
5.359
Onttrekkingen reserves
5.688
125
125
-
125
Toevoegingen reserves
-59
-
-
-
-
Saldo inclusief mutaties reserves
553
-2.940
-3.522
-9.006
5.484
8.3
Wonen en bouwen
Saldo Lasten en Baten
Beleidsnota's Omgevingsvisie Lingewaard (mei 2023) Plan van Aanpak omgevingsprogramma’s (mei 2023) Overzicht categorieën bindend adviesrecht en verplichte participatie (mei 2023) Plan van aanpak transitie omgevingsplan (2022) Nota Wonen (2020), Notitie verruiming mogelijkheden particuliere woningbouw (2020) Nota Cultureel Erfgoed (feb 2025) Gids ruimtelijke kwaliteit (2018) Investeringsplan Voor het programma Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2026-2029.
56
9. Bestuur en ondersteuning Dit programma gaat over het besturen van onze gemeente, een klantgerichte (digitale) dienstverlening en het bijdragen aan en sturen op samenwerkingsverbanden. Ontwikkelingen Vertrouwen in de overheid staat onder druk De keuzes die we als overheid maken vanuit het algemeen belang kunnen botsen met individuele behoeften en wensen van inwoners. Dit kan leiden tot onbegrip en tot dalend vertrouwen in de overheid. Dit vraagt van ons een goede verbinding en dialoog met onze inwoners. Inwoners willen meer directe invloed Steeds vaker klinkt de wens om eerder en actiever mee te denken over beleid en projecten van de gemeente. Daarnaast melden inwoners zich vaker met initiatieven die bijdragen aan hun leefomgeving en de samenleving. Verkiezingen In maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Dit leidt tot de vorming van een nieuwe gemeenteraad en college en mogelijk ook tot een herijking van de bestuurlijke koers. Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners vertrouwen hebben in datgene wat we doen. Daarom nodigen we hen actief uit om mee te denken bij participatietrajecten. Ook de kwaliteit van onze dienstverlening speelt daarbij een belangrijke rol. Als deze door de inwoners als 'goed' wordt ervaren, dan heeft dit een positieve invloed op het vertrouwen dat zij hebben in ons als overheid.
Door onze hoge standaard van dienstverlening te behouden en waar mogelijk te verbeteren, versterken we dit vertrouwen. We werken inwonergericht en bieden Lingewaardige service door: • te zorgen voor toegankelijke dienstverlening en duidelijke communicatie; • kaders te stellen, maar ook ruimte te laten voor maatwerk; • aan te sluiten op de behoeften van de inwoner. We willen een betrouwbare en sterke partner in de regio zijn. Als Lingewaard kunnen we niet alles alleen. Bij grensoverstijgende opgaven, complexiteit of schaalvoordelen werken we graag samen. We spannen ons in om ervoor te zorgen dat verbonden partijen aantoonbaar bijdragen aan onze beleidsdoelen en de regionale opgaven. Onze doelen zijn: 1. Betrokken inwoners 2. Toegankelijke dienstverlening 3. Efficiënte en effectieve samenwerking in de regio
57
Indicator
Meetbaar resultaat
Klantwaardering dienstverlening • Totaal • Digitaal • Balie • Telefonie
Gemiddeld rapportcijfer Totaalwaardering voor alle drie de kanalen
Gemiddelde wachttijd aan de balie
Percentage balieklanten geholpen binnen de servicenorm van maximaal 10 minuten
W2024
B2025
B2026
B2029
8,4 8,3 8,7 8,1
8,0 8,0 8,0 7,5
8,0 8,0 8,0 7,5
8,0 8,0 8,0 7,5
93%
93%
90%*
90%*
*Vanaf 2024 zien we de effecten van de nieuwe cyclus die ontstond door invoering van de langere geldigheidsduur van paspoorten en identiteitskaarten. Deze piek duurt tot 2029. Door verdergaande digitalisering, kanaalsturing (komt een vraag digitaal, via telefoon of aan de balie binnen) en door vroegtijdige informatieverstrekking houden we de wachttijden aan de balie stabiel. Wat gaan we doen in 2026? Betrokken inwoners (doel 1) • Op samen.lingewaard.nl vinden inwoners alle informatie over participatietrajecten en kunnen zij actief deelnemen. We verbeteren deze website zodat gebruikers relevante informatie, projecten en participatiemogelijkheden gemakkelijker vinden. Met een duidelijke structuur en interactieve elementen nodigen we hen uit om actief mee te denken en mee te doen. • Van elk afgerond participatietraject maken we een participatieverslag. Daarin leggen we de behaalde resultaten, betrokkenheid van inwoners en eventuele leerpunten vast. Op basis daarvan verbeteren we concrete toekomstige participatietrajecten. • We verbeteren het proces rondom inwonersinitiatieven. Hiervoor verwijzen we u naar programma 6. Toegankelijke dienstverlening (doel 2) •
• • •
We lanceren de Lingewaardapp waarmee inwoners actief en laagdrempelig hun leefomgeving, zelfs per kern, kunnen volgen. De app gebruikt de gemeentelijke website (lingewaard.nl) en de participatie website (samen.lingewaard.nl) als basis. We voegen (externe) websites waar de gemeente bij betrokken is toe aan onze eigen gemeentelijke website lingewaard.nl. Dit bespaart kosten en verbetert de vindbaarheid en actualiteit van informatie. We zetten slimme technologie (AI) en een efficiënte kennisbank in, zodat we inwoners sneller en met de juiste informatie kunnen helpen. Om nog beter aan te sluiten op de behoeften van onze inwoners zorgen we voor toegankelijke websites en formulieren. Signalen van inwoners zetten we waar nodig om in verbeteringen.
Efficiënt en effectieve samenwerking in de regio (doel 3) • We informeren uw raad tijdig over relevante ontwikkelingen binnen de verbonden partijen en stellen u in de gelegenheid zienswijzen uit te brengen op de Jaarstukken en de Begrotingen. • Samen met gemeente Overbetuwe voeren we de samenwerkingsagenda uit voor het middengebied tussen Arnhem en Nijmegen. Na de gemeenteraadsverkiezingen bespreken we met de nieuwe colleges hoe we de samenwerking voortzetten. • We werken in de GMR samen aan projecten die bijdragen aan de uitvoering van de regionale agenda 2025 – 2028. Hierbij leggen we de nadruk op de uitvoering van regionaal beleid. • De Wet gemeenschappelijke regelingen verplicht verbonden partijen om periodiek een evaluatie uit te voeren. We zien erop toe dat hier uitvoering aan wordt gegeven door onder andere te toetsen of dit aspect in de gemeenschappelijke regeling van de verbonden partij is opgenomen.
58
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 9 9.1
Bestuur en ondersteuning Bestuur
2024 Werkelijk
2025 Begroot
2026 Begroot
2026 Lasten
2026 Baten
-2.614
-2.109
-2.170
-2.170
60014 Gemeenteraad
-713
-714
-744
-744
-
60015 Raadsfracties
-31
-40
-40
-40
-
60016 Rekenkamercommissie
-57
-61
-61
-61
-
60017 Griffie
-361
-375
-390
-390
-
60018 College van B&W
-1.452
-919
-935
-935
-
9.2
-599
-532
-816
-1.960
1.144
60001 Basis registratie personen (BRP)
-97
-297
-180
-1.224
1.044
60002 Burgerlijke stand
-257
-224
-302
-402
100
60003 Verkiezingen