CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

768574 Bijlage 1.4 bijlagen bij ruimtelijke onderbouwing

Raadsvergadering 14 september 2023, gemeente LingewaardBij agendapunt: Ontwerpverklaring van geen bedenkingen voor een zonnepark langs de A15 (bespreekstuk)13.597 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Ressen, Zonnepark langs A15

Bijlagen ruimtelijke onderbouwing

Ressen, Zonnepark langs A15

Ressen, Zonnepark langs A15

Inhoudsopgave

Bijlagen ruimtelijke onderbouwing

4

Bijlage 1

Landschappelijk inpassingsplan

5

Bijlage 2

Advies Natuurbeheerplan

17

Bijlage 3

Archeologisch onderzoek zonnepark Overbetuwe

23

Bijlage 4

Proefsleuvenonderzoek zonnepark Overbetuwe

85

Bijlage 5

Reflectieonderzoek zonnepark Overbetuwe

106

Bijlage 6

Groeiplaatsonderzoek

122

Bijlage 7

Geluidoverdracht zonnepark Overbetuwe

132

Bijlage 8

Advies Natuurwaarden

150

Bijlage 9

Aanvullend onderzoek ecologie

204

Bijlage 10

Vormvije mer-beoordeling zonnepark Overbetuwe

210

3

Ressen, Zonnepark langs A15

Bijlagen ruimtelijke onderbouwing

4

Ressen, Zonnepark langs A15

Bijlage 1 Landschappelijk inpassingsplan

5

LANDSCHAPPELIJKE INPASSINGSPLAN ZONNEPARK A15, GEMEENTE LINGEWAARD

APRIL 2022

2

INLEIDING Sunvest B.V. heeft het voornemen om een zonnepark te realiseren op het kadastraal bekende perceel ‘gemeente Ressen, sectie A, nummer 1340 en 1365. Deze percelen zijn gelegen naast percelen die behoren tot een al vergund zonneveld in gemeente Overbetuwe. Dit zonneveld is op 2 april 2019 vergund. De locatie ligt ingeklemd tussen de A15 en de Betuweroute. In de huidige situatie wordt het perceel hoofdzakelijk gebruikt voor landbouw. De planlocatie heeft geen optimale uitgangspositie voor agrarisch gebruik door de ingeklemde ligging tussen Betuweroute en A15, in combinatie met de hoogspanningsleiding die door het gebied loopt. Het plangebied is daarentegen ook erg geschikt voor een zonnepark. In dit landschappelijke inpassingsplan beschrijven wij de landschappelijke inpassing van de locatie en welke natuurwaarden gecreeërd gaan worden. Ook wordt hier vermeld hoe dit ontwerp aansluit op het al vergunde zonnepark.

3

Locatiefoto’s 4

Ontwerpprincipes zonneveld

ONTWERPPRINCIPES Om het zonnepark op een goede manier in het landschap en de dynamische omgeving van de A15, Betuweroute en hoogspanningsleidingen in te passen is een plan voor de landschappelijke inpassing opgesteld, afgestemd op de inpassing van het reeds vergunde zonnepark. Wel zijn er van tevoren een aantal harde eisen meegenomen dienen te worden: - Afstandsbepalingen vanuit de spoorlijn - Afstandsbepalingen hoogspanningsleiding - Afstandsbepalingen overige kabel en leidingstroken Hiernaast heeft de gemeente nog een aantal extra randvoorwaarden gesteld. Dit betreft de volgende: In juli 2007 is door Nieuwland Advies een inrichtingsplan opgesteld om de Betuweroute landschappelijk goed in te passen (voor de percelen van het GLK). Het zogenoemde ‘Passantenmodel’ dat daarvoor is opgesteld kan ook als richtlijn worden aangehouden voor het landschappelijke inpassingsplan van het Zonnepark. Samengevat betekent dit: a. Het inrichtingsplan moet passend binnen het lokale landschap worden uitgewerkt; b. De landschapskarakteristieken in het landschap buiten de bundel van de Betuweroute - A15 moeten worden doorgetrokken tot binnen de bundel, zichtbaar en beleefbaar.

Beleving van de ruimte binnen de bundel vanuit de omgeving: • A15: parallelle beweging langs de bundel; • Kruisende beweging: doorsnijding (ongelijkvloers) door/over het gebied; • Doorsteek beweging: verplaatsing door het gebied zelf (geringe mogelijkheden); • Een doorgaand landschap binnen de bundel, tussenruimte inrichten door middel van zichtlijnen, massa en transparantie, begeleiding van het landschap en • afwisseling tussen hoog/laag, nat/droog en open/gesloten; • Inrichting op basis van bestaande landschapskarakteristiek: bomenrijen, bos, nat en droog grasland en waterstructuren. Karakteristiek: • Identiteit Betuweroute: Betuweroute en A15 zijn leidende elementen; • Landschap: ontwikkelen van een parallel ‘nieuw’ landschap binnen de bundel. • Ontwerp een robuuste beplanting die duurzaam in stand kan blijven en houdt anderzijds rekening met de oplevering van de gronden in oorspronkelijke staat aan het einde van de termijn. • Zoek afstemming met het Gelders landschap en kastelen gezien de ligging van GNN-gebieden inhet midden van het plangebied van het zonnepark.

5

Betuwelijn

3

2

4 5 2 1

6

6

A15

LANDSCHAPPELIJKE INPASSING 1. Natuurvriendelijke oever Alle ruimte ten zuiden van de hoogspanningslijn wordt niet gebruikt voor zonnepanelen. Hierdoor ontstaat er ruimte voor natuurontwikkeling, waarbij een natuurvriendelijke oever de voorkeur heeft, omdat deze aansluit bij het bestaande zonnepark. Door het karakter van de natuurvriendelijke oever met moeras- en rietbeplanting zullen de onderste delen van de constructie van het zonneveld aan het zicht onttrokken worden. Het zonneveld blijft deels zichtbaar vanaf de A15 en kruisende wegen, wat de leesbaarheid van het landschap ten goede komt. Ook vormt de oever door de omvang en langgerektheid een belangrijke versterking van de natuurwaarden. 2. Struweelelementen. In een aantal overhoeken worden struweelelementen aangelegd met inheemse beplantingssoorten (geen meidoorn i.v.m. bacterievuur). Deze elementen zorgen voor een vergroening van het beeld en vergroting van de biodiversiteit. Omdat er aan de zuidrand van het plangebied veel schaduwwerking is van de bestaande bosschage, is dit een goede locatie om extra struweel toe te voegen en zo ook extra natuurwaarde te realiseren. 3. Oorspronkelijke verkavelings- en slotenpatroon. Mits er voldoende ruimte is om de opgaande beplanting volwaardig te laten uitgroeien, wordt het oorspronkelijke slotenpatroon herkenbaar gemaakt door het aanbrengen van knotbomen.

Deze knotbomen dienen minimaal 1 meter uit de insteek te staan.

5. Kruideneilanden rondom hoogspanningsmasten De basis is grasland met een mengsel van verschillende inheemse grassoorten en een aantal algemene wilde bloemen dat eenmalig wordt ingezaaid. Ook wordt er op elk kruideneiland 1 bijenhotel geplaatst. (nu indicatief weergegeven op de plankaart). Voor het kruidenrijk grasland zou kunnen worden gekeken naar mengsel G2 (of soortgelijke mengsels, waarbij het van belang is dat het voedselrijke gronden zijn),op www.cruydthoek.nl. Hierin zitten o.a. Duizendblad, Knoopkruid, Peen, Pastinaak, Scherpe boterbloem en Rode Klaver. 6. bestaande bosschage Uit onderzoek naar de lichtreflectie van het zonneveld is gebleken dat de reflectie van de zonnepanelen teveel hinder opleveren. Omdat er ten zuiden van de locatie al een brede bosstrook aanwezig is die het zonneveld van de A15 scheidt, zijn er weinig extra maatregelen nodig. Enkel het toevoegen van struweelelementen (zie punt 2) aan deze zijde, kan eventuele reflectie nog verminderen .

ONTWERP ZONNEPANELEN De zonnepanelen dienen in lijn en met dezelfde kleurstelling te worden geplaatst als de panelen van het reeds vergunde zonnepark.

Langs de sloten moeten wél schouwstroken worden aangelegd, waardoor zichtlijnen over het slotenpatroon open blijven. 4. Kruidenrijk grasland Binnen het gehele plangebied komt kruidenrijk gras (met extensief beheer) van inheemse soorten.

7

LANDSCHAPPELIJKE INPASSING BEHEER Het zonnepark ligt ingeklemd tussen infrastructuur van met name de snelweg A15 en de spoorlijn en het in april vergunde grotere zonnepark. In de directe omgeving is verder bebouwd gebied en agrarisch grondgebruik, natuurterreinen zoals NNN liggen op grotere afstand. Dit alles maakt dat het gebied geen grote rol kan spelen als verbinding tussen natuurelementen in de wijdere omgeving. Wel zijn er kansen om natuurelementen te ontwikkelen voor flora en kleinere dieren die mobiel genoeg zijn om het gebied te bereiken. Er zijn met name kansen voor struweelvogels, akkervogels, amfibieën en insecten zoals bijen en dagvlinders. De natuurelementen bieden hen schuilplaats en voortplantingsbiotoop, en daarnaast bieden de grasstroken tussen de zonnepanelen door natuurgericht beheer ook foerageergebied. De natuurelementen zijn robuust in breedte en onderling, in het totale plaatje, verbonden, zodat deze als verbinding en uitvalsbasis dienen voor flora en fauna. Struweelelementen en knotwilgen Het struweel bestaat uit soorten die op het moment dat ze te hoog worden, kunnen worden teruggezet tot vlak boven de grond. Dit kan bijvoorbeeld eens per 3-5 jaar in het winterseizoen worden gedaan.

Als dit gefaseerd (niet alle tegelijk) gebeurt, blijft er continu begroeiing aanwezig die broedmogelijkheden en zangposten aan vogels biedt en het zicht op de zonnepanelen beperkt. De knotbomen langs watergangen kunnen eveneens eens per 2-5 jaar worden teruggezet, en ook gefaseerd. Gevarieerde inheemse struiken die verspreid in de tijd bloeien en later in het jaar vruchten dragen, zijn aantrekkelijk voor insecten en vogels. Ook voor wilde bijen vormen struiken – vooral vroeg in het seizoen - een belangrijke aanvullende nectar- en stuifmeelbron. Door soorten met doornen op te nemen wordt ook nog eens aantrekkelijke nestplaatsen voor kleine zangvogels zoals kneu, grasmus en roodborsttapuit gecreëerd. Een mengsel van soorten als gele kornoelje, hazelaar, sleedoorn, gewone vlier, wilde kardinaalsmuts en wilde liguster is een prima invulling. Meidoorn wordt hier niet toegepast in verband met kans op ziekte-overdracht naar fruit- en sierteelt. De struiken kunnen naar wens eens per 3 tot 5 jaar worden teruggezet, liefst gefaseerd in kleine delen zodat geen kaalslag optreedt voor landschap en vogels. De knotbomen langs watergangen kunnen eveneens eens per 2-5 jaar worden teruggezet, en ook gefaseerd. 8

Kruidenrijk grasland. Binnen het gehele plangebied komt kruidenrijk gras (met extensief beheer) De basis is grasland met een mengsel van verschillende grassoorten en een aantal algemene wilde bloemen dat eenmalig wordt ingezaaid. Het basisbeheer is bij voorkeur twee keer per jaar maaien en oogsten/afvoeren van de opbrengst. Alternatief is drukbegrazing met schapen in zomer tot herfst, dat wil zeggen korte tijd delen van het gebied laten afgrazen, door inzet van tijdelijke rasters. Dit kan in zowel overhoeken en langs sloten, als ook in de brede tussenruimte tussen de rijen zonnepanelen worden gerealiseerd. Kruideneilanden rondom hoogspanningsmasten De basis is grasland met een mengsel van verschillende grassoorten en een aantal algemene wilde bloemen dat eenmalig wordt ingezaaid. Het is belangrijk om een mengsel met inheemse soorten en voornamelijk overblijvende soorten te kiezen. Deze soorten hebben hoge natuurwaarde voor insecten en vogels en zijn over langere tijd het beste in stand te houden.

Natuurvriendelijke oevers Aan de zuidzijde van het plangebied wordt een natuurvriendelijke oever aangelegd over de gehele lengte van het plangebied. Dit in combinatie met rietkragen en kruidenrijk grasland. Deze versterken de bestaande ecologische verbinding langs de A15. In de randsloot kan zich mogelijk een bijzondere kwelvegetatie ontwikkelen. Aan de hogere zijde van het talud wordt een tevens een haag geplant. Deze haag is noodzakelijk voor de veiligheid van de weggebruikers. Dit door reflectie van de zonnepanelen. De natuurvriendelijke oevers leveren een grote kwaliteitsverbetering voor oeverplanten en watergebonden fauna zoals amfibieën en libellen. Deze diersoorten brengen ook een deel van hun levenscyclus op land door, en de oeverzone en aangrenzende natuurelementen bieden hen hoge kwaliteit leefgebied, veel hoger dan het huidige gebruik als (intensief ) grasland. De rietkragen en struweelelementen bieden ook leefgebied voor kleine marterachtigen zoals bunzing, overwinteringsgebied voor amfibieën, en broedplaats voor vogels als wintertaling, rietgors en kleine karekiet. Hoewel er grasland verdwijnt, kunnen de groenstroken tussen de zonnepanelen ook dienen als leefgebied voor een aantal soorten, omdat deze juist extensiever zullen worden beheerd.

Op deze gronden zal geen gebruik van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen meer plaatsvinden, zoals dat bij het huidige gebruik het geval is. Bij een bredere sloot is het mogelijk het maaien te beperken tot eens per twee jaar. Dan blijft overjarig riet staan en neemt de waarde toe. Het is dan belangrijk gefaseerd te maaien, dat betekent de ene rietkraag (of een deel daarvan) in het ene jaar, een ander deel juist in het andere jaar.

Het gewenste beheer voor de hogere delen van het talud bestaat uit 1 - 2 x per jaar maaien en maaisel afvoeren. Bij voorkeur vindt dit gefaseerd plaats, zodat niet alle begroeiing in een keer verdwijnt. Twee keer per jaar maaien (niet voor 1 juli in verband met broedvogels) leidt sneller tot voedselarme kanten en deze kunnen bloemrijker worden. Eén keer per jaar maaien leidt tot wat ruigere begroeiing die wel aantrekkelijk is voor libellen en moerasvogels. Door beide beheersvormen op verschillende plaatsen toe te passen ontstaat meer diversiteit in biotopen die als geheel meer biodiversiteit kunnen opleveren. Op lagere delen van het talud kunnen rietkragen of ruigte worden ontwikkeld door 1 x per 2 jaar te maaien en maaisel af te voeren in het najaar. Voor vogels is het waardevol om het maaien van een deel van de rietkragen of ruigte een jaar over te slaan. Dit biedt schuil- en foerageermogelijkheden in de winter en broedmogelijkheden in de zomer. Ook voor de landschappelijke inpassing van de zonnepanelen is deze frequentie gunstig. Voor de instandhouding van het riet is minimaal eens per twee jaar maaien wel wenselijk. Voor riet- en watervogels zoals kleine karekiet, blauwborst en rietgors levert dat goed leefgebied op. Het beheer van het waterhoudend profiel bestaat uit 1 x per jaar schonen en maaisel afvoeren.

Bij voorkeur vindt dit gefaseerd plaats, zodat niet alle begroeiing in een keer verdwijnt. Als dit de waterdatum afvoerende functie niet in gevaar brengt, kan het ene jaar de ene (overlangse) helft worden geschoond en het daaropvolgende jaar de andere helft. Een andere optie is om de ene helft in de zomer (voorjaar mijden in verband met broedvogels) en de andere helft in najaar (september) te schonen.

schetsmatig principeprofiel natuurvriendelijke oever na de werkzaamheden 9

APRIL 2022

BügelHajema Adviseurs Utrechtseweg 7 3811 NA Amersfoort

T 033 465 65 45

E amersfoort@bugelhajema.nl

www.bugelhajema.nl

Ressen, Zonnepark langs A15

Bijlage 2 Advies Natuurbeheerplan

17

Beheerplan

voor

natuurelementen

Zonnepark Overbetuwe Opdrachtgever: Green Giraffe Aan:

Green Giraffe

Van:

H. Kloen

Onderwerp:

Beheerplan voor natuurelementen Zonnepark Overbetuwe

Datum:

31-10-2018

projectnummer: 708.02.50.00.00

Voor de ontwikkeling van natuurwaarden is een gebalanceerd natuurgericht beheer van groot belang. Te weinig onderhoud leidt tot verruiging en eenzijdige ontwikkeling, bij te veel onderhoud worden natuurwaarden verstoord. In deze notitie is het beheer per landschapselement uitgewerkt. Bomenrij langs noordrand. Na het planten hebben de bomen weinig zorg meer nodig. In het eerste jaar vindt controle plaats op uitval van bomen, en controle van de boompalen en –banden. Daarna is zeer beperkt snoei nodig om ongewenste uitgroei in de breedte te voorkomen. Plasdrasoevers langs watergangen. Het gewenste beheer voor de hogere delen van het talud bestaat uit 1 - 2 x per jaar maaien en maaisel afvoeren. Bij voorkeur vindt dit gefaseerd plaats, zodat niet alle begroeiing in een keer verdwijnt. Twee keer per jaar maaien (niet voor 1 juli in verband met broedvogels) leidt sneller tot voedselarme kanten en deze kunnen bloemrijker worden. Eén keer per jaar maaien leidt tot wat ruigere begroeiing die wel aantrekkelijk is voor libellen en moerasvogels. Door beide beheersvormen op verschillende plaatsen toe te passen ontstaat meer diversiteit in biotopen die als geheel meer biodiversiteit kunnen opleveren. Op lagere delen van het talud kunnen rietkragen of ruigte worden ontwikkeld door 1 x per 2 jaar te maaien en maaisel af te voeren in het najaar.

Voor vogels is het waardevol om het maaien van een deel van de rietkragen of ruigte een jaar over te slaan. Dit biedt schuil- en foerageermogelijkheden in de winter en broedmogelijkheden in de zomer. Ook voor de landschappelijke inpassing van de zonnepanelen is deze frequentie gunstig. Voor de instandhouding van het riet is minimaal eens per twee jaar maaien wel wenselijk. Voor riet- en watervogels zoals kleine karekiet, blauwborst en rietgors levert dat goed leefgebied op. Het beheer van het waterhoudend profiel bestaat uit 1 x per jaar schonen en maaisel afvoeren. Bij voorkeur vindt dit gefaseerd plaats, zodat niet alle begroeiing in een keer verdwijnt. Als dit de water-

afvoerende functie niet in gevaar brengt, kan het ene jaar de ene (overlangse) helft worden geschoond en het daaropvolgende jaar de andere helft. Een andere optie is om de ene helft in de zomer (voorjaar mijden in verband met broedvogels) en de andere helft in najaar (september) te schonen. Plaatselijk struweel en knotwilgen. Het struweel bestaat uit soorten die op het moment dat ze te hoog worden, kunnen worden teruggezet tot vlak boven de grond. Dit kan bijvoorbeeld eens per 3-5 jaar in het winterseizoen worden gedaan. Als dit gefaseerd (niet alle tegelijk) gebeurt, blijft er continu begroeiing aanwezig die broedmogelijkheden en zangposten aan vogels biedt en het zicht op de zonnepanelen beperkt. De knotbomen langs watergangen kunnen eveneens eens per 2-5 jaar worden teruggezet, en ook gefaseerd. Kruideneilanden rond hoogspanningsmasten met bijenh otels. De basis is grasland met een mengsel van verschillende grassoorten en een aantal algemene wilde bloemen dat eenmalig wordt ingezaaid. Het is belangrijk om een mengsel met inheemse soorten en voornamelijk overblijvende soorten te kiezen. Deze soorten hebben hoge natuurwaarde voor insecten en vogels en zijn over langere tijd het beste in stand te houden. Het basisbeheer is 2 keer per jaar maaien en oogsten/afvoeren van de opbrengst. Dit beheer is vooral op de flora gericht. De bodem verschraalt en bloemen krijgen meer kans.

Het is ook mogelijk in plaats van de tweede maaibeurt begrazing in te zetten. Begrazing in het voorjaar is niet gewenst. Om het beheer beter af te stemmen op de fauna is het zinvol in delen van het gebied een najaarsmaaibeurt (of begrazing) over te slaan. In een volgend jaar moeten juist weer andere plekken worden gespaard. In de niet-gemaaide delen kunnen veel meer insecten overleven en kunnen vogels in de winter zaden en insecten als voedsel vinden. Maximale natuurwaarde is te realiseren door dit meer gevarieerde maaibeheer uit te voeren volgens het concept van “sinusbeheer”. In een golvend lijnenspel worden verschillende vlakken in verschillende maaibeurten gemaaid. Hiervoor worden vooraf 2-3 gebogen lijnen op de kaart gezet. De eerste wordt in het veld als pad uitgemaaid waarna alles aan één zijde van dit pad wordt gemaaid. Bij de tweede maaibeurt wordt een maaipad langs de tweede lijn uitgemaaid, en wordt wederom alles aan één zijde van dit pad gemaaid. Er ontstaan zo delen van het terrein die 0, 1 resp. 2 x zijn gemaaid. Het is wel zaak om het volgende jaar de lijnen zo aan te leggen dat de niet-gemaaide delen dan wel worden gemaaid.

Ook de bomenwei is overigens een kansrijke locatie voor sinusbeheer, dat het landschap op die plek nog aantrekkelijker maakt, voor zowel passanten op de snelweg als bezoekers van het aangrenzende terrein van Stichting Geldersch Landschap en Kastelen Bijenhotels worden verderop als apart landschapselement besproken.

datum 31-10-2018

projectnummer 708.02.50.00.00

2

Graskruidenstroken onder hoogspanningsleiding. In deze stroken kan hetzelfde beheer worden toegepast als bij de kruideneilanden. De stroken zijn echter te smal om sinusbeheer te kunnen toepassen. Extensieve begrazing door schapen is een optie. Echter, begrazing (ook extensief) gedurende het broedseizoen is niet wenselijk, omdat nesten van bodembroeders dan kwetsbaar zijn voor vertrapping. De gewenste veedichtheid is op voorhand moeilijk te bepalen, maar zal ruwweg de helft zijn van begrazing in productiegrasland. Begrazingsintensiteit moet zodanig zijn dat pleksgewijs hogere grassen en kruiden in stand blijven en kruiden in bloei kunnen komen. De beste optie is om drukbegrazing toe te passen buiten het broedseizoen, dus gedeeltes in korte tijd intensief laten afgrazen. Grasstroken tussen de zonnepanelen In de ruimte tussen de panelen komen grassen en kruiden beperkt tot ontwikkeling door de schaduwwerking die zich ook uitstrekt naast de panelen. Hier past extensief beheer door 2 keer per jaar maaien of beweiden. Op de stroken tussen de panelen kan een speciaal mengsel met laagblijvende grassen en kruiden worden ingezaaid. Gemakkelijk aanslaande inheemse kruiden zijn bijvoorbeeld margriet, knoopkruid en gewone rolklaver. Maaien moet plaatsvinden na de broedtijd, dus vanaf juli.

Voor het onderhoud van de vegetatie kunnen ook grazers worden ingezet, echter ook hier is begrazing (ook extensief) gedurende het broedseizoen niet wenselijk. De minder dicht begroeide plekken onder de randen van zonnepanelen kunnen wel aantrekkelijk biotoop bieden voor solitaire bijen die in de grond nestelen en voor amfibieën.

Akkerkruidenranden langs de noordrand van het plangebied. De akkerkruidenstrook is vooral gericht op bedoeld voor bloembezoekende insecten en akkervogels. Hiervoor wordt een zadenmengsel grassen, graan en kruiden gebruikt. Cultuurkruiden met oliehoudend zaad zoals bladrammenas, gele mosterd of koolzaad zijn erg aantrekkelijk voor vinkachtigen als kneu en groenling. Ook wilde akkerkruiden zoals korenbloem en klaproos passen hier goed. Een akkerkruidenrand vergt wel een herhaalde grondbewerking en herinzaai. Bij een rand met eenjarige soorten is dit ieder jaar noodzakelijk; als ook overblijvende soorten worden gezaaid volstaat eens per 2-3 jaar. Zonder herinzaai vergrast de rand en nemen waardevolle kruiden sterk af. Vóór het inzaaien is een grondbewerking nodig. Zaaien vindt vroeg in het voorjaar, in maart of april plaats. Verder beheer is tot het volgende voorjaar niet noodzakelijk, zodat de zaden in de planten beschikbaar komen als wintervoedsel voor akkervogels. Zo nodig kan pleksgewijs worden gemaaid om zaadvorming van distels te voorkomen. In het volgende voorjaar is ofwel een lichte bewerking met eg, klepelmaaier of wallenfrees gewenst, ofwel een diepere grondbewerking met opnieuw inzaaien.

datum 31-10-2018

projectnummer 708.02.50.00.00

3

Bijenwal op de grondwal in deelgebied 2. In de rand van de wal worden enkele steilranden van 0,5 -1 meter hoog, en 10- 20 meter lang afgestoken die geschikt zijn als nestplaats voor solitaire zandbijen. Deze bijen kunnen in het gehele zonnepark voedsel vinden. De randen moeten op de zon gericht zijn, op zuidoost tot zuidwest. Als hogere begroeiing voor de steilrand ontstaat kan deze een keer per jaar worden weggemaaid. Na enkele jaren kan het nodig zijn ingezakte delen van het profiel te herstellen. Bijenhotels bij de kruideneilanden Een bijenhotel bestaat uit een bouwwerk met daarin houtblokken of stenen met boorgaten, bundels holle stengels van bijvoorbeeld riet of bamboe, en eventueel ook stukjes leemwand. Door holtes van verschillende groottes aan te bieden, met diameter tussen 8 en 14 mm, kunnen veel verschillende soorten solitaire bijen hierin nestelen en voedsel dichtbij vinden in de kruideneilanden en natuurvriendelijke oevers. Er worden bijenhotels van verschillende grootte te koop aangeboden, het is ook mogelijk ze zelf te maken, bijvoorbeeld met vrijwilligers van natuurorganisaties, scholen of buurtverenigingen. Onderhoud van bijenhotels wordt vaak vergeten. Het is wenselijk eens per drie jaar op zijn minst een deel van het materiaal te vervangen en zo nieuwe nestgelegenheid te bieden. Dit kan het beste worden gedaan aan het eind van de winter.

Het oude materiaal moet niet worden afgevoerd maar blijven liggen zodat eventuele aanwezige poppen nog uitkomen. Advies en monitoring Een goede monitoring is belangrijk om inzichtelijk te krijgen hoe de vegetatie ontwikkelt en in welke dieren gebruik maken van de natuurelementen. Met name voor maaien en begrazen is het belangrijk te volgen of het beheer niet te intensief, en niet te extensief is. In monitoring kunnen vrijwilligers van natuurorganisaties mogelijk een rol spelen. Om de gegevens te bundelen en te koppelen aan beheersadviezen is inzet van een ecoloog aan te bevelen. Het is aan te bevelen hiervoor ook een budget te reserveren.

datum 31-10-2018

projectnummer 708.02.50.00.00

4

Ressen, Zonnepark langs A15

Bijlage 3 Archeologisch onderzoek zonnepark Overbetuwe

23

RAAP-RAPPORT 3613

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk-Ressen Gemeente Overbetuwe Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Colofon Titel: Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek Versie: 30-10-2018 Auteur: T.E. Porreij-Lyklema Projectcode: OVQZ Bestandsnaam: RAAPrap_3613_OVQZ_20181030 Autorisatie: ir. E.H. Boshoven

ISSN: 0925-6229

RAAP Leeuwenveldseweg 5b

Telefoon: 0294-491 500

1382 LV Weesp

E-mail: raap@raap.nl

Postbus 5069

Website: www.raap.nl

1380 GB Weesp © RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., 2018 RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Samenvatting In opdracht van Zonnepark Overbetuwe B.V. heeft RAAP in oktober 2018 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk-Ressen in de gemeente Overbetuwe. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning. De doelstelling van het bureauonderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van het terrein, dan wel de archeologische vindplaats. De voorgenomen plannen bestaan uit de landschappelijke inpassing en aanleg van een zonnepark (circa 58,3 ha) en middenspanningskabel (lengte circa 8 km). De locatie van een deel van de ingrepen is nog niet vastgelegd en kan, mede op basis van de archeologische bevindingen/verwachting worden aangepast. Het plangebied ligt binnen de stroomgordel van Ressen en/of Baal. In en in de directe omgeving van het plangebied zijn diverse archeologische vindplaatsen en AMK-terreinen aanwezig. Een groot deel van het plangebied heeft een (middel-)hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen vanaf de (midden) bronstijd t/m nieuwe tijd. Alleen in het westen en centraal -oostelijk deel van het plangebied zouden nog resten uit de steentijd kunnen voorkomen. Toekomstige werkzaamheden kunnen daarom voor een verstoring van het archeologisch bodemarchief zorgen.

De geplande ingrepen voor de landschappelijke inpassing van het zonnepark zijn deels beperkt. Daarom is vo or elke afzonderlijke ingreep een advies opgesteld (zie hoofdstuk 4.2). De genoemde adviezen zijn van toepassing op de huidige planvorming. Indien het plangebied in de toekomst opnieuw ingericht gaat worden dient opnieuw te worden bekeken of archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Het gebied wordt dus niet archeologische vrijgegeven. Voor de zonnepanelenweides bijvoorbeeld geldt dat de bodem in de huidige planvorming vrijwel ongemoeid blijft. Echter bij de verwijdering van de panelen (loodrecht/uitgraven van de palen?) en/of toekomstig gebruik van het gebied kunnen grootschalige bodem- en archeologisch verstorende activiteiten plaatsvinden, waarvoor wel een archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk kan zijn. Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Overbetuwe, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[3]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Inhoud Samenvatting ............................................................................................................................ 3 Inhoud....................................................................................................................................... 4 1 Inleiding ................................................................................................................................. 5 1.1 Kader ....................................................................................................................................... 5 1.2 Administratieve gegevens .......................................................................................................... 7 1.3 Doel- en vraagstelling ............................................................................................................... 7

2 Bureauonderzoek ................................................................................................................... 9 2.1 Methode ................................................................................................................................... 9 2.2 Aardkundige situatie ................................................................................................................. 9 2.3 Archeologische gegevens ......................................................................................................... 11 2.4 Historische situatie .................................................................................................................. 15 2.5 Huidige situatie ........................................................................................................................ 16 2.6 Toekomstige situatie ................................................................................................................ 18

3 Gespecificeerde archeologische verwachting ........................................................................ 19 4 Conclusies en advies ............................................................................................................ 22 4.1 Conclusie ................................................................................................................................ 22 4.2 Advies ..................................................................................................................................... 22 4.3 Tot slot .................................................................................................................................... 24

Literatuur ................................................................................................................................ 25 Overzicht van figuren, tabellen en bijlagen ............................................................................... 26

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[4]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

1 Inleiding 1.1 Kader Aanleiding In opdracht van Zonnepark Overbetuwe B.V. heeft RAAP in oktober 2018 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk-Ressen in de gemeente Overbetuwe (figuur 1). Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.

Figuur 1. Ligging van het plangebied met locatie zonnepanelen (blauw omlijnd) en kabel (rode lijn); inzet: ligging in Nederland (ster).

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[5]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Beleidskader Het uitgangspunt voor dit onderzoek wordt gevormd door het wettelijk en beleidsmatig kader voor de ruimtelijke ordening en monumentenzorg. De gemeente is de bevoegde overheid die een besluit zal nemen over hoe om te gaan met de eventueel aanwezige archeologische waarden. Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Overbetuwe doorkruist het plangebied diverse archeologische verwachtingszones (bijlage 2); gebieden met een hoge, middelmatige en lage archeologische verwachting en een tweetal archeologisch waardevolle gebieden (terreinen met een (hoge) archeologische waarde). Ook zijn diverse archeologische vindplaatsen aanwezig binnen en in de directe nabijheid van het plangebied. Voor de diverse zones geldt een verschillend beleid (bijlage 2, tabel 6). Binnen het plangebied staan diverse bodemingrepen gepland (tabel 10). Alleen al de ingrepen ten behoeve van de aanleg van de 2

kabel (circa 8000 m , diepte 1 m –mv) zijn groter dan de vrijstellingsgrens (in een zone met een lage archeologische verwachting geldt reeds een onderzoeksplicht bij bodemingrepen >2500 m2 en dieper dan 30 cm –mv). De voorschriften voor archeologisch onderzoek zijn verankerd in het bestemmingsplan (NL.IMRO.1734.0007BUITbuitengebi-GOH2). Een archeologische onderbouwing met betrekking tot de eventuele aanwezigheid van archeologische waarden is daarom verplicht conform het vigerend beleid. Kwaliteitsborging De werkzaamheden zijn uitgevoerd onder certificaat BRL4000, conform artikel 5.4 van de Erfgoedwet. Het onderzoek is uitgevoerd volgens de normen van de archeologische beroepsgroep. De Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), beheerd door de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB; www.sikb.nl), is door de minister aangewezen als norm. Daarnaast is het onderzoek uitgevoerd conform de gemeentelijke richtlijnen (handboek archeologisch onderzoek binnen de regio Arnhem; Habraken 2017). RAAP is gecertificeerd voor de protocollen 4001 Programma van Eisen, 4002 Bureauonderzoek, 4003 Inventariserend veldonderzoek (landbodems), onderdelen proefsleuven en overig, 4004 Opgraven (landbodems) en 4006 Specialistisch onderzoek. Zie bijlage 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische perioden.

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[6]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

1.2 Administratieve gegevens Type onderzoek

Bureauonderzoek

Opdrachtgever

Zonnepark Overbetuwe B.V.

Bevoegde overheid

Gemeente Overbetuwe

Plaats

Ressen, Valburg

Gemeente

Overbetuwe. In het oosten van het plangebied vallen twee percelen (24 en 25) binnen de gemeente Lingewaard.

Provincie

Gelderland

Centrumcoördinaten (X/Y)

184.250/434.000

Toponiem

A15, tussen knooppunten Ressen en Valburg

Oppervlakte plangebied

Kabeltracé: circa 8000 m 2 -

lengte circa 8 km

-

breedte sleuf circa 1 m

-

diepte sleuf circa 1 m

Zonnevelden: diverse zones met verschillende afmetingen. Totaal circa 58,3 ha. Afbakening plangebied

Tijdens onderhavig onderzoek is het plangebied inclusief een zone van 250 m rondom het plangebied onderzocht.

Onderzoeksperiode

Oktober 2018

Uitvoerder

RAAP Oost te Zutphen

Projectleider

T.E. Porreij-Lyklema

Projectmedewerkers

n.v.t.

RAAP-projectcode

OVQZ

ARCHIS-onderzoeksmeldingsnummer

4645653100

Beheer en plaats documentatie

RAAP regio Oost te Zutphen

Tabel 1. Administratieve gegevens.

1.3 Doel- en vraagstelling De doelstelling van het bureauonderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van het terrein, dan wel de archeologische vindplaats. Daartoe wordt informatie verzameld over bekende en verwachte archeologische resten teneinde een gespecificeerde archeologische verwachting op te stellen. Het onderzoek wordt uitgevoerd conform de gemeentelijke richtlijnen (handboek archeologisch onderzoek binnen de Regio Arnhem). Onderzoeksvragen 1. Wat is de aard (ontstaanswijze en classificatie), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke bodemhorizonten en natuurlijke afzettingen in het omringende (binnen een afstand tot ca. 200 m van de onderzoekslocatie) gebied?

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[7]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2. Wat is de aard (ontstaanswijze), diepteligging, genese, gaafheid, dikte, en omvang van eventueel in het omringende gebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)? 3. Wat is het historisch landgebruik van de onderzoekslocatie en het omringende gebied geweest? 4. Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen (‘waarnemingen’ inclusief uitkomsten historisch kaartonderzoek) zijn reeds binnen het onderzoeksgebied en/of binnen de landschappelijke eenheden rondom de onderzoekslocatie bekend? Vermeld per vondst - en/of spoorcomplex minimaal: a) bronvermelding (onderzoeksrapportages, ARCHIS -gegevens) b) de materiaalcategorie c) ouderdom d) ruimtelijke (geografische) verspreiding e) stratigrafische verspreiding (diepteligging en/of dikte vondstlaag) f ) fragmentatie g) waarnemingsmethode h) interpretatie 5. Welke natuurlijke formatieprocessen (sedimentatie, erosie, laterale verplaatsin g, bodemvorming, degradatie e.d.)hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied? 6. Met welke culturele formatieprocessen (grondbewerking, bemesting, ophoging, betreding, percelering, [de-]constructie, materiaaltypen, materiaalgebruik en materiaaldepositi e e.d.) hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied? 7.

Welke formatieprocessen kunnen een rol hebben gespeeld bij de totstandkoming van eventuele aanwezige vondstspreidingen, de vondstdichtheid, vondst - en spoorniveaus en de fysieke kwaliteit van eventueel aanwezige archeologische resten? 8. Wat is de aard (materiaalsoorten, fragmentatie, dichtheden, ruimtelijke en stratigrafische spreiding, etc.) van (mogelijk) aanwezige vondst- en/of spoorcomplexen? 9. Hoe manifesteren deze zich tijdens prospectieonderzoek? 10. Met de inzet van welke zoekmethoden (detectie- en waarnemingsvorm, monsterbehandeling en zoekstrategie) kunnen vondst- en/of spoorcomplexen systematisch opgespoord worden (zoeksleuven, booronderzoek, veldkartering, geofysisch etc.). Licht be argumenteerd toe met verwijzing naar de verschillende KNA-leidraden.

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[8]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2 Bureauonderzoek 2.1 Methode Het bureauonderzoek dient ervoor om - op basis van verschillende bronnen - inzicht te krijgen in de genese van het landschap, de bodemopbouw en de sporen die het menselijk gebruik in de loop van de tijd heeft achtergelaten. Met behulp van deze gegevens wordt een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Naast de conform de KNA verplichte bronnen is door de gebiedsexperts van RAAP een beredeneerde keuze gemaakt uit betrouwbare bronnen die voor de archeologische verwachting relevante informatie bevatten (zie bijlage 2 voor de motivering). Daarvoor is gebruik gemaakt van de landelijk en voor RAAP digitaal beschikbare archieven. Voor de beschrijving van de historische situatie is gebruik gemaakt van hiervoor relevante informatiedragers. Voor de actuele metadata van de verzamelde gegevens (gemeente, plaats, etc) wordt verwezen naar het van toepassing zijnde data -archief.

2.2 Aardkundige situatie 1.

Wat is de aard (ontstaanswijze en classificatie), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke bodemhorizonten en natuurlijke afzettingen in het omringende (binnen een afstand tot ca. 200 m van de onderzoekslocatie) gebied?

2.

Wat is de aard (ontstaanswijze), diepteligging, genese, gaafheid, dikte, en omvang van eventueel in het omringende gebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, stuifzandlaag, colluvium, kleidek, afvallaag, ophogingslaag)?

5. Welke natuurlijke formatieprocessen (sedimentatie, erosie, laterale verplaatsing, bodemvorming, degradatie e.d.)hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied? 6.

Met welke culturele formatieprocessen (grondbewerking, bemesting, ophoging, betreding, percelering, [de-]constructie, materiaaltypen, materiaalgebruik en materiaaldepositie e.d.) hebben een rol gespeeld in het onderzoeksgebied?

Tabel 2. Relevante onderzoeksvragen m.b.t. aardkundige situatie.

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[9]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Geol(morfo)ogische situatie

Volgens de geomorfologische kaart van Nederland (1:50.000) ligt het grootste deel van het plangebied in een zone met een stroomrug in de ondergrond (bijlage 3). In circa het centrale deel van het plangebied doorkruist een restgeul het plangebied met een noordzuidelijke oriëntatie. In het westen van het plangebied is een rivierkomvlakte aanwezig en afzettingen met stroomrugglooiiingen in de ondergrond. Ten noorden van het westelijk deel van het plangebied ligt (ter hoogte van Valburg) een rivierduin. Bovenstaande stroomgordels betreffen afzettingen van de stroomgordel van Ressen en/of Baal (bijlage 4, tabel 4). Deze stroomgordels zijn eveneens herkenbaar op de zanddieptekaart, welke een vrij gedetailleerd beeld geeft dan de diepteligging v an het rivierzand (Cohen, 2010; bijlage 5). De zanddieptekaart geeft echter holoceen zand weer in het gebied rondom afslag Elst van de A15 en het gebied ten zuiden hiervan. Volgens de stroomgordelkaart en diverse archeologische onderzoeken die in dit gebied zijn uitgevoerd (o.a. Kalisvaart & ter Wal 2016 en van de Glind 2013) betreft het geen holoceen zand maar pleistoceen (bedding-)zand. Ook het AHN2 geeft een mooi gedetailleerd beeld van de ligging van de stroomgordels (bijlage 6).

Ouderdom geomorfologische structuur

Holoceen. In het uiterste oosten en centraalwestelijk deel pleistoceen. Zie tevens tabel 4.

Bodemkundige situatie

Het plangebied bestaat hoofdzakelijk uit kalkloze poldervaaggronden (bijlage 7). Tevens komen kalkhoudende en kalkloze ooivaaggronden voor. Kalkloze poldervaaggronden omvatten alle zavel- en kleigronden die geen veen in de bovenste 80 cm hebben, geheel gerijpt zijn en geen donkere bovengrond kennen. Dit betekent dat vrijwel alle jonge zavel- en kleigronden in deze klasse vallen. Ooivaaggronden zijn te vinden op een groot deel van de stroomruggen in het holocene rivierengebied. Ze kenmerken zich door een goed gehomogeniseerd profiel en zijn over het algemeen tot een diepte van 50 cm bruin gekleurd. Ze kunnen van de poldervaaggronden worden onderscheiden door de aan wezigheid van een Bw-horizont (B-horizont met verweringskenmerken). Over het algemeen zijn ooivaaggronden tot een diepte van 30 tot 50 cm ontkalkt.

Grondwatertrap (en betekenis)

-

Verwachte diepteligging van archeologisch relevante lagen

Vanaf maaiveld / onder bouwvoor. Er zijn meerdere stratigrafisch van elkaar gescheiden niveaus te verwachten in het holocene rivierengebied.

Tabel 3. Samenvattend overzicht van de geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken van het plangebied en de directe omgeving.

holocene

(vermoedelijke)

stroomgordels

ouderdom

Stroomgordel

3850-3370 BP

Ressen fase B Stroomgordel

archeologische periode

opmerkingen

Laat Neolithicum-Midden Bronstijd

3500-3000 BP

Bronstijd

3000-2250 BP

Late Bronstijd-Late IJzertijd

Ressen fase C Stroomgordel Ressen fase D

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

opvulling van de restgeul heeft tot circa 1100 na Chr. geduurd

[10]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Stroomgordel Baal

3200-2260 BP

ijzertijd, romeinse tijd, vroege en late middeleeuwen

Tabel 4. Overzicht van de holocene stroomgordels.

2.3 Archeologische gegevens 4.

Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen (‘waarnemingen’ inclusief uitkomsten historisch kaartonderzoek) zijn reeds binnen het onderzoeksgebied en/of binnen de landschappelijke eenheden rondom de onderzoekslocatie bekend? Vermeld per vondst en/of spoorcomplex minimaal: a) bronvermelding (onderzoeksrapportages, ARCHIS -gegevens) b) de materiaalcategorie c) ouderdom d) ruimtelijke (geografische) verspreiding e) stratigrafische verspreiding (diepteligging en/of dikte vondstlaag) f ) fragmentatie g) waarnemingsmethode h) interpretatie

Tabel 5. Relevante onderzoeksvragen m.b.t. archeologische gegevens.

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[11]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Gemeentelijk archeologiebeleid Bestemmingsplan: dubbelbestemming ‘waarde-archeologie’

Waarde –archeologische verwachting 2, 3 en 4 (NL.IMRO.1734.0007BUITbuitengebi-GOH2; bijlage 8). Zie voor vrijstellingsgrenzen hieronder in dezelfde tabel (gemeentelijke beleidskaart).

Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart

Diverse archeologische verwachtingszones (bijlage 8): gebieden met een hoge, middelmatige en lage archeologische verwachting en een tweetal monumentale terreinen met een hoge archeologische waarde. Ook zijn diverse archeologische vindplaatsen aanwezig binnen en in de directe nabijheid van het plangebied. Percelen 24 en 25 (gemeente Lingewaard) hebben een middelmatige archeologische verwachting.

Gemeentelijke archeologische beleidskaart (bijlage 2)

-

AWG categorie 2: terrein van (hoge) archeologische waarde met attentiezone van 50 m: streven naar behoud in huidige staat. Onderzoeksplicht bij bodemingrepen <30 cm.

-

AWV categorie 4: hoge archeologische verwachting (meandergordel / oever-op-kom-complex): streven naar behoud in huidige staat. Onderzoeksplicht bij bodemingrepen >100m 2 en dieper dan 30 cm –Mv

-

AWV categorie 5: middelmatige archeologische verwachting (meandergordel / oever-op-kom-complex): streven naar behoud in huidige staat. Onderzoeksplicht bij bodemingrepen >500m 2 en dieper dan 30 cm –Mv (ook percelen 24 en 25, gemeente Lingewaard vallen onder deze categorie)

-

AWV categorie 6: lage archeologische verwachting: geen noodzaak tot streven naar behoud in huidige staat. Onderzoeksplicht bij bodemingrepen >2500m 2 en dieper dan 30 cm –Mv

Tabel 6. Samenvattend overzicht van het geldende archeologiebeleid en achterliggende verwachtingskaart.

Voor uitgebreide informatie omtrent de archeologie in (de omgeving van) het plangebied, afzonderlijke vondstlocaties en diverse archeologische onderzoeken wordt verwezen naar de rapportage van het gemeentelijk archeologisch beleid (Willemse, 2009). Hieronder wordt een kort schematis ch overzicht gegeven van (een deel van) de bekende archeologische vindplaatsen en monumenten in en in de directe omgeving van het plangebied.

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[12]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch

-late ijzertijdromeinse tijd

-sporen en aardewerk

12549

Circa 150 m ten noorden van plangebied (in westen); Tielsestraat

nederzetting

vroege-late middeleeuwen

12550

Deels binnen het plangebied (westen); Rijksweg 15 Reethestraat

bewoning

4272

Net ten zuiden van plangebied (westen); Tielsestraat, Verloren Zeeg

4266

Waarde

Materiaal

-bewoning

Diepte

Datering

Circa 400 m ten noorden van plangebied (in westen); Valburg-West Julianastraat

4273

Ligging

Complex

Monument

vooronderzoek: een bureauonderzoek

-

hoge archeologische waarde

Nederzettingssporen en aardewerk (incl 1 fragment Romeins aardewerk)

-

archeologische waarde

vroege-late middeleeuwen

Aardewerk.Vondsten zijn gedaan in boomkwekerij. De vindplaats loopt vermoedelijk door richting de A15, daarom is het terrein in deze richting uitgebreid. Omvang nederzetting is onbekend.

-

Archeologisch e waarde

bewoning

late ijzertijdromeinse tijd

Oude woongrond. Aardewerk (hoog percentage handgevormd). Ook enkele laat middeleeuwse fragmenten aardewerk.

-

Hoge archeologische waarde

Net ten zuiden van plangebied (westen); Valburgsestra at, Hoogebrug

bewoning

late ijzertijdlate middeleeuwen

Tijdens kartering in 1946 is aardewerk uit de romeinse tijd en de middeleeuwen verzameld. Oude woongrond.

-

Hoge archeologische waarde

4270

Net ten zuiden van plangebied: Akkerstraat

bewoning

ijzertijd-late middeleeuwen

Oude woongrond. Sporen uit middenijzertijd, romeinse tijd en vroege- en late middeleeuwen. Aardewerk en meerdere romeinse fibulae.

-

Hoge archeologische waarde

1096

Centrale deel plangebied; Reethestraat Rijksweg

bewoning

late ijzertijd, romeinse tijd en late middeleeuwen

Nederzettingssporen, aardewerk, kalksteen (romeins)

Sporen direct onder bouwvo

Zeer hoge archeologische waarde; beschermd

-moated site

-late middeleeuwennieuwe tijd

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

-restanten Huis Mellard; stenen vloer. Funderingen nog onder en rondom huidige huis.

(Het terrein is opgeho ogd).

[13]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Zuid. op stroomrug

or (25 cm – mv)

12544

Deels binnen plangebied; Reethse straat

bewoning

vroege-late middeleeuwen

Sporen en aardewerk. Eén fragmentje Terra Sigilata

-

hoge archeologische waarde

12507

Net ten zuiden van plangebied

bewoning

ijzertijdromeinse tijd

Cultuurlaag. Gelegen in rivierkom, op rivieroeverwalvlakte met nederzettingssporen

-

Archeologisch e waarde

12578

Centrale deel plangebied; Boog GNoord. op stroomrug

bewoning

ijzertijd

Bewoningssporen kleine nederzetting (één huisplaats?). vondstlaag (ca 35 cm dik)met houskool, bot, aardewerk en verbrand leem

Circa 45 cm mv

archeologische waarde

12548

Aan oostzijde plangebied: Wolfhoekse straat. Op stroomrug

bewoning

late bronstijdvroege ijzertijd

Veel aardewerk (incl. enkele fragmenten romeins en laat middeleeuws)

Groot deel opgeno men in bouwvo or

archeologische waarde

12543

Aan oostzijde plangebied: Wolfhoekse straat.

bewoning

ijzertijd

grote hoeveelheid aardewerk

-

hoge archeologische waarde

1099

Ten noorden van plangebied (oosten); Mermestraat

bewoning

late ijzertijdlate middeleeuwen en vroege-late middeleeuwen

Diverse vondsten en sporen. Aardwerk, fibulae, diverse metaalvondsten, keltische munt.

-

Zeer hoge archeologische waarde (beschermd)

12547

Ten noorden van plangebied (oosten); Wolfhoekse straat

bewoning

late ijzertijdlate middeleeuwen en vroege-late middeleeuwen

Betreft zuidelijke uitbreiding van monument 1099. Merovingisch aardewerk, twee huisplaatsen.

-

Zeer hoge archeologische waarde

Tabel 7. Overzicht van de bekende archeologische monumenten in en rond het plangebied (beschreven van west naar oost)

Eerder in de omgeving uitgevoerd onderzoek Er zijn talrijke archeologische onderzoeken uitgevoerd binnen en in de directe omgev ing van het onderzoeksgebied. Het is te omvangrijk deze allemaal te behandelen in deze rapportage. De diverse onderzoeken zijn daarentegen opgenomen in de gemeentelijke archeologische verwachtings - en beleidskaart. Er zijn diverse vindplaatsen aanwezig uit de periode vroege bronstijd t/m late middeleeuwen, zoals het onderzoek ten zuiden van het centrale deel van het plangebied (op circa 130 m ten westen van AMK-terrein 4270; Verhelst en Zielman, 2014). Uit dit onderzoek is gebleken dat de meandergordel van Ressen, die gekarteerd is als één zeer brede meandergordel, blijkt te bestaan uit smalle insnijdingen met terrasrestanten ertussen. De schijnbaar lagere delen van het landschap

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[14]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

werden in de late bronstijd en vroege ijzertijd benut of zelfs bewoond. Er zijn vindplaatsen aanwezig uit de periode late bronstijd – volle middeleeuwen. Direct ten zuiden van de A15 (ten noorden van de Van Balverenlaan) is een grootschalig proefsleuvenonderzoek en opgraving uitgevoerd. De resultaten van de opgraving zijn nog niet gepubliceerd. Uit het proefsleuvenonderzoek is gebleken dat het gebied meerdere archeologische niveaus en vegetatiehorizonten kent (Kalisvaart & ter Wal 2016). De ondergrond bestaat uit een geërodeerd rivierterrassenlandschap dat wordt afgedekt door de Ressense stroomgordel en de Waal. Er zijn vier verschillende afzettingsfases herkent, die worden afgedekt door een vegetatiehorizont (al dan niet sterk of zwak ontwikkeld). De vindplaatsen concentreerden zich nabij de actieve rivierlopen van de Ressense stroomgordel of latere restgeulen. Er zijn resten aangetroffen van een grafveld uit de Romeinse tijd, binnen een zone van 150 bij 60 m. Tevens zijn diverse grondsporen aangetroffen, waarvan meerdere tot enkele huisplattegronden behoren. Het aangetroffen aardewerk duidt op een datering in het neolithicum en/of de midden-bronstijd. Ook enkele structuren duiden op een datering in de midden-bronstijd (B). Eveneens is een kuil aangetroffen met een datering in de ijzertijd of romeinse tijd.

De vindplaatsen zijn aangetroffen op een diepte van 40 to t 70 cm –Mv, onder een laklaag van 1520 cm dik, wat betekent dat archeologische resten vanaf 20 cm – mv (dus direct onder de bouwvoor) aanwezig kunnen zijn. Tijdens de opgraving (mondelinge mededeling A. Porreij -Lyklema, BAAC bv) is een nederzetting uit de Bronstijd opgegraven. Hierbij ging het om meerdere huizen in meerdere fases (herbouw). De datering ligt in de midden bronstijd, wellicht doorlopend tot in de late bronstijd / vroege ijzertijd. De vindplaats loopt waarschijnlijk door richting het noorden. Naast de diverse grondsporen zijn tijdens het proefsleuvenonderzoek een tiental geschutstellingen en aanverwante structuren uit de tweede wereldoorlog onderzocht (Kalisvaart & ter Wal 2016). Bijna alle locaties kunnen in verband worden gebracht met de aanwezigheid van ee n artillerie-eenheid van het Britse leger en de aanwezigheid en gebruik van het Britse 25 -ponder veldgeschut (vier geschutsstellingen, één onderkomen, één onderkomen/munitieopslag en één afvalkuil. Op basis van luchtfoto’s uit de tweede wereldoorlog kunnen de structuren tussen 19 september en 23 december 1944 worden geplaatst. Eén locatie omvatte een Duitse 2 cm-geschutsopstelling, aangelegd tussen 12 en 19 september 1944.

Bekende archeologische gegevens uit andere bronnen Informatie van amateurarcheologen is verwerkt in ARCHIS, de gemeentelijke verwachtings- en beleidskaart.

2.4 Historische situatie 3. Wat is het historisch landgebruik van de onderzoekslocatie en het omringende gebied geweest? Tabel 8. Relevante onderzoeksvragen m.b.t. de historische situatie.

Op basis van historische kaarten kan inzicht worden verkregen in de het historisch g ebruik van een gebied van na de late middeleeuwen tot begin 20e eeuw. In die periode was men veel meer dan nu gebonden aan de (on)mogelijkheden die het natuurlijke landschap bood voor bewoning en andere vormen van landgebruik. Het historisch gebruik zegt daarmee iets over de archeologische potentie van

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[15]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

het gebied. Daarnaast kan het informatie leveren over eventuele bodemverstoringen die in het verleden hebben plaats gevonden. e

Uit deze analyse blijkt dat het plangebied in het begin van de 19 eeuw vrijwel onbebouwd was (bijlage 10). In het oosten van het plangebied lag ter hoogte van de huidige op- en afrit van de A15, afslag Elst, e

het kanaal De Grift uit het begin van de 17 eeuw (in gebruik tussen circa 1611 en 1743). Na sluiting verzandde het kanaal geleidelijk, waarna het uiteindelijk is gedempt. In hoeverre er nog resten van dit kanaal binnen het plangebied aanwezig zijn is niet bekend. Op de kadastrale minuut uit 1832 zijn enkele gebouwen aangegeven binnen het plangebied (bijlage 10). Daarnaast liggen diverse perceelsgrenzen en wegen binnen het plangebied. Tot de jaren ’60 van de vorige eeuw zijn er weinig wijzigingen binnen het plangebied. Vanaf die periode wordt de omgeving van het plangebied st eeds verder ingericht (snel- en spoorwegen, zandwinning, bebouwing en industrie). Het plangebied zelf blijft vrijwel ongemoeid. Tweede Wereldoorlog Er zijn diverse RAF-luchtfoto’s bekeken op aanwijzingen voor aanwezigheid van structuren uit de tweede wereldoorlog. Op bijlage 11 zijn dergelijke locaties aangegeven. Het betreffen luchtfoto’s van 15 maart 1945. De locaties wijzen op (mogelijke) aanwezigheid van geschutsstellingen, inslag en, schuttersputten/munitieopslag e.d. Zoals hierboven aangegeven zijn diverse structuren uit de tweede wereldoorlog aangetroffen tijdens archeologisch onderzoek direct ten zuiden van het plangebied (Kalisvaart & ter Wal 2016). En op de luchtfoto’s is te zien dat het hele plangebied en omgeving verdacht is op resten uit de WOII.

Binnen het plangebied zijn geen bouwhistorische waarden aanwezig (Rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, MIP-objecten en overige bouwhistorische waarden).

2.5 Huidige situatie Aan de hand van actuele gegevens van recente luchtfoto’s en navraag bij de opdrachtgever zijn de onderstaande zaken over de huidige situatie te melden. Huidig grondgebruik

Agrarisch; akkerland en grasland

Hoogteligging maaiveld

Divers; tussen circa 7,5 – 9 m +NAP. Tevens zijn er hoogtes tot circa 13 m +NAP aanwezig, echter is dit veroorzaakt door opgebrachte grond.

Grondwatertrap of –stand

Niet bekend

Milieutechnische condities

Niet bekend

Aanwezige constructies (funderingen, kelders e.d.)

Naar verwachting niet aanwezig. Mogelijk is langs de reeds nieuw aangelegde weg ‘de hoge brugstraat’ de ondergrond al verstoord. Dit is echter niet aantoonbaar.

Tabel 9. Samenvattend overzicht van de huidige situatie van het plangebied.

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[16]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

Figuur 2. Het plangebied geprojecteerd op een luchtfoto uit 2017 .

RAAP-rapport 3613 / versie 30-10-2018

[17]

Plangebied Zonnepark Overbetuwe, A15 tracé Ewijk -Ressen, gemeente Overbetuwe; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

2.6 Toekomstige situatie Uit navraag bij de opdrachtgever is het volgende gebleken over de toekomstige situatie: Aard

De voorgenomen plannen bestaan uit de landschappelijke inpassing en aanleg van een zonnepark en middenspanningskabel. Zie voor overzicht van de werkzaamheden (concept) bijlage 11. De locatie van een deel van de ingrepen is nog niet vastgelegd en kan, mede op basis van de archeologische bevindingen/verwachting worden aangepast. -

Omvang en diepte (zie bijlage 11)

-

-

-

-

-

Aanleg middenspanningskabel: kabelbed van circa 1 meter breed en 1 meter diep. Totale lengte: circa 8 km . De locatie van de kabel is redelijk flexibel en is afhankelijk van de ligging van de trafostations , die ook nog niet zijn vastgelegd. De trafostations mogen niet onder de hoogspanningskabels worden geplaatst; De ondersteuningsconstructie wordt op palen gezet. Per 6 panelen (= 1800 Wp) wordt er 1 paal aangebracht. De palen hebben een verstoringsoppervlak van 50 cm 2 per paal (5 cm x 10 cm). Het totale oppervlak dat verstoord gaat worden door het aanbrengen van de palen betreft per MW: 1.000.000 / 1800 = 555 palen x 50 cm 2 = 27.750 cm 2 = ~ 3 m 2 . Voor de hele zonnepanelenweide is het dus circa 50 x 3 = 150 m 2 (50 MW). De panelen worden geplaatst in ‘tafels’ van 8 tot 12 m breed. Tussen elke tafel wordt een pad aangelegd van 1,5 m breed; De trafostations worden op betonnen platen gezet en veroorzaken geen grondroering; Op één locatie wordt een inkoopstation van circa 50 m 2 aangelegd met een kabelkelder en fundering. De locatie hiervan is nog niet vastgelegd en is flexibel; Langs een deel van het plangebied wordt een hek geplaatst waarbij om de 2 meter een paal in de grond wordt geboord. Deze palen hebben een oppervlakte van 5 cm x 5 cm; dus totale verstoring van 25 cm 2 per paal. Uitgegaan wordt van het aanbrengen van een hek van 5 km.

Dat betekent 5000 / 2 = 2500 palen voor de totale omheining, wat een bodemverstoring voor de aanleg van het hek brengt op 2500 x 25 cm 2 = 62.500 cm2 = ~ 6 m 2 ; Aanplant van diverse bomenrijen (plantgaten); Aanplant struweel; Aanleg drassige zones en poelen; Aanleg natuurvriendelijke oever langs zuidzijde van het plangebied, parallel aan de A15; Demping van één sloot (geen grondroering); Gronddepots ten westen en oosten van de Tielsestraat worden verwijderd. Dit veroorzaakt geen grondroering. Een deel van deze depots ligt binnen een monumentaal terrein van archeologische waarde. De opdrachtgever heeft aangegeven dat het wellicht een optie is een deel van de grond te laten liggen zodat de grondverstoringen de ongeroerde grond niet raken; Aanleg grondwal / bijenwal.

Invloed op maaiveld en grondwater

-

Toekomstig gebruik

Zonnepark met zonnepanelen, inclusief landschappelijke inpassing (o.a. bijenwal, natuurvriendelijke oever)

Toekomstige gebruiker

-

Tabel 10. Samenvatting van de toekomstige situatie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=629cb8b3-6944-4195-9668-a7f254fee36e