CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

495298 Programmabegroting 2023 Lingewaard

Raadsvergadering 10 november 2022, gemeente LingewaardBij agendapunt: Begroting 202331.113 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Programmabegroting 2023 Gemeente Lingewaard

1

INHOUDSOPGAVE

Algemeen ................................................................................................................................................4 Aanbiedingsbrief ..................................................................................................................................4 Financiën .............................................................................................................................................6 Financiële resultaten 2023 - 2026........................................................................................................6 Van Kaderbrief naar begroting 2023....................................................................................................7 Verloop stelpost prijsstijging ..............................................................................................................12 Uitwerking Coalitieakkoord ................................................................................................................12 2023 in één oogopslag.......................................................................................................................16 Leeswijzer ..........................................................................................................................................18 De programma's

....................................................................................................................................19 1. Veiligheid .......................................................................................................................................19 2. Verkeer, vervoer en waterstaat......................................................................................................21 3. Economie .......................................................................................................................................25 4. Onderwijs .......................................................................................................................................29 5. Sport, cultuur en recreatie..............................................................................................................32 6. Sociaal domein ..............................................................................................................................36 7. Volksgezondheid en milieu ............................................................................................................41 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing..................................................45 9.

Bestuur en ondersteuning..............................................................................................................50 De paragrafen........................................................................................................................................55 Paragraaf 1 Lokale heffingen.............................................................................................................55 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing....................................................................69 Paragraaf 3 Onderhoud kapitaalgoederen.........................................................................................77 Paragraaf 4 Financiering....................................................................................................................84 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ...............................................................................................................89 Paragraaf 6 Verbonden partijen.........................................................................................................95 Paragraaf 7 Grondbeleid..................................................................................................................106 Paragraaf 8 Duurzaamheid..............................................................................................................110

Financiële overzichten.........................................................................................................................120 Algemene dekkingsmiddelen, vennootschapsbelasting en onvoorzien...........................................120 Overhead .........................................................................................................................................122 2

Investeringsplan 2023 - 2026...........................................................................................................123 Meerjarenbegroting 2023-2026........................................................................................................125 Reserves en voorzieningen .............................................................................................................127 Incidentele baten en lasten ..............................................................................................................131 Structurele mutaties reserves ..........................................................................................................132 Prognose balans ..............................................................................................................................133 EMU-saldo .......................................................................................................................................134 Autorisatie investeringsbudgetten....................................................................................................135

Bijlagen................................................................................................................................................136 Samenstelling gemeentebestuur .....................................................................................................136 Kerngegevens..................................................................................................................................138 Beleidsindicatoren............................................................................................................................139

3

Algemeen Aanbiedingsbrief Beste leden van de raad, Voor u ligt de begroting 2023 van de gemeente Lingewaard, de eerste van het nieuwe college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en behandelen van deze begroting doen we in onzekere tijden. We voelen in de afgelopen maanden de effecten van de oorlog in Oekraïne doorwerken in onze samenleving. De kosten voor het levensonderhoud van onze inwoners stijgen sterk. Over de gehele linie hebben we te maken met een ongekend hoge inflatie. De effecten daarvan werken door in onze begroting en zorgen voor een onzeker financieel perspectief. Daarnaast zien we dat de financiële koers van de Rijksoverheid onvoldoende dekking biedt voor een meerjarige sluitende begroting. Vanaf 2026 weten we dat er een flinke terugval zal zijn. Dat vraagt van ons als gemeente terughoudendheid in deze onzekere tijden. Het is, juist nu, niet opportuun om grote investeringsrisico’s te nemen. Coalitieakkoord In mei 2022 legden wij met elkaar onze ambities vast in het coalitieakkoord Samen kunnen wij veel aan. Hierin gaven de formerende partijen aan hoe de grote maatschappelijke uitdagingen waar wij als lokale overheid voor staan, tegemoet te treden. Denk hierbij aan het creëren van betaalbare en goede woningen voor alle inwoners, het tegengaan van klimaatverandering of het vergroten van de leefbaarheid in onze kernen.

Op 25 mei 2022 heeft de raad met dit programma ingestemd. In deze begroting ziet u hoe wij als college binnen onze programma’s invulling geven aan deze ambities. Een aantal grote maatschappelijke opgaven uit het akkoord, zoals onderwijshuisvesting, accommodaties en onze mobiliteitsopgaven, vraagt in de komende jaren extra investeringen. In de komende periode moeten we keuzes moeten maken om binnen de begroting ruimte te vinden om deze investeringen te kunnen doen. Extra druk op uitvoering Naast de ambities uit het coalitieakkoord zien we ook hoe er extra druk is ontstaan op de uitvoering van staand beleid. De Omgevingswet lijkt, ondanks alle onzekerheden, op 1 januari 2023 in werking te treden. Binnen het Sociaal Domein staan we blijvend voor grote inhoudelijke, demografische en financiële uitdagingen. De urgentie van het tegengaan van klimaatverandering werd ook deze zomer weer extra onderstreept. De noodzakelijke huisvesting van statushouders en de druk op de opvang van vluchtelingen vraagt van ons extra inzet. Bij dit alles helpt het niet dat de arbeidsmarkt steeds krapper wordt. Bovendien stromen door vergrijzing de komende jaren veel medewerkers uit. Het vinden én behouden van gekwalificeerde mensen vraagt extra inspanning van ons. Daarom werkt het college komend jaar aan prioritering in zowel het sociale als het fysieke domein. We gaan dit samen met de raad doen.

Financiële positie In de afgelopen jaren is hard gewerkt om de gemeente financieel gezond te krijgen. Mede omdat de financiering vanuit het Rijk vanaf 2026 extra onder druk staat, blijft het voeren van een gezond financieel beleid een belangrijk aandachtspunt. Onze reservepositie is solide, maar binnen de begroting is zeer beperkt ruimte om extra structurele lasten op te vangen of kapitaallasten te dragen. Omdat onze belastingruimte beperkt is hebben we weinig knoppen om aan te draaien. Daarom 4

moeten we de komende periode structurele keuzes maken. Het vraagt inzet en creativiteit waar het gaat om verwerven van extra middelen of het verminderen van kosten door het slim combineren van projecten. Ondanks de verslechterde financiële positie van de gemeente zelf, kiezen wij ervoor om de tarieven van de gemeentelijke belastingen enkel te verhogen met een prijsindex van 1,9%. Financieel resultaat en risico’s De begroting 2023 laat komend jaar een positief resultaat zien van € 115.000. Dit is een sluitende begroting in het kader van het toezicht door de provincie. De weerstandsratio stijgt in 2023 naar 3,4 (was 3,00 in 2022), met name omdat risico’s zijn verwerkt in de lopende begroting. Zo is de herverdeling van het gemeentefonds bijvoorbeeld verwerkt in de actuele meerjarencijfers. Daarmee komt het als afzonderlijk risico binnen de paragraaf weerstandsvermogen te vervallen. Een ratio van 3,4 geeft aan dat onze algemene reserve de komende jaren robuust genoeg is om de voorziene risico’s af te dekken. Echter, zoals gezegd, zien wij forse prijsstijgingen binnen de totale economie. Dat maakt dat het op dit moment erg lastig is om goed in te kunnen schatten in hoeverre onze budgetten toereikend zijn. Of met welke incidentele en/of structurele verhogingen we rekening moeten houden.

Mede daarom is ervoor gekozen om slechts die stijgingen in de begroting 2023 te verwerken die gebaseerd zijn op onderliggende contractafspraken. Voor de overige nog te verwachten stijgingen gedurende de komende jaren is een stelpost opgenomen. Afsluiting Voor u ligt een sluitende begroting voor 2023. Ons financiële beleid van de afgelopen jaren zorgt ervoor dat we risico’s kunnen opvangen. Tegelijkertijd is onze structurele investeringsruimte beperkt. We moeten keuzes maken om nieuwe investeringen mogelijk te maken. De huidige maatschappelijke ontwikkelingen zorgen bovendien voor zoveel onzekerheid dat het onverstandig is nu grote financiële risico’s te nemen. Samen met onze inwoners werken we de komende jaren verder aan een aantrekkelijk en leefbaar Lingewaard. Daarvoor ligt er een goede basis. Wij zijn ervan overtuigd dat we de grote uitdagingen die op ons afkomen samen aankunnen. Lingewaard, 4 oktober 2022 Burgemeester en wethouders

5

Financiën

Financiële resultaten 2023 - 2026 In juli 2022 heeft u de kaderbrief 2023 vastgesteld Hierin schetsten wij een meerjarenperspectief voor de jaren 2023 tot en met 2026. Daarna hebben zich vanzelfsprekend nog ontwikkelingen voorgedaan. Verder is het bestaande beleid geactualiseerd en heeft de turap 2022 een aantal financieel structurele effecten. Als gevolg hiervan wijken de nu gepresenteerde resultaten af van de informatie in de kaderbrief. Dit leidt tot de volgende actuele cijfers: (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Saldo meerjarenbegroting 2023-2026

115 V

-769 N

-763 N

-935 N

Om te beoordelen of sprake is van een structureel sluitende meerjarenbegroting corrigeren we de bovenstaande cijfers met de incidentele baten en lasten. Het structurele saldo van de meerjarenbegroting 2023-2026 wordt dan: (bedragen x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Saldo meerjarenbegroting 2023-2026 Te corrigeren voor: Incidentele lasten Incidentele baten Af: Saldo incidentele baten en lasten

115 V

-769 N

-763 N

-935 N

-559 N 566 V 7 V

-299 N 64 V -235 N

-266 N 64 V -202 N

-262 N

Structurele saldo meerjarenbegroting 2023-2026

108 V

-534 N

-561 N

-673 N

6

-262 N

Van Kaderbrief naar begroting 2023 Meerjarenbegroting 2023-2026

2023

2024

2025

2026

Meerjarenperspectief Kaderbrief 2023

864 V

-491 N

-647 N -1.918 N

Structurele ontwikkelingen Turap 2022

-231 N

-231 N

-231 N

-231 N

Actualisatie bestaand beleid Actualisatie personeelskosten Kapitaallasten WMO-begeleiding WMO-hulpmiddelen Zorg in natura Jeugd Regionale begroting Jeugdzorg Rijbewijzen en reisdocumenten Areaaluitbreiding onderhoud vastgoed Verkiezingen Onroerende zaakbelasting Leges grafrechten Overige personele kosten Diversen Totaal Actualisatie bestaand beleid

-338 N 455 V 188 V -137 N -51 N -60 N -82 N -65 N -20 N -58 N -35 N -78 N -78 N -359 N

-366 498 188 -239 -51 -60 -65 -20 -58 -35 -78 -77 -363

N V V N N N V N N N N N N N

-447 843 188 -239 -51 -60 -65 -107 -58 -35 -78 -59 -168

N V V N N N V N N N N N N N

-500 N 702 V 188 V -239 N -51 N -60 N - V -65 N -107 N 253 V -35 N -78 N -68 N -60 N

Jeugdzorg Extra middelen Hervormingsagenda Jeugd Taakstelling hervormingsagenda jeugd Totaal Jeugdzorg

-

V V V V

415 415

V V V V

382 382

V V V V

264 V -727 N 463 V - V

Bevriezing opschalingskorting 2026

- V

-

V

-

V

1.373 V

Uitwerking Coalitieakkoord

-160 N

-100 N

-100 N

-100 N

SALDO Meerjarenbegroting 2023 - 2026

115 V

-769 N

-763 N

-935 N

Structurele ontwikkelingen Turap 2022 De volgende posten zijn in de tussentijdse rapportage 2022 structureel bijgesteld: Onderhoud wegen € 90.000 (N), verzekering onderwijshuisvesting € 73.600 (N) en geneeskundige behandeling € 67.000 (N). Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de Turap 2022 zelf.

7

Actualisatie bestaand beleid Actualisatie personeelskosten We actualiseren jaarlijks de salarislasten. Daarbij houden we onder andere rekening met verwachtte Cao-afspraken. Door ontwikkelingen in de arbeidsmarkt en de vergrijzing binnen onze organisatie moeten we de personeelskosten ophogen. Ook wij ervaren de gevolgen van krapte op de arbeidsmarkt. We zien dat de arbeidsmobiliteit sterk toeneemt. Het is lastiger om goede medewerkers te vinden en te behouden. Daarbij komt dat er in de komende jaren veel medewerkers door leeftijd uitstromen. Tot nu toe zijn de kosten die hiermee gepaard gaan opgevangen binnen het bestaande personeelsbudget. Dat is niet langer houdbaar. De extra verhoging van personeelskosten bestaat uit de volgende onderdelen: 

Duurzame inzetbaarheid: om medewerkers langer (gezond) voor de organisatie te behouden hebben we een paar jaar geleden het generatiepact ingevoerd zonder hiervoor extra budget beschikbaar te stellen. Deze kosten financieren we tot nu toe uit de salariskosten. Het generatiepact wordt omgezet naar een regeling om de inzetbaarheid van alle medewerkers te verhogen. Hiervoor wordt een structureel budget opgenomen. Marktconform belonen: we zien dat we op verschillende fronten niet marktconform belonen (beleid, advies en projecten, management en een aantal ondersteunende functies). De afgelopen jaren is deze scheve situatie opgevangen met het toekennen van arbeidsmarkttoelagen. Deze toelagen worden vanuit het salarisbudget bekostigd en gaan ten koste van formatieruimte. De marktconforme beloning wordt nu structureel in de begroting opgenomen.

Kapitaallasten Het voordeel komt met name doordat de data van gereedkomen van de onderdelen van het integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP) opschuiven naar achteren. Hierdoor vervalt onder andere in 2026 € 740.000 aan lasten. Deze zullen in 2027 terug gaan komen. Bij alle IHP projecten werden geplande fysieke activiteiten regelmatig uitgesteld door wijzigende COVID-19 maatregelen of door ziekte van deelnemers. Daarnaast zijn er verschillende factoren aan te wijzen die binnen de projecten tot vertraging hebben geleid. WMO-begeleiding In de Turap 2022 is reeds melding gemaakt van een onderbesteding op de kosten van WMO begeleiding in het jaar 2022. Met name de inzet van het product dagbesteding blijft achter bij de prognose. We weten nog niet precies hoe dit beeld zich verder ontwikkelt, maar wij achten het verantwoord om structureel € 90.000 af te ramen. Daarmee realiseren wij de bezuinigingsopdracht vanuit de taskforce. Verder blijkt de post PGB begeleiding structureel te kunnen worden verlaagd met € 188.000. WMO-hulpmiddelen In 2020 hebben we de hulpmiddelen opnieuw aanbesteed. We zijn daarbij van koop naar huur gegaan. De opbrengsten van de verkoop van de hulpmiddelen zijn ondergebracht in de bestemmingsreserve hulpmiddelen. De aanbesteding heeft een marktconforme prijsstijging met zich meegebracht. In de Turap 2022 is melding gemaakt van deze financiële ontwikkelingen.

We zijn dan ook genoodzaakt om deze budgetten structureel te verhogen met een bedrag van € 239.000. Voor 2023 kan dit nadelig effect worden gedempt door de inzet van het restantsaldo van de bestemmingsreserve WMO hulpmiddelen ad € 101.800.

8

Zorg in natura Jeugd Op basis van de huidige inzichten fluctueren de kosten voor de inzet van maatwerkvoorzieningen Jeugdzorg sterk. De grootste stijging is te zien in de landelijk gespecialiseerde jeugdzorg met intensieve behandeltrajecten. Een structurele verhoging van de budgetten met per saldo € 51.000 afgerond is dan ook noodzakelijk. Regionale begroting jeugdzorg Op regionaal niveau wordt samengewerkt om de jeugdzorg op een zo efficiënt mogelijke manier te organiseren. Dit draagt bij aan het beleidsdoel om kinderen en jongeren gezond en veilig te laten opgroeien. Er is in dit kader een regionale begroting 2023 opgesteld ter grootte van € 1.250.000. Ons aandeel in deze begroting is becijferd op afgerond € 135.000. Er was hiervoor al € 75.000 (transformatie Jeugd) structureel in de begroting opgenomen, zodat er nog € 60.000 extra nodig is. Rijbewijzen en reisdocumenten Volgens de bijgestelde prognose RDW daalt de uitgifte van rijbewijzen. Daarnaast verwachten we een daling van de legesopbrengst in verband met het experiment Digitaal Aanvragen Rijbewijs. Dit nadeel van € 82.000 vangen we vanaf 2024 op met de stijging van de opbrengsten reisdocumenten. Van 2024 tot en met 2028 verwachten we bij de reisdocumenten namelijk een piek in verband met de verlenging van de geldigheidsduur van de reisdocumenten in 2014 naar 10 jaar.

Areaaluitbreiding onderhoud vastgoed Er is meer budget nodig voor het onderhoud van vastgoed in verband met de nieuwe turnzaal SGS, het open podium 'Odeon', de nieuwbouw kleedkamers MHC Bemmel 800 en de uitbreiding van het gemeentekantoor. Verkiezingen De post verkiezingen is geactualiseerd door rekening te houden met alle verkiezingen die in de komende jaren plaatsvinden. Daarnaast stellen we de ramingen naar boven bij op basis van de werkelijke kosten in voorgaande jaren. Onroerende zaakbelasting Jaarlijks wordt de WOZ-waarde van de woningen en niet-woningen geactualiseerd. De WOZ-waarde is voor 2022 uiteindelijk lager uitgekomen dan waar we rekening mee hadden gehouden. Dit zorgt voor een lagere OZB-opbrengst vanaf 2023. De jaarschijf 2026 laat een voordeel zien omdat dit jaar wordt toegevoegd aan de (nieuwe) meerjarenbegroting en hierin de tariefindexering tot uiting komt. Leges grafrechten Voor de betaling van het grafrecht kan gekozen worden om jaarlijks te betalen of via een afkoopsom voor de hele looptijd. Wanneer er wordt gekozen voor een afkoopsom wordt deze in de voorziening gestopt. Per jaar valt er een relevant deel vrij in de exploitatie. In het jaar 2022 is deze systematiek niet correct in de begroting vertaald. Dit is in 2023 hersteld. Dit geeft per saldo een nadeel van € 35.000.

Overige personele kosten Het budget voor de juridische kosten van organisatieontwikkeling is al langer ontoereikend. We stellen het budget bij met € 33.000. Het aantal complexere zaken is toegenomen. Ook complexe(re) regelgeving vraagt vaker specifieke juridische kennis/ondersteuning. Daarnaast leidt langer doorwerken soms tot langere verzuimduur. Hierdoor worden bij het UWV meer WIA-aanvragen gedaan (uitkering voor de periode na de wettelijke loondoorbetalingstermijn). We moeten vaker 9

beslissingen van het UWV aanvechten. Zaken die wij winnen zijn in het voordeel van de werkgever, maar ook van de werknemer. In verband met de krapte op de arbeidsmarkt is een verhoging van het budget voor werving & selectie met € 45.000 nodig. Dit als gevolg van meer uitgaven voor advertenties, recruitment en diensten voor platforms zoals LinkedIn. Jeugdzorg Landelijk is afgesproken dat voor dit jaar de volledige extra middelen voor jeugd mogen worden begroot. Dit onder aftrek van de te realiseren landelijke bezuinigingen op basis van de in het najaar vast te stellen hervormingsagenda. Voor het jaar 2023 zijn de extra jeugdmiddelen opgenomen in de meicirculaire 2022. Op basis hiervan is een inschatting gemaakt voor 2024 tot en met 2026. De hervormingsagenda loopt van 2022 tot en met 2028 en kent een oplopend bedrag aan bezuinigingen; van 570 miljoen in 2025 naar 961 miljoen in 2026. Dit leidt tot een afname van de binnen de onze begroting opgenomen inkomsten stelpost met € 727.000 (daalt van € 2.339.000 in 2025 naar € 1.612.000 in 2026). Ook in 2027 loopt het bedrag van de hervormingsagenda nog verder op. Dit zorgt vanaf 2027 nog eens voor een verlaging van ons inkomstenbudget met € 104.000. In de lijn van de eerder gemaakte afspraken wordt het bedrag van de stijging van de hervormingsagenda in 2026 doorvertaald naar een taakstelling binnen de kosten van jeugd.

Dit onder aftrek van de extra toegekende middelen in 2026. De extra jeugdmiddelen over 2024 en 2025 worden ingezet voor een verbetering van de begrotingsresultaten in die jaren. Dit conform het raadsvoorstel betreffende de septembercirculaire 2021. Bevriezing opschalingskorting 2026 Het bevriezen van de opschalingskorting is in het saldo van de meerjarenbegroting verwerkt tot en met 2025. Het Kabinet gaat er op dit moment nog van uit, dat de opschalingskorting vanaf 2026 weer wordt verrekend binnen de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Dan ontstaat een groot verschil tussen de saldo’s van 2025 en 2026. Vooralsnog gaan we ervan uit dat de opschalingskorting ook in 2026 en volgende jaren wordt bevroren. Of dit ook daadwerkelijk gaat gebeuren is onzeker. Uitwerking coalitieakkoord Voor een toelichting op deze post verwijzen wij u naar het onderdeel 'Uitwerking Coalitieakkoord'.

10

Resultaten 2023 per programma In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) per programma weergegeven. Bedragen x € 1.000 1

Veiligheid

2021 Werkelijk

2022 Begroot

2023 Begroot

2023 Lasten

2023 Baten

1

Veiligheid

-3.984

-3.589

-3.964

-4.070

107

2

Verkeer, vervoer en waterstaat

-5.626

-5.776

-5.409

-5.628

219

3

Economie

2.088

-1.383

-1.170

-3.262

2.092

4

Onderwijs

-3.754

-3.767

-3.861

-4.477

616

5

Sport, cultuur en recreatie

-7.902

-8.760

-8.698

-10.147

1.448

6

Sociaal domein

-37.993

-40.070

-38.932

-47.269

8.337

7

Volksgezondheid en milieu

-1.156

-1.254

-1.189

-12.864

11.675

8

Volkshuisv.,RO en Stedelijke vernieuwing

-3.598

-2.638

-2.072

-5.475

3.401

9

Bestuur en ondersteuning

68.533

67.023

64.811

-24.598

89.408

Saldo exclusief mutaties reserves

6.608

-214

-484

-117.790

117.303

9

-

-

-

-

1

Veiligheid

2

Verkeer, vervoer en waterstaat

-7.944

-1.425

-66

-133

67

3

Economie

-2.972

138

-

-

-

4

Onderwijs

90

-

-

-

-

5

Sport, cultuur en recreatie

-68

126

162

-8

170

6

Sociaal domein

1.903

-691

102

-

102

7

Volksgezondheid en milieu

148

169

282

-68

350

8

Volkshuisv.,RO en Stedelijke vernieuwing

2.171

768

-

-

-

9

Bestuur en ondersteuning

4.826

1.677

119

-

119

Saldo inclusief mutaties reserves

4.771

548

115

-117.999

118.111

11

Verloop stelpost prijsstijging (x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Oorspronkelijk bedrag in MJB Meicirculaire accres Af: Prijsindexering 2023

950 3.537 -1.378

1.900 5.737 -1.459

2.850 7.584 -1.523

2.850 4.472 -2.102

Restant stelpost prijsindexering

3.109

6.178

8.911

5.220

De post prijsindexering 2023 betreft de in de begroting 2023 toegekende ophoging van budgetten als gevolg van indexering op basis van vaste contractafspraken. Daarnaast is conform de huidige gedragslijn voor het (nieuwe) jaar 2026 een bedrag van € 500.000 hierop gecorrigeerd. De restant stelpost prijsindexering wordt in de komende jaren ingezet om de overige prijsstijgingen in 2023 af te dekken. En vervolgens alle nog komende prijsstijgingen tot en met het jaar 2026.

Uitwerking Coalitieakkoord Op 25 mei heeft de raad het coalitieakkoord Samen kunnen we veel aan vastgesteld. In deze begroting is een aantal ambities uit het coalitieakkoord verwerkt. In onderstaande tabel staat een overzicht van die ambities waarvoor op dit moment extra budget nodig is. In de toelichting is ook een aantal ambities beknopt uitgewerkt waarvoor momenteel (nog) geen budget gevraagd wordt. Met de uitwerking van deze ambities wordt gestart binnen de bestaande budgetten. Wanneer nodig komt het college met aanvullende voorstellen om ambities realiteit te kunnen maken. Gezien de buitengewoon onzekere financiële situatie is het momenteel onverstandig om direct grote budgetten op te nemen om de ambities uit het akkoord uit te werken en vervolgens realiteit te maken. Zoals ook in de aanbiedingsbrief aangegeven, is het nodig keuzes te maken en prioriteiten te stellen. Alleen zo kunnen we samen met raad, inwoners en organisaties verder bouwen aan de toekomst van Lingewaard. En zorg dragen voor een structureel sluitende begroting en toekomst-bestendige financiële huishouding. Bedragen x €1.000 Uitvoering coalitieakkoord in 2023 Vernieuwing en multifunctioneel gebruik gemeentelijke accommodaties Cultuurakkoord Dementievriendelijke gemeente Participatie Totaal

2023

12

2024

2025

2026

0

-70

-70

-70

-45 -15 -100 -160

-30 0 0 -100

-30 0 0 -100

-30 0 0 -100

Woningbouw De woningbouwopgave blijft onverminderd van belang. Het tekort aan passende woonruimte is groot. Op woningbouw plegen we als gemeente én regio een grote inzet. De kaders hiervoor liggen in onze Woonvisie en de woondeal. Een extra opgave vanuit de woondeal ligt op het vlak van circulair bouwen. We zetten ook in op alle ruimtelijke instrumenten om de woningbouw te versnellen. Daarnaast zijn er ook externe ontwikkelingen die de realisatie van woningbouw verhinderen. Denk hierbij aan de stikstofproblematiek, maar ook aan de grenzen van beschikbaarheid van het elektriciteitsnet en aan stijgende prijzen van de grondstoffen. Een ander punt van zorg bij deze opgave is de beschikking over het kwalitatief juiste, goed geschoolde personeel. We gaan er op dit moment van uit, dat hier geen andere extra middelen voor nodig zijn. Mobiliteit De realisatie van onze woningbouw-opgave moet hand in hand gaan met versterking van mobiliteit. Zodat doorstroming en bereikbaarheid in stand blijven. De basis hiervoor ligt in het GMP plus, dat de komende jaren wordt uitgevoerd. De budgetten die hiervoor ter beschikking zijn gesteld beschouwen wij als taakstellend. Het gaat hier om € 18 miljoen. Om de projecten te realiseren is extra realisatiekracht nodig (€ 100.000 structureel).

Door de toenemende ontwikkelingen in het ruimtelijk domein zijn de taken die verband houden met onderzoek, advisering en toetsing namelijk fors toegenomen. We gaan ervan uit dat het hiervoor benodigde budget vooralsnog wordt gevonden binnen de hiervoor genoemde € 18 miljoen. Duurzaamheid Klimaat, duurzaamheid en energie zijn grote thema’s voor de komende jaren. In het coalitieakkoord is daarom gekozen voor een aantal prioriteiten: energiebesparing, een gerichte aanpak van energiearmoede, een stevige inzet op grootschalige duurzame opwek van energie, het uitbouwen van NextGarden als energiecluster en het Programma Aardgasvrije Wijken in de Zilverkamp. We zoeken daarbij zo veel mogelijk naar gezamenlijke oplossingen met een duidelijke rol van de gemeente. Dat werken we de komende jaren verder uit in een actualisatie van de routekaart en beleidskader naar een energieneutraal Lingewaard in 2050, en actualisatie van de paragraaf duurzaamheid in onze begroting. De ambities in het coalitieakkoord vragen om een structurele extra inzet van mensen en middelen. Daarbij kunnen we voor 2023 creatief zijn en schuiven we de € 307.000 opgenomen in de meicirculaire 2022 voor uitvoering van het klimaatakkoord door. Voor 2024 en verder volgen voorstellen om de aanvullende inzet voor de komende jaren in onze begroting te borgen.

Zodat we onze ambities op het terrein van klimaat, duurzaamheid en energie daadwerkelijk kunnen realiseren. Vernieuwing en multifunctioneel gebruik gemeentelijke accommodaties Een grote opgave is de vernieuwing en het multifunctionele gebruik van de gemeentelijke accommodaties. We zijn ambitieus en willen maatschappelijke voorzieningen en onderwijs met elkaar verbinden. Voor het behouden van gemeentelijk vastgoedbezit in Gendt is ook aandacht voor verduurzaming en verbeteren van toegankelijkheid (beleidskader Energietransitie, raadsbesluit november 2020 / VN-verdrag Handicap, raadsbesluit 20 mei 2021). Hiermee ronden we de werkzaamheden van het maatschappelijk accommodatieplan van de kern Gendt af. We vragen hiervoor € 650.000 investeringsbudget beschikbaar te stellen. De daaruit voortvloeiende kapitaallasten bedragen € 50.000.

13

Voor 2023 hebben we daarnaast budget nodig voor projectleiding en voorbereiding van de MFA Huissen, sporthal Blauwenburcht en accommodatieplan Haalderen. De kosten hiervan worden ingeschat op € 200.000 per project. In totaal gaat het dus om een bedrag van € 600.000. Dit bedrag wordt vooruitlopend op de investering geactiveerd en in 40 jaar afgeschreven. De hierbij behorende jaarlijkse kapitaallast bedraagt € 20.000. Huisvesting scholen We gaan het IHP evalueren. We gaan met schoolbesturen in gesprek over het vervolg. Daarbij willen we zo veel mogelijk maatschappelijke voorzieningen en onderwijs met elkaar verbinden. Daarbij spelen we ruimte vrij voor woningbouw en kijken we of het IHP daarmee financierbaar wordt Cultuurakkoord In lijn met het lokale sportakkoord en het preventieakkoord zetten wij ons in om samen met het culturele veld tot een Cultuurakkoord te komen in 2023. Een 'akkoord' leggen wij als gemeente niet op. Zo is het Sportakkoord tot stand gekomen door een initiatief vanuit het sportveld. Voorwaarde om te komen tot een Cultuurakkoord is dan ook dat het initiatief gedragen wordt door het culturele veld. Vervolgens gaan we met betrokken partijen in co-creatie werken aan het akkoord. Voor de begeleiding van de totstandkoming van een akkoord hebben we incidenteel € 15.000 nodig. Daarnaast vragen we structureel € 30.000 uitvoeringsbudget.

Taskforce sociaal domein De evaluatie van de huidige Taskforce bespreken we in het 1e kwartaal 2023 met de raad. Op basis van de aanbevelingen bespreken we het vervolg van de Taskforce in 2023 en verder. Voor de uitvoering van de volgende activiteiten hebben we in ieder geval in 2023 budget nodig, waarbij de dekking plaatsvindt vanuit de reserve sociaal domein : 

Doorontwikkelen algemeen toegankelijke voorzieningen. In het 1e kwartaal 2023 bespreken we een beknopte evaluatie van de pilot algemene voorziening ontmoeting voor ouderen. Voor de doorontwikkeling en evaluatie hebben we € 70.000 nodig.

Transformatie sociale toegang en toegang. Hierbij moet u denken aan: - Herzien van de welzijnsopdracht en financiering daarvan; - Doorontwikkelen van voorliggende voorzieningen; - Doorontwikkelen toegang (brede gebiedsteams); - In iedere kern een huiskamer in bestaande maatschappelijke accommodaties; - Positie bepalen participatiepunten. Voor de uitvoering van deze activiteiten hebben we ook € 70.000 nodig.

Voortzetten projectleider jeugd. In 2022 is een projectleider Jeugd gestart die zich met name bezighoudt met de taskforcemaatregelen ‘afbouwen van verblijf’ en het vormgeven van de transformatie binnen het jeugddomein. Deze beweging zal in 2022 nog niet volledig zijn afgerond. We hebben hier in de begroting een flink inverdieneffect op ingecalculeerd. Daarnaast wordt (waarschijnlijk) eind dit jaar op landelijk niveau de hervormingsagenda jeugd vastgesteld. Om beide ontwikkelingen goed uit te kunnen voeren, wordt geadviseerd de projectleider Jeugd met een jaar te verlengen. Hiervoor hebben we € 100.000 nodig.

Dementievriendelijke gemeente We vragen incidenteel € 15.000 beschikbaar te stellen in het kader van dementievriendelijke gemeente. We optimaliseren de samenwerking tussen onze toegang en de casemanagers dementie. Daarnaast versterken we onder andere het aanbod van dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie. 14

Armoede Vanwege de hoge inflatie en stijgende energiekosten verwachten wij dat er een groter beroep gedaan wordt op onze voorzieningen. Het ligt in de lijn der verwachting dat wij ons pakket aan voorzieningen hiervoor moeten uitbreiden. Wij werken nog uit wat dit betekent: waar behoefte aan is en hoe wij daar invulling aan geven. Daar waar wij onvoldoende gecompenseerd worden door het rijk doen wij zo nodig een beroep op de reserve Sociaal Domein. Tijdelijke compensatie sport- en cultuuraccommodaties, inclusief dorpshuizen en ontmoetingscentra Vanwege de enorm stijgende energielasten zal het college een voorstel voorbereiden om – waar nodig – tijdelijk sport- en cultuuraccommodaties tegemoet te komen in de energielasten. Met dit voorstel willen wij een contributieverhoging voorkomen. Om ervoor te zorgen dat iedereen mee kan blijven doen op het gebied van sport en cultuur. Dekking voor dit voorstel wordt gevonden in de algemene reserve. Participatie Om inwoners- en overheidsparticipatie een impuls te geven die aansluit op de ambitie van het coalitieakkoord hebben we in 2023 in eerste instantie incidenteel € 100.000 nodig.

Hiermee kunnen we de volgende activiteiten uitvoeren:  Programma/participatie opstarten en bemensen: integraliteit met andere interne opgaven en projectmatige aanpak;  Overkoepelend kader participatie opstellen met daarin duidelijke rollen, een heldere visie, uitgangspunten, doelen en ambitie. Dat doen we op basis van informatie en onderzoeken die we al hebben. Dit verrijken we door co-creatie met ambtenaren, college, raad en inwoners;  Handreiking, afwegingskader, toolkits, instrumenten (laten) ontwikkelen. Op basis van pilots en testen ontdekken wat werkt voor Lingewaard;  Training, intervisie, evalueren en leren rondom participatie inrichten in de organisatie. Daarnaast is aandacht gevraagd voor het doorontwikkelen van gebiedsgericht werken & participatie in de vorm van een agenda per kern, een continue gesprek met inwoners gecombineerd met omgevingsanalyse en peilingen. Zodat we nog beter weten wat er leeft en speelt per kern (agenda per kern). Om dit goed te kunnen oppakken en ook structureel te borgen is € 50.000 per jaar nodig. Dit gaan we binnen de bestaande budgetten uitvoeren. Een boom voor elke baby in Lingewaard Om ervoor te zorgen dat het prettig wonen blijft in Lingewaard, met behoud van de groene buffer tussen Nijmegen en Arnhem, hebben we de ambitie die groene ruimte te versterken. Het huidige beleid is gericht op in stand houding en onderhoud.

Dat volstaat niet om deze versterking vorm te geven. Gekoppeld aan deze ambitie is in het coalitieakkoord aangegeven dat we één boom per geboren kind planten. In 2023 gaan we met dit plan aan de slag en vragen wij zo nodig bij de eerste tussentijdse rapportage om budget.

15

2023 in één oogopslag Waar gaat het geld naar toe? Programma

lastenx€1.000 % van totaal

1 Veiligheid

-4.070

3,4%

2 Verkeer, vervoer en waterstaat

-5.761

4,9%

3 Economie

-3.262

2,8%

4 Onderwijs

-4.478

3,8%

5 Sport, cultuur en recreatie

-10.155

8,6%

6 Sociaal domein

-47.269

40,1%

7 Volksgezondheid en milieu

-12.931

11,0%

8 Volkshuisv.,RO en Stedelijke vernieuwing

-5.474

4,6%

9 Bestuur en ondersteuning

-24.598

20,8%

-117.998

100%

Totaal van de programma's

Waar komt het geld vandaan? Programma

Batenx€1.000

% van totaal

1 Veiligheid

107

0,1%

2 Verkeer, vervoer en waterstaat

286

0,2%

3 Economie

2.092

1,8%

4 Onderwijs

616

0,5%

5 Sport, cultuur en recreatie

1.617

1,4%

6 Sociaal domein

8.440

7,1%

7 Volksgezondheid en milieu

12.024

10,2%

8 Volkshuisv.,RO en Stedelijke vernieuwing

3.402

2,9%

9 Bestuur en ondersteuning

89.529

75,8%

118.113

100%

Totaal van de programma's

16

Wat betalen inwoners? De gemeente ontvangt ook geld uit lokale belastingen en heffingen. Hieronder ziet u wat een inwoner van Lingewaard jaarlijks betaalt. 2022

2023

OZB (gemiddeld tarief per woning)

€ 463,51

€ 472,31

Rioolheffing (per aansluiting)

€ 239,04

€ 239,04

€ 194,28 € 7,80

€ 198,00 € 7,95

Hondenbelasting (per hond)

€ 59,16

€ 60,42

Toeristenbelasting (per overnachting voor toeristen)

€ 1,00

€ 1,00

2022

2023

Inwoners

46.880

47.125

Uitkeringsgerechtigden

467

468

Leerlingen onderwijs

6.323

6.231

Oppervlakte(ha)

6.914

6.914

Openbaar groen(ha)

320

321

Lengte van riolering (km)

444

447

Lengte van wegen (km)

345

348

Afvalstoffenheffing (per adres) Vast tarief Diftar per lediging

Lingewaard in cijfers

17

Leeswijzer ALGEMEEN In dit onderdeel is de aanbiedingsbrief opgenomen. Daarnaast zijn de belangrijkste financiële aspecten voortaan hier terug te vinden. Ook is dit jaar een onderdeel 'Uitwerking Coalitieakkoord' toegevoegd. PROGRAMMA'S Per programma benoemen we de inhoudelijke onderwerpen, de doelen die we willen bereiken, de beleidsnota's en de relevante eigen indicatoren. Voor een overzicht van de verplichte indicatoren verwijzen wij u naar de bijlage. Wat gaan we doen in 2023? Hier geven we zo concreet mogelijke informatie over de acties die we in 2023 gaan uitvoeren om de doelen te bereiken. Wat mag het kosten? Hier geven we aan welk budget er in het betreffende programma omgaat. Bij de vaststelling van de begroting worden de budgetten geautoriseerd op programmaniveau. Met ingang van dit begrotingsjaar is de toerekening van de salariskosten aan de producten sterk vereenvoudigd. Per formatieplaats wordt de jaarlast doorbelast naar maximaal 5 producten met een minimum van 5%. Hierdoor ontstaan verschuivingen tussen de producten en de programma’s die op concernniveau echter budgettair neutraal zijn. Investeringsplan We besteden verder aandacht aan het Investeringsplan. Alle investeringen die op het investeringsplan staan, zijn al eerder door de raad vastgesteld of zijn al eerder opgenomen in de P&C-documenten.

In het investeringsplan staan de nog niet gevoteerde investeringsbudgetten. De toekomstige lasten hiervan staan in programma 9 bij de reserveringen. De lasten van gevoteerde kredieten zitten in de kapitaallasten van het product. Deze zitten in de tabellen bij 'Wat mag het kosten' in elk programma. Ontwikkelingen en risico's In de programma's zijn ook ontwikkelingen geschetst. Voor informatie over risico's verwijzen we naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Verbonden partijen Vanaf dit jaar integreren wij de bijdrage van de verbonden partijen aan de realisatie van doelen en bijbehorende activiteiten. Dit betekent dat er geen apart kopje meer is. PARAGRAFEN De paragrafen zijn programmaoverstijgend. In de paragrafen leggen we de beleidslijnen vast met betrekking tot relevante beheersmatige aspecten en de lokale heffingen. Naast de zeven verplichte paragrafen (lokale heffingen, weerstandsvermogen en risicobeheersing, onderhoud kapitaalgoederen, financiering, bedrijfsvoering, verbonden partijen en grondbeleid) heeft de gemeenteraad de paragraaf duurzaamheid toegevoegd. FINANCIËN Hierin treft u aanvullende informatie over financiële items aan. Deze hebben soms een verplicht karakter maar zijn vaak ook informatief van aard. 18

De programma's

1. Veiligheid Onder dit programma vallen taken met betrekking tot toezicht en handhaving van de openbare orde, het tegengaan van georganiseerde criminaliteit en het bevorderen van een veilige woon- en leefomgeving. Via de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) richten we ons ook op brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing.

Ontwikkelingen Er zijn bij dit programma geen andere ontwikkelingen te melden, anders dan hetgeen is opgenomen onder 'Wat willen we bereiken?'.

Wat willen we bereiken? We vergroten de veiligheid en het veiligheidsgevoel. Door op tijd pro-actief en preventief in te grijpen voorkomen we zwaardere problematiek en overlast. We leggen daarbij de focus op preventie en zorg. Dat doen we samen met verschillende veiligheidspartners. We roepen inwoners op om een bijdrage te leveren aan een veilige samenleving. Ook maken we ons meer weerbaar tegen elke vorm van ondermijning. Onze doelen zijn: 1. Een veilige woon- en leefomgeving; 2. Weerbare inwoners en ondernemers tegen ondermijning.

Wat gaan we doen in 2023? Een veilige woon en leefomgeving (doel 1)  We passen in een zo vroeg mogelijk stadium buurtbemiddeling toe om woonoverlast te beperken. Dit doen we door gebruik te maken van getrainde buurtbemiddelaars.  We houden minimaal twee bewustwordingscampagnes en/of bijeenkomsten voor specifieke doelgroepen over veel voorkomende (digitale) criminaliteit. Dit organiseren we samen met de politie.  We stimuleren de bereidheid bij burgers om bij verdachte situaties in actie te komen door 112 te bellen en/of gebruik te maken van de app Burgernet.  Op scholen houden we voorlichtingslessen over cyberbewustzijn en bespreken we actuele veiligheidsvraagstukken. Weerbare inwoners en ondernemers tegen ondermijning (doel 2)  We houden tenminste één interne en twee externe bewustwordingscampagnes gericht op het herkennen van signalen die op ondermijning kunnen wijzen.  We voeren minimaal twee integrale controles uit op leegstaande en/of verdachte locaties in het buitengebied. Dit doen we samen met diverse partners.  Op basis van signalen over ondermijning voeren we samen met verschillende partners integrale controles uit op bedrijventerreinen. 19

We pakken hennepteelt en drugshandel aan op basis van signalen. Bij het aantreffen daarvan sluiten we gebouwen en/of terreinen.

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000 1

Veiligheid

2021 Werkelijk

2022 Begroot

2023 Begroot

2023 Lasten

2023 Baten

1.1

Crisisbeheersing en brandweer

-2.856

-2.463

-2.669

-2.736

67

60101 Explosievendetectie en -ruiming

-682

4

7

-60

67

60102 Crisisbeheersing en Brandweer

-2.087

-2.365

-2.497

-2.497

-

-87

-102

-179

-179

-

60103 Brandweerposten - Beheer & Onderh. 1.2

Openbare orde en veiligheid

-1.128

-1.126

-1.295

-1.334

40

60104 Uitvoering APV en Bijz. wetten

-393

-367

-442

-481

40

60105 Beleid Openbare Orde & Veiligheid

-447

-465

-483

-483

-

60106 Uitvoering Openbare Orde & Veiligh.

-288

-294

-370

-370

-

Saldo Lasten en Baten

-3.984

-3.589

-3.964

-4.070

107

Onttrekkingen reserves

9

-

-

-

-

Toevoegingen reserves

-

-

-

-

-

-3.975

-3.589

-3.963

-4.070

107

Saldo inclusief mutaties reserves

Beleidsnota's Integraal Veiligheidsplan 2020 - 2023; Algemeen Plaatselijke Verordening (APV 2023 wordt in december 2022 ter besluitvorming voorgelegd).

Investeringsplan Voor het programma Veiligheid zijn geen investeringen opgenomen in het Investeringsplan 20232026.

20

2. Verkeer, vervoer en waterstaat Onder dit programma vallen alle taken die gaan over het aanleggen en onderhouden van de wegenstructuur. Inclusief voorzieningen voor fietsers, voetgangers, parkeren, straatinrichting, verkeersborden, straatverlichting, openbaar vervoerhaltes en gemeentelijke watergangen.

Ontwikkelingen Doortrekking A15 Eind 2022 verwachten we een uitspraak van de Raad van State over het Tracébesluit A15. Bij een positief besluit, gaat Gelregroen in opdracht van Rijkswaterstaat in 2023 starten met de uitvoering van de doortrekking van de A15. Openbaar vervoer Door de gevolgen van de coronapandemie op het gebruik van het openbaar vervoer is de provincie Gelderland een noodconcessie aangegaan met busmaatschappij Breng. Deze geldt voor de komende twee jaar. Er wordt overwogen om de noodconcessie te verlengen tot medio 2026.

Wat willen we bereiken? Voor de aankomende jaren is het Maatregelenprogramma GMP-plus vastgesteld. De gemeenteraad heeft aangegeven welke maatregelen prioriteit hebben. Voor de lange termijn is de Mobiliteitsvisie Lingewaard vastgesteld. Met de bouwopgave in de regio moeten we integraal werken aan verkeersveiligheid, leefbaarheid en bereikbaarheid. In de visie komen de volgende opgaven aan bod:  Verkeersveiligheid heeft prioriteit  Leefbaarheid voor de inwoners staat centraal  Toekomstbestendige hoofdstructuur Lingewaard  Meer inzet op de fiets  Snel en aantrekkelijk OV, bereikbaar voor iedereen  Inspelen op innovaties, slimme mobiliteit en logistiek In 2023 en volgende jaren werken we aan de volgende doelstellingen: 1. Veilige mobiliteit voor alle weggebruikers 2. Leefbaarheid staat centraal 3. Oplossingsrichtingen voor knelpunten in de (auto-)bereikbaarheid 4. Een goed fiets- en OV-netwerk

Wat gaan we doen in 2023? Veilige mobiliteit voor alle weggebruikers en leefbaarheid staat centraal (doel 1 en 2) In 2023 gaan we de planvoorbereiding verder oppakken van een aantal verkeersprojecten uit de top 10 van het Maatregelenprogramma GMP-plus. Het gaat hierbij om het uitwerken van schetsontwerpen naar voorlopige en definitieve ontwerptekeningen. Participatie vanuit omwonenden hoort daarbij. Het gaat om de volgende infrastructurele projecten: - Realisatie vrijliggende fietspaden rotonde Stadswal-Huismanstraat-Helmichstraat; - Veiligheid bij rotondes: Van de Mondeweg, inclusief aanpassingen Van der Mondeweg (Haalderen) en Stadswal-Van Voorststraat-Langekerkstraat (Huissen); - Reconstructies: Bredestraat-noord, Bredestraat-zuid, Huismanstraat (Huissen) en Papenstraat (Bemmel); 21

-

Bochten Karstraat (Huissen).

Naast deze maatregelen en verkeersstudies gaan we de volgende projecten uitvoeren: - Reconstructie Gochsestraat in Huissen (herinrichting in combinatie met rioolvervanging). - Verkenning inrichtingsmaatregelen fietsvriendelijke dijken - Vervanging armaturen straatverlichting door LED-verlichting (zie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen onder openbare verlichting). Oplossingsrichtingen voor knelpunten in de (auto-)bereikbaarheid en een adequaat fiets- en OV-netwerk (doel 3 en 4) Als onderdeel van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen gaan we samen met de provincie Gelderland en buurgemeenten vanaf 2023 een vervolg geven op de Gebiedsaanpak A325/N325. Enkele vervolgstappen die we gaan oppakken zijn:  Start pré-verkenning naar de gewenste inrichting A325/N325;  Een lobby starten naar middelen voor het project Lingekruising (verbreding onderdoorgang Linge in combinatie met doortrekken fietsverbinding);  Verdere uitwerking ontwerpschetsen snelfietsroute tussen Arnhem en Huissen-centrum;  Realisatie fietsviaduct over A325 ter hoogte van Kattenleger-Bemmelseweg. Lokaal werken we aan de volgende projecten uit het GMP- plus: - Realisatie ontsluiting Karstraat-Houtakker II in Bemmel; - Start uitvoering project fietsstroken / fietspad De Plak; - Verbreden fietspaden en fietsstroken.

Daarnaast voeren we twee onderzoeken uit: - Een studie naar de ontsluiting van bedrijventerrein Pannenhuis (inclusief de rotonde KarstraatNijverheidsstraat); - Een onderzoek naar de bereikbaarheid en capaciteit van de parkeerruimte in het centrum van Huissen.

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000 2

Verkeer, vervoer en waterstaat

2021 Werkelijk

2022 Begroot

2023 Begroot

2023 Lasten

2023 Baten

2.1

Verkeer en vervoer

-5.569

-5.729

-5.345

-5.564

219

-758

-677

-441

-441

-

60202 Verkeersveiligheid uitvoering

-6

-6

-91

-91

-

60203 Verkeersregelinstallaties

-20

-31

-30

-30

-

60204 Bewegwijzering en bebording

-231

-301

-311

-311

-

60205 Civieltechnische kunstwerken

-170

-332

-363

-363

-

60206 Gladheidsbestrijding

-291

-190

-139

-139

-

-2.802

-2.856

-2.586

-2.770

184

-692

-689

-698

-711

13

60201 Verkeersbeleid

60207 Wegen 60208 Openbare verlichting

22

2

Verkeer, vervoer en waterstaat

2021 Werkelijk

2022 Begroot

2023 Begroot

2023 Lasten

2023 Baten

60209 Schoonhouden infrastructuur

-523

-505

-423

-423

-

60210 Straatmeubilair

-76

-142

-263

-285

22

-57

-47

-64

-64

-

-57

-47

-64

-64

-

Saldo Lasten en Baten

-5.626

-5.776

-5.409

-5.628

219

Onttrekkingen reserves

2.986

473

67

-

67

Toevoegingen reserves

-10.930

-1.898

-133

-133

-

Saldo inclusief mutaties reserves

-13.570

-7.201

-5.476

-5.761

286

Parkeren

2.2

60211 Parkeren

Beleidsnota's Gemeentelijk Mobiliteitsplan (2017) Nota Parkeernormen Lingewaard 2020 Maatregelenprogramma GMP-plus (2021) Netwerk laadpalen elektrisch vervoer: visie en plaatsingsbeleid (2021) Mobiliteitsvisie Lingewaard (februari 2022) Wegencategoriseringsplan Lingewaard (2020)

Investeringsplan 2.01

Gemeentelijk mobiliteitsplan: Fietsvoorzieningen De Plak en GMP werkbudgetten infrastructuur Investering Looptijd Toelichting € 347.000 2022-2023 Dit betreft de financiële vertaling vanuit het GMP2017 en 2023-2024 € 2.814.000 daarmee samenhangende besluiten van de afgelopen jaren. € 910.000 2023-2024 Vanuit het GMP2022 is het restant van € 347.000 € 910.000 2024-2025 doorgeschoven naar 2023. Voor het project Fietsvoorzieningen De Plak is € 2.814.000 € 910.000 2025-2026 geraamd. Vanaf 2023 is er structureel € 910.000 per jaar € 910.000 2026-2027 gereserveerd voor de uitvoering van GMP-projecten. Hiervan is € 150.000 per jaar gereserveerd voor 'werk-met-werkprojecten'.

2.02 Maatregelenprogramma GMP-plus Investering Looptijd Toelichting € 12.226.000 2023-2026 In juli 2021 is het Maatregelenprogramma GMP-plus vastgesteld. Hierbij is besloten prioriteit te geven aan de top 10 uit het Maatregelenprogramma. In 2022 is gestart met de planvoorbereiding van de infrastructurele projecten. In 2021 is deze investeringspost ontstaan met daarin gereserveerde middelen voor de bochten van de Karstraat ad € 5.726.000. Aangevuld met in totaal € 6.500.000 vanuit de besluitvorming rond de septembercirculaire 2021. Dit budget zetten we vanaf 2023 in om de infrastructurele projecten uit te voeren. 23

2.03 Hoogwatervrij maken Looveer Investering Looptijd Toelichting € 1.185.000 2023-2029 Voor een goede bereikbaarheid van het industrieterrein is het gewenst dat de toegangsweg verbeterd wordt. Daarom onderzoeken we in overleg met de provincie welke verbetering mogelijk is met de gereserveerde middelen. Aangevuld met cofinanciering vanuit de provincie. Meer ingrijpende maatregelen, zoals het waterdoorlatend maken van de dam waarop de weg ligt, zijn vanuit hoogwaterveiligheid niet urgent genoeg om voor financiering vanuit het Rijk in aanmerking te komen. 2.04 Fietsvoorzieningen snelfietsroute langs A15 Investering Looptijd Toelichting € 355.000 2023-2026 De snelfietsroute zit in het tracé-besluit A15 en wordt aangelegd door Rijkswaterstaat. Wij betalen € 355.000 mee aan de snelfietsroute. 2.05 Hofsteestraat Haalderen Investering Looptijd Toelichting € 25.000 2023 Bij de rioolreconstructie in deze straat wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen door een gescheiden rioolsysteem. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen. 2.06 Klappenburgstraat e.o. Bemmel Investering Looptijd Toelichting € 245.000 2023 - 2024 Bij de rioolreconstructie in deze straat wordt het bestaande gemengd rioolsysteem vervangen door een gescheiden rioolsysteem. Vanwege synergievoordelen worden tegelijkertijd de trottoirs en inritten vervangen.

De rijbaan krijgt bestrating in plaats van asfalt.

24

3. Economie Onder dit programma vallen de taken die te maken hebben met economische ontwikkeling en bedrijvigheid, dienstverlening aan ondernemers en economische promotie. Onder bedrijvigheid vallen bedrijventerreinen en andere gebieden met veel bedrijvigheid zoals winkelconcentraties en het glastuinbouwgebied. Ook de financiële component van toerisme (toeristenbelasting) hoort hierbij.

Ontwikkelingen Energiekosten De stijging van energiekosten heeft een dempend effect op de economie. Productiekosten voor ondernemers stijgen. Ook voor consumenten stijgt de energieprijs. Dit gaat ten koste van de koopkracht. De urgentie van de energietransitie en bijvoorbeeld het warmtenet neemt hierdoor toe. Verder komt er naast het bestaande energieloket ook een energieloket voor advies aan onze bedrijven. Het energieloket voor bedrijven organiseren we zo veel als mogelijk regionaal. NEXTgarden Het gebied NEXTgarden in onze gemeente kent inmiddels een modern productiemilieu (glastuinbouw & bedrijventerrein). En een woonmilieu (NEXTliving) waar verouderd glas plaatsmaakt voor wonen en groen. Het productiemilieu kent koplopers in innovaties en nieuwe teelt-ontwikkelingen. NEXTgarden is daarnaast belangrijk in de grote opgaven voor verduurzaming, energietransitie en klimaatadaptatie. Bedrijven in NEXTgarden hebben een duurzame energievoorziening, Het gebied leent zich voor het functioneren als energie-hub voor warmte. Agropark III Het nieuwe bedrijventerrein Agropark III loopt mogelijk vertraging op door afstemming met de provincie. De gemeente heeft een positief advies ontvangen (juni 2021) van het IOW (Intergemeentelijk Overleg Werklocaties waar de provincie bij betrokken is) voor de realisatie van Agropark III.

Dit is een vereiste en conform het provinciaal beleid voor de ontwikkeling van werklocaties. De eerste vervolgstap nu is de aanpassing van de provinciale omgevingsverordening. Zodat wij het bestemmingsplan kunnen aanpassen. Dit voorjaar heeft de provincie alleen aangegeven er een groot belang aan te hechten om deze grond te behouden voor de glastuinbouw. Op verzoek van de provincie moeten wij eerst aantonen (tenderprocedure van minimaal 1 jaar) dat er bij glastuinders geen vraag is naar deze grond. Pas dan wil de provincie de omgevingsverordening aanpassen. Dit ondanks het feit dat de grond al sinds 2006 te koop staat en zich geen koper gemeld heeft. De gemeente is in overleg met de provincie om deze situatie op te lossen zodat we de plannen voor Agropark III kunnen doorzetten. Voor eind 2022 hopen wij meer duidelijkheid te hebben over het vervolg. Het gevolg is dat er komend jaar geen grond als bedrijfsterrein kan worden uitgegeven. Huisvesting arbeidsmigranten Arbeidsmigratie is van belang voor onze economie. Het regelen van goede huisvesting voor arbeidsmigranten is in ontwikkeling en wordt voornamelijk opgepakt vanuit het woonbeleid. Dat geldt ook voor het verder uitwerken van het beleidskader dat in 2022 door de gemeenteraad is vastgesteld.

Wat willen we bereiken? We hebben als Lingewaard een gezonde, goed draaiende economie. De detailhandel, groothandel, industrie en zorg zijn van belang voor onze werkgelegenheid. Onze ondernemers staan voor grote

25

uitdagingen. Consumentengedrag verandert en de transities voor energie, klimaatbestendigheid en een meer circulaire economie zijn complex. We willen onze bedrijven daarbij ondersteunen. Onze inzet is gericht op het toekomstbestendig maken van onze economie. Ons economisch beleidsplan uit 2022 geeft aan hoe we dat doen. Onze doelen zijn: 1. Een toekomstbestendige lokale economie 2. Ontwikkelen en verduurzamen bedrijventerreinen 3. Compacte en comfortabele winkelcentra 4. Daadkrachtige dienstverlening 5. Perspectief voor het landelijk gebied 6. NEXTgarden energieneutraal Indicator Verkopen bedrijfskavels

Meetbaar resultaat Aantal verkochte hectares  Bedrijventerreinen  Bergerden

Verbeteren ondernemersklimaat

Cijfer rapportage 'MKB-vriendelijkste gemeente'

W2021

B2022

B2023

B2026

8,4 0

1* 3

0* 3,4

0* 3,4

6,8

6,9

6,9

7,5

*Alle beschikbare bedrijfskavels zijn verkocht. Nieuwe ruimte op Agropark III is vooralsnog niet meegenomen omdat dit nog onzeker is

Wat gaan we doen in 2023? Een toekomstbestendige lokale economie (doel 1)  In regionaal verband werken we aan de 'MKB-deal' die ondernemers ondersteunt bij het digitaliseren en de ontwikkeling van online winkelen.  Collectief is het makkelijker om goed in te spelen op veranderingen. Daarom werken we aan de organisatiegraad en de samenwerking van ondernemers. Hiervoor geven we trainingen en organiseren we (netwerk)bijeenkomsten. Ontwikkelen en verduurzamen bedrijventerreinen (doel 2)  Samen met ondernemers werken we aan de verduurzaming en vergroening van onze bedrijventerreinen. In 2023 werken we aan het draagvlak voor gezamenlijke acties op het terrein Pannenhuis.  We overleggen met de provincie zodat we de planvorming van de uitbreiding van bedrijventerrein (Agropark III) in werking kunnen brengen.  We anticiperen op provinciale middelen die we kunnen inzetten voor het creëren van meer ruimte voor bedrijfsontwikkeling via verdichting op bestaand terrein. We onderzoeken de mogelijkheden hiervoor op het terrein Gendt-Bemmel. Compacte en comfortabele winkelcentra (doel 3)  In Huissen, Bemmel en Gendt gebruiken we mogelijkheden voor functieverandering als we daarmee leegstand in de aanloopstraten kunnen tegengaan.  Om toeristische bestedingen te bevorderen werken we aan het aantrekkelijker maken van centrumgebieden voor bezoekers.

Dit doen we met voorzieningen zoals laadpunten voor ebikes en bewegwijzering. Ook werken we samen met ondernemers aan (wandel)arrangementen.

26

 

We onderzoeken de mogelijkheden voor een Bedrijven Investerings Zone (BIZ) in het centrum van Huissen. We gaan door met onze inzet op centrummanagement. In 2021 is een centrummanager aangesteld. Indien vanuit het centrummanagement (CML) voorstellen komen die buiten het bestaande budget vallen, dan komen we daar met een concreet voorstel op terug.

Daadkrachtige dienstverlening (doel 4)  We bevorderen de samenwerking tussen gemeente en ondernemers(collectieven). Dit doen we met bedrijfsbezoeken, acties voor lokale inkoop en onderlinge communicatie en advisering.  We verbeteren ons serviceniveau door interne werkafspraken te onderhouden en aan te scherpen. Dit geldt ook voor de afspraken met de omgevingsdienst. Perspectief voor het landelijk gebied (doel 5)  We promoten toerisme en recreatie in onze gemeente. Daarvoor werken we samen met het bureau Toerisme Veluwe Arnhem Nijmegen. Daarnaast onderhouden we de website Bezoek de Betuwe.  We verbeteren het netwerk van recreatieroutes. Voor wandelroutes wordt, vergelijkbaar met het fietsknooppuntennetwerk, een (digitaal en bewegwijzerd) wandelnetwerk gerealiseerd. Onze financiering voor een recreatieve veerdienst Bemmel – Ooij is geregeld. Een exploitatieovereenkomst en realisatie wordt voorbereid. NEXTgarden energieneutraal (doel 6)  We werken samen met de regio aan de profilering van NEXTgarden als energieneutraal en economisch krachtig tuinbouwgebied.  We bouwen samen met ondernemers en inwoners ons tuinbouwgebied NEXTgarden verder uit tot energiecluster.  We trekken conclusies uit het onderzoek naar de haalbaarheid van een experience de horticulture.  We werken aan de gebiedsvisie Rietkamp (onder de naam NEXTliving).

 We houden de functieveranderingsregeling beschikbaar voor een groen woonmilieu.

Wat mag het kosten? In onderstaande tabel zijn de lasten (-) en baten (+) opgenomen die aan het programma verbonden zijn. Bedragen x € 1.000 3

Economie

3.1

Economische ontwikkeling

2021 Werkelijk

2022 Begroot

2023 Begroot

2023 Lasten

2023 Baten

-702

-1.088

-1.076

-1.076

-

60301 Samenwerkingsverbanden

-389

-684

-791

-791

-

60302 Economische ontwikkeling

-313

-404

-285

-285

-

3.056

61

61

-1.787

1.848

3.056

61

61

-1.787

1.848

-156

-180

-149

-169

20

-130

-132

-121

-121

-

3.2

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

60304 Industrieterreinen 3.3

Bedrijvenloketten bedrijfsregelingen

60305 Bedrijvenloket

27

3

Economie

2021 Werkelijk

2022 Begroot

2023 Begroot

2023 Lasten

2023 Baten

-26

-48

-28

-48

20

-110

-176

-6

-230

224

60307 Toerisme

-54

-156

-27

-131

104

60308 Kermis

-28

-15

26

-94

120

60309 Economische promotie

-28

-5

-5

-5

-

60306 Straatmarkten 3.4

Economische promotie

Saldo Lasten en Baten

2.088

-1.383

-1.170

-3.262

2.092

Onttrekkingen reserves

978

138

-

-

-

Toevoegingen reserves

-3.950

-

-

-

-

-884

-1.245

-1.170

-3.262

2.092

Saldo inclusief mutaties reserves

Beleidsnota's Economisch beleidsplan (2022) Nota toerisme en recreatie Lingewaard en Overbetuwe 2016 - 2022 Regionaal Programma Werklocaties (2020) Strategische visie NEXTgarden (2021) Gebiedsvisie NEXTgarden (2021) NEXTgarden (2021) Beleid huisvesting internationale medewerkers (2022)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=03aa2b9e-9215-4110-a7cb-567054a87765