269581 BP Bijlagen bij de Toelichting_Bijlage 10 Archeologisch vooronderzoek.pdf
Tekst van het document
Deel 1: Algemene bodemkunde. Malmberg Den Bosch, 2e druk. Lodiers, S., 2008: De Oorsprong van de Waalsprong. Een paleo-geografische studie naar de genese van de Waalsprong vanaf het Laat Pleistoceen tot heden. Eindrapportage stage-onderzoek Bureau Archeologie en Monumenten, Gemeente Nijmegen. Mulder, E.F.J. de, Geluk, M.C., Ritsema, I.L., Westerhoff, W.E., Wong, T.E. 2003: De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhoff, Groningen. Stichting voor Bodemkartering, 1974: Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, blad 40 West/Arnhem. Willemse, N.W., 2004: Gemeente Lingewaard. Een archeologische beleidsadvieskaart. RAAP-rapport 978. Willemse, N.W., 2009. Voorstel tot bijstelling wettelijk verplichte ondergrens archeologisch onderzoek gemeente Lingewaard Deel 1: Bijstellingsadvies met inhoudelijke onderbouwing Deel 2: Actualisatie geomorfogenetische en archeologische beleidsadvieskaart. RAAP-rapport 1751.
Rapport 12534.001 versie 1
Pagina 52 van 54
Versfelt, H.J., 2003: De Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland 1773-1794. Heveskes Uitgevers, Groningen. ISBN 90-806727-4-2. Zwanenburg G.J., 1990: En nooit was het stil - Kroniek van een luchtoorlog. Emmen.
Rapport 12534.001 versie 1
Pagina 53 van 54
BRONNEN AHN; internetsite, juni 2020. http://www.ahn.nl Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort, juni 2020. https://zoeken.cultureelerfgoed.nl/#/cho/search Beeldbank Cultureelerfgoed; internetsite, juni 2020 http://www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Bodemverontreinigingen provincie Gelderland: internetsite, juni 2020. https://geoweb.gelderland.nl/WebViewer/Index.html?configBase=http://geoweb.gelderland.nl/Geocort ex/Essentials/REST/sites/Bodemverontreinigingen/viewers/test/virtualdirectory/Resources/Config/Def ault Digitaal basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas delta; 2012. https://easy.dans.knaw.nl/ui/datasets/id/easy-dataset:52125 Dinoloket; internetsite, juni 2020. http://www.dinoloket.nl/ Indicatieve kaart Militair Erfgoed; internetsite, juni 2020. http://www.ikme.nl/ Kadaster Topotijdreis; internetsite, juni 2020. http://www.topotijdreis.nl/ MijnGelderland; internetsite, juni 2020. https://mijngelderland.nl/ SIKB; internetsite, juni 2020. http://www.sikb.nl Zandbanenkaart provincie Gelderland: internetsite, juni 2020. http://gelderland.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=471707400d6f44d5a743100c65 e3ce9b
Rapport 12534.001 versie 1
Pagina 54 van 54
Figuur 1.
Situering van het plangebied binnen Nederland
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen Nederland (bron: http://gis.kademo.nl/gs2/wms) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 2.
Detailkaart van het plangebied
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Detailkaart van het plangebied (bron: http://gis.kademo.nl/gs2/wms) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 3.
Luchtfoto van het plangebied
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Luchtfoto van het plangebied (bron: gspot:LUFO_2016) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 4.
Situering van het plangebied binnen de archeologische beleidsadvieskaart gemeente Lingewaard
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24
Situering van het plangebied binnen de archeologische beleidsadvieskaart gemeente Lingewaard Legenda zie volgende bladzijde Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Rapport 12534.001 versie 1
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 5.
Holocene stroomgordels en afgedekt Pleistoceen
20-24 Legenda zie bladzijde Situering vanvolgende het plangebied ten opzichte van de Holocene beddinggordels en het afgedekt Pleistoceen niveau (Digitaal basisbestand Paleogeografie van de Rijn-Maas Delta) Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 6.
Situering van het plangebied binnen de geomorfogenetische kaart gemeente Lingewaard
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de geomorfogenetische kaart gemeente Lingewaard Legenda zie volgende bladzijde Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 7.
Situering van het plangebied binnen de Zandbanenkaart (zanddiepte + deklaag) + 2010 van de provincie Gelderland
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de zandbanenkaart (zanddiepte) 2010 van de provincie Gelderland (bron: http://gelderland.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=471707400d6f44d5a743100c65e3ce9b) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 8.
Situering van het plangebied binnen de Geomorfologische kaart van Nederland
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Geomorfologische kaart van Nederland Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 9.
Situering van het plangebied binnen het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN)
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 10.
Situering van het plangebied binnen de Bodemkaart van Nederland
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Bodemkaart van Nederland Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 11.
Archeologische Gegevenskaart van het onderzoeksgebied met het AHN als achtergrond
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Archeologische Gegevenskaart van het onderzoeksgebied (bron: Archeologisch informatiesysteem Archis3, AHN)
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 12.
Situering van het plangebied binnen de Caart figuratif van den Rhijnstroom van boven het steedie Griet tot beneeden de stadt Arnhem en de Wael tot beneden de heerlijkheid Gendt en Erlecum boven de stadt Nimmegen uit 1756
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen een historische kaart uit 1756 (bron:www.geldersarchief.nl) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 13.
Situering van het plangebied binnen de Hottingerkaart uit 1773-1794 vanuit kaartblad 88
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Hottingerkaart uit 1773-1794 (bron: De Hottinger-atlas van Noord- en Oost-Nederland) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 14.
Situering van het plangebied binnen de Kadastrale kaart uit 1830 (Minuutplan)
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Kadastrale kaart uit 1830 (Minuutplan) (bron: www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 15.
Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1868 (Bonneblad)
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1868 (Bonneblad) (bron: www.topotijdreis.nl) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 16.
Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1908 (Bonneblad)
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1908 (Bonneblad) (bron: www.topotijdreis.nl) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 17.
Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1931 (Bonneblad)
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Militaire topografische kaart uit 1931 (Bonneblad) (bron: www.topotijdreis.nl) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 18.
Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1957
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1957 (bron:www.topotijdreis.nl) LegendaPlangebied-
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 19.
Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1977
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1977 (bron:www.topotijdreis.nl) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 20.
Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1985
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Situering van het plangebied binnen de Topografische kaart uit 1985 (bron:www.topotijdreis.nl) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Figuur 21.
Boorpuntenkaart van het plangebied met als achtergrond de luchtfoto
Gendt (gemeente Lingewaard) – Markt 20-24 Boorpuntenkaart van het plangebied met als achtergrond de luchtfoto (bron: gspot:LUFO_2016) Legenda Plangebied
Rapport 12534.001 versie 1
Bijlage 1 Ouderdom in jaren
Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Chronostratigrafie
MIS
Holoceen 11.755 12.745 13.675 14.025
LaatWeichselien (LaatGlaciaal)
15.700
29.000
50.000
75.000
1 Late Dryas (koud) Allerød (warm) Vroege Dryas (koud) Bølling (warm)
130.000
370.000 410.000
Formaties: Naaldwijk (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel)
2
LaatPleniglaciaal MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)
MiddenPleniglaciaal VroegPleniglaciaal
VroegW eichselien (VroegGlaciaal) 115.000
Lithostratigrafie
3
4
Formatie van Beegden
5b 5c 5d 5e
Saalien (ijstijd)
6
Eem Formatie Formatie van Drente Formatie van Urk
Elsterien (ijstijd) 475.000
850.000
Cromerien (warme periode)
Pre-Cromerien 2.600.000
Rapport 12534.001 versie 1
Formatie van Boxtel
5a
Eemien (warme periode)
Holsteinien (warme periode)
Formatie van Kreftenheye
Formatie van Sterksel
Formatie van Peelo
Cal. jaren v/n Chr.
14
C jaren
1950
Chronostratigrafie
0
Vb2
1500
Subatlanticum koeler vochtiger
450 0 12
Pollen zones
Vb1 Va
800
815
2650
Subboreaal koeler droger
2000
3755
5300
8000
8240
9000
11.755
10.150
12.745
10.800
13.675
11.800
14.025
12.000
15.700
13.000
8800
Atlanticum warm vochtig
III
Boreaal warmer
II
Preboreaal warmer
I
LaatWeichselien (LaatGlaciaal)
Late Dryas
LW III
Allerød
LW II
Vroege Dryas Bølling
35.000
IVa
5000
4900
7020
IVb
LW I
Vegetatie Loofbos eik en hazelaar overheersen haagbeuk veel cultuurplanten rogge, boekweit, korenbloem Loofbos eik en hazelaar overheersen beuk>1% invloed landbouw (granen)
Archeologische perioden Nieuwe tijd Middeleeuwen Romeinse tijd IJzertijd Bronstijd
Neolithicum
Loofbos eik, els en hazelaar overheersen in zuiden speelt linde een grote rol den overheerst hazelaar, eik, iep, linde, es eerst berk en later den overheersend
Mesolithicum
parklandschap dennen- en berkenbossen open parklandschap open vegetatie met kruiden en berkenbomen
MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)
perioden met een poolwoestijn en perioden met een toendra
VroegWeichselien (VroegGlaciaal)
perioden met bos en perioden met een subarctisch open landschap
Laat-Paleolithicum
75.000
115.000 130.000
300.000
Eemien (warme periode)
Midden-Paleolithicum
loofbos
Saalien (ijstijd) Vroeg-Paleolithicum
Chronostratigrafie voor Noordwest-Europa volgens Zagwijn (1974), Vandenberghe (1985) en De Mulder et al. (2003). Lithostratigrafie volgens De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Stuiver et al. (1998). Zuurstofisotoop calibratie (OxCal) versie 3.9 Bronk Ramsey (2003), toegepast op het Laat-Weichselien en het Holoceen. Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2000). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005).
Rapport 12534.001 versie 1
Bijlage 2
Bewoningsgeschiedenis van Nederland
Als aanvullende informatie wordt hieronder een algemene ontwikkeling van de bewoningsgeschiedenis van Nederland weergegeven. Paleolithicum (tot ca. 8800 voor Chr.) De vroegste bewoningssporen in Nederland uit deze periode dateren uit de voorlaatste ijstijd, ca. 300.000-130.000 jaar geleden. Waarschijnlijk hebben in de koudste fasen van de ijstijden in Nederland geen mensen geleefd. Daarentegen was bewoning in de warmere perioden wel mogelijk. De mensen die hier toen leefden trokken als jagers/vissers/verzamelaars rond in kleine groepen en maakten gebruik van tijdelijke kampementen. Veranderingen in het klimaat zorgden voor een veranderende flora en fauna. Tijdens de koude perioden bestond het groot wild onder meer uit rendieren, mammoeten, paarden en steppewisenten. Vooral op paarden en rendieren werd in het Laat Paleolithicum intensief jacht gemaakt. Tijdens de warmere perioden werd er onder andere op herten, wilde zwijnen en oerossen gejaagd. Mesolithicum (ca. 8800-4900 voor Chr.) Rond de overgang van het Pleistoceen naar het Holoceen (ca. 9000 voor Chr.) verbeterde het klimaat zich voor een langdurige periode. De gemiddelde temperatuur steeg, waardoor de variatie in flora en fauna (o.a. bosontwikkeling) toenam. De mens kreeg nu de mogelijkheid om meer gevarieerd te eten: vruchten en andere eetbare gewassen stonden nu vaker op het menu.
Doordat de temperatuur steeg, trok het groot wild (met name rendieren) naar het noorden, dat plaats maakte voor meer territoriumgebonden klein wild, vogels en vissen. Door deze veranderende leefomstandigheden werd de jachttechniek aangepast. De vuursteen bewerkingstechniek hield met deze ontwikkeling gelijke tred. Er werden kleine spitse vuursteenspitsen vervaardigd die als pijl- en harpoenpunt werden gebruikt. Met de stijging van de temperatuur begon het landijs te smelten en de zeespiegel te stijgen. Het tot dan toe droge Noordzee-Bekken kwam onder water te staan. De groepen jagers/vissers/verzamelaars wisselden nog wel van locatie maar exploiteerden kleinere gebieden. In het voorjaar viste men in de rivieren, tijdens de zomer leefde men voornamelijk langs de kust, waar naast vis en schaaldieren ook zeehonden als voedselbron dienden. In de herfst verzamelde men noten en vruchten, terwijl in de winter op onder meer pelsdieren werd gejaagd. Neolithicum (ca. 5300-2000 voor Chr.) Aan het begin van deze periode gingen het jagen, vissen en verzamelen een steeds minder belangrijke rol spelen. Men ging nu zelf cultuurgewassen telen en dieren houden bij het kamp.
Uit vondsten valt af te leiden dat het om twee groepen mensen gaat, enerzijds kolonisten met een vrijwel agrarische levenswijze, anderzijds om de autochtone mesolitische bevolking die een halfagrarische levensstijl erop na gaat houden. Deze verandering ging gepaard met enkele technologische en sociale vernieuwingen zoals: het wonen op een vaste plek in een huis, het gebruik van vaatwerk van (gebakken) klei en de introductie van geslepen stenen dissels en bijlen. De bevolking groeide nu gestaag, mede door de productie van overschotten. Uit het Neolithicum zijn verschillende nu nog zichtbare grafmonumenten bekend, te weten grafkelders, hunebedden en grafheuvels.
Rapport 12534.001 versie 1
Bronstijd (ca. 2000-800 voor Chr.) Het begin van dit tijdvak valt samen met het eerste gebruik van bronzen voorwerpen zoals bijlen. Vuurstenen werktuigen bleven, zij het minder, in gebruik. Het aardewerk uit deze periode is over het algemeen tamelijk zeldzaam. Vuursteenmateriaal uit de Bronstijd is meestal niet goed te onderscheiden van dat uit andere perioden. Lange tijd bleven bronzen voorwerpen zeer schaars binnen Nederlands grondgebied. Door het van nature ontbreken van de benodigde grondstoffen moest het brons worden geïmporteerd en ontstonden er handelscontacten over langere afstanden. Eén en ander had wel tot gevolg dat er binnen de bevolking grotere verschillen ontstonden door verschillen op basis van bezit. De grafheuveltraditie, die tijdens het Neolithicum haar intrede deed, werd in eerste voortgezet, maar rond 1200 voor Chr. vervangen door begravingen in urnenvelden. Het gaat hier om ingegraven urnen met crematieresten waar overheen kleine heuveltjes werden opgeworpen, omgeven door een greppel. Een Kopertijd voorafgaand aan de Bronstijd wordt in Noordwest-Europa niet onderscheiden, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het Middellandse Zeegebied. Wel zijn uit het Laat-Neolithicum koperen voorwerpen bekend. IJzertijd (ca. 800-12 voor Chr.) In deze periode werden voor het eerst ijzeren voorwerpen vervaardigd.
Voor de productie van werktuigen en wapens werd brons vervangen door ijzer. Er ontstond een inheemse ijzerproductie. Het gebruik van vuursteen voor het vervaardigen van werktuigen duurde nog in beperkte mate voort. Ten opzichte van de Bronstijd traden er in de aardewerktraditie geen radicale veranderingen op. Evenals in het Neolithicum en de Bronstijd woonden de mensen in verspreid liggende hoeven ('Einzelhöfe') of in nederzettingen bestaande uit maar enkele huizen; deze werden in een beperkt gebied nogal eens verplaatst. Op de hogere zandgronden ontstonden uitgebreide omwalde akkercomplexen ('Celtic fields'). Opvallend zijn de verschillen in materiële welstand (bezit van metalen voorwerpen), die mogelijk op sociale ongelijkheid duiden. In de zogenaamde vorstengraven uit Zuid Nederland, met daarin luxe, geïmporteerde bijgaven, zijn vermoedelijk lokale of regionale autoriteiten begraven. De meeste begravingen vonden nog immer plaats in urnenvelden. Tijdens de IJzertijd werd het Friese kustgebied gekoloniseerd en ontstonden de eerste terpen. Romeinse tijd (ca. 12 voor Chr. - 450 na Chr.) Met de komst van de Romeinen eindigt de prehistorie en begint de geschreven geschiedenis. Aangezien de schriftelijke bronnen slechts een zeer fragmentarisch beeld schetsen, is men toch nog in belangrijke mate aangewezen op de archeologie als informatiebron.
Een tijd lang diende het Nederlandse rivierengebied als uitvalsbasis voor veldtochten in het noorden van Germanië. In 47 na Chr. werd de Rijn definitief als Romeinse rijksgrens ingesteld. Ter controle en verdediging van deze zogenaamde 'limes' werden langs de Rijn, tot diep in Duitsland, 'castella' (militaire forten) gebouwd. De inheemse manier van leven handhaafde zich nog lange tijd. Wel werd, vooral na de opstand van de Bataven tegen de Romeinse overheersers in 69-70 na Chr., de Romeinse invloed steeds duidelijker. In veel inheems-Romeinse nederzettingen was bijvoorbeeld, naast het eigen handgevormde aardewerk, Romeins importaardewerk in gebruik, dat op de draaischijf was vervaardigd. Er werden, vooral in Limburg, grootse villa's (Romeinse herenboerderijen) gebouwd, hetzij nieuw gesticht, hetzij ontwikkeld vanuit een bestaande inheemse nederzetting.
Rapport 12534.001 versie 1
De Romeinen legden een voor die tijd al uitgebreide infrastructuur aan, waardoor het gebied steeds beter werd ontsloten. Op verschillende plaatsen ontstonden aanzienlijke nederzettingen, waarvan er enkele met een stedelijk karakter (zoals Nijmegen). De inheemse bevolking, ten noorden van de de Limes, werd niet zo sterk beïnvloed door de Romeinse aanwezigheid. Er was wel sprake van handelscontacten en het uitwisselen van geschenken. In de tweede helft van de 3e eeuw ontstond, onder meer door invallen van Germaanse stammen, een instabiele situatie die met korte onderbrekingen voortduurde tot in de 5e eeuw. Uiteindelijk leidde dit in het jaar 406 tot de definitieve ineenstorting van de grensverdediging langs de Rijn. Middeleeuwen (ca. 450-1500 na Chr.) Over de Vroege-Middeleeuwen, vooral over het tijdvak 450-600 na Chr., is relatief weinig bekend. Zowel historische bronnen als archeologische overblijfselen zijn schaars. De bevolkingsomvang was ten opzichte van de voorafgaande periode sterk afgenomen. De marktgerichte economie verdween en de mensen vielen terug op zelfvoorziening. De politieke macht was na het wegvallen van de Romeinse staatsorganisatie in handen gekomen van regionale en lokale hoofdlieden. Een gezaghebbende status was nu vooral gebaseerd op militair succes en materiële welstand.
Deze instabiele periode wordt ook wel aangeduid als de 'tijd van de volksverhuizingen'. Vanaf de 10e - 11e eeuw wordt een overheersende positie van de al dan niet adelijke grootgrondbezitters waargenomen. Dit vertaalt zich in nieuwe nederzettingsvormen als mottes, kastelen en versterkte hoeven. In verband met de aanhoudende bevolkingsgroei, en mede dankzij gunstige klimatologische omstandigheden, werd een begin gemaakt met het ontginnen van woeste gronden als bos, heide en veen. Veel van de huidige dorpen en steden dateren uit deze periode. Door de aanleg van dijken en kaden werden laaggelegen gebieden beschermd tegen wateroverlast. De heersende rivaliteit tussen de vorsten leidde, in combinatie met een zwak centraal gezag, veelvuldig tot lokaal geweld, waarvan de bevolking vaak het slachtoffer werd. Door het aanleggen van burgen, schansen, landweren en wallen trachtte men zich te beveiligen. Nieuwe tijd (1500-heden) De Nieuwe tijd kenmerkt zich door een groot aantal veranderingen vooral op het gebied van mens- en wereldbeeld. Er is sprake van een Europese overzeese expansie wat leidt tot handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie. Er ontstaat een nieuwe wetenschappelijke belangstelling wat zich uit in vele uitvindingen. Deze uitvindingen vormen de motor van de industriële revolutie. Er ontstaat een nationale staat die centraal bestuurd wordt.
Als gevolg van deze ontwikkelingen neemt het belang en de omvang van steden toe en neemt de macht van adel af. Het grootste deel van de bevolking is niet meer werkzaam en woonachtig op het platteland maar in de steden. In verband met de aanhoudende bevolkingsgroei worden aan het eind van de 19 e tot het begin van de 20e eeuw op grote schaal woeste gronden gecultiveerd. Door de industriële revolutie komen steeds meer producten beschikbaar voor steeds meer mensen waardoor de welvaart stijgt. In de Nieuwe tijd vindt er eveneens een hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid plaats, wat zich tot in het begin van de 20e eeuw uit in de kunsten.
Rapport 12534.001 versie 1
Bijlage 3
AMZ-cyclus
Het AMZ-proces Archeologisch onderzoek in Nederland wordt in het algemeen uitgevoerd binnen het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het gehele traject van de AMZ omvat een aantal stappen die elkaar kunnen opvolgen, afhankelijk van het resultaat van de voorgaande stappen. Om inhoudelijke, prijs- en planningstechnische redenen kan er soms voor gekozen worden om bepaalde stappen gelijktijdig uit te voeren. Bovendien kan, indien reeds voldoende gegevens bekend zijn, een stap worden overgeslagen. Elke stap eindigt met een rapport met daarin een advies voor de vervolgstappen. Na elke stap wordt er een selectiebesluit genomen door de bevoegde overheid, gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, op basis van de resultaten van het archeologisch onderzoek. Indien na een bepaalde stap blijkt dat geen nader vervolgonderzoek nodig is, wordt het archeologisch onderzoek afgesloten. Ook kan het bevoegd gezag besluiten dat een vindplaats van zo groot belang is, dat deze in situ behouden moet worden. Dan dienen de archeologische resten in de grond beschermt te worden door planaanpassing of planinpassing. Het begint met het bepalen van de onderzoeksplicht. Gemeentelijke, provinciale en landelijke archeologische waardenkaarten geven aan of het plangebied in een gebied ligt met een archeologische verwachting.
Indien dit het geval is, dan zal er in het kader van de planprocedure onderzoek verricht moeten worden om te bepalen of er archeologische waarden binnen het plangebied aanwezig zijn. Hiermee start de zogenaamde AMZ-cyclus (zie schema). De eerste fase: Bureauonderzoek Elk archeologisch onderzoek begint met een bureauonderzoek. Dit heeft tot doel het verwerven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende of verwachte archeologische waarden, binnen het plangebied om tot een gespecificeerd verwachtingsmodel te komen, op basis waarvan een beslissing genomen kan worden ten aanzien van een eventuele vervolgstap. De tweede fase: Inventariserend VeldOnderzoek (IVO) Het doel van een IVO is het aanvullen en toetsen van het gespecificeerde verwachtingsmodel. Het IVO moet informatie geven over de aan- of afwezigheid, de aard, het karakter, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. Inventariserend Veldonderzoek; Booronderzoek en Veldkartering Door een booronderzoek kan er een goede inschatting gemaakt worden van de kans op archeologische waarden (grondsporen en daarmee samenhangende voorwerpen). Bij het booronderzoek is een onderscheid aangebracht in een verkennende, karterende en waarderende fase.
De verkennende fase heeft tot doel inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap, voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze. Op deze manier worden kansarme zones uitgesloten en kansrijke zones geselecteerd voor de volgende fasen. Tijdens de karterende fase wordt het onderzoeksgebied systematisch onderzocht op de aanwezigheid van archeologische vondsten of sporen. De waarderende fase sluit aan op de karterende fase. Het waarnemingsnet kan verdicht worden om de horizontale begrenzing, ligging en omvang van archeologische vindplaatsen vast te stellen. Een veldkartering wordt uitgevoerd wanneer vondsten of sporen aan de oppervlakte worden verwacht en zichtbaar zijn op het moment dat het onderzoek uitgevoerd wordt. Dit type onderzoek bestaat uit het belopen van het maaiveld van het plangebied.
Rapport 12534.001 versie 1
Inventariserend Veldonderzoek; Proefsleuven Als uit vooronderzoek blijkt dat binnen het plangebied archeologische resten aangetroffen kunnen worden kan het bevoegd gezag beslissen tot een proefsleuvenonderzoek. Proefsleuven zijn lange sleuven van twee tot vijf meter breed die worden aangelegd in de zones waar in de voorgaande onderzoeksfase aanwijzingen voor vindplaatsen zijn aangetroffen. De KNA schrijft voor dat bij een dergelijk onderzoek minimaal 5% van het te verstoren gebied onderzocht dient te worden. De derde fase: Archeologische Begeleiding (AB) of Opgraven (AAO) Archeologische Begeleiding Als het vooronderzoek niet voldoende informatie heeft opgeleverd om de archeologische waarde van de archeologische resten te bepalen, kan besloten worden tot archeologische begeleiding van de sloop- of graafwerkzaamheden. Dit betekent dat archeologen bij het graafwerk aanwezig zijn om het werk te volgen en eventuele resten te documenteren. Wanneer tijdens de werkzaamheden vondsten (van hoge archeologische waarde) naar boven komen, die aanleiding geven tot nader onderzoek, kan alsnog besloten worden om tot een opgraving over te gaan. Opgraven Indien de archeologische resten niet in situ bewaard kunnen blijven, maar wel van belang zijn voor de wetenschap, kan het bevoegd gezag besluiten over te gaan tot een Algehele Archeologische Opgraving (AAO).
Het doel hiervan is volgens de KNA het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden, die van belang is voor kennisvorming over het verleden.
Rapport 12534.001 versie 1
Schema van de Archeologische Monumenten Zorg Vergunningaanvraag/ruimtelijke ontwikkeling ▼ Toetsing aan archeologisch beleid (Gemeente, Provincie, Rijk) ▼ Bureauonderzoek* (verzamelen gegevens en opstellen verwachtingsmodel) ▼ Selectiebesluit (door bevoegd gezag op basis van resultaten) ▼ Inventariserend veldonderzoek* ▼ ▼ Verkennend veldonderzoek ►**** Karterend veldonderzoek Door middel van: Door middel van: - terreininspectie - oppervlaktekartering - booronderzoek** - booronderzoek** - proefsleuven*** ▼ ▼***** Selectiebesluit (door bevoegd gezag op basis van resultaten) ▼ Bewezen of hoge kans op de aanwezigheid van archeologie ▼****** Waarderend veldonderzoek door middel van proefsleuven*** ▼ Selectiebesluit (door bevoegd gezag op basis van resultaten) ▼ ▼ ▼ Opgraven*** Begeleiding*** Beschermen Verwijderen Begeleiding Bescherming van de van de van de archeologie werkzaamheden archeologie door door door archeologen archeologen planaanpassing * ** *** **** ***** ******
► Vergunningverlening indien geen onderzoek noodzakelijk wordt geacht.
►
Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden). Ook kan besloten worden over te gaan op het begeleiden van de graafwerkzaamheden door archeologen.***
►
Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden). Ook kan besloten worden over te gaan op het begeleiden van de graafwerkzaamheden door archeologen.***
►
Bij geen of geringe kans op aanwezigheid van archeologie, wel archeologische waarden aanwezig maar geen vervolgonderzoek noodzakelijk op grond van waardering. Einde onderzoek, vrijgeven voor functie (eventueel met bouwkundige voorwaarden).
Combinatie bureauonderzoek en IVO verkennende of karterende fase mogelijk, indien een PvA aanwezig is. Voorafgaand aan het booronderzoek dient een PvA worden opgesteld, toetsing door bevoegd gezag Voorafgaand aan het onderzoek dient een PvE en PvA te worden opgesteld, toetsing door bevoegd gezag. Na een verkennend booronderzoek kan het bevoegd gezag besluiten dat een aanvullend karterend bureauonderzoek moet worden uitgevoerd. Een combinatie van bureauonderzoek en IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven is mogelijk, indien een PvA en een goedgekeurd PvE aanwezig is en met instemming van het bevoegd gezag. Een combinatie van bureauonderzoek en IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven of een IVO karterende en waarderende fase door middel van proefsleuven is mogelijk, indien een PvA en een goedgekeurd PvE aanwezig is en met instemming van het bevoegd gezag.
Rapport 12534.001 versie 1
Bijlage 4
Rapport 12534.001 versie 1
Inrichtingsplan
Markt Gendt A3 plattegronden schaal 1:100
Markt 22-24 Gendt
schaal :
datum : 18-05-20
2
6
10
2a 4
3990 3989
2886
8 6
2043
Kerk
2048
epad 5223
4a
18
2045
2624
3315
2042
2041
2622
2910
5363
13
3544
4
15
3313
17
11 e Tor
1509
an nla
9a 2a 4722
Kerk
straa t
11
3546 3545
epa
9
d
5
3707
2b 2
3717
3708
4723
3
3709
1
3710
4889 2092
4890
2c
Wa aldij k
Dorp
7 3352
9
3711
4952
3716
3992
3712
14
7
1 5481 4953
3714
3715
5
3
Mark t
5484
5
3713 3
7
5441 5443
Torenlaan
5482
4891
2777 9
5453 5455
3769
2053
2778
4177
12
2911 11
5483
13
5073
5442 1
2
10
2779
8
2780
3770
Ma
ndt
rkt
te Ge
5452
10
Huis
5454
3771
12 14
1
(5509)
3038
5439
6 4763 1430
16
1431
15 18
1385 5230
ndt
3758
10 4764
ijk ald Wa
3767
22
17
23
18
15
19
11 10
is Hu
3762
9
24
22 21
6.
6
3759
n
Ge
N
4348
3761
1752 1752
5
5218
Schindler 3300
6
te
dt
8
Hu is
3
5089
4348
25 24
23
7
end
t
M
te G
7
11
26
4347
17
15
Schindler 3300
4
5
9
13
ijk
Schindler 3300
2
Wa ald
er ke
12
sp
ad
13
W aa
ld
14
20
ijk
5233
5235
24
21
16
5231
rkt
5232
te Ge
Gendt
Ma
22 22
892
Huis
Huis te
1
17.
5217
12
1
19
2
3
4
8 5220
21
nd
t
10
Hu is
te
Ge
23
12
25
3765
27
14 29 33
31 3764
35 37
3763
4172 39
19a
0 Markt 22-24 Gendt
situatie
schaal : 1:1000
50
100 m datum : 18-05-20
slaapk
Opp.: 12 m2
slaapk
Opp.: 11 m2
badkamer Opp.:
6 m2
badkamer Opp.:
6 m2
slaapk
Opp.: 12 m2
slaapk
Opp.: 11 m2
150
10.275
150
11.100
1.700
300
300
2.600
1.700
150
150
11.100
1.700
300
300
2.600
5.375
17
6
18
5
5
18
19
4
4
19
20
3
21
2
22
1
Eigen tekst
DOWN
DOWN
3 2 1
22
5.400
21
5.400
20
Eigen tekst
7
6
17
12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22
UP
D
7.100
7.100
UP
7.100
5.375
UP
D
16
DOWN
15
1
5.400
14
2
5.400
13
3
12
4
9 8
7
16
5
11 10
9 8
15
6
11 10
14
7
13
9 8
12
5.375
11 10
Eigen tekst
E
C
C Schindler 3300
Schindler 3300
Schindler 3300
N
B
24
4.905
1.800
B
17.
43 m2 2.050
2.150
6.
werkruimte
2.955
werkruimte
45 m2
2.150
2.050
4.300
2.150
2.050
2.050
2.150
4.300
2.050
2.150
2.150
2.050
12
A
300 300 4.135
430
4.070
430
9.000
1
2.050
100
4.070
2.150
100
430
2.150
100
4.070
9.000
4.070
430
4.300
4.070
300 300 430
9.000
3
2
100
6.650 17.700 430
4.300
4.070
100
430
100
6.650
4.070
17.700 430
9.000
4
4.070
2.150
100
430
2.150
100
4.070
2.050
300
430
8.614 430
4.070
9.000
5
526 100
8.614
300
526 100 4.135
540
9.000
7
6
begane grond | parkeren
0 Markt 22-24 Gendt
plattegronden begane grond
schaal : 1:200
10
20 m datum : 18-05-20