818589 Bijlage 1 Programmabegroting 2024 (OUDE VERSIE)
Tekst van het document
Programmabegroting 2024 Gemeente Lingewaard
College van B&W 3 oktober 2023
1
Inhoud Algemeen ............................................................................................................................................................4 Aanbiedingsbrief ..............................................................................................................................................4 Financiën .........................................................................................................................................................5 Financiële resultaten 2024- 2027 ....................................................................................................................6 Van Kadernota naar begroting 2024................................................................................................................7 Stelposten loon- en prijsstijging .....................................................................................................................12 Uitgangspunten begroting..............................................................................................................................13 2024 in één oogopslag ..................................................................................................................................14
Leeswijzer......................................................................................................................................................16 De programma's ................................................................................................................................................17 1. Veiligheid ...................................................................................................................................................17 2. Verkeer, vervoer en waterstaat..................................................................................................................20 3. Economie...................................................................................................................................................26 4. Onderwijs...................................................................................................................................................30 5. Sport, cultuurproductie en cultuurparticipatie ............................................................................................33 6. Sociaal domein ..........................................................................................................................................37 7.
Volksgezondheid en milieu ........................................................................................................................43 8. Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing .......................................................................47 9. Bestuur en ondersteuning..........................................................................................................................52 De paragrafen ...................................................................................................................................................58 Paragraaf 1 Lokale heffingen.........................................................................................................................58 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing................................................................................74 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen ....................................................................................................82 Paragraaf 4 Financiering ...............................................................................................................................89 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ...........................................................................................................................94 Paragraaf 6 Verbonden
partijen.....................................................................................................................98 Paragraaf 7 Grondbeleid .............................................................................................................................110 Paragraaf 8 Klimaat en Energie...................................................................................................................114 Financiële overzichten.....................................................................................................................................125 Overhead .....................................................................................................................................................125 Investeringsplan 2024 - 2027 ......................................................................................................................126 Meerjarenbegroting 2024-2027 ...................................................................................................................129 2
Reserves en voorzieningen .........................................................................................................................131 Incidentele baten en lasten..........................................................................................................................135 Structurele mutaties reserves ......................................................................................................................138 Prognose balans..........................................................................................................................................139 EMU-saldo ...................................................................................................................................................140 Autorisatie investeringsbudgetten................................................................................................................141 Bijlagen............................................................................................................................................................142 Samenstelling gemeentebestuur .................................................................................................................142 Kerngegevens..............................................................................................................................................144
Beleidsindicatoren .......................................................................................................................................145
3
Algemeen Aanbiedingsbrief
Beste leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij de Begroting 2024 van onze gemeente aan. Deze begroting vormt de volgende stap in de realisatie van de ambities uit het coalitieakkoord 'Samen kunnen we veel aan'. In de Kadernota 2024 schetsten wij de randvoorwaarden voor de realisatie van de ambities. In de voorliggende begroting hebben we deze verwerkt. In de periode tussen de kadernota en het opstellen van de begroting zijn we geconfronteerd met een aantal belangrijke veranderingen. Zo is het financiële perspectief verslechterd door tegenvallers in het sociaal domein. Daarnaast heeft de provincie een gewijzigd standpunt ingenomen dan eerder gecommuniceerd over de in de kadernota opgenomen exploitatiereserve. Daarover meer verderop in deze brief. Belangrijkste is dat het is gelukt een structureel sluitende begroting aan te bieden. Waarin veel mooie en belangrijke investeringen in de Lingewaardse samenleving zijn opgenomen. Het langjarige financiële perspectief blijft echter onzeker en soms zelf onduidelijk. Dat vraagt de komende jaren het nodige aan creativiteit om ervoor te zorgen dat we onze gezonde financiële basis houden. Investeren in de samenleving We zijn trots dat we met deze begroting flinke investeringen doen in de Lingewaardse samenleving. In alle kernen blijven we werken aan een aantrekkelijke, veilige en fijne leefomgeving.
Dat doen we door te investeren in een goede buitenruimte en toegankelijke en uitdagende voorzieningen, zoals een multifunctionele accommodatie in Huissen. Ook investeren we in kwalitatief goede scholen waar onze kinderen zich kunnen ontwikkelen. Zoals de plannen voor het OBC De Heister in Bemmel, IKC Het Sterrenbos in Huissen, IKC De Vonkenmorgen in Gendt en IKC De Doornick in Doornenburg. De financiële dekking voor deze investeringen realiseren we door een kritische analyse van onze begroting en door een zeer beperkte lastenverhoging. Belangrijk uitgangspunt is dat er geen nadelige effecten zijn voor lokale voorzieningen en subsidies. Omdat de investeringen zorgen voor een positieve impuls in de leefomgeving van al onze inwoners, vinden we het passend om de OZB beperkt, met 1,5% per jaar, te verhogen naast de reguliere prijsindexatie van 3%. Ook willen we een deel van onze reserves inzetten, zodat ook deze ten goede kunnen komen aan de Lingewaardse samenleving. Het financiële perspectief De gemeentelijke financiën staan al lange tijd onder druk en zijn ook voor toekomstige jaren onzeker. We verwachten dat het huidige demissionaire kabinet op dit vlak op de korte termijn nog geen oplossing gaat bieden.
Op de Algemene Ledenvergadering van de VNG van 14 juni 2023 is de resolutie 'Naar een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief' met grote meerderheid aangenomen. Naar aanleiding van deze resolutie heeft de VNG een advies gegeven om de nadelige financiële gevolgen van het kabinetsbeleid zichtbaar op te nemen in de meerjarenramingen 2026 en 2027. Dit advies nemen wij over.
4
Financieel resultaat en risico’s In deze Begroting 2024 zijn de jaarschijven 2024, 2025 en 2026 structureel sluitend. Weliswaar laat de begroting zelf in alle jaren tekorten zien. Maar na het wegstrepen van de incidentele lasten en baten slaat dit om in een overschot. Deze gecorrigeerde saldi vormen de basis voor de beoordeling van de sluitendheid van de begroting door de provincie. De lagere saldi in de laatste jaren worden voor een belangrijk deel veroorzaakt door het nog resterende deel van de opschalingskorting van € 1,4 miljoen die vanaf 2026 weer is verwerkt in het saldo van de begroting. De weerstandsratio stijgt in 2024 naar 4,7 (was 3,4 in 2023). Dit is in lijn met de ontwikkeling die wij ook al zagen bij de jaarstukken 2022. Deze stijging wordt veroorzaakt door een afname van de risico's. Dit in combinatie met een toename van het beschikbaar weerstandsvermogen. Een ratio van 4,7 geeft aan dat onze algemene reserve de komende jaren meer dan robuust genoeg is om de voorziene risico’s af te dekken. Een deel van de tekorten die vanaf 2025 ontstaan, willen wij dekken door de inzet van dat deel van onze reserves dat niet nodig is om de risico’s af te dekken. Middels het vaststellen van de kadernota heeft de raad het voorstel een deel van de voorgenomen investeringen te dekken middels een exploitatiereserve overgenomen.
De provincie heeft hier vanuit haar rol als toezichthouder, na een eerder positieve grondhouding, vraagtekens bij gesteld. Wij blijven in gesprek over de inzet van dat deel van de reserve dat niet nodig is om risico’s af te dekken om de wenselijke investeringen mogelijk te maken. In de Kadernota 2025 kunt u de voorstellen hiervoor tegemoet zien. Samen kunnen we veel aan Het is goed en steeds beter leven in Lingewaard met de investeringen die wij gaan doen. En we zorgen dat we financieel gezond blijven. Met de dekkingsmaatregelen die we in deze begroting hebben verwerkt, zetten we belangrijke stappen naar noodzakelijke investeringen in onze samenleving en in een sluitende begroting in de latere jaren. Daarmee zijn we er nog niet. Er liggen de komende jaren de nodige (financiële) uitdagingen die van ons creativiteit en keuzes vragen. Dat gaan we vol vertrouwen doen, samen met u. Lingewaard, 3 oktober 2023 Burgemeester en wethouders
5
Financiën Financiële resultaten 2024- 2027 In juli 2023 stelde u de kadernota 2024-2027 vast. Daarna deed zich een aantal ontwikkelingen voor waardoor het saldo van de meerjarenbegroting is veranderd. Dat komt onder andere door de actualisatie van het bestaande beleid. We lichten dat toe bij het onderdeel 'van kadernota naar begroting'. Daarnaast heeft de provinciaal toezichthouder een gewijzigd standpunt ingenomen wat betreft de per 2024 in te stellen exploitatiereserve. Zij beschouwt de bijdrage vanuit de exploitatiereserve niet meer als structureel maar incidenteel. In de jaarschijf 2024 hebben wij dit in deze begroting daarom gecorrigeerd. Voor de jaren 2025-2027 hebben wij de bijdrage vanuit de exploitatiereserve laten staan. Het voornemen is immers nog steeds om de tekorten die vanaf 2025 ontstaan, te dekken door de inzet van dat deel van onze reserves dat niet nodig is ter afdekking van onze risico's. Met de Provincie in haar rol als toezichthouder zijn wij in gesprek over de wijze waarop wij dit gaan doen. In de Kadernota 2025 kunt u de voorstellen hiervoor tegemoet zien. Verder is het van belang te melden dat de lagere saldi in de jaren 2026 en 2027 voor een belangrijk deel veroorzaakt worden door het nog resterende deel van de opschalingskorting van € 1,4 miljoen die vanaf 2026 weer is verwerkt in het saldo van deze begroting.
Samen met de VNG blijven wij richting de rijksoverheid pleiten voor een solide, stabiel en toekomstbestendig gemeentefonds. (bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Saldo meerjarenbegroting 2024-2027
-515 N
-31 N
-1.251 N
-2.281 N
Voor de beoordeling of er sprake is van een structureel sluitende begroting moeten deze saldo's worden gecorrigeerd met de incidentele baten en lasten. Na correctie is er voor de jaren 2024, 2025 en 2026 sprake van een structureel sluitende begroting. (bedragen x € 1.000)
2024
Saldo meerjarenbegroting 2024-2027 Te corrigeren voor: Incidentele lasten Incidentele baten Bij: incidentele baten en lasten
- 515 N
Structurele saldo meerjarenbegroting 2024-2027
2026
2027
- 31 N
- 1.251 N
- 2.281 N
7.320 V -5.512 N 1.808 V
15.523 V -13.600 N 1.923 V
2.082 V -39 N 2.043 V
806 V - 80 N 726 V
1.293 V
1.892 V
792 V
-1.555 N
6
2025
Van Kadernota naar begroting 2024 Meerjarenbegroting 2024-2027
2024
2025
2026
2027
Meerjarenperspectief kadernota 2024-2027
203 V
117 V
-889 N
-3.423 N
Effect meicirculaire 2023
1.484 V
1.487 V
1.370 V
2.069 V
Stand na meicirculaire 2023
1.687 V
1.604 V
481 V
-1.354 N
-1.165 N
-1.044 N
-1.281 N
-1.281 N
b) Bijstandskosten (Buig) en re-integratie
-530 N
-505 N
-480 N
-455 N
c) Kapitaallasten
450 V
-183 N
-1 N
134 V
d) Onroerende zaakbelasting
129 V
311 V
490 V
992 V
e) Bijstelling armoedebeleid
-114 N
-111 N
-111 N
-111 N
51 V
97 V
93 V
104 V
Actualisatie bestaand beleid a) Jeugdzorg
f) Maatwerkvoorzieningen Wmo g) Rente leningen
160 V
h) Kosten bestuurders
158 V
158 V
158 V
158 V
i) Opbrengst omgevingsvergunningen
80 V
80 V
j) Diversen
117 V
9 V
-112 N
-81 N
Totaal actualisatie bestaand beleid
-824 N
-1.188 N
-1.244 N
-380 N
k) Bijdrage Veiligheidsregio (VGGM)
-218 N
-282 N
-323 N
-382 N
l) Diverse zaken na kadernota
-410 N
-165 N
-165 N
-165 N
Totaal nieuw beleid na kadernota
-628 N
-447 N
-488 N
-547 N
Saldo meerjarenbegroting 2024 - 2027
235 V
-31 N
-1.251 N
-2.281 N
m) Correctie provincie inzake exploitatiereserve
-750 N
0N
0N
0N
Saldo meerjarenbegroting na correctie provincie
-515 N
-31 N
-1.251 N
-2.281 N
Saldo incidentele baten en lasten
1.808 V
1.923 V
2.043 V
726 V
Structurele saldo meerjarenbegroting 2024-2027
1.293 V
1.892 V
792 V
-1.555 N
Nieuw beleid na kadernota
Toelichting actualisatie bestaand beleid a) Jeugdzorg De uitgaven op het maatwerk voor de jeugd lopen in 2023 sterk op. Momenteel is het team bezig met het uitvoeren van een data-analyse. Om scherp te krijgen waar deze sterke kostenstijging door komt en welke beheersmaatregelen ze hiervoor kunnen nemen. Hierbij houden we ook rekening met het feit dat binnen de
7
jeugdzorg een zogenaamde ‘open einde regeling’ geldt. We zijn als gemeente niet de enige partij die jeugdzorg mag inzetten, maar wel verantwoordelijk zijn voor de kosten daarvan. We hebben daarmee een zogenaamde leverplicht. We zijn hierdoor bij het beheersbaar houden van onze kosten sterk afhankelijk van onze partners (huisartsen, medisch specialisten, de Rechtbank en Gecertificeerde Instellingen). Vooralsnog wordt ervan uitgegaan dat deze extra uitgaven niet incidenteel zijn. Daarom is voor de begroting 2024 alvast rekening gehouden met een structurele toename van 80% van de geprognosticeerde stijgingen uit 2023. Aangezien het sturen op jeugdzorgtrajecten langzaam verloopt, lopen we het risico dat deze bijstelling van 80% onvoldoende zal zijn. Daarbij zijn de budgetten voor crisisplaatsingen en Landelijke Transitie Arrangementen niet opgehoogd. Een crisisplaatsing is immers niet te plannen of te voorspellen. Een eerste analyse over de sterke kostenstijging wordt verwacht in november 2023. b) Bijstandskosten (Buig) en re-integratie Op basis van de kostenontwikkeling in 2023 zijn de volgende budgetten aangepast met ingang van 2024: Loonkostensubsidies Voor de actualisatie van dit budget dient € 340.000 te worden bijgeraamd om aan de in 2024 geprognosticeerde loonkostensubsidie te kunnen voldoen.
De jaarlijkse toename van deze doelgroep hangt samen met de jaarlijkse afname van de doelgroep in de Sociale Werkvoorziening. Hierbij is de verhoging van het wettelijk minimumloon van 10,15% meegenomen. Hiermee stijgt ook de loonkostensubsidie voor de nieuwe doelgroep . De prognose is dat dit budget vanaf 2025 € 50.000 per jaar stijgt. Dit bij te ramen bedrag wordt naar verwachting volledig gecompenseerd door de stijging van de rijksbijdrage BUIG. Re-integratiebudget Dit budget dient in 2024 te worden verhoogd met € 93.000. Vanaf 2025 en verder is de verwachting dat dit bedrag trapsgewijs steeds met € 25.000 per jaar kan worden verlaagd. Deze kosten zijn nodig omdat voor reintegratie van statushouders die niet onder de werking van de wet inburgering vallen het re-integratiebudget wordt ingezet. Voor re-integratie voor statushouders die onder de werking van de wet inburgering vallen, maken deze kosten onderdeel uit van het inburgeringsbudget. Algemene bijstand/IOAW Algemene bijstand Voor de actualisatie van dit budget dient structureel € 1.591.000 te worden bij geraamd. Zodat we aan het in 2024 aantal geprognosticeerde uitkeringen van 423 kunnen voldoen. Hierbinnen is de verhoging van het wettelijk minimumloon (WML) van 10,15% meegenomen. Hiermee stijgen ook de uitkeringen. Ook houden wij hierbij rekening met statushouders als de grootste groep instromers in de uitkering.
Dit bij te ramen bedrag wordt grotendeels gecompenseerd door de stijging van de rijksbijdrage BUIG in 2024. Deze is € 1.219.000 en neemt vervolgens jaarlijks met € 50.000 toe in verband met de stijging van de loonkostensubsidies IOAW Voor de actualisatie van dit budget kan € 275.000 structureel af worden geraamd. Dit gezien de uitgaven in 2021, 2022 en 2023 en de verwachte uitgaven in 2024. c) Kapitaallasten Dit komt vooral omdat de data van gereedkomen van diverse projecten opschuiven naar achteren. Dit betekent ook dat de kapitaallasten hierdoor pas in een later jaar komen. Het financiële voordeel in 2024 ontstaat met name vanwege het doorschuiven van de projecten revitalisering Zilverkamp II, III en IV.
8
d) Onroerende zaakbelasting In de bij de begroting 2023 behorende meerjarenbegroting is rekening gehouden met 1,9% opbrengstverhoging wegens indexatie van de jaarlijkse opbrengst OZB. Dit indexcijfer is afkomstig uit de meicirculaire 2022. Op basis van de nieuwe cijfers uit de meicirculaire 2023 is het indexeringspercentage verhoogd naar respectievelijk 3,0% in 2024, 2,7% voor het jaar 2025, 2,6% voor het jaar 2026 en 2,5% voor het jaar 2027. Dit leidt tot voordelen binnen de jaarschijven 2024 t/m 2027. Het voordeel in 2027 is daarbij beduidend hoger. Dat komt doordat dit een nieuwe jaarschijf binnen de meerjarenbegroting is en er dus in het geheel nog geen indexering was opgenomen. In de Kadernota 2024 is al rekening gehouden met een extra jaarlijkse verhoging van 1,5% per jaar gedurende de periode 2024-2027. e) Bijstelling armoedebeleid Als reactie op de toenemende vraag van onze inwoners moeten we de beschikbare budgetten voor de uitvoering van minimaregelingen actualiseren op basis van de kostenontwikkeling 2023. Het gaat om de bijzondere bijstand (€ 20.000), individuele voorzieningen (kindpakket) € 65.000 en collectieve ziektekostenvoorziening (€ 26.000) structureel en een eenmalige subsidieverhoging 2024 Voedselbank van € 3.240 (ingediende motie van 13 juli 2023).
f) Maatwerkvoorzieningen Wmo Zowel de maatwerkvoorziening dagbesteding als de begeleiding Wmo laten al sinds de Covid-crisis een afname zien. De verwachting was dat het gebruik weer zou toenemen, maar het tegenovergestelde gebeurt. We zien nog steeds een dalende trend. De reden hiervoor is onduidelijk. In de kadernota 2024 is al melding gemaakt van een structurele onderbesteding van € 250.000 op de Wmo-begeleiding. In de begroting 20242027 is deze extra besparing voor 2024 becijferd op € 460.000 en vanaf 2025 steeds tussen de € 280.000 - € 290.000 per jaar. Bij de uitvoering van de voorziening dagbesteding bedraagt de onderbesteding € 187.000 structureel. We verwachten dit jaar een voorstel te doen voor het omzetten van de geïndiceerde dagbesteding voor ouderen naar een algemene voorziening voor dagactiviteiten. Omdat die beweging ook het doel heeft meer diversiteit in het aanbod te brengen, is het verstandig wat ruimte te houden in dit budget. We verwachten hier € 100.000 voor nodig te hebben. Zo resteert een feitelijke onderbesteding van € 87.000 structureel. Hulp bij Huishouden De kosten van de hulp bij huishouden laten in 2023 een sterke toename zien. Met ingang van 2024 berekenen we de areaalvergroting voor het eerst op basis van de toename van het aantal 70-plussers (vergrijzing). Voorheen gebeurde dit op basis van de bevolkingstoename.
De doelgroep voor hulp bij huishouden bestaat echter voornamelijk uit 70-plussers. Deze groep groeit veel sneller. Hierdoor komen we jaarlijks tekort op het budget. Door in de areaalvergroting - die is becijferd op 7,15% - rekening te houden met de vergrijzing en het budget jaarlijks bij te stellen, blijven we in de pas lopen. Deze bijstelling leidt tot een structurele kostenuitzetting van € 496.000 ingaande 2024. Via de meicirculaire 2023 hebben we ingaande 2025 een compensatie ontvangen voor het terugdraaien van de eigen bijdragen (CAK). Deze compensatie is becijferd op € 220.000. De de feitelijke kostenuitzetting blijft beperkt tot € 276.000 vanaf 2025. g) Rente leningen In het voorjaar van 2022 zijn er drie leningen met uitgestelde stortingsdatum afgesloten. De financiële effecten hiervan zijn grotendeels in de begroting 2023 verwerkt. Aangezien in de begroting 2024 de jaarschijf 2027 pas in de meerjarenbegroting komt, treft u nu het betreffende voordeel voor dat jaar aan.
9
h) Kosten bestuurders In de jaarrekeningen van zowel 2021 als 2022 was er een groot voordeel op deze post. Dit voordeel ontstond bij de jaarlijkse actualisatie van de benodigde pensioenvoorziening. De oorzaak was een stijgende rekenrente. Aangezien de rente sinds die tijd een verdere stijging heeft laten zien, is ook in de komende jaren hier een voordeel te verwachten. Daarom verlagen wij de jaarlijkse (begrootte) storting in de betreffende voorziening van € 258.000 naar € 100.000. i) Opbrengst omgevingsvergunningen Als doorwerking vanuit de kadernota zijn de legesopbrengsten vanuit omgevingsvergunningen met respectievelijk € 200.000 (jaar 2024 en 2025) en daarna € 300.000 (2026 en 2027) verhoogd. Actuele prognoses geven aan dat de opbrengsten voor 2024 en 2025 nog met een extra bedrag van € 80.000 kunnen worden opgehoogd. j) Diversen Dit betreft het totaal van de overige posten met een beperkte omvang. k) Bijdrage veiligheidsregio (VGGM) Via raadsvoorstel ZS-667211 (30 mei 2023) bent u op de hoogte gebracht van de uitkomsten van de ontwerpbegroting 2024 van de Veiligheids- en gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM). De toekomstige kosten laten een aanzienlijke stijging zien. Een belangrijk deel hiervan is het gevolg van prijsstijgingen. Deze worden gedekt door de betreffende stelpost te verlagen en hebben dus geen effect op de begrotingssaldi.
De genoemde bedragen in de tabel vormen de weerslag hiervan. l) Diverse nieuwe zaken na kadernota 2024-2027 In deze begroting is het volledig nieuwe beleid zoals dat was opgenomen in de kadernota 2024-2027 verwerkt. In aanvulling hierop is als aanvullend nieuw beleid voor 2024 nog een bedrag opgenomen van € 45.000 voor het opstellen van een nota grondbeleid en kostenverhaal en € 200.000 voor een vervolg op het in 2023 gestarte project inwoners- en overheidsparticipatie. Daarnaast is een structureel bedrag van € 165.000 voor verhoging van het budget van P&O. Dit budget is nodig voor formatie-uitbreiding ten behoeve van het werven en behouden van medewerkers in de huidige arbeidsmarkt. m) Correctie provincie inzake exploitatiereserve In het saldo van de kadernota is de structurele inzet (gedurende 20 jaar) van € 750.000 vanuit de exploitatiereserve opgenomen. Zoals al aangegeven in de aanbiedingsbrief heeft de provinciaal toezichthouder een gewijzigd standpunt ingenomen en beschouwt het deze bijdrage als incidenteel. In de jaarschijf 2024 hebben wij dit daarom gecorrigeerd. Met de Provincie in haar rol als toezichthouder zijn wij in gesprek over de wijze waarop wij dit de volgende jaren gaan doen.
10
Resultaten 2023 per programma In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) per programma weergegeven. Bedragen x € 1.000 PB1 Veiligheid
2022 Werkelijk
2023 Begroot
2024 Begroot
2024 Lasten
2024 Baten
1
Veiligheid
-3.534
-4.177
-4.459
-4.565
107
2
Verkeer, vervoer en waterstaat
-5.543
-5.872
-11.867
-12.088
221
3
Economie
-1.100
-1.840
-1.373
-2.301
928
4
Onderwijs
-3.895
-4.063
-4.374
-4.705
330
5
Sport, cultuurproductie en -participatie
-8.516
-8.934
-9.511
-10.921
1.411
6
Sociaal domein
-40.375
-41.979
-43.353
-52.989
9.634
7
Volksgezondheid en milieu
-813
-1.710
-1.338
-13.110
11.772
8
Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
-539
-3.470
-2.071
-6.892
4.821
9
Bestuur en ondersteuning
71.738
67.461
72.724
-28.738
101.462
Saldo exclusief mutaties reserves
7.423
-4.584
-5.622
-136.309
130.686
2
Verkeer, vervoer en waterstaat
-1.543
9
4.590
-542
5.133
3
Economie
-185
546
-
-
-
5
Sport, cultuurproductie en -participatie
126
162
113
-8
121
6
Sociaal domein
-1.321
1.397
35
-
35
7
Volksgezondheid en milieu
-449
686
201
-149
350
8
Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
-447
1.374
2.050
-
2.050
9
Bestuur en ondersteuning
-699
2.453
-1.880
-13.500
11.620
Saldo inclusief mutaties reserves
2.905
2.043
-515
-150.508
149.995
11
Stelposten loon- en prijsstijging
Stand per 1 september 2023 1) Prijsstijgingen en areaalvergroting
2024
2025
2026
2027
428.000
3.521.000
1.390.000
2.771.000
2) Prijsstijging lonen
1.267.000
2.791.000
4.130.000
5.342.000
Totaal
1.695.000
6.312.000
5.520.000
8.113.000
Ter toelichting: 1) Deze stelpost geeft de bedragen aan die nog beschikbaar zijn na toekenning van alle tot nu toe gehonoreerde prijsstijgingen (en arealen). Voor een gedetailleerd overzicht van het verloop van deze stelpost verwijzen wij u naar de bijlage zoals die is opgenomen bij de 2e turap 2023. 2) Deze stelpost betreft de gereserveerde ruimte voor verhoging van de salarissen in de komende jaren. Er is op basis van de meicirculaire 2023 rekening gehouden met de volgende algemene salarisaanpassingen (CAO). Voor het jaar 2024 met 4,7%, voor 2025 met 5,4%, voor 2026 met 4,5% en voor 2027 met 3,9%.
12
Uitgangspunten begroting Bij het opstellen van de Begroting 2024 hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd: Lonen en sociale lasten
De salariskosten ramen we op basis van de huidige CAO met daarbij een inschatting van een CAO-stijging in 2024-2027 conform de prognose in de Meicirculaire 2023 (2024: 4,7% - 2025: 5,4% - 2026: 4,5% - 2027: 3,9%). Prijsindexering exploitatie 3% (prijs bruto binnenlands product Meicirculaire 2023, jaarschijf 2024) Prijsindexering In afwijking hiervan vindt indexering van de investeringsbudgetten investeringen onderwijshuisvesting plaats op basis van BDB (bouwkostendata 2019 1,9%, 2020 1,9%, 2021 6,1%) Algemene uitkeringen In de kadernota: Septembercirculaire 2022 / Decembercirculaire 2022 In de begroting: Meicirculaire 2023 Onroerende zaakbelasting 3% indexering (bruto binnenlands product Meicirculaire 2023, jaarschijf 2024) + 1,5 % extra verhoging Overige lokale heffingen Indexering van de tarieven met 3,0%, uitgaande van kostendekkende tarieven, tarief rioolrecht niet indexeren. Omslagrente 1,50% Kapitaalmarktrente (lang) 3,50% Geldmarktrente (kort) 4,00% Het aantal inwoners en woningen zijn onderdeel van de berekeningen van onder andere de algemene uitkering, de opbrengst onroerendezaakbelastingen, de opbrengsten bouwleges en de bijdragen aan samenwerkingsverbanden. Aantal inwoners 47.375 (MJB 2024-2027, jaarschijf 2024) Aantal woningen 20.355 (MJB 2024-2027, jaarschijf 2024)
13
2024 in één oogopslag
Waar gaat het geld naar toe? Programma
lastenx€1.000 % van totaal
1 Veiligheid
-4.564
3,0%
2 Verkeer, vervoer en waterstaat
-12.631
8,4%
3 Economie
-2.301
1,5%
4 Onderwijs
-4.705
3,1%
5 Sport, cultuurproductie en -participatie
-10.931
7,3%
6 Sociaal domein
-52.989
35,2%
7 Volksgezondheid en milieu
-13.259
8,8%
8 Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
-6.892
4,6%
9 Bestuur en ondersteuning
-42.237
28,1%
-150.509
100%
Totaal van de programma's
Waar komt het geld vandaan? Programma
Batenx€1.000
% van totaal
1 Veiligheid
107
0,1%
2 Verkeer, vervoer en waterstaat
5.354
3,6%
3 Economie
928
0,6%
4 Onderwijs
331
0,2%
5 Sport, cultuurproductie en -participatie
1.532
1,0%
6 Sociaal domein
9.670
6,4%
7 Volksgezondheid en milieu
12.122
8,1%
8 Volkshuisv.,Leefomgev., Sted. vernieuw.
6.871
4,6%
9 Bestuur en ondersteuning
113.081
75,4%
149.996
100%
Totaal van de programma's
14
Wat betalen inwoners? De gemeente ontvangt ook geld uit lokale belastingen en heffingen. Hieronder ziet u wat een inwoner van Lingewaard jaarlijks betaalt.
OZB (gemiddeld tarief per woning)
2024
2023
€ 506,40
€ 484,70
Rioolheffing (per aansluiting)
€ 214,00
Riool- en waterzorgheffing - gebruiker
€ 144,12
- eigenaar/gebruiker
€ 218,28
Afvalstoffenheffing (per adres) Vast tarief Diftar per lediging
€ 203,88 € 8,19
€ 198,00 € 7,95
Hondenbelasting (per hond)
€ 62,04
€ 60,24
Toeristenbelasting (per overnachting voor toeristen)
€ 1,00
€ 1,00
Lingewaard in cijfers 2024
2023
Inwoners
47.375
47.171
Uitkeringsgerechtigden
449
445
Leerlingen onderwijs
6.122
6.182
Oppervlakte(ha)
6.914
6.914
Openbaar groen(ha)
320
321
Woonruimten
20.355
20.235
15
Leeswijzer Algemeen In dit onderdeel staat de aanbiedingsbrief. Daarnaast zijn de belangrijkste financiële aspecten voortaan hier terug te vinden. Met eventuele structurele effecten vanuit de doorwerking van het jaar 2023 is al zo veel mogelijk rekening gehouden bij de opstelling van deze begroting. Mochten er daarnaast vanuit de 2e turap 2023 nog mutaties komen, dan verwerken wij deze via een 1e begrotingswijziging in 2024. Programma's Een programma is een samenhangend geheel van activiteiten. Per programma benoemen we de inhoudelijke onderwerpen, de doelen die we willen bereiken, de beleidsnota's en de relevante eigen indicatoren. Voor een overzicht van de verplichte indicatoren verwijzen wij u naar de bijlage. Wat gaan we doen in 2024? Hier geven we zo concreet mogelijke informatie over de acties die we in 2024 gaan uitvoeren om de doelen te bereiken. Wat mag het kosten? Hier geven we aan welk budget er in het betreffende programma omgaat. Bij de vaststelling van de begroting worden de budgetten geautoriseerd op programmaniveau. Met ingang van vorig begrotingsjaar is de toerekening van de salariskosten aan de producten sterk vereenvoudigd. Per formatieplaats belasten we de jaarlast door naar maximaal vijf producten met een minimum van 5%. Soms ontstaan hierdoor verschuivingen tussen de producten en de programma's die op concernniveau echter budgettair neutraal zijn.
Investeringsplan We besteden verder aandacht aan het Investeringsplan. In het Investeringsplan staan de nog niet gevoteerde investeringsbudgetten. De toekomstige lasten hiervan staan in programma 9 bij de reserveringen. De lasten van gevoteerde kredieten zitten in de kapitaallasten van het product. Deze zitten in de tabellen bij 'Wat mag het kosten' in elk programma. Ontwikkelingen en risico's In de programma's zijn ook ontwikkelingen geschetst. Voor informatie over risico's verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Verbonden partijen Sinds de Begroting 2023 integreren wij de bijdrage van de verbonden partijen aan de realisatie van doelen en bijbehorende activiteiten. Dit betekent dat er geen apart kopje meer is. Paragrafen De paragrafen zijn programmaoverstijgend. In de paragrafen leggen we de beleidslijnen vast met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Naast de zeven verplichte paragrafen (lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en grondbeleid) heeft de gemeenteraad de paragraaf 'klimaat en energie' toegevoegd. Daarnaast is voortaan een paragraaf openbaarheid verplicht. Financiën Hierin staat aanvullende informatie over financiële items. Deze hebben soms een verplicht karakter, maar zijn vaak ook informatief van aard.
16
De programma's 1. Veiligheid Onder dit programma vallen taken met betrekking tot toezicht en handhaving van de openbare orde, het tegengaan van georganiseerde criminaliteit en het bevorderen van een veilige woon- en leefomgeving. Via de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) richten we ons ook op brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing.
Ontwikkelingen Polarisatie en maatschappelijke ontwrichting in de samenleving (landelijk en lokaal). De keuzes die de overheid vanuit het algemeen belang maakt, botsen steeds vaker met individuele behoeftes en wensen van inwoners. Dat leidt tot negatieve sentimenten van sommige inwoners. Soms uiten zij hun gevoelens op een manier waarbij zij grenzen van onze democratische rechtstaat opzoeken of overschrijden. Het vertrouwen in de overheid staat onder druk. Daarom is het belangrijk om te weten wat er speelt en te zorgen voor een tijdige en heldere communicatie. Toename zorg- en veiligheidsvraagstukken. Zowel landelijk als lokaal hebben we te maken met complexe uitdagingen op het snijvlak van zorg en veiligheid. We zien een toename van inwoners die kwetsbaar zijn. Kwetsbare mensen zijn gevoeliger om betrokken te raken bij (verschillende vormen van) criminaliteit; als dader of als slachtoffer. Ook constateren we een toenemend aantal incidenten van personen met verward gedrag. Dit vraagt om een goede samenwerking met onze zorg- en veiligheidspartners, maar ook om het weerbaarder maken van onze inwoners en ondernemers.
Wat willen we bereiken? We vergroten de veiligheid en het veiligheidsgevoel. Door op tijd proactief en preventief in te grijpen voorkomen we zwaardere problematiek en overlast. We leggen daarbij de focus op preventie en zorg. Dat doen we samen met verschillende zorg- en veiligheidspartners. Denk hierbij onder andere aan het Lokaal Zorg- en Veiligheidsnetwerk en het jeugdgroepenoverleg. We roepen inwoners op om een bijdrage te leveren aan een veilige samenleving. Daar waar nodig treden we, veelal in samenwerking met partners, repressief op. Onze doelen zijn: 1. Een veilige woon- en leefomgeving. 2. Weerbaarheid van inwoners en ondernemers vergroten om het risico op ondermijning en digitale criminaliteit te verminderen.
Wat gaan we doen in 2024? Een veilige woon en leefomgeving (doel 1) We passen in een zo vroeg mogelijk stadium buurtbemiddeling toe en zorgen voor integrale afstemming met partners om woonoverlast te beperken. We stimuleren de bereidheid bij inwoners om verdachte, ondermijnende en zorgelijke situaties te melden en hierdoor de meldingsbereidheid te vergroten. We richten ons op het voorkomen van drugs-en alcoholgebruik door jongeren/jongvolwassenen en het mogelijk afglijden in de criminaliteit. Deze groep loopt een groter risico dan volwassenen. Hier 17
zetten we zowel preventief (voorlichting, HALT-trajecten) als repressief (politie, boa’s) op in en we betrekken het hele netwerk hierbij. Weerbare inwoners en ondernemers tegen ondermijning en digitale veiligheid (doel 2) We houden minimaal twee bewustwordingscampagnes en/of bijeenkomsten voor specifieke doelgroepen over (digitale) criminaliteit. We houden tenminste één interne en twee externe bewustwordingscampagnes gericht op het herkennen van signalen die op ondermijning kunnen wijzen. We organiseren tenminste één bewustwordingssessie over mensenhandel. De focus hierbij is signalering van arbeidsuitbuiting en seksuele uitbuiting. We voeren minimaal vijf integrale controles uit op de volgende aandachtsgebieden: Buitengebied; Bedrijventerreinen; Horeca; Leegstaande panden. Als gemeente werpen we samen met onze partners barrières op om het criminelen zo lastig mogelijk te maken om voet aan de grond te krijgen in Lingewaard. Denk hierbij onder andere aan het uitvoeren van de BIBOB toets en het sluiten van woningen en panden bij drugs of wapenvondsten.
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 1
Veiligheid
1.1
Crisisbeheersing en brandweer
2022 Werkelijk
2023 Begroot
2024 Begroot
2024 Lasten
2024 Baten
-2.408
-2.845
-3.106
-3.173
67
60101 Explosievendetectie en -ruiming
-24
7
6
-61
67
60102 Crisisbeheersing en Brandweer
-2.283
-2.673
-2.908
-2.908
-
-101
-179
-204
-204
-
-1.126
-1.359
-1.353
-1.392
40
60104 Uitvoering APV en Bijz. wetten
-369
-482
-405
-444
40
60105 Beleid Openbare Orde & Veiligheid
-460
-495
-564
-564
-
60106 Uitvoering Openbare Orde & Veiligh.
-297
-382
-384
-384
-
Saldo Lasten en Baten
-3.534
-4.204
-4.459
-4.565
107
Onttrekkingen reserves
-
-
-
-
-
Toevoegingen reserves
-
-
-
-
-
-3.534
-4.204
-4.458
-4.565
107
60103 Brandweerposten - Beheer & Onderh. 1.2
Openbare orde en veiligheid
Saldo inclusief mutaties reserves
18
Beleidsnota's Integraal Veiligheidsplan 2020 - 2022 (besluitvorming Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 is gepland voor de raad van december 2023) Algemene plaatselijke verordening 2022 (besluitvorming Algemene plaatselijke verordening 2024 is gepland voor de raad van december 2023) Preventie- en handhavingsplan alcohol
Investeringsplan Voor het programma Veiligheid zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2024-2027.
19
2. Verkeer, vervoer en waterstaat Onder dit programma vallen alle taken die gaan over het aanleggen en onderhouden van de wegenstructuur. Inclusief voorzieningen voor fietsers, voetgangers, parkeren, straatinrichting, verkeersborden, straatverlichting, openbaar vervoerhaltes en gemeentelijke watergangen.
Ontwikkelingen Doortrekking A15 In 2022 heeft de Raad van State een tussenuitspraak gedaan over het rekenmodel met betrekking tot stikstof. Een definitieve uitspraak over het tracé-besluit volgt nog. Realisatie duurt sowieso nog een aantal jaren. Daarom werkt de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen aan een maatregelenpakket voor knelpunten in verband met de vertraagde realisatie en de toenemende mobiliteitsdruk in de regio. Dat maatregelenpakket wordt vervolgens met het ministerie besproken. Openbaar vervoer Op dit moment geldt een tijdelijke noodconcessie voor het busvervoer tot medio 2026. Dit komt omdat het aantal reizigers in het openbaar vervoer is gedaald door de coronacrisis. Het is nog niet op het niveau is van daarvoor. Ondanks financiële tekorten in het openbaar vervoer wordt voor 2024 ingezet op behoud van bestaande buslijnen en dienstregelingen. Leefbaarheid Het mobiliteitsvraagstuk is breder dan 'hoe kom ik van A naar B?'. Het oplossen van knelpunten kost tijd. Ondertussen groeit het aantal verkeersbewegingen en het aantal kwetsbare verkeersdeelnemers gewoon door. Dit betekent dat de druk die we ervaren op woongenot en verkeersveiligheid groter wordt.
Wat willen we bereiken? Voor de aankomende jaren is het Maatregelenprogramma GMP-plus vastgesteld. De gemeenteraad heeft aangegeven welke maatregelen prioriteit hebben. Voor de lange termijn is de Mobiliteitsvisie Lingewaard vastgesteld. Met de bouwopgave in de regio moeten we integraal werken aan verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid. In de Mobiliteitsvisie komen de volgende opgaven aan bod: Verkeersveiligheid heeft prioriteit. Leefbaarheid voor de inwoners staat centraal. Toekomstbestendige hoofdstructuur Lingewaard. Meer inzet op de fiets. Snel en aantrekkelijk OV, bereikbaar voor iedereen. Inspelen op innovaties, slimme mobiliteit en logistiek. We werken aan de volgende doelstellingen: 1. Veilige mobiliteit voor alle weggebruikers. 2. Het bereikbaar houden van woonkernen en bedrijventerreinen. 3. Verduurzaming van mobiliteit en het beperken van negatieve effecten van verkeer op de woonomgeving.
20
Wat gaan we doen in 2024? Verkeersveiligheid, bereikbaarheid en verduurzaming (doelen 1, 2 en 3) Met onze projecten werken we integraal aan de doelen verkeersveiligheid, bereikbaarheid en verduurzaming. In 2024 zijn dat: We voeren de volgende projecten vanuit het Maatregelenprogramma GMP-plus in Huissen uit: o Groot onderhoud bochten Karstraat. o Realisatie vrijliggende fietspaden rotonde Stadswal-Huismanstraat. o Reconstructie Bredestraat-zuid. We bereiden de volgende projecten vanuit het Maatregelenprogramma GMP-plus voor: o Rotonde Van der Mondeweg (Haalderen), inclusief aansluiting Hof van Klein Baal. o Reconstructie Bredestraat-noord (Huissen). o Reconstructie Huismanstraat (Huissen). o Reconstructie Papenstraat (Bemmel). We besluiten over eventuele vervolgstappen naar aanleiding van de resultaten van de verkeersstudie bedrijventerrein Pannenhuis en het verkeersonderzoek fietsinfrastructuur. Vanuit het Maatregelenprogramma GMP-plus gaan we aan de slag met de volgende verkeersonderzoeken: o Vormgeving kruispunt Karstraat-Stadswal-Polseweg-Gochsestraat (Huissen). o Monitoring vrachtverkeer Huissen. o Monitoring motoren op de dijkwegen. Voor de uitvoering van de volgende riool- en onderhoudsprojecten wordt financieel bijgedragen uit het GMP-budget: o Rioolvervanging Gochsestraat (Huissen). o Groot onderhoud Stadsdam-Looveer (Huissen).
o Kruispunt Karstraat-Zandsedwarsstraat (Huissen). o Aanpak kruispunt Loostraat-Keizersallee-Heirweg (Huissen). o Reconstructie Karstraat (Bemmel), tussen Deellaan en Kazematten. We starten met de uitvoering van het project Fietsvoorzieningen De Plak (Bemmel). Hiervoor is een bijdrage vanuit Park Lingezegen toegezegd. Ook is een aanvullende provinciale subsidie aangevraagd. De fasering van de uitvoering is deels afhankelijk van de vervanging van het viaduct De Plak in het kader van het project ViA15. We breiden de openbare laadinfrastructuur voor elektrische auto’s uit. Samen met de Groene Metropoolregio werken we aan: o De planvorming voor een snelle fietsroute tussen Huissen en Arnhem. o De planvoorbereiding van mobiliteitsmaatregelen die voortkomen uit de studie Gebiedsaanpak A325-N325. o Een maatregelenpakket dat besproken kan worden met het ministerie voor knelpunten in verband met de vertraagde realisatie van de doortrekking A15 en de toenemende mobiliteitsdruk in de regio. Naar aanleiding van aangenomen moties in 2022-2023 gaan we: o Een verkeersonderzoek doen naar een veilige fietsroute tussen rotonde KarstraatNijverheidsstraat en Huissen-Zand via de Hortensialaan; o Een plan van aanpak opstellen voor de reconstructie van de Polseweg. We actualiseren de Nota Parkeernormen in verband met duurzame mobiliteit en de afspraken in de Woondeal 2.0.
21
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000 2
Verkeer, vervoer en waterstaat
2022 Werkelijk
2023 Begroot
2024 Begroot
2024 Lasten
2024 Baten
2.1
Verkeer en vervoer
-5.502
-5.807
-11.756
-11.977
221
-579
-529
-430
-430
-
60202 Verkeersveiligheid uitvoering
-6
-94
-91
-91
-
60203 Verkeersregelinstallaties
-21
-30
-29
-29
-
60204 Bewegwijzering en bebording
-282
-314
-357
-357
-
60205 Civieltechnische kunstwerken
-233
-367
-333
-333
-
60206 Gladheidsbestrijding
-211
-141
-139
-139
-
-2.849
-2.589
-8.529
-8.715
186
60208 Openbare verlichting
-709
-1.060
-1.030
-1.043
13
60209 Schoonhouden infrastructuur
-496
-423
-548
-548
-
60210 Straatmeubilair
-116
-260
-270
-292
22
-41
-85
-111
-111
-41
-85
-111
-111
60201 Verkeersbeleid
60207 Wegen
2.2
Parkeren
60211 Parkeren
Saldo Lasten en Baten
-
-5.543
-5.892
-11.867
-12.088
221
Onttrekkingen reserves
445
162
5.133
-
5.133
Toevoegingen reserves
-1.987
-133
-542
-542
-
Saldo inclusief mutaties reserves
-7.086
-5.863
-7.277
-12.630
5.354
Beleidsnota's Gemeentelijk Mobiliteitsplan (2017) Nota Parkeernormen Lingewaard 2020 Maatregelenprogramma GMP-plus (2021) Netwerk laadpalen elektrisch vervoer: visie en plaatsingsbeleid (2021) Mobiliteitsvisie Lingewaard (februari 2022) Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2020)
22
Investeringsplan 2.01
Gemeentelijk mobiliteitsplan: Fietsvoorzieningen De Plak en GMP werkbudgetten infrastructuur Investering Looptijd Toelichting € 2.739.000 2024 Voor de uitvoering van het project Fietsvoorzieningen De Plak € 910.000 2024 in 2024 is € 2.739.000 gereserveerd. Vanaf 2023 is er € 1.055.000 2024-2025 structureel € 910.000 per jaar gereserveerd voor de uitvoering € 910.000 2025-2026 van GMP-projecten. Hiervan is € 150.000 per jaar gereserveerd voor 'werk-met-werk-projecten'. Voor 2024 is € 910.000 2026-2027 € 145.000 gereserveerd voor de aanpak van het kruispunt € 910.000 2027-2028 Karstraat-Zandsedwarsstraat. De overige middelen zijn nog niet gelabeld aan de uitvoering van concrete projecten.
2.02 Maatregelenprogramma GMP-plus Investering Looptijd Toelichting € 1.754.000 2024-2027 Het bedrag van € 1.754.000 dat op het investeringsplan staat, is nog niet specifiek gelabeld aan een van de projecten van het maatregelenprogramma GMP+. Dit bedrag kan ingezet worden voor de aanpak van de rotonde KarstraatNijverheidsstraat en/of de rotonde Stadswal-Van VoorststraatLangekerkstraat. 2.03 Hoogwatervrij maken Looveer Investering Looptijd Toelichting € 1.185.000 2023-2029 Voor de bereikbaarheid van het industrieterrein is verbetering van de toegangsweg gewenst. Daarom onderzoeken we in overleg met de provincie welke verbetering mogelijk is met de gereserveerde middelen en welke cofinanciering van de provincie mogelijk is. 2.04 Fietsvoorzieningen snelfietsroute langs A15 Investering Looptijd Toelichting € 355.000 2025-2026 De snelfietsroute zit in het tracé-besluit A15 en wordt aangelegd door Rijkswaterstaat. Wij betalen € 355.000 mee aan de snelfietsroute. 2.05 Fietspad A325 Kattenleger Investering Looptijd Toelichting € 175.000 2026 Deze investering betreft een fietsbrug over de A325 tussen de Bemmelseweg in Overbetuwe en de Kattenleger in Lingewaard. Het project is in voorbereiding bij de gemeente Overbetuwe. Onze gemeente draagt financieel bij. De tijdplanning hangt af van de provinciale planning m.b.t. de vervanging van alle viaducten over de A325.
23
2.06 Klappenburgstraat e.o. Bemmel RRW (reserve rehabilitatie wegen) Investering Looptijd Toelichting € 1.346.000 2025-2026 Bij de rioolreconstructie wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen door een gescheiden rioolsysteem. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen. De rijbanen krijgen elementverhardingen in plaats van asfalt. 2.07 Hofsteestraat Haalderen RRW Investering Looptijd Toelichting € 65.000 2024 Bij de rioolreconstructie wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen door een gescheiden rioolsysteem. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen. 2.08 Vleumingen Gendt RRW Investering Looptijd € 41.000 2025
2.09 Wijngaarden RRW Investering Looptijd € 115.000 2024
2.10 Karstraat Bemmel RRW Investering Looptijd € 45.000 2024
Toelichting Bij de rioolreconstructie in deze straat worden vanwege synergievoordelen tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen.
Toelichting Bij de rioolreconstructie in deze straat worden vanwege synergievoordelen tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen.
Toelichting In dit deel van de Karstraat tussen de Deellaan en Kazematten verbeteren we de verkeerstechnische inrichting. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd ook de fietsstroken en inritten verbeterd en het wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen.
2.11 Deken dr. Mulderstraat Bemmel RRW Investering Looptijd Toelichting € 45.000 2024 Bij de rioolreconstructie in deze straat wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen door een gescheiden rioolsysteem. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen. De rijbaan krijgt bestrating in plaats van asfalt.
24
2.12 VRI Gendt Investering € 65.000
Looptijd 2024
Toelichting De huidige verkeersregelinstallatie op de Langstraat is technisch afgeschreven. Naast de software worden ook masten, lantaarns en detectielussen vervangen.
25
3. Economie Onder dit programma vallen taken in verband met economische ontwikkeling en bedrijvigheid, dienstverlening aan ondernemers en economische promotie. Onder bedrijvigheid vallen bedrijven-terreinen, winkelconcentraties en het ontwikkelingsgebied voor glastuinbouw. Ook de financiële component van evenementen en toerisme (markt- en kermisgelden, toeristenbelasting) hoort hierbij.
Ontwikkelingen Netcongestie energie-infrastructuur In het kader van de regionale verstedelijkingsstrategie en het regioarrangement zoeken provincie, regio en gemeenten samen naar oplossingen voor de netcongestie en nieuwe energievoorzieningen. Landelijk wordt gewerkt aan uitbreiding van het energienet. Ondernemers met vragen over energiebesparing kunnen terecht bij het regionaal expertisecentrum energie Regionaal Expertiseteam Energie | Arnhem-Nijmegen eo (ree.nl). Circulaire economie Naast uitbreiding van het energienet worden landelijk ook afspraken (met provincies en regio’s) voorbereid over het concreet maken van inspanningen voor gesloten kringlopen van grondstoffen en producten (circulaire economie).
Wat willen we bereiken? We hebben in Lingewaard een goed draaiende economie en bedrijven die voor werkgelegenheid zorgen. Onze ondernemers staan voor grote uitdagingen. Consumentengedrag verandert en de transities voor energie en een circulaire economie zijn complex. We ondersteunen onze bedrijven daarbij. Onze inzet is gericht op een toekomstbestendige economie. Onze doelen zijn: 1 Een toekomstbestendige lokale economie; 2 Voldoende ontwikkelruimte voor en het verduurzamen van bedrijventerreinen; 3 Compacte en comfortabele winkelcentra; 4 Daadkrachtige dienstverlening aan ondernemers; 5 Meer recreatie en toerisme; 6 Versterking van NEXTgarden.
Indicator * Verbeteren ondernemersklimaat
Meetbaar resultaat Ranglijst MKB-vriendelijke gemeente (voorheen rapportcijfer) **
W2022
B2023
B2024
B2027
6,9
6,9
+ 25 plaatsen
+ 10
* De indicator m.b.t. het aantal verkochte bedrijfskavels is niet meer opgenomen. Alle beschikbare bedrijfskavels zijn verkocht en nieuwe ruimte op Agropark III is in voorbereiding. Daarmee wordt het aanbod van glastuinbouwkavels op Bergerden verkleind. Omdat er nog geen gewijzigde grondexploitatie is, is voor het aantal te verkopen bedrijfs- en glastuinbouwkavels geen prognose opgenomen. ** Enquête wordt om de 2 jaren gehouden. Voorheen was de indicator een rapportcijfer. In het economisch uitvoeringsprogramma is nu de ambitie opgenomen om 25 plekken op de ranglijst te stijgen
26
Wat gaan we doen in 2024? Een toekomstbestendige lokale economie (doel 1) We werken aan de organisatiegraad en -kracht van collectieven zoals ondernemers- en winkeliersverenigingen en het centrummanagement. Dit doen we door samen met deze collectieven tot activiteitenplannen te komen. Met ondernemers bespreken we mogelijke inspanningen van gemeente en ondernemers voor een meer circulaire economie. Waaronder ook de actualisatie van het gemeentelijk grondstoffenbeleid. Voldoende ontwikkelruimte voor en het verduurzamen van bedrijventerreinen (doel 2) In vervolg op het bereiken van overeenstemming met de provincie over de ontwikkeling van Agropark III leggen we het bestemmingsplan en de grondexploitatie voor aan de raad. Daarin zijn verduurzaming zoals de aansluiting op het warmtenet en het gebiedslabel meegenomen. Voor het bouwrijp maken en het uitgeven van kavels zijn we, behalve de uitkomst van de planprocedure, ook afhankelijk van netbeheerders en het kunnen realiseren van benodigde aansluitingen. Met de ondernemers op Pannenhuis starten we samen met het REE (regionaal expertiseteam energie) een collectief project voor energiebesparing. Voor het bedrijventerrein Gendt-Bemmel proberen we tot een bedrijfsinvesteringszone (BIZ) te komen. Regionaal leveren we input voor een nieuw Regionaal Programma Werklocaties (RPW).
Compacte en comfortabele winkelcentra (doel 3) Eind 2023 houden we workshops over hoe we met bestaande en nieuwe maatregelen de aantrekkelijkheid van de winkelcentra in Bemmel, Gendt en Huissen kunnen verbeteren. In 2024 stellen we een visie met prioriteiten op aan de hand van de uitkomsten van deze workshops. En we voeren de maatregelen uit deze visie uit. Bij deze maatregelen houden wij rekening met relevante economische gegevens als het leegstandsniveau, koopstromen en de nabijheid van Nijmegen en Arnhem. We ondersteunen het Centrum Management Lingewaard (CML) bij activiteiten met betrekking tot de verschillende centrumgebieden. Ook beraden we ons op de rol voor CML bij toekomstige ontwikkelingen. Daadkrachtige dienstverlening aan ondernemers (doel 4) In een breed team en samen met de omgevingsdienst verduidelijken we de procedures voor aanvragen vanuit o.a. ondernemers. Dit houdt verband met het in werking treden van de Omgevingswet. Meer recreatie en toerisme (doel 5) Samen met de gemeente Berg en Dal verkennen we de mogelijkheden voor het voortzetten van de inspanningen om tot een recreatieve veerdienst Bemmel – Ooij te komen. We onderzoeken of en hoe we een aantal schouwpaden langs watergangen publiek toegankelijk kunnen maken. Samen met de parkorganisatie van Park Lingezegen werken we aan de versterking van de recreatieve functie van het parkgebied.
Die versterking zit in het routenetwerk, evenementen, de aanleg van een voedselpark/-bos en de begeleiding van private initiatieven die passen bij de parkdoelen. Samen met Overbetuwe geven we een 'belevingskaart' uit als opvolger van de 'mini-map'.
27
Versterking van NEXTgarden (doel 6) Vanuit de eind 2021 vastgestelde strategische visie en gebiedsvisie werken we aan de versterking van het tuinbouwcomplex via vier programmalijnen: een dynamisch en innovatief glastuinbouwgebied, robuuste duurzame energiemix, verbinding met de consument en een aantrekkelijk vestigingsmilieu. Daarmee werken we toe naar een economisch toekomstvast NEXTgarden en in 2030 energieneutraal. In 2024 werken we aan: Dynamisch glastuinbouwgebied: we verbinden en stimuleren tuinders die werken aan innovatieve teelten. Energiemix: we werken met veel partijen in de regio samen aan duurzame bronnen en voorzieningen zoals warmte opslag , het warmtenet en zonne-thermie. Daarmee kan NEXTgarden uitgroeien tot een energie-hub en een rol spelen in de energietransitie in de bebouwde omgeving. Verbinding: we realiseren een meetingpoint als draaischijf voor samenwerking, ontmoeten en leren in het gebied voor tuinders, onderwijs, consumenten en bezoekers. In de gebiedsvisie NEXTliving staan gebieden grenzend aan Bergerden beschreven als NEXTliving. Voor het gebied De Rietkamp wordt dit uitgewerkt in een ontwikkelplan voor wonen, verblijven en ondernemen. Voor het beschikbaar houden van ontwikkelruimte blijft reservelocatie Kamervoort beschikbaar.
Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000een witregel 3
Economie
3.1
Economische ontwikkeling
2022 Werkelijk
2023 Begroot
2024 Begroot
2024 Lasten
2024 Baten
-1.077
-1.351
-1.262
-1.262
60301 Samenwerkingsverbanden
-725
-840
-853
-853
-
60302 Economische ontwikkeling
-352
-511
-409
-409
-
244
-314
67
-617
684
244
-314
67
-617
684
-148
-153
-155
-175
20
60305 Bedrijvenloket
-132
-124
-125
-125
-
60306 Straatmarkten
-16
-29
-30
-50
20
-119
-22
-23
-247
224
60307 Toerisme
-96
-43
-44
-148
104
60308 Kermis
-16
26
26
-94
120
60309 Economische promotie
-7
-5
-5
-5
-
-1.100
-1.840
-1.373
-2.301
928
Onttrekkingen reserves
399
546
-
-
-
Toevoegingen reserves
-583
-
-
-
-
-1.285
-1.294
-1.373
-2.301
928
3.2
Fysieke bedrijfsinfrastructuur
60304 Industrieterreinen 3.3
3.4
Bedrijvenloketten bedrijfsregelingen
Economische promotie
Saldo Lasten en Baten
Saldo inclusief mutaties reserves
28
Beleidsnota's Economisch beleidsplan (2022) Recreatienota Lingewaard en Overbetuwe (april 2023) Regionaal Programma Werklocaties 2020 - 2024 Strategische visie NEXTgarden (2021) Gebiedsvisie NEXTgarden (2021)
Investeringsplan Voor het programma Economie zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 2024-2027.
29
4. Onderwijs Onder dit programma vallen de kinderopvang, het basisonderwijs, bewegingsonderwijs, onderwijshuisvesting, voor- en vroegschoolse educatie, onderwijskansenbeleid, passend onderwijs, leerplicht, leerlingenvervoer en volwasseneneducatie.
Ontwikkelingen Door de komst van statushouders en Oekraïense vluchtelingen ligt er meer druk op onderwijs. Voor beide groepen geldt onderwijs vanuit het principe Thuis Nabij. Scholen ontvangen extra middelen voor taalonderwijs.
Wat willen we bereiken? Ieder kind krijgt de kans om zich te ontwikkelen en zijn talenten te benutten. Onderwijs is de basis. De meeste kinderen en jongeren doorlopen zonder noemenswaardige problemen het onderwijs. Zij groeien op tot jonge mensen met een stevige basis. Zij kunnen met zelfvertrouwen de keuzes maken die horen bij het leven, zij doen mee en zijn betrokken bij de maatschappij. Hier zijn we samen verantwoordelijk voor: ouders, kinderen en jongeren zelf, onderwijs en kinderopvang, vrijwilligers en professionals. Dit betekent niet dat opgroeien en opvoeden zonder slag of stoot gaat. Vallen hoort erbij en we helpen elkaar bij het opstaan. Om iedereen goed mee te laten doen, geven we specifieke aandacht aan bevordering en ondersteuning van taalontwikkeling bij kinderen en basisvaardigheden bij volwassenen. Onze doelen zijn: 1. Kinderen en jongeren ontwikkelen zich veilig en prettig gedurende hun schoolperiode. 2. Goede onderwijshuisvesting. 3. Bekendheid en kennis rondom laaggeletterdheid bij professionals en inwoners vergroten om het aantal laaggeletterden te verminderen.
Wat gaan we doen in 2024? Kinderen en jongeren ontwikkelen zich veilig en prettig gedurende hun schoolperiode (doel 1) We bevorderen de doorgaande ontwikkelingslijn naar het onderwijs en verbeteren de kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Dat doen we door pedagogisch medewerkers VVE van SKAR, Kinderopvang Zonnekinderen en Kinderopvang de Linge te trainen in planmatig werken aan doelen en opbrengstgericht werken. We voeren projecten uit die de zelfredzaamheid van kinderen in het leerlingenvervoer versterken. Dit doen we door kinderen te leren zelfstandig te reizen met de fiets en/of het openbaar vervoer. Goede onderwijshuisvesting (doel 2) We gaan verder met de uitvoering van de eerste termijn van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP). Het gaat om de meerjarige projecten: OBC De Heister in Bemmel, IKC Het Sterrenbos in Huissen, IKC De Vonkenmorgen in Gendt en IKC De Doornick in Doornenburg. Op basis van de uitkomsten van de evaluatie van het IHP starten we met de actualisatie van het IHP. We streven naar een inclusief en visie gedragen IHP. Dit wordt het kader voor toekomstige plannen voor nieuwbouw en renovatie. Waarbij leerlingen met en zonder beperkingen zoveel mogelijk samen naar school gaan. Waarbij we rekening houden met de inhoudelijke invulling van het onderwijs en het daarbij horende gebouw en omgeving.
We gaan werken met de financiële normeringen uit het kwaliteitskader van Ruimte OK. Deze normeringen zijn hoger dan waar we tot nu toe mee rekenen. Het kwaliteitskader is op initiatief van de 30
VNG, PO-raad, VO-raad en het waarborgfonds & kenniscentrum kinderopvang opgesteld. Dit kader vertrekt vanuit de kennis dat een goed onderwijsgebouw een positief effect heeft op het gedrag, welbevinden en leerproces van de leerlingen en leerkrachten die het gebouw dagelijks gebruiken. Bekendheid en kennis rondom laaggeletterdheid bij professionals en inwoners vergroten om het aantal laaggeletterden te verminderen (doel 3) We werken hiervoor regionaal samen. We trainen professionals in het herkennen van laaggeletterdheid en het zorgen voor passende ondersteuning. En we maken onze samenleving er meer bewust van. Om op deze manier laaggeletterdheid bespreekbaar te maken, meer laaggeletterden te bereiken en hen passend te ondersteunen. We breiden de servicepunten van de bibliotheek uit met activiteiten op het gebied van taal en digitale vaardigheden.