9. Landschapsontwikkelingsplan lingewaard.pdf
Tekst van het document
LOP Lingewaard
Plandeel
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
Landschapsontwikkelingsplan Lingewaard Plandeel
19-10-2005
110302/OF5/0Q2/001089
Inhoud 1 Inleiding
110302/OF5/0Q2/001089
7
1.1 Aanleiding voor het opstellen van het LOP
7
1.2 Doelstellingen voor het LOP
7
1.3 Reikwijdte van het LOP en postitie ten opzichte van andere plannen
8
1.4 De opbouw van het landschapsontwikkellingsplan
8
2 Landschapsopbouw, kernkwaliteiten en bedreigingen
11
2.1 Inleiding
11
2.2 Landschapsbeschrijving
11
2.3 De kernkwaliteiten
15
2.4 bedreigingen
17
3 Landschapsvisie
21
3.1 Inleiding
21
3.2 De scenario's
21
3.3 Landschapsvisie
24
3.4 Toelichting Visiekaart
29
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
4 Gebiedsopgaven37 4.1 Inleiding
37
4.2 Gebiedsopgave 1
39
4.3 Gebiedsopgave 2
43
4.4 Gebiedsopgave 3
44
4.5 Gebiedsopgave 4
53
5 Uitvoering
57
5.1 Algemeen
57
5.2 Projecten
57
5.3 Organisatie
58
5.4 Maatregelentabel
63
Bijlage 1: Te behouden waarden in de dijkzone
77
Bijlage 2: Samenstelling van de Begeleidingsgroep
79
Bijlage 3: Literatuurlijst
110302/OF5/0Q2/001089
Gemeentegrens 110302/OF5/0Q2/001089
1 1.1
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
Inleiding
Aanleiding voor het opstellen van het LOP
Door een gemeentelijke herindeling per 1 januari 2001 zijn de voormalige gemeenten Bemmel, Gendt en Huissen samengevoegd tot de nieuwe gemeente Lingewaard. De voormalige gemeente Bemmel beschikte sinds 1999 reeds over een landschapsbeleidsplan. Dit plan omvat slechts een deel van het gemeentelijke grondgebied van de gemeente Lingewaard. De voormalige gemeentes Gendt en Huissen beschikten niet over een landschapsbeleidsplan. Het landschapsontwikkelingsplan (kortweg LOP) is de opvolger van de oude Landschapsbeleidsplannen. In het LOP wordt het landschapsbeleid voor het buitengebied van de gemeente voor de komende jaren vastgelegd en worden in het plan concrete en uitvoerbare projecten benoemd. Het LOP biedt ook de basis om in te spelen op het proces van maatschappelijke veranderingen, zoals de ontwikkelingen in de landbouw, veranderingen in het omgaan met het milieu en het gewijzigde beleid en de regelgeving door de provinciale- en rijksoverheid. Verder zal het LOP dienen als toetsingskader voor het toekennen van subsidies in het kader van landschapsverbetering en plattelandsvernieuwing.
1.2
Doelstellingen voor het LOP
Het opstellen van het landschapsontwikkelingsplan heeft tot doel: komen tot een éénduidige formulering van het gemeentelijk natuur- en landschapsbeleid; krijgen van inzicht in de mogelijke keuzes voor de landschapsontwikkeling in het buitengebied van de gemeente; uitwerken van de gemaakte strategische keuzes uit de StructuurvisiePlus; bieden van een basis voor het nog op te stellen Bestemmingsplan Buitengebied; toetsingsinstrument voor ruimtelijke plannen en ontwikkelingen; bieden van een kader voor het genereren van geld en leidraad voor de uitvoering.
110302/OF5/0Q2/001089
Onderliggende doelstellingen zijn: vergroting van de landschappelijke kwaliteit van het gemeentelijke buitengebied; behoud en ontwikkeling van identiteit, sfeer en verscheidenheid van het landschap; een op aanwezige functies afgestemde inrichting van het landschap.
1.3
Reikwijdte van het LOP en postitie ten opzichte van andere plannen
Het landschapsontwikkelingsplan geeft een visie op de wenselijke toekomstige ontwikkeling van het landelijk gebied van de gemeente Lingewaard. Het plan biedt een strategisch raamwerk voor de ruimtelijke ontwikkeling van het buitengebied en dient als instrument waarmee richting kan worden gegeven aan nieuwe ontwikkelingen. Het plan heeft als zodanig een sterke interactie met de StructuurvisiePlus. Het landschappelijk kader dat in deze structuurvisie is opgenomen is slechts op hoofdlijnen uitgewerkt. In het LOP wordt een nieuwe integrale landschapsvisie opgesteld, waarvoor de landschapsvisie uit de StructuurvisiePlus en onderdelen uit de visie van het Landschapsbeleidsplan Bemmel als basis dienen. Het LOP vormt tezamen met de StructuurvisiePlus hét beleid voor de ruimtelijke ontwikkeling van het gemeentelijk buitengebied. Het vervolg wat op het LOP wordt gegeven bepaald het slagen van een LOP. Te denken valt hierbij aan:
daadwerkelijke doorwerking in het op te stellen Bestemmingsplan Buitengebied;
vertaling in concrete projectvoorstellen en maatregelen;
het aanwijzen van een coördinator voor de uitwerking en uitvoering;
het opzetten van een uitvoeringsorganisatie;
vastleggen van verantwoordelijkheden en rollen van verschillende betrokken partijen; betrokkenheid bij en het nemen verantwoordelijkheid van partijen voor het trekken, uitvoeren en financieren van delen van het plan;
1.4
duidelijke prioritering in vervolgacties en uitvoering.
De opbouw van het landschapsontwikkellingsplan
Het LOP bestaat uit twee delen: het achtergronddocument en het plandeel. In het achtergronddocument zijn de inventarisatie en analyse van het landschap, het beleid en de ontwikkelingsscenario’s opgenomen. In dit deel, het plandeel, wordt ingegaan op de visie, de gebiedsuitwerkingen en het uitvoering en financieringsplan.
110302/OF5/0Q2/001089
In het achtergronddocument is een uitgebreide beschrijving opgenomen van de huidige kenmerken, waarden en knelpunten
van het plangebied. In Hoofdstuk 2 wordt hiervan een beknopte samenvatting gegeven. Landschapsontwikkelingsplan
In hoofdstuk 3 wordt de landschapsvisie toegelicht. Na een korte samenvatting van de scenario's wordt in het eerste deel
Lingewaard
van Hoofdstuk 2 (paragraaf 2.3) een beschrijving gegeven van de landschapsvisie aan de hand van vier hoofdthema's. Het tweede deel van dit hoofdstuk bestaat uit een tabel waarin een toelichting wordt gegeven op de visiekaart aan de hand van de gehanteerde legenda-eenheden. Vanuit de landschapsvisie is een vijftal voor het landschap van Lingewaard belangrijke opgaves geformuleerd, welke in dit LOP verder zijn uitgewerkt. De uitwerking van deze zogenaamde Gebiedsopgaven is opgenomen in hoofdstuk 4. Zowel de Landschapsvisie als de Gebiedsopgaven leiden uiteindelijk tot concrete maatregelen en projectvoorstellen, welke zijn opgenomen in de maatregelen- tabel in hoofdstuk 5. In Bijlage 1 is een overzicht opgenomen van te behouden waarden in de dijkzone. Bijlage 2 geeft een overzicht van de deelnemers van de begeleidingsgroep. Bijlage 3 bevat een overzicht van de geraadpleegde literatuur.
110302/OF5/0Q2/001089
10 Historische kaart ca. 1850 110302/OF5/0Q2/001089
2
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
Landschapsopbouw, kernkwaliteiten en bedreigingen 2.1
Inleiding
In dit hoofdstuk wordt een algemene beschrijving gegeven van de landschappelijke opbouw van het gemeentelijke grondgebied. Een uitgebreide beschrijving van het plangebied is opgenomen in het achtergronddocument bij dit LOP. Naast een beknopte beschrijving van de bewoningsgeschiedenis en het huidige landschapsbeeld, wordt ingegaan op een aantal kernkwaliteiten van het Lingewaardse landschap.
2.2
Landschapsbeschrijving
De gemeente Lingewaard maakt onderdeel uit van het rivierengebied. Door de ligging tussen de rivieren de Waal en Nederrijn is een landschappelijke opbouw ontstaan die kenmerkend is voor het rivierengebied; de opeenvolging van de rivier met uiterwaarden buitendijks en de oeverwallen en komgebieden binnendijks. De oeverwallen zijn ruimtelijk vrij sterk verdicht. De uiterwaarden en de komgebieden zijn van oudsher juist relatief open. Bewoningsgeschiedenis De eerste bewoning van de Over-Betuwe vond plaats op de oeverwallen. In de Middeleeuwen woonde men uitsluitend op de hoogste delen van de stroomruggen. Hier zijn de dorpskernen en akkers ontstaan. Later verspreidde de bewoning zich ook naar de lagere delen. De late Middeleeuwen worden gekenmerkt door de ontginning van de komgronden. Reeds in de Romeinse tijd was het gebied bewoond. Bedijking van de rivieren vond plaats vanaf de 12e eeuw. Vóór de aanwezigheid van de dijken vormden de oeverwallen de enige gebieden die droog bleven bij hoog water. Naar verloop van tijd ontstond een aaneengesloten ring van dijken en zijn de rivierdijken steeds verder verhoogd en verstevigd. De vele doorbraakkolken of wielen, zijn de stille getuigen van de langdurige strijd van de mens tegen het water. Rondom deze wielen
11 110302/OF5/0Q2/001089
Uitzicht over de rivier
Fragment van de dijkzone
Laagstamfruitboomgaard
Bloesem fruitbomen
12 110302/OF5/0Q2/001089
zijn op veel plaatsen overslaggronden aanwezig. De andere samenstelling, hoogteligging en ontwatering, maakte deze gronden bij uitstek geschikt om er te wonen en bijvoorbeeld voor de aanleg van boomgaarden. Met name op deze gronden ontstonden ook de tuinderijen en de tabaksteelt. Sinds de 15e eeuw nam de invloed van de Waal steeds verder toe. Door het
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
graven van het Bijlandsch Kanaal werd de Bovenrijn uiteindelijk beteugeld (1773-1776, tussen Boven-Rijn en Nederrijn). In de uiterwaarden wordt al eeuwen lang klei gewonnen om stenen te bakken. Ook binnendijks werd plaatselijk klei afgegraven (bij Gendt). De steenfabrieken in de uiterwaarden van de Waal en Nederrijn getuigen hiervan. Steen- en betonfabrieken zijn nog steeds in de uiterwaarden aanwezig en zijn hierdoor zeer bepalend in het landschapsbeeld. De ontkleiïng van de uiterwaarden gaat nog steeds door, al dan niet in combinatie met dijkverzwaring en natuurontwikkeling. In de tweede helft van de 20e eeuw werd ook zand gewonnen in de uiterwaarden, met het ontstaan van grote zandputten tot gevolg. Huidig landschapsbeeld Het landschapsbeeld van de gemeente is op dit moment zeer divers en in grote delen van de gemeente nog altijd sterk gerelateerd aan de abiotische opbouw van het gebied. Zeer belangrijke, ruimtelijk structurerende elementen zijn de rivier met de waterrijke uiterwaarden, de rivierdijken, het netwerk van dorpen en wegen op de oeverwallen en de open komgebieden met centraal hierin gelegen het riviertje de Linge. Door de stedelijke ontwikkeling van de laatste decennia is een nieuwe, structurerende laag aan het landschap toegevoegd, bestaande uit woongebieden, bedrijventerreinen, glastuinbouw en infrastructuur, met als meest recente toevoeging, de Betuwelijn.
Ook in de komende jaren zet deze verstedelijking van het westelijke deel van de gemeente zich door. In veel gevallen heeft deze nieuwe structuurlaag slechts een beperkte binding met de oude landschappelijke structuur. Ook is er een groot ruimtebeslag op het ‘oude’ landschap, waardoor dit deels is verdwenen en is versnipperd. Het resultaat is dat in het westen van de gemeente de aloude opbouw van het landschap steeds minder herkenbaar wordt en een beperkte mate van (historische) samenhang kent, die nog wel aanwezig is in het oosten van de gemeente. De stedelijke ontwikkeling van het westelijke deel van de gemeente, moet worden gezien in de bredere context van de ontwikkeling van de stedenband Arnhem-Nijmegen. Naast de ligging tussen de rivieren is ook de ligging tussen de stuwwallen zeer bepalend voor de landschapsstructuur. Dit niet alleen vanwege het fraaie zicht hierop maar ook vanwege het feit dat zich hier de steden Arnhem en Nijmegen min of meer concentrisch hebben ontwikkeld. Tussen deze steden ligt noord-zuid en oost-west georiënteerde infrastructuur. Op dit knooppunt ligt het plangebied in een zich ontwikkelend ‘corridorstadsgewest’. De stedelijke ontwikkeling die zich hier afspeelt, is ook een drijvende kracht achter nieuwe ontwikkelingen in het landschap.
Naast negatieve effecten zoals ruimtebeslag en versnippering, zijn er ook positieve effecten, zoals de ontwikkeling van nieuwe groengebieden en landschappelijke en ecologische structuurversterking. Stedelijke ontwikkelingen moeten ook gezien worden
13
als een kans om een nieuwe ontwikkelingsimpuls in het buitengebied te bewerkstelligen. 110302/OF5/0Q2/001089
Reconstructie loop Rijn en Waal vanaf 1300
14 bron: 110302/OF5/0Q2/001089
Toelichting bij de bodemkaart van Nederland, blad 40 West en Oost, Stiboka 1975.
2.3
De kernkwaliteiten
De kwaliteiten die het landschap haar eigen identiteit verschaffen en waardoor het zich onderscheidt ten opzichte van andere
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
gemeentes, noemen we ‘kernkwaliteiten’. De volgende kernkwaliteiten maken het buitengebied van de gemeente Lingewaard tot een uniek landschap: Rivierenlandschap tussen stuwwallen en steden De combinatie van de ligging van de gemeente op zeer kleine afstand van Arnhem en Nijmegen en de aanwezigheid van een stuwwal met hoge landschappelijke waarde maakt het landschap van Lingewaard uniek. Er bestaat bovendien een sterke historische samenhang met het aangrenzende Rijnstrangengebied. Sterke samenhang komgebied-oeverwal-uiterwaarden, met soms scherpe contrasten Door de sterke samenhang tussen de landschappelijke opbouw van de ondergrond en bewoningspatroon, is het landschap nog altijd zeer ‘leesbaar’, wat mede bepalend is voor de eigen identiteit van het landschap. Met de stedelijke ontwikkelingen in het westelijke deel van de gemeente neemt hier de leesbaarheid af. Sterke samenhang grote en kleine kernen met het landschap De kernen zijn enerzijds vaak gelegen aan de rivier, anderzijds zijn ze stevig ingebed in de netwerkstructuur van wegen op de oeverwallen. Hierdoor is de historische landschapsopbouw nog steeds goed leesbaar. Gave relatie binnendijks en buitendijks Deze relatie komt onder meer tot uiting in de ligging van enkele kernen aan de dijk en op plaatsen waar een open of geleidelijke overgang tussen binnendijks en buitendijks te vinden is.
In grote delen van de gemeente zijn dergelijke historische relaties nog aanwezig. Uitzonderlijke uitgestrektheid natuur en landschap uiterwaarden en rivieren Eén van de meest in het oog springende kwaliteiten is de ligging tussen de rivieren en de aanwezigheid van brede en uitgestrekte uiterwaarden. De rivieren en de uiterwaarden bieden de gemeente aan twee zijden een unieke omlijsting van formaat, met een grote ontwikkelingspotentie met name voor natuur en recreatie. Kleinschalige afwisseling en open structuur oeverwallen Door de breedte van de oeverwallen is een zeer karakteristiek bebouwingspatroon ontstaan, met een grote mate van ruimtelijke afwisseling. Juist deze open structuur is landschappelijk waardevol, maar ook kwetsbaar voor aantasting.
15 110302/OF5/0Q2/001089
Overzicht van grote rivierwerken bron:
Land van Levende Rivieren, De Gelderse Poort, 2001.
bron:
Toelichting bij de bodemkaart van Nederland, blad 40 West en Oost, Stiboka 1975.
16 110302/OF5/0Q2/001089
Dijkdoorbraken in het rivierkleigebied vanaf ca. 1700
Linge als landschappelijke en recreatieve drager centraal komgebied Door de landelijke ligging in het midden van het komgebied en op enige afstand van de meeste bebouwing, heeft de Linge een belangrijke waarde en potentie voor natuurontwikkeling en recreatief gebruik. Bovendien heeft het riviertje bovendien een
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
belangrijke betekenis als landschappelijke structuurdrager voor het centrale deel van de gemeente. Dijklinten Waal en Pannerdensch Kanaal/Nederrijn met afleesbare ‘roerige’ geschiedenis De rivierdijken vormen een cultuurhistorisch, recreatief en landschappelijk een zeer waardevolle lintstructuur. Samen met de aangrenzende, binnen- en buitendijks gelegen, wielen, kwelkommen, oude strangen en weilanden vormt deze ‘dijkzone’ een zeer waardevolle en sterk samenhangende landschappelijke structuur. Gebied van grote archeologische betekenis De gemeente is als het ware een ‘hotspot’ van archeologische waarden. Het gaat hierbij enerzijds om bekende archeologische vondsten en archeologische waardevolle terreinen uit alle tijdsperioden, daterend vanaf het Neolithicum tot de Late Middeleeuwen. Anderzijds zijn naar verwachting nog veel meer archeologische waarden in de bodem aanwezig, die getuigen van een zeer rijke geschiedenis van het gebied. Rijke cultuurhistorie nauw samenhangend met nabijheid Rijnsplitsing en cultuurhistorische ‘hotspots’ Behalve onder de grond is ook zichtbaar in het landschap een enorme hoeveelheid cultuurhistorische elementen en patronen aanwezig. Restanten van verdedigingswerken en –linies, dijken, kasteel Doornenburg, restanten van de tabaksteels, historische boerderijen, verdronken dorpen, restanten van steenfabrieken etc.
zijn slechts enkele van de cultuurhistorische waarden in het gebied, die tezamen een grote waarde vertegenwoordigen.
2.4
bedreigingen
De kwaliteit van het landschap is geen gegeven, maar is continu in beweging. Nieuwe ontwikkelingen dienen zich continu aan en vormen soms een kans en soms een bedreiging voor het behoud en de ontwikkeling van landschaps- waarden. Onderstaand worden de belangrijkste gesignaleerde kansen en bedreigingen voor het landschap van de gemeente genoemd. Verstedelijking De verstedelijkingsdruk is met name voelbaar in het westelijke deel van de gemeente. Nieuwe ontwikkeling van o.a. glastuinbouwgebieden, de Betuwelijn en doortrekking A15 en de ontwikkeling van woongebieden leiden in toenemende mate tot ruimtebeslag, ruimtelijke verdichting, versnippering en doorsnijding van het bestaande landschap. De ontwikkelingen leiden echter ook tot kansen voor de ontwikkeling van nieuwe landschappen. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van het Park Over-Betuwe, de plannen voor De Woerdt en het Zeegbos en de aandacht voor inrichting van stedelijke uitloopgebieden.
17 110302/OF5/0Q2/001089
Ruitersportcentrum Bemmel
Zicht op Bemmel vanaf de dijk
Buitendijks gelegen bedrijven bij Gendt
Parkeerplaats aan de dijk
18 110302/OF5/0Q2/001089
Toenemende verkeersdruk Met name de belevingswaarde van de rivierdijken voor recreanten staat onder druk door het intensieve gebruik door gemotoriseerd verkeer. Ook de herkenbaarheid van cultuurhistorisch waardevolle elementen en patronen staat onder druk
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
door toename van ruimtebeslag door bebouwing en functieverandering binnen de 'dijkzone' (het binnen- en buitendijkse gebied direct aansluitend aan de dijk). Verrommeling en vervlakking van het landschap Door allerlei oorzaken dreigt het landschap van de gemeente steeds verder te verrommelen. Toename van de recreatieve druk, het ontstaan van nevenfuncties, de bouw van nieuwe grotere stallen en onvoldoende beheer leiden tot verrommeling en vervlakking van het landschap. Ook de herkenbaarheid van cultuurhistorische elementen en eigen identiteit van het landschap worden hierdoor aangetast.
19 (Recreatief) motorverkeer op de dijk 110302/OF5/0Q2/001089
20 110302/OF5/0Q2/001089
3 3.1
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
Landschapsvisie
Inleiding
Het landschap van de gemeente Lingewaard is sterk in beweging. Grote projecten zoals de aanleg van de Betuwelijn, de mogelijke doortrekking van de A15, de aanleg van nieuwe glastuinbouwgebieden (Bergerden) en bedrijventerreinen (Pannenhuis II) en toekomstige woningbouw maken dat met name in het westelijke deel van de gemeente het landschap ingrijpend verandert. Oude landschappelijke patronen, die nog een sterke samenhang hebben met de abiotische ondergrond en de cultuurhistorische ontwikkeling van het gebied weerspiegelen verdwijnen, raken geïsoleerd of worden onherkenbaar. In het oostelijke deel van de gemeente is deze stedelijke druk veel minder aanwezig. Hier is de karakteristieke opbouw van het rivierenlandschap met de uiterwaarden, de oeverwallen en de kommen nog zeer goed herkenbaar. De nieuwe ontwikkeling betekenen ook in functionele zin een verschuiving. De landbouw komt steeds meer onder druk te staan. Recreatie en ontspanning door de bewoners van het gebied en bezoekers vanuit de stedenband Arnhem-Nijmegen, wordt juist steeds belangrijker. Ook voor de ontwikkeling van natuur wordt, met name in de uiterwaarden, veel ruimte gereserveerd.
Hoe om te gaan met het spanningsveld tussen de sterke verstedelijking (met name het westelijke deel van de gemeente) enerzijds en het behoud van de historische karakteristiek en landschappelijke kwaliteit anderzijds, wordt gezien als de centrale opgave in de landschapsvisie. De tweedeling van het landschap van de gemeente die in de gemeente dreigt te ontstaan vraagt om een duidelijke visie hoe hiermee moet worden omgegaan.
3.2
De scenario's
Voor de gemeente Lingewaard zijn vanuit verschillende invalshoeken twee landschappelijke ontwikkelingsscenario’s opgesteld: 1. Tweedeling; 2. Lingelandschap. De scenario’s zijn bedoeld om richting te geven aan de uiteindelijke visie en om de verschillende ontwikkelingsrichtingen aan te geven. Zie voor een uitgebreide beschrijving het "Achtergronddocument"
21 110302/OF5/0Q2/001089
Scenario Tweedeling Het scenario ‘Tweedeling’ gaat uit van het positief interpreteren van de stedelijke ontwikkelingen die zich aandienen, in contrast met een maximale landelijkheid van het oostelijke deel van de gemeente. In het westen van de gemeente zijn de stedelijke ontwikkelingen leidend, in het oosten het bestaande landschap. De scheiding is ‘hard’ en wordt gevormd door de oostrand van Bemmel en de Betuwelijn. Deze lijn, zal zich in dit scenario op den duur ontwikkelen tot de nieuwe stadsrand van het westelijke deel van de gemeente. Scenario ‘Tweedeling’
22 110302/OF5/0Q2/001089
Scenario Lingelandschap Dit scenario gaat uit van het versterken van de bestaande opbouw van het landschap van de hele gemeente. De basis hiervoor wordt gevormd door de, voor de Over-Betuwe typische, opbouw van oeverwallen, komgronden en uiterwaarden. Het
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
belangrijkste uitgangspunt voor dit scenario is het streven naar één samenhangend landschappelijk gebied waarin in principe ruimte is voor alle functies, mits deze op een goede manier worden ingepast.
Scenario ‘Lingelandschap’
23 110302/OF5/0Q2/001089
3.3
Landschapsvisie
De twee scenario’s laten verschillende benaderingen zien van de toekomstige ontwikkeling van het landschap in de gemeente. De uiteindelijke landschapsvisie is een combinatie van onderdelen uit beide scenario's. Deze wordt hierna beschreven. De landschapsvisie is toegelicht aan de hand van vier hoofdthema’s. Deze thema’s zijn in het volgende hoofdstuk verder uitgewerkt in een vijftal gebiedsopgaven. De vier hoofdthema's zijn: Tegengaan dreigende landschappelijke tweedeling; Versterken landschappelijke hoofdstructuur; Versterking historische identiteit; Versterking van netwerken. Hierna worden de thema's verder toegelicht:
Tegengaan dreigende landschappelijke tweedeling Het landschap van met name het westelijke deel van de gemeente zal zich door de toenemende verstedelijking van dit gebied steeds verder losmaken van het onderliggende landschapspatroon. De van oudsher aanwezige landschappelijke opbouw wordt in het binnendijkse gebied met toenemende mate gedomineerd door stedelijke structuren. Het oude landschap raakt hier steeds verder door versnipperd. Er tekent zich een steeds scherper wordende grens af tussen het stedelijke en het landelijke deel van de gemeente. De scheiding tussen west en oost wordt verder versterkt door de aanleg van stedelijke groengebieden tussen de bebouwing, zoals het Park Over-Betuwe, De Woerdt en het Zeegbos, waardoor het oorspronkelijke landschap minder herkenbaar wordt.
Deze landschappelijke ‘tweedeling’ wordt gezien als onwenselijk. Toch is deze tweedeling, zowel in ruimtelijke als in functionele zin, op een aantal plekken onvermijdelijk. Ten zuiden van Angeren tekent zich bij de Betuwelijn en de toekomstige A15 een harde landschappelijke overgang af. De overgang aan de oostzijde van Bemmel is juist meer geleidelijk. Een van de uitgangspunten van de landschapsvisie is het actief tegengaan van de dreigende landschappelijke tweedeling door het doen van gerichte ingrepen.
24 110302/OF5/0Q2/001089
Versterken landschappelijke hoofdstructuur De voor het rivierenlandschap karakteristieke opbouw van oeverwallen, komgronden en uiterwaarden, is ook in Lingewaard duidelijk aanwezig. Het landschap van de gemeente onderscheidt zich onder meer door de brede oeverwallen en de
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
uitgestrekte uiterwaarden, van andere delen van het rivierenlandschap. Het uitgangspunt is om de aanwezige samenhang met de abiotische ondergrond (hoogteligging, overgangen nat-droog, bodemsoort) waar mogelijk weer herkenbaarder te maken. Ingrepen en maatregelen zijn erop gericht, waar mogelijk, het op de abiotische ondergrond geënte landschapspatroon te versterken. Het behouden en versterken van ruimtelijke en functionele relaties tussen kommen en oeverwallen en tussen oeverwallen en uiterwaarden, maar ook tussen verschillende delen van de komgebieden en oeverwallen vormt een belangrijk element van de visie. Juist op plekken waar door stedelijke uitbreiding het onderliggende landschapspatroon steeds minder herkenbaar wordt is het wenselijk kenmerkende elementen weer zichtbaar te maken en bestaande kwaliteiten te beschermen. Met de voorgenomen stedelijke ontwikkelingen zullen deze kwaliteiten met name in het westen van de gemeente onder druk komen te staan. In het oostelijke deel van de gemeente staat de sterke samenhang tussen de door de mensen gemaakte patronen en de abiotische ondergrond minder onder druk. Ook hier is het wenselijk deze samenhang verder te vergroten.
Versterking van de landschappelijke hoofdstructuur wordt nagestreefd door vergroting van de landschappelijke verschillen tussen kommen, oeverwallen en uiterwaarden, in combinatie met vergroting van de eenheid van deze gebieden afzonderlijk.
Versterking historische identiteit Er wordt gestreefd naar behoud door actieve bescherming en vergroting van de herkenbaarheid van de geschiedenis van de Over-Betuwe. De rijke historie van het landschap vinden wij nog terug in de vorm van een groot aantal landschappelijke en gebouwde structuren, patronen en elementen. Hierin wordt de strijd tegen het water, de ontwikkeling van tuinbouw, de tabaksteelt, de steenfabricage, de religieuze verschillen en de strategische betekenis van het gebied voor de verdediging van de regio en van Nederland weerspiegeld. Ook onder de grond zijn, onzichtbaar voor het publiek, zeer veel (archeologische) sporen van het verleden aanwezig. Deze elementen waren in het verleden sterk identiteitsbepalend voor het landschap van de gemeente Lingewaard. Door diverse ontwikkelingen is deze rijke historie nog maar beperkt waarneembaar en ervaarbaar. Ze zijn onzichtbaar, onherkenbaar en/of onbereikbaar. De eigen identiteit van de verschillende delen van het landschap, en hiermee ook de lokale verschillen, staan
25
hierdoor onder druk. 110302/OF5/0Q2/001089
Behoud van cultuurhistorische elementen en patronen heeft prioriteit. Echter in veel gevallen zal meer nodig zijn dan actieve bescherming. Herstel en vergroting van de herkenbaarheid en de beleefbaarheid, onder meer door het toekennen van nieuwe functies, biedt mogelijkheden om de cultuurhistorie als identiteitsbepalende factor in het landschap naar boven te halen. Door dit te verbeteren wordt het landschap ‘leesbaarder’, neemt de aantrekkelijkheid voor recreanten toe en wordt de eigen identiteit van het gebied versterkt. Gedacht wordt bijvoorbeeld aan het herstellen van historische paden, het opknappen en geschikt maken voor nieuwe gebruiksvormen van historische objecten, het herkenbaar maken van oude landgebruikvormen, het toegankelijk maken van nu onbereikbare delen van het gebied met een historische betekenis. Accent op behoud cultuurhistorische en landschappelijke ‘parels’, zoals cultuurhistorische gebouwen en objecten, in hun landschappelijk context; archeologische waarden; zichtlijnen op kerken en historische gebouwen (zoals kasteel Doornenburg); kleinschaligheid en open karakter oude dorpslinten en oeverwaldorpen.
Accent op behoud/herstel in combinatie met vergroting herkenbaarheid en beleefbaarheid en/of ontwikkeling/ functieverandering cultuurhistorische elementen en patronen in de uiterwaarden (onder druk door planvorming uiterwaarden); elementen en patronen in de dijkzone die herinneren aan de strijd tegen het water (de bochtige dijk, strangen, wielen, binnendijkse kwellandjes, etc.); historische relatie kernen met het landschap (landschappelijke ruimte tussen de kernen); historische routes en paden, b.v. door herstel hiervan tot recreatieve routes vanuit de dorpen naar het buitengebied; verdedigingswerken en -linies (onderdeel van een groter geheel). Naast actieve bescherming is behoefte aan concrete projecten, gericht op herstel en vergroting van de herkenbaarheid, beleefbaarheid en functionaliteit van historische elementen en patronen in het landschap. Hiermee wordt de historische identiteit van het landschap versterkt.
Versterking van netwerken In de gemeente zijn diverse ruimtelijke en functionele patronen aanwezig, die in sommige gevallen nu al netwerken vormen. Het gaat onder meer om het recreatieve netwerk (fiets- en wandelpaden), het waternetwerk (waterlopen) en het ecologische
26 110302/OF5/0Q2/001089
netwerk (gebieden met specifieke natuurwaarden). Diverse grootschalige ontwikkelingen die in de gemeente in voorbereiding zijn, bieden mogelijkheden om deze netwerken te versterken. Het landschap van de uiterwaarden zal door geplande ingrepen
ruimte geven aan nieuwe functies. Naast ruimte voor water (veiligheid) en natuur ontstaan ook meer mogelijkheden voor recreatie. Ook ontwikkelingen in andere delen van de gemeente bieden mogelijkheden voor de versterking van netwerken en meer verweving van functies.
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
De samenhang van het landschap wordt verbeterd door het versterken van bestaande en het ontwikkelen van nieuwe netwerken. Hierbij moet worden gedacht aan:
routenetwerk autoverkeer;
routenetwerk langzaam- en recreatief verkeer;
netwerk waterlopen;
netwerk natuur en ecologische verbindingen;
netwerk historische lijnen en ‘hot-spots’.
Door het scheiden van netwerken die elkaar negatief beïnvloeden (b.v. gemotoriseerd verkeer en recreatief verkeer) en koppeling van netwerken die elkaar versterken (b.v. natuur en water) wordt de effectiviteit ervan vergroot. Vergroten natuurwaarden De realisatie van nieuwe natuur richt zich met name op de ontwikkeling van grootschalige natuur in de uiterwaarden en op een tweetal ecologische verbindingszones (oost-west langs de Linge en noord-zuid langs de westgrens van de gemeente). Hoewel hiervoor reeds in provinciaal beleid veel aandacht voor is, zullen nog veel maatregelen voor nieuwe natuur genomen moeten worden. Hiernaast zal ook in de overige delen van de gemeente aandacht moeten zijn voor behoud en ontwikkeling van natuurwaarden. Uitgangpunten hierbij zijn het realiseren de EHS; grootschalige nieuwe natuur in de uiterwaarden en realisatie van de geplande ecologische verbindingszones. Hiernaast gelden aanvullende ecologische uitgangspunten. Deze zijn het benutten van kansen voor ontwikkelen van nieuwe natuurwaarden buiten de aangewezen EHS en ecologische verbindingszones, het minimaliseren ecologische van barrières, het versterken van ecologische relaties tussen gebiedsdelen (zowel binnen als tussen kommen, uiterwaarden en oeverwallen).
Daarnaast moet er aandacht zijn voor behoud en versterking van bestaande geïsoleerde natuurwaarden en versterking van watergebonden natuur in de komgebieden. Door de versterking van bestaande functionele netwerken nemen de gebruiksmogelijkheden en de landschappelijke samenhang toe. Ook de ruimtelijke en functionele relatie tussen de kernen en het buitengebied kan op deze wijze worden versterkt. Versterking van het natuurnetwerk verdient bijzondere aandacht. Met name het behoud van bestaande natuurwaarden en de ontwikkeling van nieuwe natuur buiten de EHS verdient bijzondere aandacht.
27 110302/OF5/0Q2/001089
28 Visiekaart 110302/OF5/0Q2/001089
Behoud kleinschalige structuur en afwisseling bebouwingslinten
Inpassing autonome ontwikkelingen
Behoud ruimtelijke afwisseling en versterking
Landschappelijke inpassing infrastructuur Betuwelijn/A15
Legenda Ontwikkeling centraal komgebied
Gepland Park Over-Betuwe
3.4
Toelichting Visiekaart
Contour open komgebied
kleinschaligheid oeverwallen
Kwalitatieve ontwikkeling dijkzone
Landschappelijke inpassing glastuinbouwgebied Bergerden
Landschapsontwikkelingsplan Versterking dijklint als landschappelijke en
Aanleg ecologische verbindingszone Zeegbos
recreatieve drager
– Park Overbetuwe – De Woerdt
Lingewaard
In de visiekaart wordt de visie op de wenselijke ontwikkeling van het landschap van de gemeente verbeeld. Er bestaat een Behoud openheid komgebieden
Behoud openheid en landschappelijke
Maximale bebouwingscontour kernen
sterke relatie tussen de opbouw van deOntwikkeling legenda en de gebiedsopgaven die zijn dijkzone uitgewerkt karakteristiek + vergroting in het volgende hoofdstuk. In de multifunctionele zone Linge (water, natuur, recreatie), tevens ecologische verbinding
afleesbaarheid historie
onderstaande tabel wordt een toelichting gegeven op de in de visiekaart onderscheiden eenheden. Om overlap tussen debebouwing tabel Tegengaan aan elkaar groeien Actief herstel wielen onderdelen en de directe omgevingvan de visiekaart in sommige en de uitwerkingen in het volgende hoofdstuk te vermijden wordt voor uitleg van Versterking ruimtelijke relatie westelijk en
gevallen rechtstreeks verwezen naar de uitgangspunten bij de betreffende gebiedsopgave. oostelijk komgebied Ecologische versterking Haalderse Zeeg
De hoofdeenheden uit de visiekaart zijn: Ontwikkeling centraal komgebied.
Herontdekken historische identiteit oeverwallen
Herontdekken historische identiteit oeverwallen. Kwalitatieve ontwikkeling dijkzone.
Vergroten herkenbaarheid en toekenning
functie verdedigingswerken Versterking robuust natuurlandschapnieuwe uiterwaarden.
Inpassing autonome ontwikkelingen.Behoud kleinschalige structuur en afwisseling
Versterking robuust natuurlandschap uiterwaarden
Behoud ruimtelijke afwisseling en versterking kleinschaligheid oeverwallen
mogelijkheden extensief recreatief gebruik
Beschermde dorpsgezichten
Verbetering oversteekbaarheid Waal voor extensief recreatief verkeer
Hoogspanningtracé
Minimaliseren verstoring (geluid, verkeer, licht) Hoofdweg
Inpassing autonome ontwikkelingen Doortrekking A15 Landschappelijke inpassing infrastructuur
Ontwikkeling centraal komgebied
Betuwelijn/A15 Betuwelijn
Kwalitatieve ontwikkeling dijkzone Gepland Park Over-Betuwe
Contour open komgebied
Behoud groen-rode parels + relatie met omgeving
Ontwikkeling samenhangend gebied met hoofdfunctie natuur + verbetering
bebouwingslinten
Legenda
Overig
Landschappelijke inpassing glastuinbouwgebied Versterking dijklint als landschappelijke en recreatieve drager
Bergerden Spoorlijn Aanleg ecologische verbindingszone Zeegbos
Behoud openheid komgebieden
Behoud openheid en landschappelijke karakteristiek dijkzone + vergroting afleesbaarheid historie
Ontwikkeling multifunctionele zone Linge (water, natuur, recreatie), tevens ecologische verbinding
Versterking ruimtelijke relatie westelijk en oostelijk komgebied
Actief herstel wielen en de directe omgeving
Versterking robuust natuurlandschap uiterwaarden
Ecologische versterking Haalderse Zeeg Ontwikkeling samenhangend gebied
Herontdekken historische identiteit oeverwallen
met hoofdfunctie natuur + verbetering mogelijkheden extensief recreatief gebruik
– Park Overbetuwe – De Woerdt Woonbebouwing bestaand Maximale bebouwingscontour kernen Woonbebouwing toekomstig Tegengaan aan elkaar groeien bebouwing
Werkgebied bestaand
Overig
Behoud groen-rode parels + relatie met
Werkgebied toekomstig Verbetering oversteekbaarheid Waal voor extensief recreatief verkeer
Beschermde dorpsgezichten
Vergroten herkenbaarheid en toekenning nieuwe functie verdedigingswerken
Stedelijk uitloopgebied Minimaliseren verstoring (geluid, verkeer, licht)
Hoogspanningtracé
Behoud kleinschalige structuur en afwisseling bebouwingslinten
Werkgebied bestaand met open structuur
omgeving
Gemeentegrens
Inpassing autonome ontwikkelingen
29
Hoofdweg 110302/OF5/0Q2/001089
Behoud ruimtelijke afwisseling en versterking kleinschaligheid oeverwallen
Landschappelijke inpassing infrastructuur Betuwelijn/A15
Kwalitatieve ontwikkeling dijkzone
Landschappelijke inpassing glastuinbouwgebied Bergerden
Doortrekking A15
Betuwelijn
Ontwikkeling centraal
Toelichting
komgebied Gepland Park
Uitvoeren plan Park Over-Betuwe, met aandacht voor:
Over-Betuwe
Park Over-Betuwe onderdeel van ononderbroken landschappelijke zone tussen ArnhemZuid/Huissen en Elst/Bemmel; inrichting aansluitend bij kenmerken gebied; beschermen en waar mogelijk ontwikkelen van groene en blauwe waarden; kwaliteitsimpuls door toevoegen nieuwe functies; optimaliseren toegankelijkheid voor stedelingen; verbrede ontwikkeling van de landbouw; duurzaam samenbrengen functies die elkaar versterken geen toevoeging van ‘rode’ stedelijke functies die het gebied ruimtelijk verdichten en de eenheid van het centrale groengebied aantasten (b.v. glastuinbouw, woningen of bedrijven). Wenselijke aanpassingen van het plan Overbetuwe: vergroting ruimtelijke samenhang in de lengterichting van het park, met name door behoud grotere en meer aaneengesloten open gebieden en voorkomen ruimtelijke verdichting haaks op de lengterichting van het komgebied; onderzoeken mogelijkheid toevoegen beperkt aantal groenrode functies als ruimtelijke en financiële dragers voor de ontwikkeling (b.v. nieuwe landgoederen); maatregelen versterking ruimtelijke samenhang komgebieden (zie ook gebiedsopgave 1)
Contour open komgebied
agrarisch natuurbeheer. De contour geeft de grens van het komgebied aan waarbinnen de bestaande openheid zoveel mogelijk gehandhaafd dient te blijven.
Streven naar hard vastleggen van deze contour in het Bestemmingsplan Buitengebied. Behoud openheid komgebieden Minimaal dient de bestaande ruimte voor grootschalige openheid van het komgebied gehandhaafd te blijven. Mogelijkheden die zich voordoen om de karakteristieke openheid verder te versterken moeten zoveel mogelijk worden aangegrepen. Lokale ruimtelijke verdichting door b.v. groen of bebouwing is in sommige gevallen toelaatbaar. Hiervoor gelden de volgende randvoorwaarden: nieuwe bebouwingslocaties in het open komgebied zijn onwenselijk;
30 110302/OF5/0Q2/001089
beperkte lokale verdichting door groen (b.v. rond bebouwing of langs de Linge) is toelaatbaar, mits dit geïsoleerde elementen betreft en hierdoor openheid van het komgebied als geheel niet wordt verstoord (dus geen bomenrijen, bosschages, etc.)
versterking van de openheid zou kunnen ontstaan door verplaatsing of verwijderen van bebouwing (b.v. kassen); actieve verwijdering van aanwezige beplanting is in principe Ontwikkeling multifunctionele
ongewenst. Zie gebiedsopgave 1.
zone Linge Versterking ruimtelijke
Zie gebiedsopgave 1.
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
relatie westelijk en oostelijk komgebied Ecologische versterking
Behalve de ontwikkeling van de zone langs de Linge wordt ook gestreefd naar de aanleg van
Haalderse Zeeg
natuurvriendelijke oevers langs de Haalderse Zeeg, met als doel ecologische versterking van het komgebied en versterking van de ecologische relatie tussen komgebied en uiterwaarden.
Herontdekken historische identiteit oeverwallen Vergroten herkenbaarheid en
Met name de kazematten van de Betuwestelling, de liniedijk van de IJssellinie en het
toekennen nieuwe functies
Fort Pannerden met de omringende kazematten bieden kansen voor versterking van de
verdedigingswerken
historische identiteit door functieverandering. Voor Fort Pannerden worden reeds plannen
Behoud kleinschalige
gemaakt. Zie ook gebiedsopgave 3 en voorbeelduitwerking voor kazematten. Sterke ruimtelijke verdichting van de oude bebouwingslinten is niet wenselijk. Plaatselijke
structuur en afwisseling
verdichting door b.v. de bouw van een nieuw huis in het bestaande lint is mogelijk, voor
bebouwingslinten
zover dit past binnen het bestaande R.O.beleid van de gemeente en de landschappelijke kwaliteit van het lint behouden blijft. Vanuit het LOP gelden de volgende uitgangspunten: geen aaneengesloten verdichting met nieuwe bebouwing; behoud afwisseling groene/open en dichte delen
Behoud ruimtelijke afwisseling
geen verbreding van de linten Naast de vorige punten gelden de volgende uitgangspunten:
en versterking kleinschaligheid behoud kleinschalige open ruimtes tussen de bebouwing; oeverwallen
behoud doorzichten vanaf bebouwingslinten naar erachter gelegen gebieden; tegengaan sterke verdichting van de (relatief) open gebieden tussen de linten; streven naar terugbrengen van karakteristieke elementen, zoals hoogstamboomgaarden, karakteristiek beplantingen, wegbeplantingen, etc.
Kwalitatieve ontwikkeling dijkzone Versterking dijklint als landschappelijke en recreatieve drager
Zie gebiedsopgave 2.
31 110302/OF5/0Q2/001089
Behoud openheid en
Zie gebiedsopgave 2.
landschappelijke karakteristiek dijkzone + vergroting afleesbaarheid historie Actief herstel wielen en de
Zie gebiedsopgave 2 + 4.
directe omgeving Versterking robuust natuurlandschap uiterwaarden Ontwikkelen samenhangend
Zie gebiedsopgave 4.
gebied met hoofdfunctie natuur + verbetering mogelijkheden extensief recreatief gebruik Verbetering oversteekbaarheid
Door de vergroting van de oversteekbaarheid van de Waal wordt de recreatieve
Waal voor recreatie verkeer
aantrekkelijkheid van de rivier en de uiterwaarden verder vergroot en de relatie met de
Minimaliseren verstoring
overzijde van de rivieren versterkt. Met name in de komgebieden als in de uiterwaarden. Dit kan b.v. door beperking van de
(geluid, verkeer, licht) Inpassing autonome
toegankelijkheid voor gemotoriseerd verkeer, landschappelijke inpassing, etc.
ontwikkeling Landschappelijke inpassing
De aanleg van de A15 biedt kansen om de ruimtelijke overgang tussen het stedelijk gebied
infrastructuur Betuwelijn/A15
en het komgebied te verbeteren. Hierbij gelden de volgende uitgangspunten: minimaliseren van de negatieve uitstraling op het oostelijk komgebied en op de parkzone ten noorden van Bemmel; minimalisering ontstaan restruimte; behoud bestaande dwarsrelaties langzaam verkeer; reservering ruimte voor ecologische verbinding langs de Linge (ruime onderdoorgang).
32 110302/OF5/0Q2/001089
Landschappelijke inpassing
Zie ook gebiedsopgave 5 en ‘Principeuitwerking’ op pagina XX. Ruimtelijke integratie groenzones Bergerden met ontwikkeling robuuste ecologische
glastuinbouwgebied Bergerden
verbindingszone langs de Linge. Aanleg/creëren ruimte voor doorlopende recreatieve routes
Aanleg ecologische
langs de noordzijde van de Linge. Uitgangspunt is uitvoering van bestaande plannen voor deze gebieden. Hierbij moet worden
verbindingszone Zeegbos -
gelet op:
Park Over-Betuwe - De Woerdt maximalisatie breedte ecologische zone en oplossen ecologische knelpunten; versterken ruimtelijke eenheid in de lengterichting van deze zone, waarbij een ruimtelijke
driedelingherkenbaar dient te blijven. Te weten: Zeegbos; Park-Over Betuwe; Maximale bebouwingscontour
De Woerdt Ten behoeve van het behoud van landschappelijk waardevolle zones langs de rivierdijken,
kernen
tussen bebouwingskernen, en langs de Linge zijn op een aantal plaatsen maximale
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
bebouwingscontouren aangegeven. Onderzocht dient te worden hoe deze contouren kunnen worden verankerd in ander beleid en bindende plannen, zoals het Bestemmingsplan Tegengaan aan elkaar groeien
Buitengebied. Op de in de visiekaart aangegeven locaties dreigt het aaneen groeien van bebouwde
bebouwing
gebieden. Dit wordt gezien als onwenselijk, omdat hierdoor de eigen identiteit en leefbaarheid van de kernen wordt aangetast en de ruimtelijke relatie tussen de komgebied, oeverwallen en uiterwaard wordt verstoord. Duurzaam behoud en ontwikkeling van deze landschappelijke 'corridors' staat hier centraal. Ook het behoud van het landschappelijke karakter van deze zones is van belang (dus niet omvormen naar parkgebieden). De volgende maatregelen zijn denkbaar om deze zones te behouden en ontwikkelen: aanwijzen en uitwerken als stedelijk uitloopgebied; bevriezen bebouwingsranden; indien mogelijk vastleggen in Bestemmingsplan Buitengebied; actief herstel en ontwikkeling landschapselementen; waar mogelijk verplaatsen verstorende en/of ruimtelijke verdichtende stedelijke functies; geen nieuwe verdichting door bebouwing en geen verder versnippering; aanleggen/versterken verbindende structuren binnen deze zones tussen kommen en dijk/ uiterwaarden.
Overig Behoud groen-rode parels +
De meeste historische gebouwen in de gemeente vertegenwoordigen een hoge
relatie met omgeving
cultuurhistorische waarde. De 'parels' hebben veelal een sterke relatie met de omgeving en zijn identiteisbepalend voor het gebied. Het behoud van deze waarden en van de
Beschermde dorpsgezichten
herkenbaarheid ervan in relatie tot de landschappelijke context staat centraal. De oude kern van Bemmel en het dorp Ressen zijn aangewezen als beschermde stads- en dorpsgezichten. Juist de sterke relatie met de omgeving maakt deze 'gezichten' bijzonder. Met name voor de omgeving van Ressen, maar ook voor de rivierzijde van het beschermd dorpsgezicht Bemmel (dus buiten de beschermingszone) is behoud van het landschappelijke en groene karakter een uitgangspunt.
33 110302/OF5/0Q2/001089
Doortrekking A15 Bebouwing toekomstig Werkgebied bestaand met
Geplande doortrekking A15 Nieuwe bebouwing volgens bestaande planvorming Zie gebiedsopgave 3
open structuur Werkgebied toekomstig
Uitvoeren Bergerden volgens huidige planopzet. Nadere afweging noodzaak ontwikkeling
Stedelijk uitloopgebied
glastuinbouw Kamervoort. Voor gebieden die (reeds in de Structuurvisie Plus) zijn aangewezen als Stedelijk Uitloopgebied dienen uitwerkingsplannen te worden opgesteld, gericht op het verhogen van de landschappelijke waarden van de de mogelijkheden voor extensief recreatief gebruik. Hard vastleggen van deze gebieden in het Bestemmingsplan Buitengebied is wenselijk.
34 110302/OF5/0Q2/001089
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
De waai in Doornenburg
35 110302/OF5/0Q2/001089
40
k
23 25 26
24
12 13 Bemmel
k
k
15
k
15 2/3/4
28
7 16
15
12 13 7 38
Huissen
6
22
24
44
k
15 12
k
28
13 38
k
7
k
k
k
k
12 Angeren k 38 643 2/3/4 42 13
k
38
k
16 38
7
k
k
44
42 43 k
41
12 Angeren 13
25 26
k
20
Bemmel
13 k
22
1km
20
15 12 11 13
44 41
1km
1
0m9
k
k
0m
1 10
21
2/3/4
11
44
k
9
12
15
Loo 16 38 28en Versterking robuust natuurlandschap 15 42 14 43
22 10 42 43
k
12 13
36
k
k
110302/OF5/0Q2/001089
Huissen
15
recreatieve kwaliteit uiterwaarden.
14 23 11 25 26
21
36
31
15 15 44
Inpassing van stedelijke ontwikkelingen op de oeverwallen, verbetering an de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van de dorpen.
k
40
Bemmel
44
40 40 k
11
k
36
35
k
15
Kwalitatieve ontwikkeling van de dijkzone
k
24 23 25 26
5
28 11
40 42 43 44
16
25 26 1 15 22
13 26 25 31 20 38 22 28
k
42 43 44
2/3/4
12
1
Ontwikkeling hoogwaardig en multifunctioneel landschap Lingezone
20
9
Westervoort
Zonering
41
5
k
15 35
44
2/3/4
9
k
10 Bemmel
k
12 13
12 Angeren 10 13
11
k
k
21
Legenda
21
23 25 26
44
2/3/4 41 Malburgen Westervoort
13
11
k
k
12 Angeren
42 43
k k
22 6
22
6 Malburgen
15
25 26
36
Zonering 22 gebiedsopgaves 15
16 38 11
7 k
4 4.1
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
Gebiedsopgaven
Inleiding
De landschapsvisie heeft geleid tot de formulering van een viertal Gebiedsopgaven. De gebiedsopgaven zijn tijdens het planproces naar voren gekomen vanuit de bevolking, de klankbordgroep en Raadscommissie Ruimte. Het zijn de landschappelijke opgaven waarvoor de gemeente voor de komende jaren staat. De gebiedsopgaven vormen de concrete uitwerking van de in de visiekaart reeds aangegeven. De volgende vier gebiedsopgaven zijn uitgewerkt: 1. Versterking eenheid komgebieden door ontwikkeling van de zone rond de Linge als kwalitatief hoogwaardig en multifunctioneel landschap. 2. Kwalitatieve ontwikkeling van de dijkzone in combinatie met verhoging recreatieve kwaliteit. 3. Inpassing van stedelijke ontwikkelingen, met name op de oeverwallen, hand in hand met verbetering van de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van de dorpen. 4. Versterking robuust natuurlandschap en recreatieve kwaliteit uiterwaarden. De samenhang tussen de visie en de gebiedsopgaven is in de onderstaande matrix weergegeven.
37 110302/OF5/0Q2/001089
Tegengaan tweedeling
Versterken landschappelijke hoofdstructuur
Versterking eigen identiteit
Ontwikkelen van netwerken
1 Eenheid komgebieden
Maatregelen gericht op het het tegengaan van de tweedeling zijn vooral gerelateerd aan het komgebied (oostelijk komgebied en het Park Over-Betuwe)
Het vergroten van de betekenis van de Linge als landschappelijke drager, door het ontwikkelen van een multifuncitonele zone voor natuur, landbouw, water en recreatie langs de Linge.
Identiteit komgebieden is gekoppeld aan openheid en domineren 'groene en blauwe functies'.
Heeft vooral betrekking op versterking recreatieve en langzaamverkeersver-bindingen en ecologische verbindingen door het komgebied. Dit betreft hiernaast ook versterking van de samenhang tussen komgebied, oeverwallen en uiterwaarden.
2 Ontwikkeling dijkzone
Hoewel de tweedeling met name speelt in het binnendijkse gebied, draagt ook het behoud van de landschappelijke eenheid en van de samenhang tussen dijk, dijkzone en uiterwaarden bij aan het behoud van een samenhangend landschap.
De dijkzone is reeds nu één van de belangrijkste landschappelijke structuurdragers. Behoud van karakteristieke elementen en open ruimte langs de dijk en tegengaan van verdichting en verrommeling staan hierbij centraal.
Versterking van die elementen en structuren die samenhangen met de historische identiteit van de dijk
De dijk vormt een belangrijke schakel in het recreatieve netwerk. enerzijds als recreatieve route langs de rivier. Anderszijds als schakel tussen het binnendijkse en buitendijkse gebied.
3 inpassing nieuwe ontwik kelingen op oeverwallen
De dreigende landschappelijke tweedeling van de oeverwallen door o.a. de Betuwelijn en doortrekking A15 wordt op de oeverwallen geaccepteerd.
Nieuwe stedelijke ontwikkelingen zoals de uitbreiding van woon- en werkgebieden en aanleg van de Betuwelijn en A15 bieden behalve een mogelijke bedreiging ook kansen voor versterking van de landschappelijke (hoofd)structuur.
Behalve de lokale structuur wordt ook de identiteit van de plek direct beïnvloedt door nieuwe ontwikkelingen. Bij nieuwe ontwikkelingen dient onderzocht te worden welke elementen bepalend zijn voor de bestaande identiteit en hoe deze mogelijk geïntegreerd kunnen worden in de nieuwe identiteit van deze gebieden.
Niewe 'rode' ontwikkelingen kunnen ook een impuls vormen voor het versterken van bestaande of nog te ontwikkelen routestructuren, zoals recreatieve paden, langzaamverkeersverbindingen en ecologische verbindingen. Inpassing en behoud van bestaande netwerken is een voorwaarde.
4 natuurland- schap uiter waarden
Bij de ontwikkeling van natuurlandschap in de uiterwaarden staat het behoud van de landschappelijke eenheid van en samenhang tussen dijk, dijkzone en uiterwaarden voorop.
De uiterwaarden vormen het landschappelijke kader van de gemeente en hebben een grote betekenis binnen de landschapsstructuur van de gemeente. Bij de omvorming naar meer natuurlijke uiterwaarden is het behoud/versterking van deze eenheid essentieel.
De functieverschuiving in de uiterwaarden van landschap naar natuur zal de ruimtelijke karakteristiek van deze gebieden soms drastisch veranderen. Behoud van waardevolle landschappelijke en historische patronen en elenenten zijn zeer waardevol voor de huidige identiteit van deze gebieden en dienen behouden te blijven.
Benutten van de mogelijkheden die ontstaan door de actuele veranderingen in de uiterwaarden, voor versterking van routegebonden recreatieve mogelijkheden. Te denken valt aan struinpaden, fiets-/wandelpaden, ruiterpaden, etc. Ook herontwikkeling historische routes.
Visie Gebiedsopgaven
38 110302/OF5/0Q2/001089
4.2
Gebiedsopgave 1
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard Versterking eenheid komgebieden door ontwikkeling van de zone rond de Linge als kwalitatief hoogwaardig en multifunctioneel landschap.
De opgave De openheid en kwaliteit van het komgebied staan onder druk, met name door versnippering en ruimtebeslag van geplande stedelijke ontwikkelingen aan de randen. Ook dreigt een landschappelijke tweedeling van het komgebied als gevolg van de aanleg van het Park Over-Betuwe en de ruimtelijke verdichting bij de Karstraat en Betuwelijn. Ook de herkenbaarheid van de Linge als de ruimtelijke, recreatieve en ecologische ruggengraat van dit gebied, is beperkt. In de regionale planvorming worden in het komgebied bovendien voorstellen gedaan voor natuurontwikkeling (Natuurgebiedsplan provincie Gelderland) en wordt ook nagedacht over een mogelijke functie van dit gebied als waterbergingsgebied (Waterschap) of zelfs als noodoverloop van de rivieren (zie lit. 'Lonkend Rivierenland' van SBB). In verband met deze ontwikkelingen staat ook de toekomstige rol van de landbouw als huidige hoofdfunctie in het centrale deel van het oostelijke komgebied ter discussie.
Uitgangspunten Als mogelijke oplossing voor de geschetste opgave worden de volgende ontwikkelingen gezien: versterking Linge als ruimtelijke en functionele drager van een aaneengesloten centraal komgebied; versterken ruimtelijke en functionele samenhang Park Over-Betuwe en oostelijk komgebied, met een accentverschil in de ruimtelijke karakteristiek; behoud van een zo groot mogelijk open en aaneengesloten oostelijk komgebied en vastleggen contour open gebied (beperkte verdichting met groen is onder voorwaarden toelaatbaar); landbouw blijft de belangrijkste functionele drager in het oostelijk komgebied; vooral langs de Linge ruimte voor nieuwe functies/versterking van de bestaande functies, water, recreatie en natuur; onderzoeken ruimtelijke mogelijkheden waterberging en 'Bergende stroming'; streven naar verbreding van de landbouw, in combinatie met landschapsversterking en bieden ruimte aan natuur, water en recreatie. De ontwikkeling van het oostelijk komgebied In het oostelijk komgebied wordt gekozen voor de ontwikkeling van een brede multifunctionele zone langs de Linge, de zogenaamde 'Lingezone'. Lingezone Het doel is de ontwikkeling van een brede zone langs de Linge, van ca. 100-200 meter breed met een multifunctioneel
39 110302/OF5/0Q2/001089
Principe uitwerking Lingezone
40 110302/OF5/0Q2/001089
Landschapsontwikkelingsplan
karakter. Binnen deze zone worden de mogelijkheden voor natuur, water en recreatie versterkt en blijft ook ruimte bestaan
Lingewaard
voor extensief landbouwkundig gebruik (agrarisch natuurbeheer). In een kernzone van circa 50 m breed, direct langs de Linge (totale breedte, inclusief de waterloop) zijn de functies water, natuur en recreatie de belangrijkste functies. Deze ontwikkeling sluit aan bij het door de provincie Gelderland in het Gebiedsplan Rivierenland opgenomen uitgangspunt, waarin langs de Linge wordt gestreefd naar realisatie van een zone van agrarisch natuurbeheer. Langs de Linge zal beperkte ruimtelijke verdichting optreden door ontwikkeling van riet en beplanting. De overige delen van het komgebied blijven open en landbouwkundig in gebruik. Wel zijn in deze gebieden kleinschalige inrichtingsmaatregelen gewenst, zoals de aanleg van fiets- en wandelpaden en van natuurlijke oevers langs de belangrijkste waterlopen. Dit scenario houdt nog geen rekening met het realiseren van inrichtingsmaatregelen voor 'Bergende Stroming' langs de Linge. Deze functie is niet in het LOP uitgewerkt. Maatregelen inrichting voor natuur, water en recreatie van een zone aan weerszijden van de Linge van in totaal 100 tot 200 meter breed: - aanleg brede natuurvriendelijke oevers Linge; - natuurontwikkeling aangrenzende percelen gericht op rietontwikkeling, vernatting en verruiging; - ruimte voor berging van gebiedseigen water; - omzetten akkerpercelen in weidepercelen; - aanleg vrijliggend wandelpad door de zone.
aanleg fiets-/wandelverbinding langs de Haaldersche Zeeg met brug over de Linge; stimuleren agrarisch natuurbeheer in aangrenzende percelen buiten de herinrichtingszone. Versterking samenhang komgebieden: maatregelen gericht op versterking openheid omgeving Karstraat-Betuwelijn; - ruimtelijk ontsnipperen verplaatsing functies: kassen Karstraat, boomgaard; - waar mogelijk ecologisch ontsnipperen; doortrekken fietspad langs de Linge ten westen Karstraat (b.v. door omzetten verharde Lingewal in fietsverbinding ?); ruimtelijk versterken randen komgebied d.m.v. wegbeplanting oude bewoningslinten (b.v. Baalse Straat, Bredelaarse straat en Flierensestraat). Overige maatregelen zo mogelijk hard vastleggen van de contour open komgebied in Bestemmingsplan Buitengebied (geen verdichting met rode functies in komgebied);
41
onderzoeken wenselijkheid en haalbaarheid realiseren 'Bergende Stroming' in het komgebied; verplaatsen van ruimtelijk verdichtende functies vanuit het komgebied naar de oeverwallen (ook in westelijke komgebied);
110302/OF5/0Q2/001089
Impressie Lingezone
42 110302/OF5/0Q2/001089
aangepaste uitvoering Park Over-Betuwe, waarbij ruimtelijke verdichting in de overgangszone naar het oostelijke komgebied wordt vermeden en de samenhang in oost-west richting wordt versterkt; herstel verdwenen delen Lingewal;
Landschapsontwikkelingsplan
Lingewaard
stimuleren natuurlijk slootkantbeheer komgebied.
4.3
Gebiedsopgave 2
Kwalitatieve ontwikkeling van de dijkzone, vanuit historische grondslag in combinatie met verhoging recreatieve kwaliteit.
De opgave De dijkzone draagt de sporen van de strijd die door de eeuwen heen is gevoerd tegen het water. Het meest sprekende onderdeel en ook rode draad in dit landschap, vormt de dijk, die als een kralensnoer een groot aantal landschappelijke elementen zoals de wielen, strangen, rabattenpercelen, etc. aan elkaar rijgt. De in deze zone gelegen elementen, zoals dijken, uiterwaarden dorpen en wielen vormen een landschappelijk geheel. De herkenbaarheid van de dijkzone, de patronen en elementen die getuigen van het roerige verleden, gaat achteruit. Dit wordt onder meer veroorzaakt door de bouw van woningen, het dichtgroeien van doorbraakwielen, dijkversterkingen etc. De huidige waarde van de dijk voor recreanten is groot. Door de ontwikkelingen in de uiterwaarden zal ook de recreatieve potentie van de dijkzone enorm toenemen en biedt ook kansen voor nieuwe ontwikkelingen. De opgave betreft het uitstippelen van een beleid gericht op behoud, herstel en grotere beleefbaarheid van elementen, met aandacht voor onderlinge samenhang ervan. Knelpunten zoals het bestaande spanningsveld tussen recreatief en doorgaand gemotoriseerd verkeer, vragen om een oplossing.
Uitgangspunten behoud, herstel en vergroting herkenbaarheid markante dijktrajecten en historische elementen en patronen in de dijkzone (wielen, strangen en rabatten en markering van strangbeloop, kwelkomlandschappen, relicten van verdronken kernen etc.); versterking van ecologische kwaliteiten dijkzone; vergroten van de mogelijkheden voor recreatief gebruik en de recreatieve aantrekkelijkheid van de dijk; gemeentegrens overstijgende aanpak; aansturing vernieuwingsprocessen vanuit de thematiek van de dijken, vergroting samenhang van een groot gebied met de dijken als basis; terughoudendheid bouwen in de dijkzone; nieuwe ontwikkelingen zijn alleen onder voorwaarden denkbaar; verbetering inpassing ruimtelijk storende elementen en gebieden.
43 110302/OF5/0Q2/001089
Maatregelen planologische bescherming dijkzone; onderzoeken mogelijkheid aanwijzing als cultuurhistorisch monument, bestaande uit: - de dijk; - binnendijks gelegen open ruimtes aansluitend aan de dijk; - wielen met directe omgeving; - buitendijkse structuren samenhangend met de dijk. vergroting van recreatieve mogelijkheden door benutting van de onderhoudsstrook van de dijk voor wandelaars; onderzoeken mogelijkheden tot het autoluw/autovrij maken van de dijken, door middel van het opstellen van een gemeentebreed verkeers(circulatie)- plan; aanleg van paden naar bijzondere elementen als kwelkommen en wielen; herstel verdwenen wielen vanuit oogpunt historie en natuurwaarde (vanuit visie Monumentaal Blauw); 'restaureren' van de nog niet opgeknapte wielen, in combinatie met het toegankelijk en aantrekkelijker maken als rustplekken voor recreanten (picknickplekken) en accentueren met beplantingen; beheersmaatregelen ter vergroting herkenbaarheid historie Sterreschans.
4.4
Gebiedsopgave 3
Inpassing van stedelijke ontwikkelingen, met name op de oeverwallen, hand in hand met verbetering van de