495298 Programmabegroting 2023 Lingewaard
Tekst van het document
kalenderjaar, maar wij streven ernaar de bezwaren tegen de WOZ-waarde binnen vijf maanden en de bezwaren tegen de overige belastingen binnen drie maanden af te handelen. Tarief Het tarief is afhankelijk van de WOZ-waarde van het object op 1 januari 2022. Deze waarde wordt vastgesteld op basis van de gemiddelde waardeontwikkeling in de gemeente Lingewaard. Deze gegevens zijn eind november 2022 bekend. Bij het vaststellen (in december 2022) van het daadwerkelijke tarief voor 2022 wordt rekening gehouden met de ontwikkeling van de WOZ-waarden. Herwaardering WOZ-objecten Bij een stijging van de gemiddelde WOZ-waarde daalt het tarief voor de OZB. Voor dit moment gaan we uit van een gelijkblijvende WOZ-waardering. Vanaf 1 januari 2023 zijn de woningen getaxeerd op basis van de gebruiksoppervlakte (GBO) en niet meer op bruto inhoud. De Waarderingskamer heeft alle gemeenten daartoe verplicht. Hiermee wordt aangesloten bij wat branche breed bij waardering van objecten de tendens is. Uitgangspunt is dat schommelingen van WOZ-waardes geen invloed hebben op de hoogte van de gemiddelde aanslag OZB. Niet alleen wanneer waardes dalen, maar ook niet als waardes stijgen. Wel kan het natuurlijk zo zijn dat bepaalde typen onroerende zaken een waardeontwikkeling laten zien die van het gemiddelde afwijkt, wat dan ook tot een hogere of lagere belastingaanslag zal leiden.
Voorlopige tarieven OZB 2021 2022 2023* Woningen - eigenarenheffing 0,1599% 0,1435% 0,1483% Niet-woningen - eigenarenheffing 0,3040% 0,3022% 0,3050% - gebruikersheffing 0,2429% 0,2415% 0,2437% * Tarief ná prijsindexering (1,9%) en correctie waardeontwikkeling 2021, vóór herwaardering 2022.
Afvalstoffenheffing Beleidskader - Artikel 15.33 van de Wet milieubeheer - Verordening Afvalstoffenheffing 2022 - Afvalstoffenverordening gemeente Lingewaard 2022 - Uitvoeringsbesluit afvalstoffenverordening gemeente Lingewaard 2020 Algemeen Het uitgangspunt voor het tarief van de afvalstoffenheffing is 100% kostendekking. Voor het dekken van de kosten van de afvalinzameling en -verwerking heffen we afvalstoffenheffing. Tarieven Elk huishouden betaalt een vast bedrag aan vastrecht. Daarnaast wordt per lediging van de restafvalcontainer of opening van de ondergrondse container een tarief in rekening gebracht. Voor gebruikers van bovengrondse containers geldt een vast tarief, gebaseerd op de grootte van het huishouden.
57
Tarief Vast bedrag
2021 € 148,44 € 8,45 € 2,45
2022 € 194,28
2023 € 198,00
per lediging van de 180-liter restafvalcontainer € 7,80 € 7,95 per klepopening ondergrondse container € 2,60* € 2,65 Eenpersoonshuishouden bovengrondse € 175,20 € 229,08 € 233,40 container (vast bedrag) Meerpersoonshuishouden bovengrondse € 210,00 € 274,92 € 280,20 container (vast bedrag) * Uitgangspunt is de inhoud van 60 liter-zak. Op basis van de 180 liter-container is dit tarief berekend op 33,3% van dat tarief. Kostendekking (bedragen x € 1.000) Afvalinzameling
Taakveld
Begroting 2023
Afvalstoffen algemeen
7.3 Afval
-107
Huishoudafval
7.3 Afval
-3.046
Overige afvalstoffen
7.3 Afval
-394
Straatreiniging
2.1 Verkeer en vervoer
-23
Perceptiekosten afvalstoffenheffing
0.64 Belastingen overig
-194
Overhead
0.4 Overhead
-297
Compensabele BTW
n.v.t.
-834
LASTEN
Kwijtscheldingen afvalstoffenheffing
6.3 Inkomensregelingen
Subtotaal Lasten
- 136 - 5.030
BATEN Baten afvalstoffenheffing
7.3 Afval Subtotaal Baten
5.030
SALDO Egalisatie
0 0.10 Mutatie reserves
Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel)
0 100%
In de periode 2023-2026 worden de GFT-verzamelcontainers vervangen, zie Investeringsplan in programma 7. De kapitaallasten en onderhoudskosten worden gedekt uit de baten van de afvalstoffenheffing.
Rioolheffing Beleidskader - Artikel 228a van de Gemeentewet - Verordening Rioolheffing 2022 Algemeen De rioolheffing wordt geheven voor de bekostiging van beheer en onderhoud van het gemeentelijke rioleringsstelsel. Net als de afvalstoffenheffing is de rioolheffing kostendekkend: we gaan uit van het principe ‘de vervuiler betaalt’. De belasting wordt geheven van de gebruiker van een pand. Voor het
58
gebruik van het riool brengen we rioolheffing in rekening. Voor het tarief geldt het uitgangspunt 100% kostendekking. Het voordelig saldo wordt toegevoegd aan de voorziening riolering. Zoals in het GRP 2017-2021 al werd voorzien zijn in 2022 de baten groter dan de lasten. De voorziening loopt daardoor op. Vanaf 2023 zijn de baten lager dan de lasten. Vanaf dat jaar wordt de voorziening aangewend om tekorten op te vangen. Tarieven In de Kaderbrief 2023 hebben we aangegeven (in de uitgangspunten voor de begroting 2023) dat het tarief voor de rioolheffing gehandhaafd blijft op het niveau van 2022. Tarief Rioolheffing - Vast bedrag woningen
2021 € 235,80
2022 € 239,04
2023 € 239,04
Rioolheffing - Vast bedrag niet-woning Vermeerdering niet-woning vanaf 350 m3 (per volledige 100 m3)
€ 235,80 € 33,16
€ 239,04 € 33,63
€ 239,04 € 33,63
Kostendekking (bedragen x € 1.000) Riool- en Waterzorgheffing
Taakveld
LASTEN Algemeen rioolbeheer 7.2 Riolering Onderhoud 7.2 Riolering Straatreiniging 2.1 Verkeer, vervoer Perceptiekosten 0.64 Belastingen overig Overhead 0.4 Overhead Compensabele BTW n.v.t. Kwijtscheldingen rioolheffing 6.3 Inkomensregelingen Subtotaal Lasten BATEN Baten rioolheffing 7.2 Riolering Subtotaal Baten SALDO Egalisatievoorziening 7.2 Riolering Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel)
Begroting 2023 -1.979 -1.148 -119 -112 -433 -683 -145 -4.619 4.972 4.972 353 -353 100%
Voor de investeringen volgens het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP), zie Investeringsplan in programma 7. De toelichting in de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen staat hier. Ontwikkeling 2023 Zoals al eerder in deze paragraaf is vermeld, neemt op 13 oktober 2022 de gemeenteraad een besluit over het Gemeentelijk Watertakenplan 2023-2027. Onderdeel hiervan is een nieuwe wijze van heffing. Met ingang van 2023 zal de nieuwe Riool- en Waterzorgheffing bestaan uit een belasting voor het eigenarendeel (deze wordt geheven naar een vast bedrag per perceel (WOZ-object, € 73,80)) en de belasting voor het gebruikersdeel (deze wordt geheven naar het aantal kubieke meters water dat wordt afgevoerd € 143,30).
59
In deze nieuwe heffing worden zoveel mogelijk percelen betrokken, omdat iedereen van algemene maatregelen in de publieke ruimte profiteert. Over de planperiode 2023-2027 komt deze gemiddeld uit op 35% voor het eigenarendeel en 65% voor het gebruikersdeel. Dekking van de lasten vindt dus plaats vanuit de inkomsten uit de nieuwe riool- en waterzorgheffing. Ook wordt een deel van de huidige voorziening Riolering ingezet. Deze voorziening is bedoeld om jaarlijkse schommelingen in de heffing te voorkomen, maar is nu hoger dan nodig. Naar verwachting bedraagt de stand begin 2023 circa € 5,08 miljoen. Dit is te fors, voor een financieel gezonde positie volstaat een voorziening van minimaal circa € 2,50 miljoen. Daarom wordt de voorziening ingezet en wordt ingeteerd tot de genoemde ondergrens. Dit doen we door handhaving van de heffing op het niveau van 2022.
Lijkbezorgingsrechten Beleidskader Verordening Lijkbezorgingsrechten 2022 Algemeen Voor het gebruik van een algemene begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats worden rechten geheven. In deze gemeente zijn er vijf algemene begraafplaatsen. Twee van deze begraafplaatsen zijn juridisch gesloten, namelijk Huissen-Stad en Huissen-Zand. De drie open begraafplaatsen bevinden zich in Bemmel, Gendt en Huissen-Hoeve. Baten Het grootste gedeelte van de heffing bestaat uit vooruitbetalingen van grafrechten. Aangezien dit een verplichting vormt voor latere jaren, wordt dit gedeelte in een voorziening gestort. Elk jaar onttrekken we dat deel uit de voorziening dat voor dat jaar is vooruitbetaald. Doordat we in 2017 met deze methodiek zijn begonnen valt het dekkingspercentage lager uit. In de komende jaren gaat dit dekkingspercentage weer oplopen. Tarieven In de Kadernota 2020 hebben we voorgesteld om de tarieven voor de lijkbezorgingsrechten niet verder aan te passen in de begroting 2020 en aansluitend in de betreffende verordening. De tarieven worden in 2023 niet verhoogd. Kostendekking (bedragen x €1.000) Lijkbezorgingsrechten
Taakveld
Begroting 2023
LASTEN Lijkbezorging
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
-115
Gemeentelijke uren
7.5 Begraafplaatsen en crematoria
-158
Overhead
0.4 Overhead
-83 -356
Subtotaal Lasten BATEN Opbrengst lijkbezorgingsrechten 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Subtotaal Baten SALDO Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel) 60
200 200 -156 56,2%
De ontwikkeling van het dekkingspercentage over de jaren 2018 t/m 2022 is: Jaar
Percentage
2018
23,8%
2019
29,0%
2020
30,8%
2021
31,5%
2022
41,6%
Hondenbelasting Beleidskader Artikel 226 van de Gemeentewet Verordening Hondenbelasting 2022 Algemeen Hondenbelasting heffen we op basis van het aantal honden dat een eigenaar in bezit heeft. De opbrengsten van hondenbelasting geven we uit aan de uitvoering van het hondenbeleid. Onderdeel hiervan is dat jaarlijks een deel van de gemeente gecontroleerd wordt op hondenbezit. Ontwikkelingen Op 10 maart 2022 heeft de gemeenteraad zich in een motie (nr. 20220310-03) uitgesproken om de hondenbelasting met ingang van 2023 af te schaffen. Separaat wordt in de begrotingsvergadering een raadsvoorstel voorgelegd als uitwerking van deze motie. Op basis van de besluitvorming wordt zo nodig een begrotingswijziging gemaakt en vindt de vertaling plaats naar de belastingverordening en mogelijk tarieven. Tarieven Bij handhaving van de hondenbelasting wordt het tarief geïndexeerd met 1,9%, waarmee het tarief per hond op € 60,24 uitkomt. Vrijstellingen (niet limitatief) Honden voor de begeleiding van een gehandicapte of een slechtziende. Honden verblijvend in een hondenasiel.
61
Kostendekking (bedragen x € 1.000) Hondenbelasting
Taakveld
LASTEN Aanleg, beheer en reinigen hondentoiletten 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie Gemeentelijke uren 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie Overhead 0.4 Overhead Controle hondenbelasting 0.64 Belastingen overig Perceptiekosten 0.64 Belastingen overig Kwijtscheldingen hondenbelasting 6.3 Inkomensregelingen Subtotaal Lasten BATEN Opbrengst hondenbelasting 0.64 Belastingen overig Subtotaal Baten SALDO Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel)
Begroting 2023
-113 -55 -37 -6 - 23 -6 - 240 243 243 3 101,4%
Toeristenbelasting Beleidskader Artikel 224 van de Gemeentewet Verordening Toeristenbelasting 2022 Nota toerisme en recreatie Lingewaard en Overbetuwe 2016 - 2022 Algemeen Toeristenbelasting heffen we voor elke toeristische overnachting in de gemeente Lingewaard. De opbrengsten worden ingezet voor de ontwikkeling van toerisme binnen de gemeente. Concreet is dit opgenomen in de Nota toerisme & recreatie 2016-2022. De uitvoering hiervan vindt in overleg met ondernemers en overige participanten plaats. Bij de vaststelling van het tarief is afgesproken het tarief niet te indexeren. De nieuwe Nota toerisme & recreatie voor de periode 2023-2026 bieden wij in het eerste kwartaal van 2023 aan bij de gemeenteraad. Tarief Het tarief is vanaf 2012 € 1,00 per persoon per nacht.
62
Kostendekking (bedragen x € 1.000) Toeristenbelasting
Taakveld
LASTEN Toerisme / Algemene kosten en subsidies
3.4 Economische promotie
- 97
Toeristische bewegwijzering
3.4 Economische promotie
- 4
Controle toeristenbelasting / perceptiekosten
0.64 Belastingen overig
- 10
Gemeentelijke uren
3.4 Economische promotie
- 35
0.4 Overhead
- 24 - 170
0.64 Belastingen overig
103 103 - 67 60,7%
Overhead Subtotaal Lasten BATEN Opbrengst toeristenbelasting Subtotaal Baten SALDO Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel)
Begroting 2023
Reclamebelasting Beleidskader Artikel 227 van de Gemeentewet Verordening Reclamebelasting 2022 incl. bijlagen Algemeen Reclamebelasting heffen we in de dorpscentra van Bemmel, Huissen en Gendt. De opbrengst hiervan wordt, na aftrek van perceptiekosten, beschikbaar gesteld aan het ondernemersfonds. Tarieven Het tarief is afhankelijk van de locatie en de WOZ-waarde van de vestiging. De voorzitters van de ondernemersverenigingen zitten in het bestuur van Centrum Management Lingewaard (CML). De mogelijkheid tot verhoging van de reclamebelasting (eventueel deels ter financiering van CML, maar ook ter compensatie van eventuele leegstand die gaat ontstaan) is gespreksonderwerp in het CML. Dit kan nog leiden tot tariefswijziging bij vaststelling door de gemeenteraad in december 2022. De voorzitters trekken ook samen op in het bepalen van de tarieven voor 2023.
63
Kostendekking (bedragen x € 1.000) Reclamebelasting
Taakveld
Begroting 2023
LASTEN Bijdrage ondernemersfonds
3.4 Economische promotie
- 91,8
Perceptiekosten
0.64 Belastingen overig
- 1,7
Subtotaal Lasten BATEN Opbrengst reclamebelasting
- 93,5 0.64 Belastingen overig
93,5 93,5
Subtotaal Baten SALDO Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel)
0 100%
BIZ-bijdrage Beleidskader Verordening Bedrijveninvesteringzone Bedrijvenpark Houtakker Bemmel 2021-2025 Algemeen Met ingang van 2021 kennen we de 'Verordening Bedrijveninvesteringzone Bedrijvenpark Houtakker Bemmel 2021-2025'. Zowel de eigenaar als de gebruiker van een WOZ-object (gelegen binnen het aangewezen gebied) betalen een belasting. Deze belasting is vergelijkbaar met de reclamebelasting, waarbij de opbrengst van de belasting, na aftrek van perceptiekosten, aan ‘Stichting Bedrijveninvesteringszone Houtakker’ beschikbaar wordt gesteld. In deze stichting zijn de verschillende ondernemers op de Houtakker verenigd. Het initiatief van de BIZ ligt dan ook bij de ondernemers. De gemeente helpt onder andere met de uitvoering van deze verordening. Tarieven De BIZ-bijdrage is ingesteld voor een periode van vijf jaar (2021 t/m 2025). Kostendekking (bedragen x € 1.000) BIZ-bijdrage
Taakveld
LASTEN Bijdrage ondernemersfonds
3.4 Economische promotie
-25,5
Perceptiekosten
0.64 Belastingen overig
-0,5
Subtotaal Lasten BATEN Opbrengst reclamebelasting
Begroting 2023
- 26,0 0.64 Belastingen overig
Subtotaal Baten
26,0 0 100%
SALDO Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel)
64
Marktgelden Beleidskader Artikel 229, eerste lid, aanhef en onderdelen a en b, van de Gemeentewet Marktverordening gemeente Lingewaard 2018 Verordening Marktgelden 2022 Algemeen Marktgeld wordt geheven van degene die goederen of koopwaren uitstalt tijdens de wekelijkse markt. Het is een recht, geheven voor het gebruik van de openbare grond op het marktterrein, gedurende de tijd dat het markt is. Tarieven De tarieven voor de straatmarkten worden geïndexeerd met 1,9%. Zoals aangekondigd in de Programmabegroting 2022, hebben we in mei 2022 besloten om een gedeelte van de elektriciteitskosten in rekening te brengen voor het innemen van marktstandplaatsen. De lasten en baten maken geen onderdeel uit van deze kostendekking. Kostendekking (bedragen x € 1.000) Straatmarkten
Taakveld
Begroting 2023
LASTEN Kosten markt
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
-6
Gemeentelijke uren Overhead
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen 0.4 Overhead
- 42 - 28 - 76
3.3 Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen
20
Subtotaal Lasten BATEN Marktgelden Subtotaal Baten
20 - 56 26,4%
SALDO Dekkingspercentage (+ = voordeel, - =nadeel)
Leges Beleidskader Legesverordening 2022 incl. bijlagen Algemeen We heffen leges om een gedeelte van onze taken te bekostigen. Deze taken worden in de vorm van een dienst individueel afgenomen door bewoners of bedrijven. In de Legesverordening op grond van artikel 229 van de Gemeentewet is geregeld voor welke diensten leges verschuldigd zijn. Belastingplichtig is degene die de dienst aanvraagt, dan wel degene ten behoeve van wie de dienst is verleend. Voor de Legesverordening nemen wij de modelverordening van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten als basis.
65
Kostendekkingsoverzichten In onderstaande kostendekkingsoverzichten zijn alle ramingen opgenomen die in onze legesverordening voorkomen. Wanneer deze niet in onze legesverordening voorkomen, is hier een waarde van 0 opgenomen. Hierdoor is per hoofdstuk, titel en totaal de mate van kostendekkendheid te zien. De tarieven in de Legesverordening worden met ingang van 2023 verhoogd met het prijsindexcijfer 1,9%. Deze verhoging geldt niet voor de bouw gerelateerde leges voor omgevingsvergunningen die geheven worden met de bouwkosten als grondslag (titel 2). Een stijging van de bouwkosten leidt immers al tot een verhoging van de leges. Bij het schrijven (medio augustus 2022) van onderstaand overzicht waren de financiële consequenties van de invoering Omgevingswet nog niet in beeld gebracht en is geopteerd voor opstelling op basis van de huidige legesverordening. Titel 1 t/m 3 (bedragen x € 1.000)
Lasten
Totaal
Baten
-2.665
Titel 1: Algemene dienstverlening
Lasten
1.892 Baten
Dekkingspercentage 71% Dekkingspercentage
Totaal Titel 1
-668
612
92%
Niet op hoofdstukniveau toegerekende lasten Hoofdstuk 1: Burgerlijke stand Hoofdstuk 2: Reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaart Hoofdstuk 3: Rijbewijzen Hoofdstuk 4: Verstrekkingen uit de basisregistratie personen Hoofdstuk 5: Verstrekkingen uit het Kiezersregister Hoofdstuk 6: Verstrekkingen op grond van Wet bescherming persoonsgegevens (vervallen) Hoofdstuk 7: Bestuursstukken
-3 -59 -175
0 48 178
0% 82% 101%
-142 -5
169 4
120% 69%
0 0
0 0
0 0
0
0
0
Hoofdstuk 8: Vastgoedinformatie Hoofdstuk 9: Overige publiekszaken Hoofdstuk 10: Gemeentearchief Hoofdstuk 11: Huisvestingswet (n.v.t.) Hoofdstuk 12: Leegstandswet Hoofdstuk 13: Gemeentegarantie (n.v.t.) Hoofdstuk 14: Marktstandplaatsen (vervallen)
0 -95 0 0 0 0 0
0 61 0 0 0 0 0
0 64% 0 0 0 0 0
0
0
0
-1 0 -115 -30 -44
1 0 106 21 26
78% 0 93% 70% 59%
Hoofdstuk 15: Winkeltijdenwet (vervallen) Hoofdstuk 16: Kansspelen Hoofdstuk 17: Kinderopvang (n.v.t.) Hoofdstuk 18: Telecommunicatie Hoofdstuk 19: Verkeer en vervoer Hoofdstuk 20: Diversen 66
Titel 2: Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning
Lasten
Totaal Titel 2
Baten
Dekkingspercentage
-1.890
1.271
67%
Niet op hoofdstukniveau toegerekende lasten Hoofdstuk 1: Begripsomschrijvingen Hoofdstuk 2: Vooroverleg/beoordeling conceptaanvraag Hoofdstuk 3: Omgevingsvergunning
-76 -99
0 62
0% 63%
-1.706
1.220
72%
Hoofdstuk 4: Vermindering Hoofdstuk 5: Teruggaaf Hoofdstuk 6: Intrekking omgevingsvergunning
0 0 0
-19 0 0
0% 0 0
Hoofdstuk 7: Wijziging omgevingsvergunning als gevolg van wijziging project Hoofdstuk 8: Bestemmingswijzigingen Hoofdstuk 9: In deze titel niet benoemde beschikkingen of planwijziging
-1
0
23%
-9 0
7 0
85% 0
Titel 3: Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn en niet vallend onder titel 2
Lasten
Baten
Dekkingspercentage
Totaal Titel 3
-107
8
8%
Niet op hoofdstukniveau toegerekende lasten Hoofdstuk 1: Horeca Hoofdstuk 2: Organiseren evenementen
0 -42 -64
0 7 0
n.v.t. 17% 0%
Hoofdstuk 3: Prostitutiebedrijven Hoofdstuk 4: Huisvestingswet 2014 (n.v.t.) Hoofdstuk 5: Marktstandplaatsen Hoofdstuk 6: Winkeltijdenwet
0 0 -1 0
0 0 1 0
0 0 89% 0
Hoofdstuk 7: In deze titel niet benoemde vergunning, ontheffing of andere beschikking
0
0
0
Kwijtschelding gemeentelijke heffingen Beleidskader Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 Kwijtscheldingsregeling gemeentelijke belastingen 2022 Algemeen Wanneer inwoners onoverkomelijke problemen hebben met het voldoen van gemeentelijke belastingen, bestaat de mogelijkheid tot kwijtschelding hiervan. Kwijtschelding is mogelijk voor de
67
afvalstoffenheffing, rioolheffing en voor de eerste hond bij de hondenbelasting. Kwijtschelding van afvalstoffenheffing is alleen mogelijk voor: Het bedrag van het vastrecht. Het bedrag van het aantal containerledigingen of stortingen in een ondergrondse container, met een maximum van 11 ledigingen of 33 stortingen. Het vaste bedrag van de aanslag voor de gebruikers van percelen, waarbij het huishoudelijk afval wordt aangeboden via een bovengrondse verzamelcontainer of op een andere wijze. Of kwijtschelding wordt verleend hangt af van de betalingscapaciteit van belastingschuldigen. Bij de bepaling daarvan houden wij rekening met 100% van de kosten van levensonderhoud zoals die normatief zijn opgenomen in de landelijke richtlijnen voor het kwijtscheldingsbeleid. Natuurlijke personen die een bedrijf of zelfstandig beroep uitoefenen kunnen voor kwijtschelding van de privéaanslag in aanmerking komen. Verenigingen en stichtingen kunnen per definitie geen kwijtschelding aanvragen. Ramingen In de begroting zijn de in de onderstaande tabel genoemde bedragen voor kwijtschelding opgenomen. In de afzonderlijke kostendekkendheidsoverzichten is hier al rekening mee gehouden. Bedragen x € 1.000 Programma
Begroting 2023
LASTEN Kwijtschelding afvalstoffenheffing
6.3 Inkomensregelingen
- 136
Kwijtschelding rioolheffing
6.3 Inkomensregelingen
- 145
Kwijtschelding hondenbelasting
6.3 Inkomensregelingen
-6
Totaal Lasten
- 287
68
Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing De paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft aan welke risico's de gemeente loopt en welke mogelijkheden de gemeente heeft om eventuele risico’s op te vangen.
1. Inleiding Artikel 11 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat gemeenten beleid moeten formuleren over de weerstandscapaciteit en de risico’s. Tweemaal per jaar geven we een oordeel over de toereikendheid van het weerstandsvermogen aan de hand van de op dat moment aanwezige risico's. Dat doen we in de gemeentebegroting en in de jaarstukken.
2. Risico's In deze paragraaf rapporteren we de risico’s die de gemeente loopt. In het onderstaande overzicht met de top 10 risico’s is per risico aangegeven of het een incidenteel of structureel risico (I/S) is. De ontwikkeling van het risico ten opzichte van de programmabegroting 2023 is aangegeven met een pijl.
Nr. 1
Risico Prijsstijgingen
2
Stagnering kavelverkoop
3
Informatiebeveiliging en privacy
4
Schadeclaims
5
Onvoldoende aansluiting BUIGmiddelen met ontwikkeling Lingewaard
6
Armoedebeleid
Omschrijving Type Kans Het risico op S 70prijsstijgingen op 90% producten en met name op energie door de internationale ontwikkelingen. Het risico dat I 50kavelverkoop Bergerden 70% stagneert door een verminderde vraag door externe factoren en PAS-problematiek. Het risico op S 50schendingen van de 70% privacy, datalekken of cyberincidenten en de mogelijke claims daardoor. Het risico op financiele I 50claims van derden ten 70% laste van de gemeente. Het risico dat door S 50faillissementen en 70% inkrimping in het bedrijfsleven meer mensen in de bijstand komen. Het risico dat er S 70vanwege de hoge inflatie 90% en stijgende energiekosten een groter beroep gedaan wordt op onze voorzieningen.
69
Gevolg €500.000 ≤ €1.000.000
Risicoscore ▼/▲ 20 ▼
≥ €1.000.000
20
▲
€500.000 ≤ €1.000.000
16
►
€500.000 ≤ €1.000.000
16
►
€500.000 ≤ €1.000.000
16
▲
€250.000 ≤ €500.000
15
▲
7
Instroom en huisvesting vluchtelingen en statushouders
Het risico dat de huisvesting van vluchtelingen en statushouders meer geld kost dan daarvoor wordt gedekt vanuit het Rijk. 8 Bodemverontreiniging Het risico dat na het brandweerkazerne saneren van de grond Gendt restverontreiniging (PFAS) aanwezig blijft in het gebied met de daarbij behorende afvoerkosten. 9 Planologische Het risico op procedure Bergerden planologische procedures om de beoogde bebouwing toe te staan. 10 Bodemonderzoek Het risico dat bij nieuw archeologie en NGE grondonderzoek extra kosten ontstaan door archeologische vondsten en/of NGE in bouwgrond.
I
7090%
€250.000 ≤ €500.000
15
►
I
7090%
€250.000 ≤ €500.000
15
►
I
3050%
€500.000 ≤ €1.000.000
12
▲
I
5070%
€250.000 ≤ €500.000
12
▲
Uit de Monte Carlo simulatie komt een benodigde weerstandscapaciteit voor de risico’s van € 7.255.685. Toelichting risico’s en beheersmaatregelen De risico’s in de rode en oranje gebieden worden hieronder toegelicht: hoe ontwikkelt een risico zich en welke beheersmaatregelen worden genomen. Prijsstijgingen (▼) In de jaarrekening 2021 gaven wij al aan, dat we door internationale ontwikkelingen worden geconfronteerd met grote prijsstijgingen. In de meicirculaire 2022 hebben we middelen gereserveerd om die prijsstijgingen op te kunnen vangen. Het is nog steeds bijna onmogelijk een goede inschatting te maken van de prijsontwikkelingen. Daarmee kunnen we ook niet aangeven dat de gereserveerde middelen voldoende zijn. Vanwege de reservering in de meicirculaire 2022 kan het risico ten opzichte van de jaarrekening 2021 wel wat naar beneden worden bijgesteld. Daarbij zijn de opgenomen stelposten in deze programmabegroting risicobeperkende maatregelen. Hierdoor wordt de kans op prijsstijgingen niet verkleind, maar de mogelijke financiële gevolgen wel. Stagnering kavelverkoop (▲) De kavelverkoop op Bergerden stagneert mogelijk door een verminderde vraag als gevolg van de problemen van gas- en olietoevoer (als gevolg van de Rusland-boycot). Ook zijn de hypotheek rentes aanzienlijk gestegen in een korte tijd.
Dit zet het verkrijgen van vreemd vermogen onder druk waardoor de kavelverkoop mogelijk stagneert. Daarnaast is veel onduidelijkheid ontstaan als gevolg van de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State d.d. 29 mei 2019 inzake PAS (Programma Aanpak Stikstof). Informatiebeveiliging en privacy (►) Dit risico is onveranderd. Voor de gemeente blijft de kans op digitale inbraak door hackers, virussen en/of gijzelsoftware, ontoereikende, onjuiste of onrechtmatige gegevensverwerking van personen of bij 70
of door datalekken en/of cyberincidenten aanwezig. Hierdoor ontstaan er risico’s voor het bestuur en de organisatie op het gebied van continuïteit en/of kwaliteit en archivering. Of er blijven belemmeringen in de verdere optimalisering van de bedrijfsvoering en dienstverlening bestaan. Het zijn risico’s op het vlak van (maatschappelijk) vertrouwen en aansprakelijkheid, ook in persoonlijke zin, voor bestuurders en risico's van onderzoek door de Autoriteit Persoonsgegevens waaruit bestuursdwang of boetes kunnen voortvloeien. Dit kan zowel een financieel gevolg als mogelijk reputatieschade hebben. Als beheersmaatregelen wordt het als onderwerp opgenomen in het leiderschapsprogramma voor het management, worden er verplichte e-learnings informatiebeveiliging/privacy gevolgd door medewerkers, is beveiligingssoftware en –hardware zoals firewalls en virusscanners geïmplementeerd en vindt netwerkmonitoring en –alarmering plaats. Ook worden voor de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) verplichte risicoanalyses uitgevoerd ten behoeve van de informatieveiligheid. Daarnaast is het accepteren van dergelijke risico's als gevolg van arbeidsmarktkrapte een mogelijkheid. Schadeclaims (►) De kans bestaat dat de gemeente in geschillen met derden te maken krijgt met schadeclaims. Als mogelijke dekking hiervan wordt daarom een bedrag opgenomen in de benodigde weerstandscapaciteit.
Gelet op de positie van de gemeente in gerechtelijke procedures, wordt dit niet nader inhoudelijk onderbouwd. Door dekking voor mogelijke claims op te nemen als risico wordt het bewustzijn en de monitoring als beheersmaatregelen weergegeven. Onvoldoende aansluiting BUIG-middelen met ontwikkeling Lingewaard (▲) Door onvoldoende afname van het aantal uitkeringsgerechtigden Participatiewet versus de lagere toekenning van het budget vanuit het verdeelmodel (BUIG Budget). Om dit risico te beheersen wordt onder meer vanuit de taskforcemaatregelen ingezet op loonkostensubsidie, begeleiding en reintegratiemiddelen. De beheersmaatregelen zijn erop gericht om de verminderde opbrengsten vanuit het Rijk op te vangen door meer mensen te laten uitstromen naar werk. We hebben als gemeente echter niet direct invloed op het verdeelmodel waarmee het Rijk geld toekent aan gemeenten. Armoedebeleid (▲) Vanwege de hoge inflatie en stijgende energiekosten verwachten wij dat er een groter beroep gedaan wordt op onze voorzieningen. De verwachting is, dat wij ons pakket aan voorzieningen hiervoor moeten uitbreiden. Het is nog niet duidelijk in hoeverre wij hiervoor door het rijk gecompenseerd worden. Instroom en huisvesting vluchtelingen en statushouders (►) De opvang en huisvesting van vluchtelingen uit Oekraïne in Lingewaard heeft gevolgen voor de gemeente.
Binnen de gemeente worden vluchtelingen opgevangen in particuliere opvanglocaties (gastgezinnen) en in gemeentelijke opvang locaties. De gemeente is volledig verantwoordelijk voor de opvang van de vluchtelingen. Dit betekent dat wij als gemeente zorg dragen voor onder andere primaire levensbehoeftes, onderwijs, zorg, dagbesteding en onderdak. De realisatie hiervan vraagt een grote personele inzet van zowel de ambtelijke organisatie als van onze lokale samenwerkingspartners, zoals SWL en VluchtelingenWerk. Qua huisvesting richt de gemeente zich op langdurig verblijf in Lingewaard. De gemeentelijke locaties zijn aaneengesloten 3-24 maanden beschikbaar. Een aantal gemeentelijke locaties zijn heringericht voor de huisvesting van vluchtelingen en er komen tijdelijke verblijfunits. De ambtelijke inzet heeft consequenties voor de uitvoering van het coalitieakkoord. Een gedeelte van de kosten die gemaakt worden met de opvang en huisvesting van vluchtelingen wordt vergoed vanuit het Rijk. Omdat nog steeds de benodigde kosten en vergoedingen onzeker zijn, is het als een risico opgenomen. Beheersmaatregelen om het risico te beperken zijn er 71
niet, aangezien we als gemeente de keuze hebben gemaakt vluchtelingen op te nemen en dus daarmee ook de financiële gevolgen. Naast de opvang van vluchtelingen is de gemeente ook verantwoordelijk voor de huisvesting van statushouders. Gezien de enorme druk op de asielketen, is de verwachting dat er extra druk bij gemeentes gaat komen om meer en sneller statushouders te huisvesten. Wanneer het woningaanbod van de woningcorporaties niet toereikend is, moet de gemeente mogelijk extra investeringen doen om deze huisvesting te realiseren. Bodemverontreiniging brandweerkazerne Gendt (►) De sanering van de bekende zoutverontreiniging, afkomstig van de zoutloods op de aangrenzende voormalige werf, staat gepland en begroot voor 2022. Uitgaande van de sloop van de loods blijft een restverontreiniging aanwezig na de sanering in de ondergrond (<3,5 m-mv). Bij de voorbereiding van de sanering is bij verder onderzoek een (nooit eerder geconstateerde) verontreiniging met PFAS aangetroffen. De exacte afvoerkosten van de met PFAS verontreinigde grond kan echter pas definitief worden bepaalt op het moment van afvoer (najaar 2022). Dit hangt samen met regelgeving die nog in ontwikkeling is en de zeer beperkt beschikbare verwerkingscapaciteit.
Reputatierisico's Naast de genoemde risico's met een mogelijk financieel gevolg zijn er ook onderwerpen waarbij schade aan de reputatie van de gemeente mogelijk is. Personeelskrapte Het risico op personeelstekort als gevolg van (vervroegde) pensionering en/of vertrekkende medewerkers is onveranderd. Door het (tijdelijk) wegvallen van personeel en dit moeilijker kunnen opvangen vertragen processen en uitvoeringsprogramma’s. Ook verliezen we kennis, ervaring en netwerken. Het risico is structureel en neemt toe door de vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt.
3. Ontwikkeling risico's Wijzigingen risico’s ten opzichte van de jaarrekening 2021 Ten opzichte van de jaarrekening 2021 zijn er een aantal wijzigingen in de risico’s met een risicoscore van 15 of hoger zichtbaar. Zie hiervoor de beschrijving in de vorige paragrafen. De wijzigingen in de overige risico’s worden hieronder toegelicht.
Het risico met betrekking tot de herverdeling algemene uitkering is vervallen. De herverdeling hebben we in het saldo van de meerjarenbegroting 2023-2026 verwerkt. Planologische risico Bergerden is nieuw. Bebouwing van onbebouwde, nog niet uit gegeven percelen op Bergerden kan belemmerd worden door de mogelijke aanwezigheid van steenuilen. Het risico voor bodemonderzoek archeologie en NGE is vergroo. Door nieuw grondonderzoek op bouwlocaties kunnen extra kosten ontstaan door archeologische vondsten en/of NGE in bouwgrond. De PFAS en stikstof problematiek is nog altijd relevant en leidt tot vertraging in projecten voor woningbouw en infrastructuur. Ondanks dat er al de nodige woningen zijn gerealiseerd, heeft het gevolgen voor de ambitie van woningbouw. Bij de aanleg van maatschappelijk vastgoed, bedrijventerreinen en woonwijken wordt de nieuwbouw aangesloten op het elektriciteitsnet door Alliander. In april 2022 heeft Alliander aangegeven dat er nog maar beperkt capaciteit is op het net. Hierdoor moeten in de nabije toekomst keuzes gemaakt worden wie er voorrang krijgt bij de aansluiting. Hierdoor moeten
72
andere projecten wachten op aansluiting en/of ingebruikneming. Dit blijft in 2023 een probleem. Bij de vaststelling van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs in 2019 zijn alleen de stichtingskosten per project geraamd. De locatie gebonden kosten waren toen nog niet bekend en zijn daarom niet geraamd, maar moeten we wel gaan maken. De beheersmaatregelen zijn beperkt. Een deel van de locatie gebonden kosten valt onder de wettelijke plicht van de gemeente. Deze kunnen we dus niet voorkomen. Een ander deel van deze kosten valt te beheersen door heel kritisch te kijken of ze echt nodig zijn en scherpe bestuurlijke keuzes te maken. Dit vormt in de komende tijd een risico voor de financiering van de vier projecten uit de eerste termijn van het IHP. De Omgevingswet treedt in werking op 1 januari 2023. De wet beoogt onder meer procedures in aantal en omvang te vereenvoudigen. Juridisch is er sprake van een overgangstermijn. In de praktijk betekent dat een transitie naar plannen en procedures volgens de nieuwe wet. Die transitieperiode is nodig voor inwoners, bestuur en organisatie om nieuwe planvormen en procedures zich eigen te maken. Dit is voor transities een normale gang van zaken. In de praktijk zijn niet alle veranderingen in 2023 al doorgevoerd. De landelijke Hervormingsagenda Jeugd wordt eind 2022 opgesteld.
Op dat moment komt er ook duidelijkheid over de extra middelen Jeugdhulp die we als gemeente gaan ontvangen. Inclusief de inverdienopdracht die daaraan gekoppeld is. Het is nog onduidelijk met welke maatregelen het Rijk komt in de Hervormingsagenda. Er bestaat een risico dat de door het Rijk ingestelde beheersmaatregelen overeenkomen met de door ons ingezette beheersmaatregelen. Op basis van de nu beschikbare informatie verwachten we op de lange termijn financieel in de knel te komen.
Uit de Monte Carlo simulatie komt een totaal benodigde weerstandscapaciteit van € 7.255.685. Dit is € 2.549.315 lager dan in de jaarrekening 2021. De belangrijkste reden hiervoor is de verwerking van de herverdeling algemene uitkering in de meerjarenbegroting.
4. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de risico’s die we lopen (de benodigde weerstandscapaciteit) en de financiële middelen die we hebben om de risico’s te dekken (de beschikbare weerstandscapaciteit). Deze relatie noemen we de ratio van het weerstandsvermogen en bedraagt 3,4. De gemeente streeft naar een minimale ratio van 1,0 (raadsbesluit bij nota Risicomanagement & weerstandsvermogen). Ratio weerstandsvermogen Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen Kwalificatie
€ 25.215.000 € 7.255.685 3,4 Uitstekend
In de afgelopen jaren was het verloop van de ratio weerstandsvermogen als volgt:
73
Ratio weerstandvermogen 4
3.4
3.5 3
2.71
3
2.81 2.46
2.24
2.5 2
1.52
1.5 1 0.5 0 Pgb 2020
JR 2019
Pgb 2021
JR 2020
Pgb 2022
JR 2021
Ratio Pgb 2023
5. Financiële kengetallen Financiële kengetallen Gemeenten zijn verplicht om de financiële kengetallen op te nemen in de begroting conform het Besluit Begroting en Verantwoording. De kengetallen geven de financiële positie van onze gemeente weer en maken het mogelijk om deze te vergelijken met die van andere gemeenten. Ook geven ze een beeld van de ontwikkeling van de financiële positie ten opzichte van de begroting 2022 en de jaarstukken 2021. Financiële kengetallen 1.a. Netto schuldquote 1.b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor leningen 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit
Werkelijk 2021 36%
Begroot Begroot Begroot Begroot Begroot 2022 2023 2024 2025 2026 59% 41% 52% 56% 70%
32%
54%
36%
48%
52%
66%
36% 0,49%
28% 0,63%
35% 3,02%
32% 2,90%
30% 3,30%
29% 2,94%
4,95%
1,33%
0,09%
-0,44%
-0,45%
-0,56%
108,25%
113,39% 102,28% 102,28% 102,28% 102,28%
De provincie hanteert bij de beoordeling drie categorieën. Deze sluiten aan bij de landelijk afgesproken signaleringswaarden. Financiële kengetallen 1.a. Netto schuldquote 1.b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor leningen 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie
Gelders gemiddelde 66%
Kengetal Categorie Categorie Categorie Lingewaard A B C 41% <90% 90-130% >130%
58%
36%
<90%
90-130%
>130%
30% 7%
35% 3,02%
>50% <20%
20-50% 20-35%
<20% >35%
4.a Structurele exploitatieruimte Begr 0,93% 0,09% > 0% 0% 4.b Structurele exploitatieruimte MJB 0,35% -0,56% > 0% 0% 5. Belastingcapaciteit 103% 102,28% <95% 95-105% Het Gelders gemiddelde is berekend op basis van de door de gemeenten in hun begroting 2022 opgenomen kengetallen.
74
< 0% < 0% >105%
Categorie A is het minst risicovol en C het meest risicovol. Alhoewel de provincie onze financiële positie beoordeelt aan de hand van de kengetallen, is voor het behouden van preventief toezicht alleen van belang dat de meerjarenbegroting een positief saldo heeft (art. 203 GW). 1 a. Netto schuldquote De netto schuldquote = totale schulden / totale baten (excl. reserves) De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente. Hoe lager het percentage, hoe beter. De netto schuldquote loopt omhoog. Dit wordt vooral veroorzaakt door geplande investeringen en hiervoor benodigde geldleningen. We blijven in categorie A, de minst risicovolle categorie. 1 b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote wordt zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden berekend, omdat er onzekerheid kan bestaan of alle leningen terug worden betaald. Ook hier blijven we in categorie A, de minst risicovolle categorie. 2. De solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio = eigen vermogen / totaal balans De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin onze gemeente in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger het percentage, hoe beter. De solvabiliteit loopt in meerjarig perspectief wat terug. Dit wordt vooral veroorzaakt door geplande investeringen en hiervoor benodigde geldleningen.
De solvabiliteitsratio zit in de middelste categorie. 3. Grondexploitatie Kengetal grondexploitatie = Boekwaarde bouwgrond in exploitatie / totale baten (excl. reserves) Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarde is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Of een hoog of laag percentage gunstig is, is afhankelijk van de markt. Bij een gunstige markt zou een hoog percentage meer winstpotentie kunnen hebben. Het kengetal is kleiner dan 20%. Hierdoor zit Lingewaard in categorie A, de minst risicovolle categorie. 4. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte = het saldo van de structurele baten en lasten + het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves / de totale baten (excl. reserves). Dit kengetal geeft aan welke structurele financiële ruimte de gemeente heeft. We nemen bij de berekening alleen de structurele baten en lasten mee en dus niet de incidentele. Hoe hoger het percentage, hoe beter.
75
We zitten in 2023 in de minst risicovolle categorie en in de volgende jaren in de meest risicovolle categorie. Dit is het gevolg van het nadelige begrotingssaldo in deze jaren. 5. Belastingcapaciteit Belastingcapaciteit = totale woonlasten gemeente Lingewaard / landelijk gemiddelde woonlasten Dit kengetal vergelijkt de totale woonlasten in Lingewaard met het landelijke gemiddelde. De woonlasten zijn de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. We gaan daarbij uit van de woonlasten van meerpersoonshuishoudens. Hoe lager het percentage, hoe beter. In 2022 zijn de gemiddelde woonlasten in Nederland ten opzichte van 2021 behoorlijk toegenomen. Van gemiddeld € 838 in 2021 naar € 929 in 2022. De belastingcapaciteit zat tot 2021 in de hoogste categorie. In 2022 komt de belastingcapaciteit uit in categorie B. Dat wordt veroorzaakt door de stijging van de gemiddelde woonlasten in Nederland en door onze eigen terughoudendheid bij het aanpassen van de gemeentelijke belastingen.
76
Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen De openbare ruimte bepaalt mede hoe aantrekkelijk het is om in Lingewaard te wonen, werken en recreëren. Het coalitieakkoord 2022 – 2026 geeft aan dat we die mooi, groen, gezond en voor iedereen veilig en goed toegankelijk ingericht willen hebben. Het beheer moet voldoen aan het afgesproken kwaliteitsniveau in de beleidsplannen. We investeren in dagelijks onderhoud, (groot)onderhoud en vervangingen. We gebruiken meerjarenprogramma’s voor de uitvoering van groot onderhoud en voor inzicht in toekomstige uitgaven. Leidt dit niet meer tot het minimaal vereiste kwaliteitsniveau, dan vervangen we de voorzieningen. Op dat moment zijn vervangingsinvesteringen noodzakelijk. In deze paragraaf geven we de volgende onderdelen per kapitaalgoed weer: de kaders die we hanteren voor het onderhoud van de openbare ruimte; het actuele onderhoudsniveau; welke werkzaamheden we uit gaan voeren; de financiële consequenties. Naast onze eigen beleidskaders is er een aantal wetten die regels bevatten voor het onderhoud. Bijvoorbeeld het Burgerlijk Wetboek, de Wegenwet of de Arbowet. Het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap doet dit onder meer op het gebied van fysieke toegankelijkheid.
De huidige toegankelijkheidssituatie toetsen we vóór onderhoudswerkzaamheden aan bestaande regels en richtlijnen in onder meer het Bouwbesluit en het Handboek voor Toegankelijkheid. Blijkt dat er aanpassingen of verbeteringen noodzakelijk zijn dan brengen we de financiële consequenties hiervan in beeld. Daarmee doen we ook recht aan de bevindingen van de Rekenkamercommissie uit 2021.
1. Openbaar groen Programma 5. Sport, cultuur en recreatie Beleidskader Groenstructuurplan 2008 de structuur- en beeldbepalende delen van het openbaar groen binnen de bebouwde kom van de kernen zijn hierin beschreven. Beeldkwaliteitsplan Openbaar Groen 2009 beschrijving van de onderhoudsniveaus van openbaar groen. Onderhoudsniveau Het onderhoud is over het algemeen op kwaliteitsniveau B (basis). Voor de centrumgebieden van de kernen is dit hoger. De leeftijd van de beplanting varieert sterk. Verouderde beplanting heeft vaak onvoldoende kwaliteit en is daarmee aanleiding voor selectieve vervanging. Wat doen we in 2023? We maken een planning voor het beoordelen van de kwaliteit van openbaar groen. Via een schouw monitoren we elk jaar in elke kern een deel van het openbaar groen op kwaliteit. We onderzoeken per woonkern de mogelijkheden voor vergroening (kwantiteit) met planten en bomen. In 2023 doen we dit voor de kern Angeren.
77
We voeren aangepast maaibeheer uit om de biodiversiteit in bermen te verhogen en het natuurlijk evenwicht te herstellen. We hebben daarbij specifieke aandacht voor het behoud van insecten waaronder bijen en vlinders. We starten met biodivers maaien van gazons. Dit als resultaat van de in 2022 uitgevoerde proef. We creëren meer diversiteit in onze plantvakken en bomenareaal. We blijven sterk inzetten op de sociale paragraaf in het groenonderhoud. We geven ruim vijftig mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een duurzame werkplek in het groenonderhoud. We snoeien knotbomen gefaseerd ter bevordering van voedselvoorraden voor insecten. We geven uitvoering aan de intentie uit het coalitieakkoord om voor elk kind dat in onze gemeente wordt geboren een boom te planten. Dit doen we in de vorm van een tiny forest. We zijn in overleg over een geschikte locatie en samenwerking met lokale partijen in het beheer.
Financieel In programma 5, onder 'Wat mag het kosten?' staan de lasten en baten voor het onderhoud van openbaar groen. Het reguliere onderhoud aan openbaar groen en bomen bekostigen we uit de exploitatiebudgetten. Voor vervanging van groen en bomen investeren we jaarlijks € 115.000. We activeren deze investering (rente en afschrijving). Daarnaast zijn er voor verbetering en compensatie van openbaar groen middelen uit het Groenfonds beschikbaar. De budgetten en investeringen zijn ook de komende jaren voldoende om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behouden.
2. Wegen Programma 2. Verkeer, vervoer en waterstaat Beleidskader Beleidsplan wegverhardingen 2017 beschrijft de kaders voor onderhoud en vervanging van verhardingen. Onkruidbestrijdingsplan 2009 beschrijft de kaders voor niet-chemische onkruidbestrijding op verhardingen en in plantsoenen. Onderhoudsniveau Het onderhoud is over het algemeen op kwaliteitsniveau B. Voor de centrumgebieden van de kernen is dit hoger. Wat doen we in 2023 We voeren groot onderhoud van asfaltverhardingen uit aan (delen van): o Ressesensestraat in Ressen fietspad en rijbaan; o Stadsdam Huissen fietsstroken en rijbaan; o Zilverkamp Huissen achterpaden door de wijk; o Bredestraat Huissen tussen Muntstraat en Hoeve; o Huismanstraat/Stadswal Huissen rotonde; o Herckenrathweg Bemmel delen rijbaan; o Groenestraat Bemmel delen rijbaan. 78
We voeren groot onderhoud van elementenverhardingen uit aan (delen van): o Koelhuisstraat Huissen rijbaan en voetpad; o Viermorgen Bemmel rijbaan en voetpad; o Windroos Gendt rijbaan en voetpad; o Vestiging Huissen rijbaan en voetpad; o Lidwina Bemmel rijbaan en voetpad; o Hofmeesterij Huissen rijbaan en voetpad; o De Houtakker Bemmel rijbaan; o Remisestraat Bemmel rijbaan; o Dijkstraat Bemmel voetpad; o Steenakker Gendt fietspaden; o De Timp Bemmel rijbaan en voetpad.
Financieel In programma 2, onder 'Wat mag het kosten?' staan de lasten en baten voor onderhoud wegen. Naast de exploitatiebudgetten zijn middelen uit de voorziening onderhoud wegen beschikbaar. Daarmee bekostigen we de uitgaven voor groot onderhoud.
3. Riolering en water Programma 7. Volksgezondheid en milieu Beleidskader Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2017-2021 bevat de beleidsvoornemens en (bijbehorende) maatregelen voor inzameling, transport en (lokale) verwerking van stedelijk afval-, hemel- en grondwater in onze gemeente. Waterwet bevat zorgplicht voor het inzamelen en verwerken van hemelwater; richt zich onder andere op het voorkomen van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand; bevat bekostigingssysteem (verbrede rioolheffing) voor kosten die voortvloeien uit de zorgplicht. Wet Milieubeheer bevat verplichting tot het inzamelen en transporten van stedelijk afvalwater. Onderhoudsniveau De kwaliteit van het onderhoudsniveau van onze riolering is B (GRP 2017-2022). Dat wil zeggen dat de (technische) voorzieningen in deugdelijke staat zijn, het afvalwater ongehinderd kan afstromen en de rioolgemalen bedrijfszeker zijn. Wat doen we in 2023? Bij groot onderhoud beperken we de overlast voor inwoners tot een minimum. Dat doen we door het vervangen van de riolering zo veel mogelijk te combineren met het groot onderhoud aan wegen. We vervangen de bestaande riolering en brengen verbeteringen aan tegen wateroverlast in Huissen en Haalderen, op de volgende locaties: Sandershof Bemmel (uitvoering); Hofsteestraat Haalderen (uitvoering); 79
Korte Loostraat Huissen (uitvoering, na afronding nieuwbouw); De wijk Klappenburg in Bemmel (voorbereiding en start uitvoering); Vleumingen Gendt (voorbereiding). We voeren klein onderhoud uit na kwaliteitsinspecties of meldingen. We onderhouden en vervangen pompen en gemalen. Een extern gespecialiseerd bedrijf onderhoudt het grondwatermeetnet.
Financieel In programma 7, onder 'Wat mag het kosten?' staan de lasten en baten voor algemeen rioolbeheer en riolering en waterzuivering (GRP). Het reguliere onderhoud aan de riolering en de gemalen bekostigen we uit de exploitatiebudgetten. We activeren vervangingen en verbeteringen van het rioolstelsel (rente en afschrijving). Het totaal aan kosten in het GRP is in balans met de opbrengst uit de rioolheffing.
4. Gebouwen Programma 5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal Domein 7. Volksgezondheid en milieu 9. Bestuur en ondersteuning Beleidskader Beleidsplan Gebouwd Vastgoed 2016 minimaal kwaliteitsniveau om de gebouwen in stand te houden, voor de functie en/of het gebruik, en het behoud van de bedrijfseconomische (vastgoed)waarde. Contourennota Accommodatie- en Vastgoedbeleid 2019 relatie tussen de strategische doelen die de gemeente heeft en de manier waarop het maatschappelijk vastgoed gebruikt wordt om die doelen te bereiken. In 2023 actualiseren we het beleidsplan Gebouwd vastgoed 2016. Onderhoudsniveau De huidige onderhoudstoestand van de gemeentelijke gebouwen, bouwwerken en de technische installaties is redelijk tot goed. Ze voldoen aan het minimale kwaliteitsniveau 3 (basis). Incidenteel kan de conditiescore van een bouwonderdeel onder de norm komen. Oorzaak hiervan is de (plan)ontwikkeling rondom deze gebouwen of locatie. De veiligheid, functionaliteit en de wind- en waterdichtheid blijft gegarandeerd. Wat doen we in 2023? We voeren regulier en planmatig onderhoud uit op basis van het nader uit te werken OnderhoudJaarPlan (OJP) 2023. Onder andere: Sporthal De Bongerd in Bemmel, renovatie neerlaatbaar wandsysteem sportzaal; Tabakschuur in Bemmel, onderhoud pannenbedekking; SV Angeren, onderhoud kleedkamers en clubgebouw.
Uitrol accommodatie- en vastgoedbeleid: We breiden het SKC De Leemhof in Gendt uit om ruimte te bieden aan nieuwe maatschappelijke gebruikers, waaronder de bibliotheek en gebruikers uit Villa Ganita. Ook 80
maken we SKC De Leemhof energieneutraal en toegankelijk op het hoogste niveau. Ná realisatie van de uitbreiding verkopen we Villa Ganita in Gendt. We werken de principerichting van het maatschappelijk accommodatieplan voor Huissen uit. Een multifunctionele accommodatie in het centrum en een nieuwe sporthal bij De Blauwenburcht komen daarin aan de orde. We werken de voorkeursvariant van het maatschappelijk accommodatieplan voor Haalderen uit naar een uitvoeringsplan. We starten met het maatschappelijke accommodatieplan Bemmel en komen met een planning voor de accommodatieplannen Doornenburg en Angeren. We implementeren fasegewijs geharmoniseerde huur- en exploitatietarieven voor de binnenen buitensport en de maatschappelijke accommodaties. We stellen een beleidsplan buitensportvelden (harmonisatie en uniformering buitensportaccommodaties) op. We verbeteren gefaseerd de fysieke toegankelijkheid van onze accommodaties volgens het landelijke keurmerk en de internationale standaard (VN-Verdrag Handicap). Zie ook de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen onder Gebouwen.
Financieel Onder 'Wat mag het kosten?', in de programma's 5, 6, 7 en 9, hebben we de lasten en baten voor onderhoud gebouwen opgenomen. Naast de exploitatiebudgetten zijn middelen uit de voorziening onderhoud gebouwen beschikbaar voor planmatig onderhoud. De voorziening is toereikend om de kosten voor planmatig onderhoud te dekken.
5. Openbare verlichting Programma 2. Verkeer, vervoer en waterstaat Beleidskader Beleidsplan openbare verlichting 2021 de wijze waar op we onze openbare verlichting duurzaam in stand houden. Wet informatie-uitwisseling Boven -en Ondergrondse Netten (WIBON) registratie van alle ondergrondse voorzieningen bij het kadaster. Onderhoudsniveau Het onderhoud is op kwaliteitsniveau B. Door het vervangen van de oude armaturen daalt het energieverbruik. Het aantal armaturen met led-verlichting was medio 2022 ruim 50%. Wat doen we in 2023 We gaan door met de vervanging van armaturen naar ledverlichting; In de wijken in Gendt waar nog geen ledverlichting is, gaan we deze aanbrengen; In het centrum van Bemmel voorzien we de bestaande armaturen van een led binnenwerk; In Bemmel in de omgeving Klappenburg en Boswei plaatsen we nieuwe led armaturen; In de wijk Kampstuk in Huissen plaatsen we nieuwe led armaturen. Financieel In programma 2, onder 'Wat mag het kosten?' staan de lasten en baten voor onderhoud openbare verlichting. Uit het jaarlijks exploitatiebudget dekken we de kosten voor onderhoud en energie.
81
Er zijn geen middelen beschikbaar voor de structurele vervanging van armaturen (door LED) en lichtmasten.
6. Civieltechnische kunstwerken Programma 2. Verkeer, vervoer en waterstaat Beleidskader Beheerplan Civieltechnische Kunstwerken 2021 kaders voor onderhoud en vervanging van kunstwerken. Onderhoudsniveau Het onderhoud is over het algemeen op kwaliteitsniveau B voor de kunstwerken die een leeftijd van maximaal 25 jaar hebben. De oudere kunstwerken hebben het kwaliteitsniveau C. Dit zijn veel constructies uit de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw. Wat doen we in 2023? We voeren groot en klein onderhoud uit aan: brug Rietkamp in Huissen met vervanging van de dek-planken door kunststof; bruggen Plakselaan en De Ward met vervanging van de dek-planken door kunststof; voegwerk herstellen aan keermuur of brug / duiker aan de Kloosterplaats en Ds Israelstraat in Bemmel en de Laurenburg en Waterkant in Huissen; vervanging van de beschoeiing aan de waterkant langs de Plakselaan en Bonenkamp in Bemmel; herstel en vervanging van de fietsbrug in het pad langs de toegangsweg naar het Looveer in Huissen. Financieel In programma 2, onder 'Wat mag het kosten?' staan de lasten en baten voor onderhoud civieltechnische kunstwerken.
Naast het exploitatiebudget zijn middelen uit de voorziening onderhoud civieltechnische kunstwerken beschikbaar voor groot onderhoud en uit de bestemmingsreserve voor vervangingsinvesteringen De voorziening en bestemmingsreserve zijn toereikend om de kosten voor planmatig onderhoud en vervanging te dekken.
7. Speeltoestellen/-tuinen Programma 5. Sport, cultuur en recreatie Beleidskader Beleidsplan spelen (2019) kaders om de speelruimte uitnodigend en uitdagend te maken voor alle doelgroepen van jong tot oud. Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS) veiligheidsvoorschriften voor speeltoestellen op en de inrichting van formele speelplekken.
82
Onderhoudsniveau De speelplekken en toestellen zijn veilig en voldoen aan het kwaliteitsniveau B. Wat doen we in 2023 We voeren de jaarlijkse controle- en onderhoudscyclus uit om te bepalen of onderdelen nog veilig zijn; We geven uitvoering aan de uitkomsten van de speeltoestelinspectie (vervangen/vernieuwen toestellen); We gaan verder met de verbetering van de speelvoorziening aan de Tuinlaan in Bemmel; We herstellen en verbeteren de speelvoorzieningen en speelaanleidingen op de Blauwe Wig in de wijk Loovelden Huissen. Bij alle aanpassingen in de speelruimte hebben we aandacht voor ‘circulaire speelruimte’ en klimaatadaptatie. Ook anticiperen we op de dorps- en wijkontwikkelingsplannen. Financieel In programma 5, onder 'Wat mag het kosten?' staan de lasten en baten voor onderhoud speeltoestellen en speeltuinen. Het reguliere onderhoud bekostigen we uit het exploitatiebudget. Voor vervanging en verbetering investeren we jaarlijks € 50.000. We activeren (rente en afschrijving) de investering en de kapitaallasten bekostigen we uit het exploitatiebudget. De budgetten en investeringen zijn ook de komende jaren voldoende om het vastgestelde kwaliteitsniveau te behouden.
83
Paragraaf 4 Financiering Inleiding De Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) stelt regels voor het financieringsgedrag van decentrale overheden. Hierbij gaat het om regels voor de treasury: het beheersen van financiële risico's op aangetrokken en uitgezette middelen. De uitvoering van de treasuryfunctie vereist snelle beslissingen in een complexe geld- en kapitaalmarkt.
Financiering Financieringspositie In de begroting 2022 gingen wij ervan uit dat in de loop van 2022 een geldlening van € 10 miljoen werd aangetrokken. De naweeën van corona zorgen ervoor dat investeringen en projecten in de tijd naar achteren schuiven en later gereed zijn. Hierdoor was het niet noodzakelijk om in 2022 een geldlening af te sluiten. In de loop van 2022 begon de rente op langlopende geldleningen te stijgen. Op basis van de liquiditeitenplanning is besloten om al in 2022 contracten af te sluiten voor de in de komende jaren op te nemen geldleningen. Hiermee is het risico op een verdere rentestijging afgedekt We hebben een drietal geldleningen afgesloten met uitgestelde storting in de jaren 2023, 2024 en 2025. Op basis van de huidige liquiditeitenplanning is het niet waarschijnlijk dat we in 2023 aanvullende financiering nodig hebben. Leningenportefeuille Uit het volgende overzicht blijkt dat door het afsluiten van een nieuwe langlopende geldlening van € 10 miljoen met een rentepercentage van 1,69% en de reguliere aflossingen in 2023 het gemiddeld rentepercentage afneemt met 0,39%.
84
Algemene ontwikkelingen Intern Op 13 december 2018 heeft de raad het Treasurystatuut Gemeente Lingewaard 2018 vastgesteld. In dit statuut zijn de spelregels rond de treasuryfunctie vastgelegd. We gaan uit van een laag risicoprofiel. Extern Onze rentevisie is als volgt: 2022
2023
2024
Kapitaalmarktrente (lang)
1,7%
1,9%
2,0%
Geldmarktrente (kort)
0,2%
1,3%
1,5%
Bij het bepalen van de rentevisie richten wij ons op de verwachtingen van een aantal grote banken. Ten opzichte van de begroting 2022 is de rentevisie wel een stuk hoger. De extreem hoge inflatie zorgt ervoor dat de Europese Centrale Bank (ECB) nu toch echt de voet op de rem aan het zetten is om de economie wat af te koelen en hierdoor de inflatie hopelijk wat in te dammen. Dit doen ze door de rente te verhogen. Op 21 juli is de rente met 0,5% verhoogt en de verwachting is dat er in 2022 nog een paar verhogingen volgen.
Risicobeheer Voor de toetsing van het renterisico heeft de overheid twee instrumenten gedefinieerd, namelijk de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Kasgeldlimiet per 01-01-2023 De kasgeldlimiet geeft aan hoeveel de gemeente kort mag financieren. De toegestane kasgeldlimiet bedraagt 8,5% van het begrotingstotaal van het lopende jaar naar de stand per 1 januari. De uitgaven in de programma's bedragen afgerond € 118.000.000 (exclusief toevoegingen en onttrekkingen aan reserves). De kasgeldlimiet voor 2022 bedraagt dan € 10.030.000. Renterisiconorm en renterisico's op de vaste schuld per 01-01-2023 De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering te beheersen. Het renterisico is het gevaar van ongewenste veranderingen van de (financiële) resultaten van de gemeente door rentewijzigingen. De renterisiconorm houdt in, dat de jaarlijks verplichte aflossingen en renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het jaar. Het renterisico op de vaste schuld blijft onder de renterisiconorm, zowel in 2023 als tijdens het hele meerjarenperspectief. Bij het opnemen van nieuwe langlopende geldleningen wordt in ieder geval met deze norm rekening gehouden, zodat deze norm ook in de toekomst niet overschreden wordt.
Op basis van de huidige inzichten is er, naast de in 2022 afgesloten geldlening voor 2023, geen aanvullende financiering in 2023 nodig. Door bijvoorbeeld onvoorziene nieuwe investeringen en aanhoudende hoge inflatie kan het zijn dat er toch nog aanvullende financiering nodig is. De inschatting is dat in die situatie voor maximaal € 10 miljoen aan aanvullende financiering moet worden aangetrokken.
85
(Bedragen x EUR 1.000) 2023 Renterisico op vaste schuld
2024
2025
2026
budget budget budget budget
1a. Renteherziening op vaste schuld o/g
0
0
0
0
1b. Renteherziening op vaste schuld u/g
0
0
0
0
2. Netto renteherziening op vaste schuld (1a - 1b)
0
0
0
0
10.000 10.000
5.000
0
0
0
0
4. Netto nieuw aangetrokken vaste schuld (3a - 3b)
10.000 10.000
5.000
0
5. Betaalde aflossingen
2.636
2.636
2.636
2.881
6. Herfinanciering (laagste van 4 en 5)
2.636
2.636
2.636
0
7. Renterisico op vaste schuld (2 + 6)
2.636
2.636
2.636
0
3a. Nieuw aangetrokken vaste schuld (o/g) 3b. Nieuw verstrekte lange leningen (u/g)
0
Renterisiconorm 8. Begrotingstotaal per 1 januari
118.000 121.000 125.000 122.000
9. Het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage 10. Renterisiconorm
20%
20%
20%
20%
23.600 24.200 25.000 24.400
Toets Renterisiconorm 10. Renterisiconorm