bijlage 11 bij Toelichting TB11_Archeologisch bureau- en inventa.pdf
Tekst van het document
4.3
Archeologie
Er zijn tijdens het veldonderzoek geen archeologische indicatoren en/of vondsten aangetroffen. Het opsporen hiervan is uitdrukkelijk niet het primaire doel geweest van dit verkennende booronderzoek. Met andere woorden; het ontbreken of niet aantreffen hiervan duidt er niet op dat deze niet aanwezig of verwacht kunnen worden binnen de relevante niveaus. De laklagen zijn in zekere zin aanwijzingen die zouden kunnen wijzen op de mogelijke aanwezigheid van bewoningssporen want deze wijzen op gunstige bewoningscondities.
31 Melman en Jansen of Lorkeers, 2019. 32 Berendsen en Stouthamer, 2001 en Melman en Jansen of Lorkeers, p. 22. 33 Idem, p. 23.
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 27 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
5 Evaluatie en advies 5.1
Samenvatting en conclusie
In opdracht van Buro Stedenbouw is door Greenhouse Advies bv voorliggend archeologisch onderzoek opgesteld voor het plangebied Karstraat 39 en 53 (respectievelijk deelgebied 1 en 2) te Huissen. Het onderzoek heeft bestaan uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen. Aanleiding voor het onderzoek wordt gevormd door de voorgenomen bestemmingsplanwijziging en de aanvraag van een omgevingsvergunning voor de realisatie van woningbouw. Op basis van het bureauonderzoek kan worden gesteld dat voor het plangebied een overwegend middelmatige verwachting geldt voor het Laat-Mesolithicum tot heden. Het uiterste noordelijke puntje van het plangebied kent een zeer hoge archeologische verwachting vanwege de aanwezigheid van historische oude woongronden. Er kunnen archeologische resten verwacht worden in de vorm van verspreide begraving, (periodieke) bewoning en landgebruik. Archeologische resten kunnen bestaan uit nederzettingsresten en voor de betreffende periode kenmerkend vondstmateriaal, zoals aardewerk. Daarnaast kunnen eventueel resten uit de Tweede Wereldoorlog worden aangetroffen.
Het veldonderzoek heeft uitgewezen dat binnen het plangebied een drietal mogelijk archeologisch relevante niveaus kunnen worden verwacht; de twee laklagen (in de kleiafzettingen) en het voorkomen van doorbraakwaaierafzettingen (het zand of sterk zandige klei) al binnen de eerste halve meter beneden aanwezig. De eerste of hoogstgelegen laklaag komt voor op een diepte vanaf 180 cm -mv of tussen +8,45 m NAP en +8,10 m NAP.
5.2
Beantwoording onderzoeksvragen
Op basis van de resultaten van het onderzoek kunnen de onderzoeksvragen als volgt beantwoord worden: Bureauonderzoek 1
Wat is de aard (ontstaanswijze en classificatie), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke bodemhorizonten en natuurlijke afzettingen in het omringende (binnen een afstand tot ca. 200 m van de onderzoekslocatie) gebied?
De natuurlijke ondergrond bestaat uit fluviatiele afzettingen uit het Holoceen, bestaande uit klei en zand, behorende tot de Formatie van Echteld. Het plangebied lag binnen de stroomgordel Terrace X die actief was tussen circa 9.000 en 6.000 jaar geleden. In de diepere ondergrond (tussen 3 en 4 meter beneden maaiveld) komt zand en grind voor, behorende tot de Formatie van Kreftenheye. Deze eveneens fluviatiele afzettingen zijn ontstaan in het Pleistoceen. 2
Wat is de aard (ontstaanswijze), diepteligging, genese, gaafheid, dikte, en omvang van eventueel in het omringende gebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?
Dergelijke afdekkende lagen zijn in of direct rond het plangebied niet bekend. 3
Wat is het historisch landgebruik van de onderzoekslocatie en het omringende gebied geweest?
Het plangebied ligt langs de oude weg tussen Huissen en Nijmegen (Karstraat) en bestond van oudsher uit bouwland (akkers). De vroegste historische bebouwing dateert zover bekend van rond 1800. Vanaf dat moment kregen de deellocaties verschillende soorten bebouwing. Tijdens de Tweede Wereldoorlog lag het gebied in de nabijheid van het front. Na de oorlog kwamen steeds meer kassen voor in het gebied. Het tuincentrum dateert uit de vroege jaren ’90 van de vorige eeuw. 4
Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen (‘waarnemingen’ inclusief uitkomsten historisch kaartonderzoek) zijn reeds binnen het onderzoeksgebied en/of binnen de landschappelijke eenheden rondom de onderzoekslocatie bekend?
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 28 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Het uiterste noordelijke puntje van het plangebied (deellocatie 1) ligt in een zone met een zeer hoge archeologische verwachting vanwege de aanwezigheid van een huisplaats uit de Late Middeleeuwen. Divers onderzoek in de omgeving heeft vooralsnog geen archeologische vindplaats aangetoond. Op circa 450 meter afstand (noordelijk) zijn diverse vondsten uit de Romeinse Tijd en/of Vroege Middeleeuwen gedaan door detectoramateurs. Op kortere afstand zijn tijdens prospectieonderzoek fosfaatvlekken aangetroffen die mogelijk in verband kunnen worden gebracht met een archeologische vindplaats. Dit zou overeenkomen met de bekende vindplaats op de gemeentelijke beleidskaart daar. 5
Welke natuurlijke formatieprocessen (sedimentatie, erosie, laterale verplaatsing, bodemvorming, degradatie e.d.) hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied?
Het plangebied bestaat uit kalkhoudende ooivaaggronden. Deze zijn afgezet vóór de Middeleeuwse bedijking van de Rijn. 6
Met welke culturele formatieprocessen (grondbewerking, bemesting, ophoging, betreding, percelering, [de-]constructie, materiaaltypen, materiaalgebruik en materiaaldepositie e.d.) hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied?
Het plangebied maakte eeuwenlang deel uit van bouwland. De vroegste bebouwing stamt uit circa 1800. Na de Tweede Wereldoorlog is de regio flink uitgebreid met kassen. 7
Welke formatieprocessen kunnen een rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van eventuele aanwezige vondstspreidingen, de vondstdichtheid, vondst- en spoorniveaus en de fysieke kwaliteit van eventueel aanwezige archeologische resten?
Dat is op voorhand onbekend. 8
Wat is de aard (materiaalsoorten, fragmentatie, dichtheden, ruimtelijke en stratigrafische spreiding, etc.) van (mogelijk) aanwezige vondst- en/of spoorcomplexen?
Er kunnen archeologische resten verwacht worden in de vorm van verspreide begraving, (periodieke) bewoning en landgebruik. Archeologische resten kunnen bestaan uit nederzettingsresten en voor de betreffende periode kenmerkend vondstmateriaal, zoals aardewerk, bouwkeramiek en glas. Eventuele archeologische resten kunnen direct vanaf maaiveld verwacht worden. De historische bebouwing kan aanwezig zijn in de vorm van funderingen. Sporen uit de Tweede Wereldoorlog kunnen bestaan uit gedempte loopgraven, geschutsposities en schuttersputten. Vondstmateriaal kan bestaan uit gebruiksvoorwerpen, militaire uitrusting en ontplofbare oorlogsresten. 9
Hoe manifesteren deze zich tijdens prospectieonderzoek?
De primaire aanwijzing voor een hoge kans op het aantreffen van archeologische resten is een onverstoorde bodem. Eventuele archeologische indicatoren kunnen scherven aardewerk, bouwkeramiek of glas in de boring aanwezig zijn. Sporen en resten van historische bebouwing en uit de Tweede Wereldoorlog kunnen met de gevolgde prospectiemethode niet worden opgespoord. Laatstgenoemde zijn uitgesloten door de analyse van een luchtfoto (maart 1945), waarop enkel inslagkraters zijn waargenomen, geen sporen die op menselijke activiteit voor een langere periode zouden kunnen wijzen. 10
Met de inzet van welke zoekmethoden (detectie- en waarnemingsvorm, monsterbehandeling en zoekstrategie) kunnen vondst- en/of spoorcomplexen systematisch opgespoord worden (zoeksleuven, boor-onderzoek, veldkartering, geofysisch etc.). Licht beargumenteerd toe met verwijzing naar de verschillende KNA-leidraden.
In eerste instantie zal gebruik gemaakt worden van een verkennend booronderzoek om de bodemopbouw en mate van bodemverstoring in kaart te brengen. Sporen uit de oorlogsperiode zijn gekarteerd door een historische luchtfoto-analyse. Booronderzoek 11
Wat is de aard (ontstaanswijze, textuur, kleur), diepteligging en ouderdom van de relevante natuurlijke afzettingen in de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied?
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 29 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Binnen het plangebied en de eerste 4,50 m -mv werden de afzettingen uit de Formatie van Kreftenheye, de Laag van Wijchen, de Formatie van Echteld, de stroomgordel van Walbeek en de Stroomgordel van Malburgen aangetroffen (of als zodanig geinterpreteerd). De toplaag bestond uit deels opgebracht zand of geroerde oorspronkelijke grond. Voor de diepteligging, het voorkomen en de ouderdom van de afzettingen wordt verwezen naar paragraaf 4.2. 12
Wat is de aard (kleur, textuur, samenstelling), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke en eventueel antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.), ter plaatse van het onderzoeksgebied?
Zie voor het antwoord hierop paragraaf 4.2. Hierbij een korte toelichting: Binnen beide plangebieden (Karstraat 39 en 53) komt eenzelfde bodemopbouw voor die in het algemeen als volgt is (van boven naar beneden): aan het maaiveld komt een geroerde of opgebrachte toplaag van zand of zandige klei voor, daaronder een ongeroerde zand- of sterk zandige klei. De geroerde toplaag en de daaronder gelegen ongeroerde laag kunnen gerekend worden tot de doorbraakwaaier- of crevasse-afzettingen. Daar weer onder komt een dik pakket van overwegend matig zware klei (komafzettingen) met daarin een tweetal laklagen. Onder dit dikke kleipakket komen beddingafzettingen voor van matig fijn tot grof zand. 13
Wat is de aard, dikte en omvang van eventueel ter plaatse van het onderzoeksgebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?
Binnen het plangebied werd of een geroerde oorspronkelijke grond (crevasse-afzettingen) of een opgebracht zand (cunetzand) aangetroffen. De bodemroeringen in de bovenste lagen zullen zijn toegebracht in de periode middeleeuwen tot begin 21e eeuw bij agrarische activiteiten, bewoning, inrichting en bedrijvigheid op de locaties). In theorie kunnen de bovenste lagen vanaf de Late IJzertijd zijn bewoond en dus geroerd zijn geraakt. 14
Indien er afdekkende lagen voorkomen; wat is de aard (ontstaanswijze, kleur, textuur, samenstelling), gaafheid en dikte van het onderliggende afgedekte bodemprofiel (natuurlijke en antropogene bodemhorizonten zoals oude akkerlagen) en/of afzettingen?
Zie voor het antwoord hierop paragraaf 4.2. en de bovenstaande onderzoeksvragen. 15
Wat is de diepte tot waarop artefacten van recente ouderdom (‘modern’ afvalmateriaal) in het bodemprofiel voorkomen?
Er werd slechts in de bovenste geroerde lagen een enkel baksteen- of houtskoolrestje waargenomen. Er is echter niet nauwgezet naar het voorkomen van artefacten gezocht in dit verkennend booronderzoek. 16
Tot welke diepte in het bodemprofiel is sprake van een ‘recente’ bodemverstoring en wat is de ouderdom van deze verstoring?
De ‘recente’ bodemverstoring heeft zich beperkt tot variërend 20 tot 95 cm maar gemiddeld genomen de eerste halve meter beneden maaiveld. Indien archeologische resten (indicatoren) aanwezig zijn: 17 18
19 20 21 22
Wat is de (mogelijke) omvang, aard, datering en fysieke kwaliteit van deze archeologische vondsten/of spoorcomplexen? Licht toe met een beargumenteerde interpretatie. Wat is de diepteligging van de top van het niveau met archeologische vondst- en/of spoorcomplexen (‘vondstlaag’) ten opzichte van het maaiveld en NAP? Wat is de dikte van deze vondstlaag of vondstla-gen? Licht toe aan de hand van een beargumenteerde interpretatie van boorprofielen. In hoeverre is deze vondstlaag/vondstlagen of het vondstmateriaal op, of in, de bodem representatief voor die in de diepere bodem? In hoeverre is de vondstlaag of het vondstmateriaal op, of in, de bodem representatief voor de ligging en verbreiding van een eventueel sporenniveau? Hoe kan men de resultaten vertalen in termen van conservering/ kwaliteit, en/of verdere zoek- of waar-deringsstrategie? Welke consequenties zal voortgaande planuitvoering op de archeologische resten kunnen hebben?
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 30 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
23
Welke mogelijkheden zijn er, of welk perspectief is er, voor in situ behoud? Wat zijn daarvoor de rand-voorwaarden? Hoe dienen deze randvoorwaarden tijdens de waarderende fase te worden onderzocht?
Vraag 17 tot en met 23 worden niet beantwoord omdat er geen archeologische indicatoren aanwezig zijn of beter gezegd niet zijn aangetroffen (binnen dit verkennend booronderzoek).
5.3
Advies
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek is vervolgonderzoek onzes inziens noodzakelijk indien de kansrijke archeologische niveaus verstoord gaan worden bij de voorgenomen (civieltechnische) bodemingrepen of graafwerkzaamheden (van enige omvang). Deze lagen hebben een middelhoge tot hoge archeologische verwachting. Bij verstoringen van die lagen kunnen, maar dat is nog niet aangetoond, archeologische waarden worden verstoord. In dat geval dienen deze veilig te worden gesteld. Het eerste kansrijke niveau (periode Laste IJzertijd tot en met de Nieuwe Tijd) bevindt zich op basis van het uitgevoerde verkennende booronderzoek direct onder de geroerde toplaag (in het zand of sterk zandige kleipakket) op een diepte vanaf slechts 25 tot 95 cm of respectievelijk +10,35 m NAP (BP 3) en +9,75 m NAP (BP 11). Het tweede kansrijke niveau betreft de bovenste laklaag (periode midden Bronstijd tot late IJzertijd) komt voor vanaf een diepte variërend van 180 cm -mv tot 250 cm -mv of respectievelijk +8,45 m NAP (BP 1) tot +8,10 m NAP (BP 6). Het derde kansrijke niveau betreft de onderste laklaag (mogelijk Mesolithicum tot midden Bronstijd). Deze onderste of tweede laklaag komt voor vanaf een diepte variërend van 220 cm -mv tot 310 cm -mv of respectievelijk +8,05 m NAP (BP1) tot +7.50 m NAP (BP 9).
Indien bovengenoemde (drie) niveaus ontgraven worden (niet zijnde heipalenplaatsing of persboring o.i.d.) dan wordt geadviseerd op die locaties eerst een karterend booronderzoek uit te voeren met als doel het opsporen van archeologische indicatoren of vindplaatsen (spreiding vondstmateriaal en/of archeologische laag). Afhankelijk van de diepte van de ingreep en dus de archeologische verwachting (Mesolithicum of Late IJzertijd) dient het karterend booronderzoek (onderzoeksstrategie) daarop te worden aangepast conform de SIKB Leidraad – karterend boren. Voor dit plangebied zou dat kunnen betekenen om de locaties waar de woningbouw gepland staat (‘de bouwkuipen’) en de bijbehorende infrastructuur (van riool tot weg) vooraf te laten gaan door een karterend booronderzoek. De tuinen zullen (overwegend) binnen de geroerde toplagen of vrijgestelde dimensies blijven en daartoe lijkt nader archeologisch onderzoek daar niet noodzakelijk. De resultaten en het advies komen overeen met hetgeen ook is geadviseerd bij de twee onderzoeken ten zuiden van de onderhavige plangebieden. Procedure Bovenstaand advies is zoals gebruikelijk ter beoordeling voorgelegd aan de bevoegde overheid, de gemeente Lingewaard. De bevoegde overheid beslist namelijk over de aard en invulling van eventuele vervolgstappen.
Namens deze heeft de regio-archeoloog het rapport beoordeeld en een advies gegeven aan de gemeente. Dat advies komt in grote lijnen overeen met het bovenstaande advies, zie volgende paragraaf.
5.4
Beoordeling en advies archeologisch deskundige namens de bevoegde overheid
De regio-archeoloog34 heeft dit rapport beoordeeld. De opmerkingen op het rapport zijn daarop verwerkt door Greenhouse Advies in deze definitieve versie. Het advies van deze aan de gemeente is als volgt:
34 Lic. A. Van de Water, namens drs. J. Habraken d.d., 4 juni 2021.
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 31 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Gemeente Lingewaard Betreft: Toetsing archeologisch rapport Datum: 04 juni 2021 Voorliggend adviesverzoek De adviesaanvraag betreft het toetsen van archeologisch rapport: Reinders, M. & J. Bex, 2021. Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen. Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O). GRA-rapport 2020.24 (versie van 23 april 2021). Bij de beoordeling is de vigerende KNA en het Handboek Archeologie voor de regio Arnhem leidend. Conclusie en Advies Greenhouse Advies bv (naar: Reinders & Bex 2021, par. 5.1 en 5.3) In opdracht van Buro Stedenbouw is door Greenhouse Advies een archeologisch onderzoek opgesteld voor het plangebied Karstraat 39 en 53 te Huissen. Het onderzoek heeft bestaan uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen. Op basis van het bureauonderzoek kan worden gesteld dat voor het plangebied een overwegend middelmatige verwachting geldt voor het LaatMesolithicum tot heden. Het uiterste noordelijke puntje van het plangebied kent een zeer hoge archeologische verwachting vanwege de aanwezigheid van historische oude woongronden. Er kunnen archeologische resten verwacht worden in de vorm van verspreide begraving, (periodieke) bewoning en landgebruik. Archeologische resten kunnen bestaan uit nederzettingsresten en voor de betreffende periode kenmerkend vondstmateriaal, zoals aardewerk.
Daarnaast kunnen eventueel resten uit de Tweede Wereldoorlog worden aangetroffen. Het veldonderzoek heeft uitgewezen dat binnen het plangebied een drietal mogelijk archeologisch relevante niveaus kunnen worden verwacht: 1) doorbraakwaaierafzettingen (het zand of sterk zandige klei) al binnen de eerste halve meter beneden maaiveld 2) en 3) twee laklagen (in de kleiafzettingen). De eerste of hoogstgelegen laklaag komt voor vanaf +8,45 m NAP tot +8,10 m NAP en is 5 tot 30 cm dik. De tweede laklaag is aanwezig vanaf +8,05 m NAP tot 7,50 m NAP en is 20 tot 40 cm dik. Diepe bodemroeringen zijn (behoudens een dik opgebracht pakket van 20 tot 95 cm) niet aangetroffen. Op basis van het uitgevoerde onderzoek wordt vervolgonderzoek noodzakelijk geacht indien de horizonten c.q. potentiële archeologische niveaus door het planvoornemen geraakt gaan worden. Vervolgonderzoek dient dat vorm te krijgen middels een karterend booronderzoek. Conclusie en Advies senior KNA archeoloog en regioarcheoloog Het rapport voldoet nog niet geheel aan de gestelde eisen. De bovenstaande opmerkingen (in dit fragment niet overgenomen, red.) dienen in behandeling genomen te worden waarna het rapport opnieuw ter toetsing voorgelegd dient te worden ter besluitvorming. Het aangepaste rapport dient te worden toegezonden aan de regioarcheoloog en de gemeente Lingewaard.
Vooruitlopend op het definitieve rapport kan al een (voorlopig) advies opgesteld worden. Vastgesteld is dat in het plangebied sprake is van drie niveaus met archeologische potentie. Eventuele vervolgstappen omtrent de omgang met archeologische resten zijn afhankelijk van de diepte van de toekomstige verstoringen. Bij het bepalen van vrijstellingsdieptes moet rekening gehouden worden met een buffer van minimaal 30 cm dikte35 boven het verwachte niveau. Onderstaande diepte- of NAPmaten geven het archeologische niveau aan. De vrijstellingsmaten zijn dus de onderstaande maten minus 30 cm (diepte -mv) respectievelijk plus 30 cm (NAPmaten). 1) Indien het planvoornemen enkel het hoogste niveau verstoort in de top van de doorbraakafzettingen: Op dit niveau geldt een specifieke verwachting voor de periode late ijzertijd - nieuwe tijd. Dit niveau ligt direct onder de geroerde toplaag (in het zand of sterk zandige kleipakket) op een diepte vanaf slechts 25 tot 95 cm -mv of respectievelijk +10,35 m NAP tot +9,75 m NAP. 2) Indien toekomstige verstoringen dieper reiken dan de bovenste laklaag: Op dit niveau geldt een specifieke verwachting voor periode midden bronstijd tot late ijzertijd. Dit niveau komt voor vanaf een diepte variërend van 180 tot 250 cm -mv of respectievelijk +8,45 m NAP tot +8,10 m NAP. 3) Indien bodemverstoringen dieper reiken dan de tweede laklaag:
35 De dikte van 30 cm als buffer is vooral bepaald door de grondsoort (klei). Het aspect van potentiële verblauwing is niet meegewogen
omdat dit zich naar verwachting niet zal voordoen. Verwacht wordt dat vanwege de diepteligging van de laklagen er al een gereduceerd bodemmilieu aanwezig zal zijn. En daarnaast wordt de afdekking door het planvoornemen beperkt zijn tot relatief kleine bouwblokken waardoor de impact op zuurstofwaardes en insijpelend hemelwater in de diepere bodemlagen minimaal zullen zijn. Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 32 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Op dit niveau geldt een specifieke verwachting voor de periode (laat) mesolithicum tot midden bronstijd. Deze onderste of tweede laklaag komt voor vanaf een diepte variërend van 220 tot 310 cm -mv of respectievelijk +8,05 m NAP tot +7,50 m NAP. Indien de buffer niet kan worden gegarandeerd, dient het onderliggende archeologisch niveau te worden onderzocht. Gezien de hoogteligging van het eerste niveau (plaatselijk op 25 cm -mv), wordt aangenomen dat dit niveau door het planvoornemen geraakt zal worden. Er wordt dus een vervolgonderzoek geadviseerd middels een karterend booronderzoek met een grid van minimaal 20 x 25 m (cfr. de Leidraad voor Karterend booronderzoek, methode C2) met boordiameter van minimaal 12 cm. De diepte van dit karterend booronderzoek is afhankelijk van het planvoornemen, maar bedraagt minimaal 1,2 m -mv. Als ook het tweede en/of derde niveau geraakt wordt, dient dit karterend onderzoek te reiken tot net onder dat niveau. Niveau 2 kan daarbij met dezelfde methodiek en grid onderzocht worden als niveau 1, maar ten aanzien van het derde niveau wordt een ander boorgrid voorgeschreven, namelijk 13 x 15 m, conform Leidraad voor Karterend booronderzoek, methode A2. Dit dichtere grid hangt samen met de verwachting op resten uit het mesolithicum, die zich kenmerken door een strooiing van vuursteen en potentieel kleinere nederzettingen / kampementen.
Het archeologisch karterend booronderzoek dient plaats te vinden op basis van een door de gemeente Lingewaard goedgekeurd Plan van Aanpak (PvA). Op basis van het archeologisch karterend booronderzoek zal worden besloten of en waar archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk is en in welke vorm dit plaats dient te vinden. Bovenstaand advies geldt voor het gehele plangebied (beide deelgebieden). Bij het (laten) uitvoeren van het vervolgonderzoek kan ervoor gekozen worden zich enkel te richten op de feitelijke bouwblokken en verstoringszones (zoals nutsvoorzieningen). Een dergelijke keuze is uiteraard mogelijk, maar kan ertoe leiden dat aanvullend onderzoek noodzakelijk blijkt als lopende het proces bouwblokken en verstoringszones verschuiven, vergroten, toegevoegd worden, etc. en dus ingrepen voorzien worden in gebieden die tot dan toe nog niet aanvullend onderzocht zijn. In ieder geval behouden niet onderzochte delen hun archeologische potentieel en dus ook hun archeologische dubbelbestemming. Tot slot, indien echter aangetoond kan worden dat geen aangemerkte potentiële niveaus geraakt gaan worden, dan kan een verzoek ingediend worden om vrijstelling te krijgen van de verplichting tot vervolgonderzoek. Een dergelijk verzoek dient duidelijke bouw- en inrichtingstekeningen te bevatten en een gemotiveerde onderbouwing.
De bevoegde overheid kan dan een besluit nemen omtrent het behoud in situ. Aan dit besluit kunnen voorwaarden gekoppeld zijn ter duurzaam behoud en beheer. Hoogachtend, Lic. A. Van de Water, namens Drs. J. Habraken Regioarcheoloog gemeente Duiven, Lingewaard, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort en Zevenaar Eusebiusbuitensingel 53 Postbus 9200 6800 HA Arnhem
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 33 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Literatuur en bronnen Literatuur Beobom, 2015. Kansenkaart Explosieven gemeente Lingewaard (intern product gemeente Lingewaard). Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Inleiding in de geologie en de geomorfologie. Fysische geografie van Nederland. Van Gorcum, Assen. Bosch, J.H.A., 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1; Op basis van de Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Deltares, Utrecht. Broeke, E.M. ten, 2016. Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek Karstraat (ong.) te Huissen. Econsultancy Rapport 1248.001. Econsultancy, Doetinchem. Centraal College van Deskundigen, 2018. BRL SIKB 4000 Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1. SIKB, Gouda. Cohen, K.M., E. Stouthamer, H.J. Pierik, A.H. Geurts, 2012. Rhine‐Meuse Delta Studies’ Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography. Dept. Physical Geography. Utrecht University. Habraken, J., 2017. Handboek archeologisch onderzoek binnen de regio Arnhem; Eisen en kaders voor onderzoek en beoordeling van rapporten. Koeman, S.M., 2011. Inventariserend veldonderzoek, karterend booronderzoek, Zandsedwarsstraat-Karstraat te Huissen. Synthegra Rapport S110107. Synthegra, Doetinchem. Kuijl, E.E.A. van der, 2005. Middenspanningsroute Huissen, Archeologische Begeleiding. Synthegra BV/Verhoeve Groep Rapportage 174176.
Melman, J.G.E. en L.M.C. Jansen of Lorkeers, 2019. Huissen, Karstraat. Gemeente Lingewaard (GD). Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Projectcode: 18110070. Transect-rapport 2139, Nieuwegein. Nierstrasz, V.E., 1952. De verdediging van het Maas-Waalkanaal en de Over-Betuwe. Mei 1940 (Strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II. Hoofddeel III; deel 2, onderdeel C), ’s-Gravenhage. Reinders, M., 2020. Archeologisch onderzoek voormalig tuincentrum Helsen, Karstraat te Huissen. Plan van Aanpak ten behoeve van Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O). Greenhouse Advies bv, Huissen. Stiboka, 1975. Toelichting op de Bodemkaart van Nederland 1:50.000; Blad 40 West Arnhem. Blad 40 Oost Arnhem. Stichting voor Bodemkartering, Wageningen. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen, M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek, versie 2.0. SIKB, Gouda. Versfelt, H.J., 2003. De Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland: 1773-1794, Groningen. Willemse N.W, 2009. Archeologische Beleidsadvieskaart. Gemeente Lingewaard. RAAP-rapport 1751, Weesp. Xplosure, 2021. Risicoanalyse ontplofbare oorlogsresten (OO) in het projectgebied: Woningbouwlocatie Karstraat te Huissen (gemeente Lingewaard). Explosure bv, Huissen.
Databases/kaartmateriaal Alterra, 2014. BRO Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Atom). Wageningen Environmental Research (Alterra), Wageningen.
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 34 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Alterra, 2017. BRO Geomorfologische kaart 1:50.000 (Atom). Wageningen Environmental Research (Alterra), Wageningen. • • • •
Archeologische beleidsadvieskaart gemeente Lingewaard Archis3 (AMK, onderzoeksmeldingen en vondstlocaties) Kadaster - BAG-viewer Kadaster - KLIC
Websites www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl www.bodemdata.nl www.bodemloket.nl www.dinoloket.nl www.geldersarchief.nl www.ikme.nl http://lingewaard.gemeentenieuwsonline.nl www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl gelderland.nl/bodem
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Pagina 35 van 35
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Bijlage 1: Overzicht archeologische perioden (deel-/sub)Periode Nieuwe Tijd
Afkorting
Alternatieve naam
Begin
Eind
Nieuwe Tijd C Nieuwe Tijd B
NTC NTB
Late Nieuwe Tijd Midden-Nieuwe Tijd
1850 n.Chr. 1650 n.Chr.
heden 1850 n.Chr.
Nieuwe Tijd A Middeleeuwen
NTA
Vroege Nieuwe Tijd
1500 n.Chr.
1650 n.Chr.
Late Middeleeuwen B Late Middeleeuwen A
LMEB LMEA
Late Middeleeuwen Volle Middeleeuwen
1250 n.Chr. 1050 n.Chr.
1500 n.Chr. 1250 n.Chr.
Vroege Middeleeuwen D VMED Vroege Middeleeuwen C VMEC
Ottoonse Tijd Karolingische Tijd
900 n.Chr. 725 n.Chr.
1050 n.Chr. 900 n.Chr.
Vroege Middeleeuwen B VMEB Vroege Middeleeuwen A VMEA
Merovingische Tijd Merovingische Tijd
525 n.Chr. 450 n.Chr.
725 n.Chr. 525 n.Chr.
Romeinse Tijd Laat-Romeinse Tijd B
ROMLB
350 n.Chr.
450 n.Chr.
Laat-Romeinse Tijd A ROMLA Midden-Romeinse Tijd B ROMMB
270 n.Chr. 150 n.Chr.
350 n.Chr. 270 n.Chr.
Midden-Romeinse Tijd A ROMMA Vroeg-Romeinse Tijd B ROMVB
70 n.Chr. 25 n.Chr.
150 n.Chr. 70 n.Chr.
Vroeg-Romeinse Tijd A IJzertijd
ROMVA
12 v.Chr.
25 n.Chr.
Late IJzertijd Midden-IJzertijd
IJZL IJZM
250 v.Chr. 500 v.Chr.
12 v.Chr. 250 v.Chr.
Vroege IJzertijd Bronstijd
IJZV
800 v.Chr.
500 v.Chr.
Late Bronstijd Midden-Bronstijd B
BRONSL BRONSMB
1100 v.Chr. 1500 v.Chr.
800 v.Chr. 1100 v.Chr.
Midden-Bronstijd A Vroege Bronstijd
BRONSMA BRONSV
1800 v.Chr. 2000 v.Chr.
1500 v.Chr. 1800 v.Chr.
Neolithicum Laat-Neolithicum B
NEOLB
2450 v.Chr.
2000 v.Chr.
Laat-Neolithicum A Midden-Neolithicum B
NEOLA NEOMB
2850 v.Chr. 3400 v.Chr.
2450 v.Chr. 2850 v.Chr.
Midden-Neolithicum A Vroeg-Neolithicum B
NEOMA NEOVB
4200 v.Chr. 4900 v.Chr.
3400 v.Chr. 4200 v.Chr.
Vroeg-Neolithicum A Mesolithicum
NEOVA
5300 v.Chr.
4900 v.Chr.
Laat-Mesolithicum Midden-Mesolithicum
MESOL MESOM
6450 v.Chr. 7100 v.Chr.
4900 v.Chr. 6450 v.Chr.
Vroeg-Mesolithicum Paleolithicum
MESOV
8800 v.Chr.
7100 v.Chr.
Laat-Paleolithicum B Laat-Paleolithicum A
PALEOLB PALEOLA
18.000 BP 35.000 BP
8.800 v.Chr. 18.000 BP
Midden-Paleolithicum Vroeg-Paleolithicum
PALEOM PALEOV
300.000 BP -
35.000 BP 300.000 BP
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Bijlage 2: Locatie boringen
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
192400
192500
437400
192300
14 12
11
13
437300
8
10 7
9
5
6
3
4
437200
2
437100
1
Legenda Plangebied Boorpuntenkaart
Boring onder OOO-begeleiding Boring zonder OOO-begeleiding
Project: Karstraat, tuincentrum Helsen te Huissen Onderdeel: Boorpuntenkaart Projectcode: P00260 4891715100 Zaak-ID: 22-04-2021 Datum: Schaal: MR Getekend: Goedgekeurd: JB Bron: Top10 Topografische Dienst/Kadaster; PDOK
Greenhouse Advies is onderdeel van www.dagnl.nl
Huismanstraat 6 6851 GT Huissen The Netherlands
Tel +31(0)26 202 06 06 algemeen@greenhouse-advies.nl www.greenhouse-advies.nl
Archeologisch onderzoek Karstraat 39 en 53 te Huissen Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend veldonderzoek (IVO-O)
Bijlage 3: Boorstaten
Projectcode: P00260 Versie: Definitief
Projectnaam: Karstraat 39 en 53 te Huissen, Het Zand. Projectcode: P00260
Boring
01
Boring
0
1000 40
Boring
0
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, sporen wortels, sporen grind, neutraalbruin, geroerd Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
950
02
0
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen wortels, neutraalbruin, geroerd
1050
03
1050 25
40
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
1000
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, sporen wortels, sporen grind, neutraalbruin, geroerd Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
1000
75 90 105
900
Zand, matig grof, zwak siltig, zwak grindig, lichtbeige Klei, sterk zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraalbruin Klei, matig zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 180-185cm-mv en 220-240cm-mv.
95
950
Klei, sterk zandig, zwak humeus, sporen roest, lichtbruin
950
Klei, matig zandig, zwak humeus, zwak plantenresten houdend, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 190-200cm-mv en 260-300cm-mv.
900
110
Klei, matig zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, neutraal bruingrijs, laklaag 185-200cm-mv en 260-290cm-mv.
125
900
850
850
850
800
800
800
750
2 80 290
750
310
Klei, sterk zandig, licht blauwgrijs
700
360
Zand, matig fijn, matig siltig, neutraalgrijs, Beddingzand 400
Boring
04
Boring
0
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, sporen wortels, sporen grind, neutraalbruin, geroerd
1050
0 7
1050
40
45
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
1000
05
55
1000
06 0
Volledig klinkers Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, licht geelbeige, opgebracht cunetzand Zand, matig fijn, zwak siltig, donker grijsbruin, geroerd
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen wortels, donkerbruin, geroerd
1050
45
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
1000
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
90
Zand, matig grof, zwak siltig, zwak grindig, lichtbeige
950
Boring
100
950
950
120
Klei, matig zandig, zwak humeus, zwak plantenresten houdend, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 195-210cm-mv en 260-290cm-mv.
900
1 25
125
Klei, matig zandig, zwak humeus, zwak plantenresten houdend, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 205-215cm-mv.
900
Klei, matig zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 250-260cm-mv. 900
850
850
850
800
800
800
2 90
Zand, matig grof, zwak siltig, zwak grindig, licht beigebruin
290
300
Schaal1: 40 Pagina1 van 3
Projectnaam: Voormalig tuincentrum Helsen Projectcode: P00260
Boring
07
Boring
0
1050
08 0 7
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen wortels, sporen baksteen, donkerbruin, geroerd
1050
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
1000
Boring Volledig klinkers
0 7
1050 20
Zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtbeige, opgebracht cunetzand
50
1000
55 60
80
115
950
Volledig klinkers Zand, zeer fijn, zwak siltig, sporen plantenresten, licht cremebeige, opgebracht cunetzand Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, geroerd, gemêleerd pakket Zand, matig fijn, zwak siltig, licht cremebeige, ongeroerd
950
Klei, sterk zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, licht beigebruin Klei, matig zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 200-220cm-mv.
900
1000 Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, sporen baksteen, donkerbruin, geroerd Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, neutraalbruin, ongeroerd
950 125
09
125
Klei, sterk zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, neutraalbruin 900
900 175
Klei, matig zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, neutraal grijsbruin, laklaag van 230-250cm-mv
850 850
800 800
200
Klei, matig zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 220-240cm-mv en 310-340cm-mv.
850
800 270
290
750
700 375
Klei, sterk zandig, lichtgrijs
650 430
450
Boring
10 0 7
1050
Boring
0 7
Volledig klinkers Zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtbeige, geroerd
11
1050
Boring Zand, zeer fijn, zwak siltig, licht cremebeige, opgebracht cunetzand
12 0 7
Volledig klinkers 1050
30
45
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
1000
55
55
Zand, matig fijn, zwak siltig, resten baksteen, grijsbruin, geroerd
1000
Zand, matig fijn, zwak siltig, neutraal bruingrijs, beddingzand
1000
Volledig klinkers Zand, zeer fijn, zwak siltig, lichtbeige, opgebracht cunetzand Zand, matig fijn, zwak siltig, resten houtskool, geroerd Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
95
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
950
950
950
145
Klei, sterk zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraalbruin
900
160
900
900 Klei, matig zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, neutraal grijsbruin, laklaag van 230-260cm-mv en 290-325cm-mv.
200
Klei, matig zandig, zwak roesthoudend, neutraal grijsbruin, laklaag van 240-250cm-mv
850
Klei, sterk zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraalbruin
175
850
200
Klei, matig zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, neutraal grijsbruin, laklaag van 210-220cm-mv
850
260
800
800
270
750
350
Klei, sterk zandig, neutraal bruingrijs 700
375
400
Zand, matig fijn, zwak siltig, neutraal grijsbruin, beddingzand
Schaal1: 40 Pagina2 van 3
Projectnaam: Voormalig tuincentrum Helsen Projectcode: P00260
Boring
13
Boring
0
1050
14 0
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, neutraalbruin, opgebracht / geroerd
1050
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, lichtbruin, ongeroerd
1000
Zand, zeer fijn, zwak siltig, zwak humeus, sporen baksteen, neutraalbruin, geroerd (opgebracht?)
50
1000
950
60
Zand, zeer fijn, matig siltig, zwak humeus, sporen grind, lichtbruin, ongeroerd
950 135
Klei, sterk zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, licht beigebruin 900
150
900 175
Klei, matig zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 240-250cm-mv en 290-300cm-mv.
200
Klei, matig zandig, zwak humeus, sporen roest, neutraal bruingrijs, laklaag 240-250cm-mv.
850
800
Klei, sterk zandig, zwak humeus, zwak roesthoudend, licht beigebruin
850
800
300
300
Schaal1: 40 Pagina3 van 3