CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

8. Gids Ruimtelijke Kwaliteit (klein).pdf

Raadsvergadering 20 december 2021, gemeente LingewaardBij agendapunt: Visie NEXTgarden (bespreekstuk)28.339 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

2018

Gids Gelders Genootschap

Gemeente Lingewaard

ruimtelijke kwaliteit gemeente Lingewaard

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Ruimtelijk Kwaliteitsbeleid

05

deel II Opzet nota en leeswijzer

11

Criteria voor kleine bouwwerken

12

Richtlijnen voor grotere bouwopgaven

12

Projectteam Madelinde Roelofs Maurice Bogie Christel Steentjes Martin van Bleek Lucas Reijmer

Deelgebieden

13

Beleidsniveaus

13

Overzicht gebieden en Beleidniveaus

13

Thema’s

13

Algemene criteria

13

Excessencriteria

13

Ontwerp www.studio026.nl

deel III Deelgebieden en niveaus

17

1 Historisch gegroeide gebieden en linten in kernen

18

Datum maart 2018 Gelders Genootschap

02

2 Planmatige woongebieden

28

3 Gebieden met een bijzondere functie

36

4 Bedrijventerreinen

42

5 Glastuinbouw

46

6 Landelijk gebied

52

deel IV Bouwhistorie en archeologie

59

A BINNENSTAD HUISSEN

60

B MONUMENTEN

70

10 uitgangspunten voor het omgaan met monumenten

72

C Weder­opbouwperiode 1940-1965

74

D Verduurzamen bestaande bebouwing

78

E Erven & boerderijen In landelijk gebied

82

deel V Criteria voor kleine bouwwerken

91

1 Bijbehorende bouwwerken

93

2 Daktoevoegingen

95

3 Gevel- en kozijnwijzigingen

97

4 Erfafscheidingen

98

5 Zonnepanelen en –collectoren

99

6 Airco-installaties

99

7 Reclames

100

8 Overige bouwwerken

107

deel VI Algemene criteria

111

deel VII Excessencriteria

115

Deel VIII KAARTEN & RICHTLIJNEN

119

kaarten

120

RICHTLIJNEN

125

begrippenlijst

126

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Deel I Inleiding

Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Inhoudsopgave

03

Colofon

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

inleiding

05

04 De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Deel I

DEEL I

06

Herijking van de welstandsnota Bij iedere aanvraag voor een omgevingsvergunning wordt beoor­ deeld of het betreffende bouwwerk niet in strijd is met ‘redelijke eisen van welstand’. Hiertoe adviseert een onafhankelijke com­ missie, de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK), aan het college van B&W. Sinds 2004 wordt dit gedaan aan de hand van een wel­ standsnota waarin criteria zijn opgenomen waaraan bouwplannen

worden getoetst. Dit biedt houvast aan zowel aanvragers, de wel­ standscommissie als de gemeente bij het ontwerp van en advisering over bouwplannen. Nu is deze welstandsnota toe aan actualisatie, wat samengaat met gewijzigde regelgeving (Wabo), de komst van nieuwe wetgeving (Omgevingswet), maar ook met een verande­ rende kijk op de toepassing van welstandstoezicht.

materiaal is opgenomen. Het resultaat is dan ook een stimulerende nota die uitnodigt tot het realiseren van ruimtelijke kwaliteit. Op termijn zal deze Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit onderdeel gaan uit­ maken van het gemeentelijk Omgevingsplan, als dit instrument onder de Omgevingswet bestaande wettelijke instrumenten als de wel­ standsnota, bestemmingsplannen en verordeningen gaat vervangen.

De Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Met de Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit wil de gemeente bestaande bijzondere ruimtelijke kwaliteiten kunnen waarborgen en anderzijds burgers meer ruimte bieden bij het realiseren van hun bouwplannen. Dit vraagt om een welstandsbeleid op maat. Enerzijds wordt rechts­ zekerheid en voorspelbaarheid geboden, maar anderzijds is er ruimte voor dialoog en afwijking van de spelregels, indien blijkt dat er betere alternatieven zijn. De Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit vormt een toet­ singskader voor de kleinere plannen, maar is een stimulerend kader voor de grotere ruimtelijke opgaven. Dit vraagt ook om integratie met landschaps- en monumentenbeleid, waarmee de bestaande wel­ standsnota is getransformeerd naar een integrale ‘Gids voor Ruim­ telijke Kwaliteit’. Daarbij is het uitgangspunt dat welstandstoezicht maatwerk is. De lat hoeft niet overal even hoog te liggen. Sommige gebieden kunnen meer ruimtelijke dynamiek verdragen dan andere, meer kwetsbare en bijzondere gebieden. Met het vaststellen van deze Gids voor Ruimtelijke Kaliteit legt de gemeenteraad vast in welk gebied in welke mate getoetst moet worden. De Gids voor Ruimte­ lijke Kwaliteit kent compacte afwegings- en toetsingskaders, waar­ bij een logisch verband is gelegd tussen waarden, kernkwaliteiten, ambities en ontwerprichtlijnen.

Deze Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit heeft verder een gebruiksvriendelijke opzet, waarbij ook veel beeld­

Relatie met andere beleidsterreinen Voor een effectief kwaliteitsbeleid is het zaak zorg te dragen voor een goede aansluiting tussen de verschillende instrumenten. In het kader van deze Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit is vooral de relatie tussen bestemmingsplan en de welstandscriteria van belang. Het bestemmingsplan regelt onder meer de functie en het ruimtebeslag van bouwwerken, voor zover dat nodig is voor een goede ruimtelijke ordening. Wat het bestemmingsplan mogelijk maakt, kan niet door welstandscriteria worden tegengehouden. De vormgeving van bouw­ werken valt buiten de reikwijdte van het bestemmingsplan en behoort tot het domein van welstand. Welstandscriteria kunnen waar nodig de ruimte die het bestemmingsplan biedt, invullen ten behoeve van de ruimtelijke kwaliteit. Het welstandsadvies richt zich dan op de geko­ zen invulling binnen het bestemmingsplan. In een situatie waarin een bouwplan in overeenstemming is met het bestemmingsplan, maar dit eveneens ruimte biedt voor alternatieven, kan een negatief wel­ standsadvies worden gegeven als de gekozen oplossing afbreuk doet aan de ruimtelijke beleving. Uiteraard moet in zo’n geval de Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit daartoe de argumentatie leveren. Voor een aantal gebieden in de gemeente gelden nu beeldkwalteits­ plannen.

Deze beeldkwaliteitsplannen vormen het toetsingskader voor welstand tot en met realisatie van het plan. Daarna maken deze

gebieden deel uit van deze gids. Indien voor een bepaalde locatie een specifiek beeldkwaliteitsplan geldt (bijvoorbeeld in het kader van een functieverandering), dan is deze meestal gekoppeld aan het bestemmingsplan van het desbe­ treffende gebied of locatie.

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Doel welstandstoezicht: stimuleren ruimtelijke kwaliteit Deze Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit is opgesteld vanuit de overtui­ ging dat de gemeente, ondernemers en inwoners het belang van een aantrekkelijke gebouwde omgeving gezamenlijk willen behartigen. Een goed verzorgde omgeving verhoogt immers de kwaliteit van de dagelijkse leefomgeving en de waarde van het onroerend goed. Ook wordt het vestigingsklimaat positief beïnvloed. Omdat de beste­ dingsruimte, het toekomstperspectief en de smaak van individuen verschillen, leidt de optelsom van alle investeringen echter niet als vanzelf tot een betere kwaliteit van de omgeving. Met welstands­ toezicht beschikt de gemeente als regisseur over een belangrijk wettelijk sturingsinstrument en kan beschermd worden wat waar­ devol is. Tegelijkertijd wil de gemeente ook kunnen loslaten waar dat mogelijk is en burgers meer ruimte bieden bij het realiseren van hun bouwplannen. Dat past bij de huidige maatschappelijke tendens op allerlei beleidsterreinen naar minder regels en meer vrijheid en ver­ antwoordelijkheid voor burgers. Het welstandsbeleid, vastgelegd in deze Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit, is daarom bedoeld om in alle openheid een bijdrage te leveren aan het stimuleren van ruimte­ lijke kwaliteit en daarmee aan de aantrekkelijkheid van Lingewaard.

Relatie met cultuurhistorie en landschap Ruimtelijke kwaliteit is meer dan rood alleen. Landschap, cultuur­ historie en openbare ruimte zijn integraal met elkaar verbonden. Bovendien mag de factor duurzaamheid niet worden vergeten. Wil welstandsbeleid effectief zijn, dan moet een integratie plaatsvin­ den met het bestaande ruimtelijk beleid, zowel qua bebouwing als qua landschap. In de Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit zijn daarnaast ook algemene uitgangspunten voor monumententoetsing opgeno­ men. Voor de planontwikkeling en de planbeoordeling wordt inzicht in de cultuurhistorische waarden onmisbaar geacht. Bij grotere c.q. ingrijpende plannen wordt daarom gevraagd om een bouw­ historische of cultuurhistorische verkenning of analyse. Zo wordt een goed inzicht verkregen in de authenticiteit en de ontwikkeling van een bouwwerk of een gebied, zodat wijzigingen daaraan goed ingeschat en gemotiveerd kunnen worden. De integratie van het monumenten- en het welstandsbeleid geeft aanvragers duidelijk­ heid, kan leiden tot een efficiënter verloop van het vergunningtraject en kan leiden tot een kwalitatieve verbetering van bouwplannen. Wettelijke basis voor welstandstoezicht De wettelijke basis voor de uitvoering van welstandstoezicht ligt in de Wabo (art. 2.10), de Woningwet (art. 12) en het Bor (art. 6.2). Artikel 12a, lid 1 van de Woningwet stelt dat de gemeenteraad een

07

Deel I inleiding

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

inleiding

welstandsnota vaststelt, inhoudende beleidsregels waarin in ieder geval de criteria zijn opgenomen die het bevoegd gezag toepast bij de beoordeling of het uiterlijk en de plaatsing van een bouw­ werk waarop de aanvraag om een omgevingsvergunning betrekking heeft, zowel op zichzelf beschouwd, als in verband met de omgeving of de te verwachten ontwikkeling daarvan, in strijd is met redelijke eisen van welstand. De invulling van het begrip ‘redelijk’ is afhan­ kelijk van de ambitie van de gemeente en de ruimtelijke kenmerken van gebieden en objecten. De kern van welstandszorg ligt in het feit dat bouwen een hande­ ling is die de leef- en werkomgeving beïnvloedt. Elke burger mag van de overheid verwachten dat zij een zorgvuldige afweging van belangen maakt bij het verlenen van vergunningen. Het is in het algemeen belang dat onze leef- en werkomgeving een verzorgd en samenhangend karakter vertoont. Vandaar dat de welstands­ advisering zich niet kan beperken tot de verschijningsvorm van het bouwwerk op zich, maar ook de relatie van dat bouwwerk met zijn omgeving dient te onderzoeken. De invloed van bouwen op de omgeving is bovendien vrijwel altijd van lange duur. Het is daarom ook belangrijk een inschatting te maken van de te verwachten ontwikkelingen van de omgeving. Ook de samenhang van verschillende bouwplannen onderling moet kunnen worden beoordeeld.

Deze plannen vormen immers elkaars toekomstige omgeving.

bezoekt hij/zij de gemeente. Tijdens dit bezoek worden de meeste bouwplannen afgehandeld en vindt overleg plaats met planindieners en beleidsambtenaren. Alleen de meer complexe plannen – groot­ schalige ontwikkelingen en stedenbouwkundige plannen - gaan mee naar de commissie.

Schema welstandsbeoordeling 1e planbeoordeling door de gemeente o.a. ontvankelijkheid, bestemmingsplan, e.d.

De gemeente Lingewaard hecht aan vooroverleg met initiatiefne­ mers en opdrachtgevers alvorens een omgevingsvergunning wordt aangevraagd. Veel onduidelijkheden over welstand worden weg­ genomen als in het vooroverleg helder wordt gemaakt welke kaders bij de beoordeling een rol spelen. Met het vooroverleg wordt de mogelijkheid geboden voor een goed overlegproces waarin ruimte is voor dialoog, met een open oog voor de relatieve kwetsbaarheid van de omgeving. Het vooroverleg met planindieners leidt zo in veel gevallen tot een goed resultaat, zowel voor het ingediende plan als voor de openbare ruimte. Vooroverleg met de rayonarchitect of de commissie is daarom essentieel en past binnen het stimulerende karakter van de welstandsadvisering. Het welstandstoezicht vindt plaats in het openbaar. Dit past bij een samenleving die vraagt om zoveel mogelijk rechtszekerheid en openheid rondom het welstandstoezicht.

negatief

niet aan welstand positief

plan aanpassing

1 x per 2 weken welstandsbeoordeling door adviseur omgevingskwaliteit en monumentendeskundige (bij behandeling van monumenten plannen)

plan aanpassing

Naast het afwijken van het advies of welstandsgronden, hebben burgemeester en wethouders bovendien de mogelijkheid om de omgevingsvergunning te verlenen om redenen van economische of maatschappelijke aard. Deze afwijking wordt in de beslissing op de aanvraag van de omgevingsvergunning gemotiveerd.

08

Adviseur ruimtelijke kwaliteit en vooroverleg De adviseur ruimtelijke kwaliteit (rayonarchitect) speelt als voorpost van de CRK een belangrijke rol. Minstens één keer in de twee weken

positief advies

1 x per 4 weken vergadering Commissie Ruimtelijke Kwaliteit geschreven advies

positief advies

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Afwijken van een welstandsadvies Burgemeesters en wethouders kunnen van het advies van de CRK afwijken. Dit zal met name het geval zijn wanneer de CRK de van toepassing zijnde criteria naar hun oordeel niet juist heeft geïnter­ preteerd of de commissie naar hun oordeel niet de juiste criteria heeft toegepast. Burgemeester en wethouders bieden bij afwij­ king eerst de CRK de mogelijkheid tot heroverweging van het eer­ der uitgebrachte advies. Indien dat niet tot een oplossing leidt, kan gebruik worden gemaakt van een second-opinion-regeling. Bij een second-opinion wordt de bouwaanvraag voorgelegd aan een andere commissie. Hierover neemt de gemeente contact op met de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit.

negatief advies

negatief advies

2e planbeoordeling door de gemeente o.a. technische beoordeling, brandveiligheid, constructie, enz

Toelichting – Plannen worden eerst ruimtelijk getoetst door de gemeente op o.a. ontvankelijkheid en het bestemmingsplan. – De adviseur omgevingskwaliteit geeft daarna een welstandsbeoordeling op basis van de Gids Ruimtelijke Kwaliteit. – De monumentendeskundige neemt deel aan mandaatzitting indien wijzigingsplannen voor monumenten zijn geagendeerd

en heeft bij complexe plannen ook zitting in de 'grote' Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK). – Plannen die sterk afwijken van het welstandsbeleid of sterk van invloed zijn op de omgeving, worden op de agenda geplaatst voor de CRK. – Een geschreven advies gericht aan het college volgt binnen 2 weken na de vergadering.

09

Deel I inleiding

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

mandaatstempel Werkwijze bij welstandsadvisering De welstandsadvisering voor de gemeente Lingewaard wordt uitge­ voerd door de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK). Het oordeel van deze commissie is volgens de Woningwet gericht op het uiter­ lijk én op de plaatsing van het bouwwerk. De CRK kijkt in de eerste plaats naar de invloed van het bouwwerk op de beeldkwaliteit van de omgeving, rekening houdend met verwachte ontwikkelingen. Tevens adviseert de commissie over de kwaliteit van het bouwwerk op zichzelf. Belangrijk is om de politieke en maatschappelijke haal­ baarheid van een advies goed te kunnen inschatten. Een ‘redelijk’ advies moet immers in de praktijk uit te leggen en te handhaven zijn.

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

opzet nota & leeswijzer 11

10 De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Deel II

inspiratiekader en bevat richtlijnen en criteria waar aanvragen om een omgevingsvergunning

DEEL II opzet nota & leeswijzer

voor het onderdeel bouwen aan worden getoetst.

Deelgebieden In de Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit worden in de gemeente zes deelgebieden onderscheiden: 1 Historische gegroeide kernen en linten 2 Planmatige woonbuurten 3 Gebieden met een bijzondere functie 4 Bedrijventerreinen 5 Glastuinbouw 6 Landelijk gebied Per deelgebied wordt een compacte beschrijving van de ruimte­ lijke situatie gegeven. Ook worden kernkwaliteiten beschreven en ambities aangereikt. Afhankelijk van de kwetsbaarheid of juist draag­ kracht van een deelgebied, wordt meer vrijheid geboden of juist meer zorgvuldigheid gevraagd. Dit komt ook tot uitdrukking in het beleidsniveau dat aan een deelgebied wordt toegekend en de daar­ aan gekoppelde richtlijnen voor grotere bouwopgaven. Deelgebie­ den, ambities en kernkwaliteiten worden beschreven in deel III.

Deel II opzet nota & leeswijzer

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Beleidsniveaus De richtlijnen voor grotere bouwopgaven zijn, zoals gezegd, afhan­ kelijk van het beleidsniveau dat aan een deelgebied is toegekend. Dit beleidsniveau geeft uitdrukking aan de houding die van belang gewenst wordt bij de planontwikkeling en -beoordeling. De niveaus onderscheiden zich in de mate van vrijheid in de omgang met de bestaande stedenbouwkundige of landelijke structuur en architec­ tuur. We onderscheiden de volgende beleidsniveaus: Bij het bepalen van het beleidsniveau voor een deelgebied wordt rekening gehouden met de volgende aspecten: – de mate van authenticiteit; – de mate van zeldzaamheid van een stedenbouwkundige typologie; – de mate waarin een gebied beeldbepalend is; – de mate waarin de stedenbouwkundige structuur en architectuur in een gebied samenhangend zijn. Criteria voor kleine bouwwerken In de Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen kleine bouwwerken en grotere bouwopgaven. De meeste aanvragen betreffen kleine bouwwerken aan of bij wonin­ gen. Aanvragers zijn vaak burgers die niet-deskundig zijn op het gebied van bouwen en zich vaak ook niet laten adviseren door een deskundige. Deze bouwer heeft meestal weinig kennis van proce­ dures en beleidsvisies en hecht aan een snel en efficiënt lopend vergunningstraject, met goede voorlichting en duidelijke randvoor­ waarden.

Concrete criteria, ondersteund door beeldmateriaal, zijn hier juist wel gewenst. Deze criteria zijn gericht op het realiseren van een evenwichtige plan en op een verzorgd en samenhangend bebouwings- en straatbeeld. Ze kunnen het bouwplan zelf én de omgeving een toegevoegde waarde geven, in het belang van zowel de bouwer als de samenleving. De criteria voor klein bouwwerken zijn aanvullend bedoeld op de mogelijkheden van het bestemmingsplan, die vooral gaan over plaat­ sing, maatvoering en functie. Ze zijn concreet, maar ook algemeen geformuleerd, zodat ze bij vrijwel alle woningen in alle deelgebie­ den toepasbaar zijn. Voor de categorie reclame wordt wel een duidelijk onderscheid gemaakt tussen verschillende criteria voor verschillende deelgebieden. De criteria voor kleine bouwwerken zijn te vinden in deel V.

Richtlijnen voor grotere bouwopgaven Voor een grotere bouwopgave wordt doorgaans een deskundig ontwerper ingeschakeld. In de praktijk blijkt dan dat diens vakman­ schap en een goede samenwerking tussen de CRK en verschil­ lende disciplines binnen de gemeente van belang zijn. Voor grotere bouwopgaven bieden ‘harde’ criteria vaak onvoldoende ruimte voor maatwerk. Ook is de essentie van ruimtelijke kwaliteit eigenlijk niet te vatten met concrete criteria. De Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit reikt daarom voor grotere bouwopgaven richtlijnen en ambities aan die ruimte bieden om een inhoudelijke dialoog te kunnen voeren met initiatiefnemers. Dit past ook beter bij de toekomstige werk­ wijze met de Omgevingswet. De nadruk van kwaliteitsborging verschuift daarmee van achteraf adviseren naar dialoog in een vooroverlegstadium. De richtlijnen en ambities zijn bedoeld als een globaal toetsingskader. Ze geven ontwerpers een richting, maar bieden tevens ruimte voor ontwerp­ vrijheid c.q. de eigen interpretatie van ontwerpers. Het gaat hierbij niet alleen om het plan op zich, maar ook hoe het plan wordt inge­ bed in zijn omgeving (de stedenbouwkundige of landschappelijke context). De richtlijnen zijn gekoppeld aan beleidsniveaus. De ambities zijn gekoppeld aan deelgebieden.

Vrij – Verandering en handhaving van het (bebouwings) beeld zijn beide mogelijk, de stedenbouwkundige en/of landschappelijke basis wordt behouden door de bepalingen in het bestemmingsplan. – UITGANGSPUNT: eigen verantwoordelijkheid van burgers – Het bouwplan trekt zich niets aan van de gebouwde omgeving – MIDDEL: geen criteria – Geen beoordeling mbt uitstraling naar de omgeving; het bestemmingsplan is bepalend.

Keuze – Verandering en handhaving van het (bebouwings)beeld zijn beide mogelijk, zowel naar structuur als naar architectuur, maar altijd met behoud van stedenbouwkundige en/of landschappelijke waarden. – UITGANGSPUNT: in tact houden/niet aantasten van de omgevingskwaliteit – Geen uitschieters in de hoofdopzet van de omgeving – MIDDEL: voegen in – Bouwmassa’s voegen zich binnen uitersten van de omgeving.

Keuze: Het plan is geplaatst in dezelfde rooilijn, heeft eenzelfde hoofdvorm, maar een eigen architectonische expressie.

Respect – Essentiële kenmerken van de aanwezige bebouwings- en omgevingskarakteristiek op het gebied van stedenbouw/ landschap en architectuur worden gerespecteerd. – UITGANGSPUNT: passen bij de omgeving – Vloeiende overgangen in de hoofdopzet van de omgeving. – MIDDEL: afstemmen op – Bouwmassa’s voegen zich binnen uitersten van de omgeving én nemen ook de beeldbepalende elementen over.

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

De Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit biedt een

Respect: Het plan is geplaatst in dezelfde rooilijn, heeft eenzelfde hoofdvorm en een vergelijkbare architectonische expressie.

Behoud (geldt voor beschermde monumenten) – Behoud en herstel van het aanwezige of oorspronkelijke bebouwingsbeeld en het versterken van de bestaande of historische karakteristiek van stedenbouw, architectuur, landschap of cultuurhistorie zijn uitgangspunt. – UITGANGSPUNT: versterken van de omgevingskwaliteit – Geen afwijking in de hoofdopzet van de omgeving – MIDDEL: gelijk of interpretatie – Bouwmassa’s voegen zich binnen uitersten van de omgeving én nemen ook de beeldbepalende elementen over. De uitvoering van onderdelen krijgt evenveel aandacht als bij de omgeving.

13

12

Vrij: Het plan staat niet in de rooilijn, heeft een afwijkende hoofdvorm en een eigen architectonische expressie.

Overzicht gebieden en beleidsniveaus Gebieden

1. Historisch gegroeide kernen en linten 2. Planmatige woonbuurten 3. Gebieden met een bijzondere functie 4. Bedrijventerreinen 5. Glastuinbouw 6. Landelijk gebied • Monumenten

keuze

res-

be-

pect

houd

× × × × × × ×

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Algemene criteria Aan planbeoordeling liggen algemeen geldende kwaliteitsprinci­ pes voor de bebouwing ten grondslag met betrekking tot vakman­ schap en zeggingskracht van het ontwerp. In het geval dat de welstandcriteria ontoereikend zijn of wanneer een bouwplan afwijkt van de welstandscriteria, maar door een bijzon­ dere schoonheid een gewenste toevoeging aan de omgeving is, kan worden teruggevallen op algemeen geldende kwaliteitsprincipes. De welstandscommissie kan B&W in zo’n geval gemotiveerd en schriftelijk adviseren om af te wijken en hiertoe gebruik te maken van algemene welstandscriteria. Het niveau van ‘redelijke eisen van welstand’ ligt hierbij uiteraard hoger. De algemene criteria worden beschreven in deel VI. Excessencriteria De gemeente heeft de mogelijkheid om repressief in te grijpen indien bouwwerken in ernstige mate in strijd zijn met redelijke eisen van welstand (Woningwet art. 12, lid 1). Dit is het geval indien sprake is van excessen: buitensporigheden in het uiterlijk die ook voor nietdeskundigen evident zijn. De excessenregeling is niet bedoeld om de plaatsing van het bouwwerk tegen te gaan. Op grond van arti­ kel 13a Woningwet kunnen burgemeester en wethouders de eige­ naar dan aanschrijven om de strijdige situatie ongedaan te maken.

In geval van een exces moeten burgemeester en wethouders kun­ nen verwijzen naar specifieke criteria in de Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit. Deze zijn opgenomen in deel VII.

15

14

Deel II opzet nota & leeswijzer

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Thema’s Naast de deelgebieden onderscheid de Gids voor Ruimtelijke Kwa­ liteit vijf thema’s. Deze thema’s gaan in op specifieke onderwerpen die niet gekoppeld zijn aan een specifiek deelgebied. De volgende thema’s worden in Deel IV onderscheiden: – Binnenstad Huissen – Monumenten – De wederopbouwperiode – Verduurzamen bestaande bebouwing – Erven en boerderijen

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

deelgebieden & niveaus 17

16 De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Deel III

1

Huissen Huissen, gelegen aan de Nederrijn, is de grootste plaats in de gemeente. De historische binnenstad heeft een herkenbare vorm en, door de stedelijke structuur met smalle straatjes en aangeslo­ ten bebouwing, een eigen onderscheidend karakter. Bijzonder is dat het stratenpatroon nog uit de middeleeuwen dateert. De bin­ nenstad wordt begrensd door de rijndijk, genaamd Stadsdam, en de voormalige stadsgracht die nu wordt gevormd door Stadswal, Achter de gracht en Kloosterlaan. De Stadsdam aan de oostzijde verbindt de stad met de dijk en de uiterwaarden. De structuur wordt verder bepaald door de Langestraat, Markt en Vierakkerstraat. De kerk, het convent en het Dominicanenklooster op het voormalige Burchtterrein zijn de belangrijkste solitaire complexen. Rondom het klooster is nog een deel van de voormalige gracht herkenbaar. In de binnenstad zijn veel winkels te vinden met historische gevels waar­ onder een aantal uit de 16e en 17e eeuw. Ten gevolge van bombar­ dementen tijdens WO II is het aantal historische gebouwen echter gering. Na de Tweede Wereldoorlog verdween ook het laatste stuk stadsmuur langs de Walstraat, nadat in 1801 al de muur aan de rivierzijde was geslecht. De eerste uitbreidingen dateren van de jaren ‘30/40 en zijn gesitueerd aan de westzijde van de historische kern.

De historische linten die vanuit de historische kern liepen en later in de uitbreidingen van de kern van Huissen zijn opgenomen zijn o.a. de Loostraat, Karstraat, Wijkstraat, Huismanstraat en Stadswal.

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

De historische gebieden en linten van de zeven kernen die de gemeente Lingewaard kent zijn overwegend ontstaan op de hogere gelegen stroomrugontginningen. De kernen kennen in hun structuur en historische ontwikkeling veel verschillen en hebben daardoor ieder afzonderlijk een eigen karakter, variërend van de aaneengesloten bebouwing langs de Langestraat in Huissen tot de afwisseling tussen kleine huizenclusters, buitenplaatsen en grootschalige nieuwbouw in Bemmel. Vaak lagen de oudste kernen van de dorpen zoals we ze nu kennen, in de 19e eeuw tegen de voet van de dijk. Door de verwoesting van veel panden tijdens de Tweede Wereldoorlog bestaan de centra en de historische bebouwingslinten in de gemeente Lingewaard nu voor een groot deel uit naoorlogse bouw. Maar desondanks zijn het aantrekkelijke historische dorps- en stadsgebieden, waar wederopbouwarchitectuur wordt afgewisseld met oudere bebouwing. Bijzonder voor de kernen in Lingewaard is daarnaast de relatie met de dijken langs de Waal, Pannerdensch kanaal of Nederrijn. De historische linten zijn ontstaan op de oeverwallen langs uitvalswegen vanuit de kernen en later grotendeels opgenomen in nieuwe wijken. De oorspronkelijke samenhang in het wegennet is vaak nog goed herkenbaar en de meeste linten vormen nog steeds belangrijke schakels in het wegennetwerk.

Door de veelal geleidelijke perceelsgewijze groei en verdichting heeft de bebouwing een gevarieerd karakter. Oorspronkelijke agrarische bebouwing wordt nu afgewisseld met later toegevoegde bebouwing met verschillende functies; naast wonen komen ook functies voor als detailhandel en maatschappelijke voorzieningen. De linten onderscheiden zich daarmee van de latere planmatige ontwikkelde gebieden.

19

18

Deel III deelgebieden & niveaus

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Historisch gegroeide gebieden en linten in kernen

20

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

21

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard Deel III deelgebieden & niveaus

Bemmel Bemmel is ontstaan aan de voet van de Waaldijk bij de Nederlands Hervomde kerk aan de Oude Kerkhof en Molenwei. De kerk stamt uit de 12e eeuw. De overige bebouwing bestond voornamelijk uit agrarische bebouwing afgewisseld met woonbebouwing. In de jaren ’70 werd het centrum verplaatst naar de kruising Loostraat / Dorpsstraat. Ondanks het feit dat Bemmel na de Tweede Wereld­ oorlog is uitgegroeid tot een dorp van forse afmetingen is het his­ torische karakter van de oorspronkelijke kern in belangrijke mate bewaard gebleven en gewaardeerd als waardevol dorpsgezicht. De open, informele, kleinschalige en gevarieerde structuur met historische panden zoals de kerk, pastorie, school en (voormalige) boerderijen, herbergen, veerhuis en dijkwoningen zorgen voor een aantrekkelijk dorpse sfeer. Evenals de smalle wegprofielen, de klin­ kerbestrating, de groene bermen en het ontbreken van trottoirs. Lage hagen als erfafscheiding ondersteunen het beeld en zorgen ervoor dat het zicht op de bebouwing en de bijbehorende erven en voortuinen vrij blijft. Karakteristiek is ook het hoogteverschil tus­ sen de Waaldijk en de oude kern en het deels vrije uitzicht daarop. Kenmerkend voor het huidige Bemmel zijn de lange lintwegen die vanuit de historische kern van de dijkzone in het zuiden tot de Herc­ kenrathweg in het noorden lopen en onderdeel zijn van wat nu als centrum wordt beschouwd.

Langs deze lintenwegen, met name langs de Herckenrathweg zijn enkele appartementencomplexen ingepast. Het huidige centrumgebied wordt gekenmerkt door win­ kelblokken met appartementen aan weerszijde van de Dorpsstraat. Verderop in de Dorpsstraat waaiert het dorpscentrum uit en wordt de bebouwing kleinschaliger. Het centrumgebied vormt hierdoor geen duidelijke eenheid. Bijzonder in Bemmel zijn de nog aanwe­ zige middeleeuwse kastelen en hun omliggende tuinen en parken die zich ten noorden van de oude dorpskern bevinden, zoals Huis te Bemmel en kasteel Kinkelenburg.

Gendt Gendt heeft een kleinschalig karakter en is gelegen aan de Waal. Oorspronkelijk bestond de bebouwing hier uit een aantal buurt­ schappen langs lintwegen met boerderijen en woningen. De oor­ spronkelijke historische dorpskern lag rondom de Markt, nu een landelijk straatje dat uitkomt op de Waaldijk. De huidige dorpskern ligt enigszins van de dijk vandaan. De Dorpstraat en Nijmeegse­ straat vormen de twee belangrijkste historische linten die samen­ komen bij de Markt. Hierlangs bevindt zich de oudste bebouwing. In de Tweede Wereldoorlog is veel schade aangericht aan de oor­ spronkelijke bebouwing. Tijdens de wederopbouw is de Dorpstraat verbreed tot een brinkachtige ruimte. De bebouwing is zorgvuldig in rooilijnen geplaatst en bestaat uit enkele of dubbele panden, in één en twee lagen met kap, waarbij woningen, winkels en dienstverle­ ning elkaar afwisselen. Bijzonder is de laanbeplanting bestaande uit platanen. Langs de Nijmeegsestraat staan overwegend vrijstaande woningen, veelal 30er jaren stijl, op ruime percelen in wisselende rooilijnen. Plaatselijk komen grotere bouwmassa’s voor zoals een verzorgingstehuis en een voormalige gemeentekantoor.

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Haalderen Haalderen is ontstaan langs het oeverwallint tussen Gendt en Bem­ mel. Het dorpscentrum heeft zich volledig gevormd langs dit lint. Ten noordoosten van het lint zijn in de jaren ‘60-90 enkele planma­ tige woongebieden ontwikkeld. Een belangrijk herkenningspunt van Haalderen is de kerk. Ook deze kerk is gelegen langs het lint, nu een doorgaande verbindingsroute die de langs de Waal gele­ gen kernen met elkaar verbindt.

23

22

Deel III deelgebieden & niveaus

Doornenburg Doornenburg is het meest oostelijk gelegen. Het dorp heeft een lan­ delijk karakter met een open bebouwingsbeeld. De historische lint­ wegen Pannerdenseweg, de Duisterestraat, Kerkstraat en Blauwe Hoek lopen vanuit het buitengebied de kern in. Op het kruispunt Pannerdenseweg-Kerkstraat is een dorpsplein aanwezig met een kerk. De kerk markeert het centrum en ligt samen met de pastorie en het gemeenschapshuis op een groot groen kavel. Rondom deze enclave is detailhandel en horeca aanwezig. De Kerkstraat verbindt de kern met het kasteel Doornenburg. Dit kasteel, één van de groot­ ste en best bewaarde kastelen in Nederland, is een bijzonder en opvallend aanwezig element aan de noordzijde van Doornenburg. De bebouwing langs de lintenwegen is overwegend vrijstaand of half­ vrijstaand daterend uit diverse bouwperioden en op vrij grote kavels gelegen. De woningen bestaan uit één of twee bouwlagen met kap. De nokrichting is verschillend maar staat overwegend haaks op de weg staat. Langs de Pannerdenseweg is laanbeplanting in groene bermen aanwezig. Na de oorlog is de ruimte tussen de oude dorps­ wegen geleidelijk aan volgebouwd. De oudste dorpsuitbreiding is gelegen tussen de Rijnstraat, de Duisterestraat en de Kerkstraat.

Angeren Angeren is een klein dorp, gelegen tussen Doornenburg en Huis­ sen. De oorspronkelijke kern is gevormd aan de Rijndijk. Hier staat de naoorlogse kerk van Angeren. Later is de ontwikkeling van het dorp verder gegaan langs de Lodderhoeksestraat en Leutsestraat. Daar omheen zijn enkele recente uitbreidingen uit verschillende tijds­ perioden gerealiseerd. Ook Angeren kende een laat-middeleeuws kasteel, namelijk het huis De Ward in de Angerense Buitenpolder. Het verviel in de 18e eeuw.

25

24

Deel III deelgebieden & niveaus

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Ressen Ressen is een klein buurtschapje of nederzetting aan de rand van de gemeente Lingewaard. De historische kern heeft een open struc­ tuur met een dorpse sfeer mede door de aanwezigheid van boom­ gaarden in en om de kern. De nog altijd herkenbare strakke, relatief rechte contouren van deze kern werden sterk bepaald door de aan­ wezigheid van het, inmiddels afgebroken, kasteel Huis te Ressen. Ressen is gelegen in Park Lingezegen. Voor Park Lingezegen is een apart toetsingskader voor de beeldkwaliteit opgesteld.

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

–

–

–

26

Deel III deelgebieden & niveaus

–

KERNKWALITEITEN De stedenbouwkundige structuur van de historische gebieden en linten wordt bepaald door de oorspronkelijke wegenstruc­ tuur waarlangs de bebouwing geleidelijk en perceelsgewijs tot stand is gekomen. Het straatbeeld is wisselend door het indivi­ duele karakter van de bebouwing en de onderling verspringende rooilijnen. De bebouwingstructuur is, behoudens de kern van Huissen, overwegend open met doorzichten naar het achterlig­ gende gebied. De variatie in situering is groot. Panden staan of direct langs de weg en vormen een gevelwand of zijn geplaatst in een ruimere setting van een tuin. De openbare ruimte wordt bepaald door het profiel van de straat, de stoep, de groene inrichting van de voortuinen of de aanstrating tot de voorgevels en het aanwezig groen in het open­ bare gebied. De bestrating zorgt voor samenhang. Het onder­ scheid tussen openbaar- en privégebied is duidelijk gemarkeerd. De typologie en architectuur van de bebouwing is divers van karakter. De gebouwen zijn individueel ontworpen en dateren uit verschillende tijdsperioden. De bebouwing bestaat overwegend uit één tot twee lagen met kap. De samenhang wordt bepaald door de overeenkomsten in maat en schaal van de bebouwing, de eenvoudige hoofdvormen, de toepassing van kappen en de onderlinge positie van de bebouwing ten opzichte van de weg.

Gevelindeling, materiaal, detaillering en kleur is gevarieerd en afhankelijk van de bouwstijl. De gevels zijn vaak traditioneel geordend; naar boven toe worden gevelopeningen meestal klei­ ner. De overeenkomsten bestaan uit de toepassing van gaten­ gevels en de toepassing van natuurlijk materiaalgebruik als rode of bruine baksteen, pleisterwerk, keramische rode of antraciet­ kleurige pan en hout. Het kleurgebruik is ingetogen en voegt zich naar de kenmerken van de betreffende bouwstijl.

Ambities – Respecteer de essentiële kenmerken van de aanwezige bebou­ wings- en omgevingskarakteristiek op het gebied van steden­ bouw, landschap en architectuur. – Het behouden van de aanwezige cultuurhistorische waarden vormt het uitgangspunt. – Respecteer bestaande ruimtelijke relaties tussen historische dorpsgebieden en dijkzone. – Bouwplannen worden kavelsgewijs en niet seriematig ontwik­ keld en dragen zodoende bij aan het historisch gegroeide hete­ rogene beeld. – Bij volledige herbouw van gebouwen worden stedenbouw­

BELEIDSNIVEAU

RESPECT –

–

–

–

kundige en architectonische verstoringen niet herhaald, maar hersteld om zo een bijdrage te leveren aan een aantrekkelijke woon-, werk-, of winkelgebied passend bij de eigen onder­ scheidende karakteristiek van het betreffende dorp. Bouwplannen dragen bij aan het behouden en versterken van de linten als herkenbare historische structuurlijnen waartussen de latere buurten opgespannen zijn. Daar waar de linten een open structuur hebben zal met het behouden van doorzichten en het creëren van interessante zichtlijnen en doorzichten positief worden bijgedragen aan de ruimtelijke beleving. Door het ontwikkelen van achter de linten gelegen open gebie­ den tot planmatige woonbuurten vervaagt het onderscheid tus­ sen de planmatige woonwijken en de lintbebouwing. Door het planten van bomen in de lintbebouwde wegen, kan het karak­ ter van de linten worden versterkt. Van stedenbouwkundige waarde voor het behoud van het waar­ devolle dorpse karakter van de oorspronkelijke kern van Bem­ mel, zijn de open ruimten rondom de N.H. kerk, ter plaatse van het moestuinen complex en tussen de Dorpsstraat en Teselaar. Met name de open ruimten aan de Molenwei zijn, samen met de aanwezige bebouwing, de doorzichten en het wegprofiel, karakteristiek te noemen.

Historisch gegroeide gebieden en linten in kernen

bouwplan op zich HET BOUWPLAN: >> past bij de kernkwaliteiten van het ensemble en/of de gebouwtypologie;

ONTWERPRICHTLIJNEN

>> is afgestemd op de omgeving voor wat betreft positie, hoofdvorm, maat en schaal; >> heeft een herkenbaar en consequent uitgewerkt ontwerpconcept met esthetische

bouwplan & omgeving

kwaliteiten en de typologie en architectuur

HET BOUWPLAN:

van de bebouwing is afgestemd op de

>> past bij de waarde en kernkwaliteiten

omgeving.

van het deelgebied en is afgestemd op de stedenbouwkundige en landschappelijke structuur; >> versterkt de kwaliteit van de omgeving en de openbare ruimte en levert een positieve bijdrage aan de leefbaarheid en sociale veiligheid van de omgeving; >> vormt een versterking van markante stedenbouwkundige en landschappelijke ruimten en locaties; >> richt zich op de openbare ruimte en de toegang vanaf het openbaar gebied is duidelijk herkenbaar;

gevel, materiaal, detaillering & kleur HET BOUWPLAN: >> heeft een samenhangende gevelindeling en kleurgebruik en een materialisering waarvan de kwaliteit ook op langere termijn behouden blijft; >> heeft kenmerkende en beeldbepalende onderdelen, zoals dakranden, kozijnprofileringen en raamindelingen, die de

Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

WAARDE De historische kernen hebben hun eigen onderscheidende en waar­ devolle karakteristiek weten te behouden en dragen ieder voor zich bij aan de beeldkwaliteit en identiteit van de gemeente Lingewaard. De historische kernen vormen tezamen met de historische linten de context van veel objecten van cultuurhistorische waarde. Ondanks de verwoestingen die de Tweede Wereldoorlog in Lingewaard heeft aangericht zijn het aantrekkelijke gebieden, waar wederopbouw­ architectuur wordt afgewisseld met oudere bebouwing. Ook is sprake van historisch interessante stedenbouw, zoals het steden­ bouwkundig wederopbouwplan van Gendt en de middeleeuwse structuur van Huissen, dat in het stratenplan nog herkenbaar is.

1

architectuur ondersteunen; >> heeft een detaillering die ondersteunend is aan de architectuur;

>> markeert het onderscheid tussen openbaar en privégebied duidelijk; >> heeft op zichzelf een evenwichtige opzet, die tot uitdrukking komt in samenhangende maatverhoudingen van buitenruimten, bouwvolumes, massa-opbouw, kapvorm en vlakverdelingen;

27

R

WAARDE & KERNKWALITEITEN

2

Tuindorpen Tuindorpen zijn ontstaan aan het begin van de negentiende eeuw. Als alternatief voor de overvolle stad en diens ongezonde woon­ omstandigheden werden woonwijken gebouwd waarin de men­ selijke maat en de individuele woning weer een grote rol spelen. In Nederland was het gedachtegoed van architect Granpré Moliére bepalend voor de tuinwijkgedachte. Omdat de tuin een belangrijk onderdeel vormde in de tuinwijkgedachte had elke woning heeft zijn eigen tuintje. Bovenwoningen werden dus vermeden. Kenmerkend is de uniformiteit van de stedenbouwkundige indeling en de archi­ tectuur en het oog voor detail en individualiteit. Ook is de overgang van privé ruimte naar de openbare weg zorgvuldig vormgegeven. De huizen zijn opgetrokken uit baksteen, soms gestukadoord in lichte kleuren, en afgedekt met forse doorgaande daken voorzien van rode pannen, dakoverstekken en brede goten. De gevels zijn voorzien van ornamenten, houten kozijnen, rechthoekig van vorm en regelmatig onderverdeeld met stijlen en roeden. De detaillering is ambachtelijk. In de gemeente Lingewaard zijn gedurende de wederopbouwperiode woonwijken gebouwd die voor wat betreft de toepaste typologie, materialen en bouwsystemen aansloten bij de in de jaren tien van de twintigste eeuw, naar Engels voorbeeld overgenomen idee van een tuindorp.

Dit betreft bijvoorbeeld de woningen van het in Bemmel gelegen tuindorp ‘De Boswei’, de eerste volgens het tuindorpconcept gerealiseerde woonwijk in de gemeente Lingewaard.

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

De eerste uitbreidingen van de historische kernen bestonden uit verdichtingen in de historische bebouwingslinten. Vanaf de jaren ‘50 zijn, tijdens de wederopbouwperiode, achter deze linten de eerste planmatige woonbuurten ontwikkeld. In de kleinere kernen zijn daarna de uitbreidingen ten behoeve van woningbouw gelijk gehouden met de natuurlijke aanwas. In de kernen Bemmel en Huissen was dit niet het geval. Hier hebben VINEX wijken voor flinke uitbreidingen gezorgd. De periode van enorme planproductie is nu voorlopig voorbij. Wel vinden lokaal herstructureringen en inbreidingen plaats. Onder de planmatige woonbuurten zijn in elke kern woonbuurten te onderscheiden die, afhankelijk van de tijdsperiode, een aantal overeenkomstige kenmerkende stedenbouwkundige en architectonische eigenschappen vertonen.

29

28

Deel III deelgebieden & niveaus

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Planmatige woongebieden

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Woonerven Deze bouwstijl is ontstaan in de jaren ’70 onder invloed van de Forumbeweging en het Structuralisme, als reactie op de traditi­ onele stroken- en blokverkaveling, die als zakelijk en monotoon werden ervaren. De ‘menselijke’ schaal, intimiteit en ruimte voor de kinderen om op straat te spelen werden het uitgangspunt van het woonerfconcept. De woonerfwijken zijn ontworpen vanuit de architectuur en specifiek vanuit een enkele woning als schakelele­ ment voor het grotere geheel. Kenmerkend voor de stedenbouw­ kundige opzet van deze wijken is het grillige stratenpatroon met weinig doorgaande wegen. De woonerven zijn sterk naar binnen gericht en informeel ingericht. De stoep ontbreekt en de auto is te gast. Bij de woningen die zijn geclusterd rondom de woonerven ontbreekt een duidelijk onderscheid tussen voor- en achterkanten. Deze wijken bestaan hoofdzakelijk uit ééngezinswoningen. Geledin­ gen in de dakvlakken en verspringingen in de rooilijn, onder andere doordat de bergingen vaak voor de woningen zijn geplaatst, zor­ gen voor diversiteit en kleinschaligheid in de openbare ruimte. De diversiteit aan architectuurstijlen is groot maar altijd ingetogen en introvert. De architectuur wordt gekenmerkt door het gebruik van donkere materialen (baksteen, pannen en bruin hout). De detail­ lering is eenvoudig.

31

30

Deel III deelgebieden & niveaus

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Traditionele stroken- en blokverkaveling De verkaveling van uitleggebieden vlak na de Tweede Wereldoor­ log (de jaren ’50 en ’70) wordt gekenmerkt door een eenvoudig patroon van rechte straten, vaak gerelateerd aan de oorspronkelijke landschappelijke structuur, en met een symmetrisch straatprofiel en straatgericht wonen. De bouwblokken bestaan veelal uit twee bouwlagen, afgedekt door een zadeldak. De blokken hebben wis­ selende lengtes, variërend van vrijstaande, twee-onder-één-kapwoningen en rijtjeswoningen. De herhaling en gelijkvormigheid van de woonblokken, met eenvoudige hoofdmassa’s en kapvormen en de doorlopende gootlijn, zorgen voor rust en samenhang. Van oor­ sprong hebben de straten een open straathoek. Er is een duidelijk onderscheid tussen voor- en zijgevel. De indeling van de woningen is duidelijk afleesbaar in de gevel. In het begin van de Wederop­ bouwperiode, vlak na de Tweede Wereldoorlog, is de architectuur traditioneel en ambachtelijk en is metselwerk de hoofddrager van de gevelindeling. Later is deze, onder invloed van nieuwe bouw­ methodieken, eenvoudiger en meer rationalistisch en wordt het gebruik van de eerste geprefabriceerde elementen zichtbaar. De woning scheidende wanden geven de ritmiek aan in de gevel en daartussen zijn geprefabriceerde puien gemonteerd als voor- en achtergevel.

Deze gevels zijn horizontaal verdeeld in borstwerin­ gen en gevelopeningen en het ambachtelijke metselwerk is beperkt tot de kopgevels.

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Individuele woningbouw Deze buurten en gebieden bestaan uit vrijstaande en twee- onderéén- kapwoningen in één of twee bouwlagen met kap, die onder­ ling een grote variatie vertonen. Er is meestal sprake van woningen uit verschillende tijdsperioden. Projectmatige woningbouw komt in deze buurten niet of nauwelijks voor. De straten hebben veelal een dorps en groen karakter. Dit wordt bepaald door de dorpse uitstra­ ling van de architectuur van de woningen en de maat en inrichting van de bijbehorende tuinen. De variatie ontstaat door verschillen in situering, stijl, vorm, kleur, materiaal en detaillering. De bebouwing is overwegend op de openbare ruimte georiënteerd en het straat­ beeld wordt gevormd door de woningen gezamenlijk. De inrich­ ting van de openbare ruimte bestaat daarbij vaak uit een straat die begeleid wordt door een trottoir en bomen. Een te grote verschei­ denheid in verschijningsvorm tussen de woningen onderling werkt meestal negatief omdat hierdoor een onsamenhangend straatbeeld kan ontstaan. Dit hangt af van de grote van de kavels c.q. de afstand tussen de woningen onderling. Met name na de jaren ’90 zijn de kavels kleiner geworden en de woningen groter, waardoor meer samenhang in architectuur nodig is. Bij recente plannen is soms zelfs beeldregie toegepast om een zekere samenhang te verkrijgen.

33

32

Deel III deelgebieden & niveaus

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Thematische woningbouw In de jaren tachtig ontstaat een veelvormige postmoderne steden­ bouw en architectuur. Er is veel aandacht besteed aan de archi­ tectonische en stedenbouwkundige uitstraling. De wijken kennen verschillende architectuurthema’s, gerelateerd aan de stedenbouw­ kundige situatie waarmee de individualiteit van een wijk of buurt tot uitdrukking kan worden gebracht. In tegenstelling tot de woonerven is weer gestreefd naar een helder onderscheid tussen openbaar en privé. Architectuur en openbare ruimte zijn in samenhang ontwor­ pen. De voorzijde is gericht naar de straat en de achtertuinen zijn aan binnengebieden gelegen. De samenhang wordt bepaald door de ritmische herhaling van massa’s, vormen en het specifieke archi­ tectuurbeeld. De complexwaarde is hierbij belangrijk. De vormgeving varieert van eigentijdse architectuurstijlen met opvallende vormen, materialen en kleuren tot historiserende woonbebouwing in lande­ lijke of klassieke stijlen. Het kleur en materiaalgebruik is niet meer onder één noemer te brengen en erg verschillend per wijk of complex.

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

–

–

–

Deel III deelgebieden & niveaus

–

– –

– –

– – –

34

–

KERNKWALITEITEN De stedenbouwkundige structuur wordt bepaald door de specifieke kenmerken van de woonbuurt, de betreffende plan­ matig ontworpen stedenbouwkundige opzet en de samenhang per bouwblok en tussen de bouwblokken onderling. De openbare ruimte is veelal in samenhang met de bebouwing ontworpen en wordt bepaald door het profiel van de straat en de compositie van de begeleidende woningbouw. Het onder­ scheid tussen openbaar- en privégebied is afhankelijk van het bebouwingsthema en niet altijd duidelijk aanwezig. De typologie en architectuur van de bebouwing is afhankelijk van het bebouwingsthema maar kent een grote samenhang per bouwblok, straat en/of buurt. Er is wel een grote diversiteit tus­ sen de architectuur van de verschillende bebouwingsthema’s onderling. De bebouwing bestaat overwegend uit twee lagen met kap. Een afwijkend maat en schaal komt voor. Gevelindeling, materiaal, detaillering en kleur is bepaald per bouwblok en afhankelijk van de bebouwingstypologie of het architectuurthema. De gevarieerdheid wordt bepaald door diversiteit van de bouwblokken onderling. Ambities Behoud de aanwezige stedenbouwkundige en/of landschappe­ lijke waarden bij veranderingen van het bebouwingsbeeld. Bewaar een zekere stedenbouwkundige samenhang per straat en een architectonische samenhang per bouwblok bij wijzigin­ gen en toevoegingen.

Bouwmassa’s voegen zich binnen uitersten van de omgeving. Behoud het onderscheidende karakter van de gemeente Linge­ waard; kernen met kleinschalige woonmilieus in een landelijke omgeving. Behoud de geleidelijke overgangen van bebouwde kom naar bui­ tengebied. Zorg voor (behoud van) zichtassen van en naar het landelijk gebied; deze dragen bij aan het ervaren van de landelijke omgeving. Private groenpercelen dragen in belangrijke mate bij aan het groene beeld in de kern en worden gekoesterd en indien nodig versterkt. Bij herontwikkelingen worden erfafscheidingen langs achterer­ ven, grenzend aan het openbaar gebied, mee ontworpen.

K

Planmatige woongebieden

bouwplan op zich HET BOUWPLAN: >> tast de kernkwaliteiten van het ensemble en/ of de gebouwtypologie niet aan ;

ONTWERPRICHTLIJNEN

>> sluit aan op de omgeving voor wat betreft positie, hoofdvorm, maat en schaal; >> heeft een herkenbaar en consequent uitgewerkt ontwerpconcept met esthetische

bouwplan & omgeving

kwaliteiten en de typologie en architectuur

HET BOUWPLAN:

van de bebouwing is afgestemd op de

BELEIDSNIVEAU

>> tast de waarde en kernkwaliteiten van het

KEUZE

deelgebied en de stedenbouwkundige of landschappelijke structuur niet aan; >> versterkt de kwaliteit van de omgeving en de openbare ruimte en levert een positieve bijdrage aan de leefbaarheid en sociale veiligheid van de omgeving; >> vormt een versterking van markante stedenbouwkundige ruimten en locaties; >> richt zich op de openbare ruimte en de

omgeving; gevel, materiaal, detaillering & kleur HET BOUWPLAN: >> heeft een samenhangende gevelindeling en kleurgebruik en een materialisering waarvan de kwaliteit ook op langere termijn behouden blijft; >> heeft een detaillering die ondersteunend is aan de architectuur;

Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

WAARDE Tuindorp-wijken worden gewaardeerd vanwege de ambachtelijk architectonische uitstraling die vrijwel iedereen aanspreekt. Deze wijken zijn na een halve eeuw nog steeds zeer gewild en getuigen als zodanig van de hoogwaardige kwaliteit van de architectuur en de stedenbouw uit de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog. De traditionele blokverkaveling wordt gewaardeerd vanwege de heldere opzet, de eenheid binnen de bebouwing en de groene bui­ tenruimten. De woonerven zijn aantrekkelijk door het kleinschalige, knusse karakter en de informele sfeer. De thematische woningbouw is met aandacht voor individuele woonwensen tot stand gekomen en vertoont meer variatie in vormgeving en expressie. Het openbaar gebied in deze buurten is zorgvuldig mee-ontworpen. Van waarde voor deze woongebieden is de samenhang op het niveau van het bouwblok in het straatbeeld, onafhankelijk van de typologie. Bij de individuele woningbouw wordt juist het gevarieerde bebouwings­ beeld, de verschillende architectuurstijlen en het open en groene karakter van de wijken gewaardeerd.

2

toegang vanaf het openbaar gebied is duidelijk herkenbaar; >> markeert het onderscheid tussen openbaar en privégebied duidelijk; >> heeft op zichzelf een evenwichtige opzet, die tot uitdrukking komt in samenhangende maatverhoudingen van buitenruimten, bouwvolumes, massa-opbouw, kapvorm en vlakverdelingen;

35

WAARDE & KERNKWALITEITEN

3

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Maatschappelijke voorzieningen en instellingen en instituten voor o.a. onderwijs en zorg Dit zijn grootschalige gebouwen of bebouwingscomplexen die een zelfstandige positie innemen in een woonbuurt, een dorpskern of in het landelijk gebied en die, door hun specifieke functie, een eigen individueel karakter hebben. Door hun onderscheidene karakter zijn deze gebouwen vaak goed herkenbaar, waardoor ze bijdragen aan de oriëntatie de kernen. De bebouwing kan op de openbare ruimte georiënteerd zijn, maar ook, bij complexen op een relatief groot eigen terrein, alleen gericht zijn op het eigen gebied. Voor deze complexen geldt dat ze een eigen gezicht mogen hebben. De eigen stedenbouwkundige opzet en architectonische uitstra­ ling kan belangrijker zijn dan een afstemming van beide op de buurt waarin ze staan. De architectuurstijl is verschillend per gebouw/ complex en afhankelijk van de periode waarin is gebouwd en de functie die er gehuisvest is.

37

36

Deel III deelgebieden & niveaus

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Gebieden met een bijzondere functie

Recreatieterreinen Dit betreft grootschalige opgezette terreinen in het buitengebied zoals camping De Waaij aan de Rijndijk ten noorden van Doornen­ burg en camping Waalstrand in de uiterwaarden nabij Gendt. Type­ rend is de naar binnen gekeerde opzet van de terreinen. Bebouwing is overwegend gericht op de interne wegenstructuur of op de rivier. De terreinen voorzien in chalets, trekkershutten en staanplaatsen voor (sta)caravans en tenten. Daarnaast staan er enkele gebouwen met algemene voorzieningen. De beeldkwaliteit van de bebouwing op het terrein is vooral bepaald door het functionele gebruik en wordt gekenmerkt door een eenvoudige en functionele vormgeving.

De Degids gidsvoor voorRuimtelijke RuimtelijkeKwaliteit Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Parken, groengebieden en begraafplaatsen Parken, groengebieden en begraafplaatsen komen verspreid in de kernen voor. Ze vinden hun oorsprong op diverse wijze. Oude vormen van groen in kernen zijn brinken, kasteelterreinen, begraaf­ plaatsen kerk- en marktpleinen. Soms zijn het ingesloten gebieden met een agrarische bestemming. Naoorlogse groengebieden zijn meestal mee ontworpen als plantsoenen, groene lobben in de ste­ denbouwkundige structuur tussen verschillende wijken, als rest­ groen of als buffer voor verkeerslawaai. Sportcomplexen De sportcomplexen zijn aan de rand van de kernen gelegen. Het zijn grote open ruimtes van sportvelden en parkeergelegenheden omringd door (hoog) opgaand groen. De bebouwing op deze com­ plexen bestaat uit clubgebouwen met sanitaire voorzieningen, kleed­ kamers en kantinefuncties. Ook tribunes en sporthallen komen voor. De bebouwing speelt meestal een ondergeschikte, maar niet onbelangrijke rol in het ruimtelijke beeld van sportterreinen. Ze zijn als solitaire objecten in de ruimte geplaatst en, afhankelijk van de achterliggende functie, voorzien van gesloten of juist open gevels.

39

38

Deel III deelgebieden & niveaus

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

Woonwagenterreinen In de gemeente Lingewaard komen woonwagenterreinen voor aan de randen van kernen Bemmel, Huissen en Gendt. Een woonwa­ genterrein bestaat uit een verzameling woonwagens en standplaatsen met één of meerdere bijgebouwen met daarin voor­ zieningen. Een woonwagen kan in zijn geheel of in delen kan worden verplaatst, maar de mogelijkheid tot voortbewegen van de wagen is niet vereist. Voor de plaatsing van een woonwagen op een stand­ plaats moet een bouwvergunning worden aangevraagd. In hun verschijningsvorm lijken de woonwagens vaak op grondgebonden vrijstaande woningen. De woonwagens bestaan uit rechthoekige hoofdvormen van één bouwlaag afgedekt met een schildkap of een zadelkap voorzien van wolfseinden. De gevels zijn vaak opgebouwd uit steenstrips en/of kunststof in een lichte kleurstelling.

WAARDE Recreatieterreinen, sportcomplexen, begraafplaatsen, parken en overige groengebieden kenmerken zich door de bepekte bebou­ wing in relatie tot het omringende groen. De waarde betreft de bestaande samenhang in de bebouwing per locatie en de relatie van de bebouwing met de groene karakteristiek van de omgeving. De waarde van grootschalige gebouwen of bebouwingscomplexen betreft de eigen onderscheidende architectonische uitstraling in relatie tot hun omgeving en het belang dat ze daarmee vormen voor de oriëntatie binnen een dorp. Voor deze bebouwing geldt dat het individuele karakter centraal staat.

–

De gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

–

–

Deel III deelgebieden & niveaus

–

KERNKWALITEITEN De stedenbouwkundige of landschappelijke structuur wordt bepaald door de solitaire ligging van de terreinen in relatie tot de omgeving, de wijze waarop de terreinen aanhechten en ont­ sloten worden op hun omgeving en het eigen en individuele, soms utilitaire, karakter van de bebouwing. De openbare ruimte wordt bepaald door de aanwezigheid van groen, de benodigde verharde terreinen voor parkeren en dergelijke, de hekwerken en de eventuele naamaanduidingen of reclame-uitingen. De positie van de bebouwing ten opzichte van de openbare weg verschilt. Het onderscheid tussen open­ baar- en privégebied is meestal duidelijk aanwezig. De typologie en architectuur van de bebouwing is afhan­ kelijk van de functie, divers, individueel en soms utilitair van karakter. De bebouwing kent een grote mate van diversiteit in massaopzet, schaal, materialisatie, detaillering en kleurgebruik. De samenhang is beperkt tot de onderlinge samenhang van de bebouwing per locatie. De bouwmassa’s zijn op zichzelf staand of per complex onderling geschakeld. Kapvormen en plat afge­ dekt komen beide voor. Gevelindeling, materiaal, detaillering en kleur is gevarieerd en afhankelijk van de typologie, de functie en de gekozen archi­ tectuurstijl. Er is sprake van een onderlinge afstemming per locatie.

Ambities – Voor maatschappelijke voorzieningen en instellingen en institu­ ten voor o.a. onderwijs en zorg geldt, dat naar gelang hun ste­ denbouwkundige situering en betekenis, er aandacht wordt besteed aan hun architectonische uitstraling. In een hoogwaar­ dig stedenbouwkundig/architectonisch gebied zijn de eisen hoger dan op een achteraf locatie.

K

3 Gebieden met een bijzondere functie

bouwplan op zich HET BOUWPLAN: >> tast de kernkwaliteiten van het ensemble en/ of de gebouwtypologie niet aan ;

ONTWERPRICHTLIJNEN

>> sluit aan op de omgeving voor wat betreft positie, hoofdvorm, maat en schaal; >> heeft een herkenbaar en consequent uitgewerkt ontwerpconcept met esthetische

bouwplan & omgeving

kwaliteiten en de typologie en architectuur

HET BOUWPLAN:

van de bebouwing is afgestemd op de

BELEIDSNIVEAU

>> tast de waarde en kernkwaliteiten van het

KEUZE

deelgebied en de stedenbouwkundige of landschappelijke structuur niet aan; >> versterkt de kwaliteit van de omgeving en de openbare ruimte en levert een positieve bijdrage aan de leefbaarheid en sociale veiligheid van de omgeving; >> vormt een versterking van markante stedenbouwkundige ruimten en locaties; >> richt zich op de openbare ruimte en de

omgeving; gevel, materiaal, detaillering & kleur HET BOUWPLAN: >> heeft een samenhangende gevelindeling en kleurgebruik en een materialisering waarvan de kwaliteit ook op langere termijn behouden blijft; >> heeft een detaillering die ondersteunend is aan de architectuur;

Gids voor Ruimtelijke Kwaliteit Gemeente Lingewaard

WAARDE & KERNKWALITEITEN

toegang vanaf het openbaar gebied is duidelijk herkenbaar; >> markeert het onderscheid tussen openbaar en privégebied duidelijk; >> heeft op zichzelf een evenwichtige opzet, die tot uitdrukking komt in samenhangende maatverhoudingen van buitenruimten, bouwvolumes, massa-opbouw, kapvorm en

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=f3ad520e-6a3d-4bb3-837b-63614f58928d