1421218 Bijlage 4 - Bijlagen bij ruimtelijke motivering TAM-Omgevingsplan Hoofdstuk 22f, Zandsestraat Bemmel - 12 - Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
DE STEEKPROEF archeologisch onderzoeks- en adviesbureau
Zandsestraat naast 1 te Bemmel, gemeente Lingewaard (Gld.) Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2024-04/25
Zandsestraat naast 1 te Bemmel gemeente Lingewaard (Gld.) Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2024-04/25
Zandsestraat naast 1 te Bemmel, gemeente Lingewaard (Gld.) Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Steekproefrapport 2024-04/25 ISSN 1871-269X Status: Definitief auteur: I.S.J. Beckers MA, senior KNA-prospector (Actor registratienummer 45406568) autorisatie: R. Rap MA, senior KNA-archeoloog/prospector (Actor registratienummer 9723 6416) Goedgekeurd door de bevoegde overheid Gemeente Lingewaard, dhr. S. Diependaal (Regioarcheoloog) d.d. 27 augustus 2024 De Steekproef werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en is gecertificeerd voor BRL SIKB 4000, protocollen 4001, 4002, 4003, 4004, 4006. Voor dit onderzoek is protocol 4003 van toepassing. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef bv, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, Zuidhorn, 27 mei 2024 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau adres telefoon internet e-mail kvk
Hooiweg 5 9801 AJ Zuidhorn 050 - 5779784 www.desteekproef.nl info@desteekproef.nl 02067214
Inhoud Samenvatting............................................................................................................... 4 1. Inleiding.................................................................................................................. 1 - 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1 LS01)..................................................................1 - 1.2 Locatiebeschrijving (KNA 4.1 LS02)..................................................................3 - 1.3 Gespecificeerde archeologische verwachting (KNA 4.1 LS 05)............................5 2. Veldonderzoek......................................................................................................... 8 - 2.1 Methoden en technieken (KNA 4.1 VS01, VS08)................................................8 - 2.2 Resultaten veldonderzoek (KNA 4.1 VS02, VS03).............................................10 3. Conclusies en advies (KNA 4.1 VS07).......................................................................16 Gebruikte bronnen Lijst van Figuren en Tabellen Appendix: I Archeologische periode-indeling II Laagbeschrijvingen III Boorprofielen IV Bureaustudie
Samenvatting In opdracht van Jansen Bouwontwikkeling B.V. is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd in het gebied ten oosten van de Zandsestraat 1 te Bemmel, in de gemeente Lingewaard in de provincie Gelderland (zie Figuur 1). De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen realisatie van een woonwijk met ongeveer 146 woningen. Op basis van eerder uitgevoerd bureauonderzoek door ADC werden in het plangebied vindplaatsen verwacht vanaf de periode laat paleolithicum tot en met de middeleeuwen (Huizer 2023). In de Laag van Wijchen, op dieper dan 1,5 meter onder het maaiveld, werden archeologische waarden uit het laat paleolithicum en het mesolithicum verwacht. In het noorden van het plangebied werden vanwege de mogelijke aanwezigheid van de Ressense stroomgordel archeologische waarden uit de bronstijd en de ijzertijd verwacht op dieper dan 1 meter onder het maaiveld. Uit het verkennend booronderzoek is gebleken dat de ondergrond van het plangebied bestaat uit grof rivierzand van het Pleistocene rivierterras, afgedekt door de Laag van Wijchen. In het centrale deel van het plangebied zijn twee zones met diep reikende, matig siltige kleilagen aangetroffen. Dit zijn twee oost-west lopende restgeulen.
In het uiterste noorden lijkt een pakket met oever- en beddingafzettingen van de Ressense stroomgordel aanwezig te zijn met een top op 140-200 centimeter onder het maaiveld. In het noordoosten werden op 150 centimeter onder het maaiveld twee fragmenten handgevormd, grindgemagerd aardewerk gevonden in een laag komklei. Waarschijnlijk zijn dit aardewerkfragmenten uit de bronstijd. In de nabijheid van boring 6 kan daarom een vindplaats uit de bronstijd worden verwacht. De Laag van Wijchen en de restgeulafzettingen worden afgedekt door een dik pakket komklei. Dit wordt afgedekt door uiterst siltige en matig zandige klei; oeverafzettingen van de Waal. In zones in het oosten en zuiden van het plangebied ontbreekt de top van de oeverafzettingen en is een laag sterk zandige klei of zand aanwezig: dijkdoorbraak-afzettingen van de Waal. Selectieadvies (KNA 4.1 VS07) door I.S.J. Beckers MA, senior KNA-prospector In het hele plangebied is een potentieel archeologisch sporenniveau uit de middeleeuwen aanwezig, direct onder de recente bouwvoor. Om dit niveau te onderzoeken op de aan- of afwezigheid van archeologische waarden wordt vervolgonderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek in de vorm van proefsleuven (IVO-P) aanbevolen. In de centrale aardappelakker is dit niveau al afdoende onderzocht door een oppervlaktekartering en is vervolgonderzoek niet meer nodig (Figuur 11).
In de delen van het plangebied waar de oeverafzettingen al verstoord zijn geraakt door dijkdoorbraken van de Waal wordt tevens geen vervolgonderzoek geadviseerd. In de voor vervolgonderzoek geselecteerde zones is ook kans op oudere archeologische waarden (bronstijd). Deze waarden bevinden zich potentieel op circa 140 tot 200 centimeter onder maaiveld. Het proefsleuvenonderzoek dient ook inzicht te verschaffen in deze eventueel dieper gelegen archeologische waarden, omdat bij de voorgenomen ontwikkeling lokaal ook tot zulke dieptes gegraven kan worden voor de aanleg van riolering, watergangen et cetera. plangebied (boringen 30 en 32) geen vervolgonderzoek nodig, maar blijft wel een hoge archeologische verwachtingswaarde van kracht.
Als bij toekomstig graafwerk in de vrij te geven delen onverhoopt toch archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, dan dient daarvan direct melding te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Lingewaard. Wij wijzen erop dat de bevoegde overheid op basis van dit rapport een selectiebesluit neemt. De mogelijkheid bestaat dat dit selectiebesluit afwijkt van het door ons opgestelde advies. Selectievoorstel vondsten Voor de twee fragmenten handgevormd aardewerk uit boring 6 (vondstnummer 1) wordt voorgesteld deze te deponeren bij het Archeologisch Depot Gelderland. Reactie namens de gemeente Lingewaard, dhr. S. Diependaal (Regioarcheoloog) Het rapport is met inzicht geschreven en ondersteund met goed kaartmateriaal. Het advies van de steekproef kan worden aangescherpt met specifieke locaties en verwachte dieptes van de onderliggende oudere niveaus. • Voor het middeleeuwse niveau 25-50 cm onder het maaiveld wordt het advies voor en vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek conform bovenstaande afbeelding (Fig. 11, red.) overgenomen. • Het onderliggende niveau dat samenhangt met de ligging van de Ressense stroomgordel in boring 2 t/m 12 en 16 t/m 19) bevat mogelijk een vindplaats uit de bronstijd.
Indien hier bodemverstoringen dieper gaan dan 8,9 m NAP (buffer van 30 cm ten opzicht van 8,6 m NAP) dan dient hier vervolgonderzoek te worden uitgevoerd. • In het plangebied is er een verwachting die samenhangt met de laag van Wijchen op een diepte van circa 2 meter beneden het maaiveld. Indien hier bodemverstoringen dieper gaan dan 8,3 m NAP (buffer van 30 cm ten opzicht van 8 m NAP) dan dient hier vervolgonderzoek te worden uitgevoerd. Voor de twee onderliggende niveaus is het afhankelijk van de bouwplannen/het proefsleuvenonderzoek mogelijk dat er opties zijn voor behoud in situ. Bijvoorbeeld door het opstellen van een archeologisch vriendelijk palenplan. Voor het proefsleuvenonderzoek dient een Programma van Eisen met de randvoorwaarden voor het onderzoek te worden opgesteld dat moet worden goedgekeurd door bevoegd gezag.
Administratieve gegevens Provincie:
Gelderland
Gemeente:
Lingewaard
Plaats:
Bemmel
Toponiem
Zandsestraat naast 1
Bevoegde overheid:
Gemeente Lingewaard
Opdrachtgever:
Jansen Bouwontwikkeling B.V.
Onderzoeksmeldingsnr:
5606556100
ISSNnr.
1871-269X
Steekproef projectcode
2024-04/25
Oppervlakte plangebied:
Circa 8,3 Ha
Hoogte:
9,5 tot 10 meter +NAP
Coördinaten:
189477/433241 189464/432888 189781/433081 189776/433214
Huidig grondgebruik
Akkerland en weiland
Uitvoeringsperiode:
Mei 2024
Onderzoeksdiepte:
Tot in het beddingzand/Plesitocene terras of tot 3 meter onder maaiveld
Fase onderzoek:
Inventariserend veldonderzoek verkennende fase
Beheer documentatie:
De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Provinciale Bewaarplaats voor Bodemvondsten / DANS / DINO-loket (boorgegevens)
1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1 LS01) In opdracht van Jansen Bouwontwikkeling B.V. is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd in het gebied ten oosten van de Zandsestraat 1 te Bemmel, in de gemeente Lingewaard in de provincie Gelderland (zie Figuur 1). Het tracé wordt PP Zwilbroekseweg en Perceel 2a genoemd. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen realisatie van een woonwijk met ongeveer 146 woningen.
Figuur 1.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Ligging van de plangebied. Bron: openstreetmap
Het terrein wordt in twee delen met woonpercelen verdeeld door de oost-west lopende hoogspanningsverbinding die het gebied oversteekt, waar niet gebouwd mag worden (Figuur 2). In het zuidelijke deel worden vijftien percelen voor vrijstaande woningen gerealiseerd. In het noordelijke deel komen drie percelen voor vrijstaande woningen langs de Zandsestraat. Ten zuiden daarvan wordt een toegangsweg voor de woonwijk aangelegd. Deze krijgt twee zijstraten naar het noorden en kruist twee aan te leggen wadi’s. Ten noorden van de toegangsweg komen blokken met rijtjeswoningen en twee-onder-één-kap-woningen. Ter plaatse van de hoogspanningsverbinding wordt een park ingericht.
1
Figuur 2.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Nieuwe inrichting van het gebied.
De nieuwe woningen zullen gefundeerd worden op funderingsbalken, rustend op palen. Ter plaatse van de funderingsbalken zal tot ongeveer 80 centimeter onder het maaiveld gegraven worden. De aanleg van nieuwe nutsvoorzieningen en riolering zal gepaard gaan met een verstoringsdiepte van ongeveer 200 centimeter onder het maaiveld. Om een gespecificeerde archeologische verwachting en de kans op verstoring van archeologische resten vast te stellen is in november 2020 en juni 2022 een bureauonderzoek opgesteld (Huizer 2023). Vanuit het bureauonderzoek werden twee potentiële archeologische niveaus verwacht; de Ressense stroomgordel met in de top daarvan archeologische waarden vanaf de bronstijd in het noorden van het plangebied en in het hele plangebied de Laag van Wijchen met mogelijke archeologische waarden uit het laat paleolithicum en het mesolithicum. Daarom is gesteld dat in het noorden van het plangebied een maximale verstoringsdiepte van 1 meter onder het maaiveld gehanteerd dient te worden en in het overige deel van het plangebied een maximale verstoringsdiepte van 1,5 meter onder het maaiveld. De gemeente Lingewaard heeft echter geconcludeerd dat de potentiële archeologische waarde van het gebied nog niet voldoende was vastgesteld en daarom is vervolgonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek geëist.
Het doel van het inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek is inzicht te geven in de bodemopbouw van het gebied en de mogelijk kans op archeologische waarden. 2
1.2 Locatiebeschrijving (KNA 4.1 LS02) Het plangebied bestaat uit een aantal percelen akkerland en weiland. Deze liggen langs de Zandsestraat te Bemmel. Het noordelijke gedeelte is momenteel in gebruik als kas. Dit ligt achter de Zandsestraat 1. Het oostelijke perceel langs de Waaldijk is en blijft in gebruik als agrarisch/groen gebied en hoeft daarom niet onderzocht te worden (Figuur 2).
Figuur 3.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Foto van de kas
Het perceel ten zuiden van de kas was tijdens het veldwerk in gebruik als aardappelakker. Door de droge omstandigheden was sprake van een goede vondstzichtbaarheid voor een veldkartering. Het perceel ten oosten van de kas en het zuidelijke perceel waren in gebruik als grasland.
3
1.3 Gespecificeerde archeologische verwachting (KNA 4.1 LS 05) Het onderstaande verwachtingsmodel (Tabel 2) is van toepassing op het plangebied en is overgenomen uit het in 2020 en 2022 opgestelde bureauonderzoek (Huizer 2023). Op basis van het bureauonderzoek is tevens een advieskaart gecreëerd (Figuur 4). Tabel 2. Bemmel, Zandsestraat naast 1: Archeologisch verwachtingsmodel Karakteristiek
Omschrijving
Datering:
Laat paleolithicum-Middeleeuwen
Complextype(n):
Nederzettingen, huisplaatsen en andere complextypen in relatie tot bewoning in het rivierengebied; op de Laag van Wijchen voornamelijk jacht-/extractiekampen
Landschappelijke en/of geologische context:
oeverwal, mogelijk restgeulen; Laag van Wijchen (overstromingsleem)
Diepteligging:
Vanaf direct onder de recente bouwvoor, in de top van eventuele oeverafzettingen van de Ressense stroomgordel (fase C); de Laag van Wijchen wordt op ca. 2 m –mv verwacht. Archeologische resten kunnen ook aanwezig zijn in eventuele restgeulafzettingen, tot nog onbekende diepte.
Locatie:
Gehele plangebied
Soort vindplaats:
Vindplaats met zowel grondsporen als een vondstrooiing (geldt met name voor vuursteenvindplaatsen op de Laag van Wijchen), vindplaats met een archeologische laag
Uiterlijke kenmerken:
In eventuele oeverafzettingen van de Ressense stroomgordel (fase C): Archeologische laag, bestaande uit een vermenging van onder meer kleine fragmenten aardewerk, houtskool en bot met het oorspronkelijke substraat. Het archeologische niveau kan tevens voorkomen in of op een vegetatiehorizont/laklaag. Op de top van de Laag van Wijchen: vondststrooiing van met name vuursteen en/of houtskool.
Conservering:
Eventueel aanwezige organische resten zullen matig tot slecht geconserveerd zijn in de bovenste meter van het profiel. Archeologische lagen kunnen zijn verstoord door (sub)recente vergravingen tot nog onbekende diepte.
Wordt het archeologische niveau bedreigd door de werkzaamheden?:
Indien niet dieper wordt ontgraven dan 1 m –mv in een strook van 30 m in het noorden van de huidige kas (figuur 4) en in de rest van het plangebied niet dieper dan 1,5 m –mv, dan is er geen sprake van bedreiging van de beide potentiele archeologische niveaus (de Ressense stroomgordel en de Laag van Wijchen).
4
Figuur 4.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Advieskaart uit het bureauonderzoek. In de zone met de rode vlakkleur werd een maximale verstoringsdiepte van 1 m -mv geadviseerd, in de overige zones een maximale verstoringsdiepte van 1,5 m -mv.
5
2. Veldonderzoek 2.1 Methoden en technieken (KNA 4.1 VS01) Het booronderzoek is uitgevoerd in mei 2024. In het plangebied zijn 43 boringen gezet. Het boorplan bestond uit raaien op een onderlinge afstand van 40 meter met een tussenliggende afstand tussen de boringen van 50 meter (Figuur 5). Op verzoek van de perceelseigenaar zijn enkele boringen enkele meters ten opzichte van het boorplan verplaatst om het gewas te sparen. Dit speelde in de centrale aardappelakker. De boringen zijn tot in het beddingzand of het zand van het Pleistocene rivierterras uitgevoerd of tot 3 meter onder het maaiveld. Om een goed geologisch en stratigrafisch profiel te maken is in een noord-zuid georiënteerde boorraai (boringen 4-43) een maximale boordiepte van 4 meter onder maaiveld gehanteerd. De verkennende boringen zijn gezet met een edelmanboor met een diameter van 7 centimeter en een guts met een diameter van 2 of 3 centimeter. De boringen zijn systematisch uitgelegd en een selectie van de boringen is gefotografeerd. De toegepaste boordichtheid is er op gericht om de aard en intactheid van bodemopbouw vast te stellen inclusief die van de archeologische sporendragende niveaus.
Aan de hand van de resultaten van het booronderzoek kan een gefundeerd advies worden gegeven over de impact van de herinrichting van het plangebied en de mogelijk noodzakelijke archeologische vervolgonderzoeken die daarvoor moeten worden uitgevoerd. De locaties van de boringen zijn ingemeten met behulp van een GPS met een nauwkeurigheid van 3 meter. De hoogtes zijn verkregen uit het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN3) en de maaiveldhoogte is vermeld in centimeter ten opzichte van het NAP. De boorkernen zijn doorzocht op archeologische indicatoren door ze laagsgewijs af te snijden. De opgeboorde grond is beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De resultaten van de boringen zijn in het rapport opgenomen in de vorm van laagbeschrijvingen (Appendix III) en boorprofielen (Appendix IV). De werkwijze is conform het Handboek Archeologie voor de regio Arnhem (Habraken 2017).
6
Onderzoeksvragen Voor het verkennend booronderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld (overgenomen uit het Handboek Archeologie voor de regio Arnhem) (Habraken 2017). 1. Wat is de aard (ontstaanswijze, textuur, kleur), diepteligging en ouderdom van de relevante natuurlijke afzettingen in de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied? 2. Wat is de aard (kleur, textuur, samenstelling), diepteligging, genese en gaafheid van natuurlijke en eventueel antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.), ter plaatse van het onderzoeksgebied? 3. Wat is de aard, dikte en omvang van eventueel ter plaatse van het onderzoeksgebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, afvallaag, ophogingslaag)? 4. Indien er afdekkende lagen voorkomen; wat is de aard (ontstaanswijze, kleur, textuur, samenstelling), gaafheid en dikte van het onderliggende afgedekte bodemprofiel (natuurlijke en antropogene bodemhorizonten zoals oude akkerlagen) en/of afzettingen? 5. Wat is de diepte tot waarop artefacten van recente ouderdom (‘modern’ afvalmateriaal) in het bodemprofiel voorkomen 6. Tot welke diepte in het bodemprofiel is sprake van een ‘recente’ bodemverstoring en wat is de ouderdom van deze verstoring? 7. Op welke niveaus is sprake van potentiële archeologische niveaus? 8.
Worden deze niveaus verstoord tijdens de geplande werkzaamheden?
Figuur 5.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Boorpuntenkaart. 7
2.2 Resultaten veldonderzoek (KNA 4.1 VS02, VS03) Omdat in de centrale aardappelakker sprake was van een goede vondstzichtbaarheid is een veldkartering uitgevoerd (Figuur 6). In regelmatige raaien met een onderlinge afstand van 5 meter is over de akker gelopen. Hierbij is gelet op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. Bij de oppervlaktekartering zijn drie fragmenten roodbakkend geglazuurd aardewerk (waaronder een aanzet tot een oorfragment), twee stuks Westerwald-steengoed en een fragment porselein aangetroffen. Alle fragmenten dateren waarschijnlijk uit de nieuwe tijd. Op het perceel zijn geen oudere archeologische indicatoren aangetroffen. Waarschijnlijk betreft het hier een ‘akkerstrooisel’ aardewerkfragmenten die tijdens bemesting in het gebied terecht zijn gekomen.
Figuur 6.
Bemmel, Zandsestaat naast 1: Overzichtsfoto over de centrale aardappelakker. De Zandsestraat bevindt zich in de verte.
De ondergrond van het plangebied bestaat uit een pakket zwak siltig, matig grof zand. Dit pakket is zwak grindig en gaat geleidelijk naar boven toe over in een laag sterk zandige klei of leem. De top van het zand kon niet in alle boringen bepaald worden maar bevindt zich op een variërende diepte van 150 centimeter onder het maaiveld (8,23 m boven het NAP) in boring 5 en 375 centimeter onder het maaiveld (6 m boven het NAP) in boring 28. De afdekkende zandige klei- of leemlaag is kalkloos en 15 tot 90 centimeter dik. 8
Het zandpakket in de ondergrond wordt geïnterpreteerd als de top van het Pleistocene rivierterras. De afdekkende klei- of leemlaag is de Laag van Wijchen. In het noorden van het plangebied (boringen 2 t/m 6, met name 2, 3 en 4) is het zandpakket relatief ondiep aangetroffen, op 150 tot 240 centimeter onder het maaiveld (7,31 tot 8,23 m boven het NAP). Dit is de zone waar op basis van het bureauonderzoek een tak van de Ressense stroomgordel werd vermoed. Het is goed mogelijk dat het zandpakket hier een pakket beddingafzettingen van de Ressense stroomgordel betreft en de laag zandige klei of leem een laag oeverafzettingen van de Ressense stroomgordel. Mogelijk is de als Laag van Wijchen geïnterpreteerde leemlaag in boring 28 op basis van de relatief diepe ligging eerder als oeverafzetting van een Laat-Pleistocene rivier (zie later) te interpreteren. Op ongeveer 100 meter ten noorden van het plangebied is ook een pakket oever- op beddingafzettingen op een vergelijkbare diepte gevonden (Hagens et al. 2008). De Ressense stroomgordel (fase C) is gevormd in de periode tussen 1550 en 1050 (Cohen et al. 2012).
Figuur 7.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Reconstructie van de zanddiepte.
Op basis van de verwachte ligging van de zanddiepte is een kaart gemaakt (Figuur 7). In de boorlocaties waar de diepte van het zand bekend is, is deze waarde genomen. In de boringen waar het zand niet bereikt is, maar wel de Laag van Wijchen is aangetroffen, is de zanddiepte bepaald op 3 meter onder maaiveld. In de boringen waar de Laag van Wijchen niet binnen de boordiepte is aangetroffen is de zanddiepte op 4 meter onder maaiveld bepaald. Uit deze reconstructiekaart kunnen we duidelijk twee oost-west liggende dieptes halen. Deze laagten zijn ook goed zichtbaar in het gemaakte boorprofiel (figuur 8). In deze zones is tot relatief diep een pakket matig 9
siltige, slappe klei aangetroffen. Deze kleilaag bevat veen- en zandlagen en is grijs tot donkergrijs en soms zwak humeus. De kleilaag wordt geïnterpreteerd als een restgeulvulling. In het gebied worden twee oost-west liggende restgeulen verwacht.
Figuur 8.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Noord-zuid profiel met interpretaties.
De noordelijke restgeul doorsnijdt het complex met oever- en beddingafzettingen (van de Ressense stroomgordel) en kan dus aan dit complex worden toegewezen. De zuidelijke restgeul snijdt zich in in het Pleistocene rivierterras. De relatieve ouderdom van deze restgeul is lastig te bepalen, maar waarschijnlijk betreft het hier een restgeul uit het einde van de laatste ijstijd. De restgeulafzettingen worden afgedekt door een pakket matig siltige klei met een matig slappe consistentie. Dit pakket is ook kalkloos en bevat naar boven toe steeds meer roestvlekken en mangaanconcreties. Het wordt geïnterpreteerd als een pakket komklei. In een deel van het plangebied is in het pakket komklei een zwak humeuze vegetatiehorizont aanwezig. In Figuur 7 is de verspreiding van deze vegetatiehorizont weergegeven. De vegetatiehorizont komt voor in het centrale en zuidelijke deel van het plangebied maar niet in de zone van de twee restgeulen. Het is goed mogelijk dat tijdens de vorming van de zuidelijke restgeul (in het Laat-Plesitoceen-VroegHoloceen?) een pakket komklei in het gebied is afgezet en dit een lange periode aan de oppervlakte heeft gelegen waarna een vegetatiehorizont is gevormd. In het profiel (Figuur 8) is goed zichtbaar dat de afzettingen van de komklei de vroegere 10
hoogteverschillen in het plangebied hebben opgevuld en genivelleerd. In boring 6 werden op 150 centimeter onder het maaiveld (8,28 m boven het NAP) twee fragmenten handgevormd, grindgemagerd aardewerk gevonden. Deze lagen in het bovenste pakket komklei, boven een laag oeverklei. De fragmenten zijn aan de binnenzijde en in het midden zwart en aan de buitenzijde rood. Het betreft hier waarschijnlijk wandfragmenten van een pot uit de bronstijd. De fragmenten zijn enigszins verweerd, maar of dit door verspoeling of door een andere oorzaak komt valt niet vast te stellen. De datering in de bronstijd correspondeert goed met de actieve fase van de Ressense stroomgordel. Waarschijnlijk moet in de omgeving van boorlocatie 6 een archeologische vindplaats uit de bronstijd aanwezig zijn, misschien iets meer naar het noorden waar het pakket met oever- en beddingafzettingen is aangetroffen.
Figuur 9.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Scherven uit de bronstijd (kader) in de komklei (boring 6).
De komklei gaat op ongeveer 100 tot 130 centimeter onder het maaiveld (ongeveer 8,7 tot 9 m boven het NAP) geleidelijk naar boven toe over in een laag uiterst siltige klei met een matig stevige consistentie. Deze laag is kalkrijk en bevat roestvlekken. De laag gaat geleidelijk naar boven toe over in een pakket matig zandige klei. De uiterst siltige en zandige klei wordt geïnterpreteerd als een pakket oeverafzettingen van de 11
Waal. De top van het bodemprofiel wordt gevormd door de 25 tot 50 centimeter dikke bouwvoor van matig zandige, zwak humeuze, donkerbruingrijze klei. De recente bodembewerking beperkt zich tot deze bouwvoor. In het oosten en zuiden van het plangebied is direct onder de bouwvoor een laag sterk zandige klei of matig fijn zand aanwezig. Deze laag reikt tot maximaal 100 centimeter onder het maaiveld en gaat scherp naar beneden toe over in de oeverafzettingen van de Waal. Op deze locaties is de top van de oeverafzettingen geërodeerd en/of verwerkt in het zandige pakket. Waarschijnlijk betreft het hier een pakket dijkdoorbraak-afzettingen van de Waal. In het hoogtebeeld van het AHN is goed zichtbaar dat het oostelijke en zuidelijk perceel een relatief hoge maaiveldhoogte hebben, waarschijnlijk komt dit door de aanwezigheid van de dijkdoorbraakafzettingen.
Figuur 10.
Bemmel, Zandsestraat naast 1: Verspreiding van de dijkdoorbraak-afzettingen, geplot op een kaart met maaiveldhoogte (AHN).
In het gebied zijn gedurende het Holoceen meerdere rivierensystemen actief geweest. Allereerst zijn er aanwijzingen dat in het centrale deel van het plangebied aan het begin van het Holoceen een oost-west lopend systeem is gevormd. De top van deze rivierafzettingen en de bijbehorende oever (wellicht in het veld geïnterpreteerd als Laag van Wijchen) ligt op ongeveer 2 meter onder het maaiveld (ongeveer 8 m boven het NAP). Op dit niveau kunnen archeologische waarden uit het laat paleolithicum en het mesolithicum worden verwacht.
12
In het noorden van het plangebied lijkt een tak van de Ressense stroomgordel actief te zijn geweest. De oever- op bedding ligt in het uiterste noorden van het plangebied en de restgeul ten zuiden daarvan. Het systeem is in de boringen 2 tot en met 12 en 16 tot en met 19 aangetroffen. Het zuidelijke deel daarvan betreft de restgeul De top van de oeverafzettingen ligt op 140 tot 200 cm onder het maaiveld (8 tot 8,6 m boven het NAP). Op dit niveau kunnen archeologische waarden uit de bronstijd aanwezig zijn. Het hele plangebied is bedekt geraakt met een pakket oeverafzettingen van de Waal. De Waal is actief geworden aan het einde van de Romeinse tijd en de oeverafzettingen zijn gerijpt en dus bewoonbaar geweest. Op dit niveau kunnen daarom nog archeologische waarden uit de middeleeuwen aanwezig zijn. Het potentiële archeologische sporenniveau wordt direct onder de bouwvoor verwacht. Op basis van het historisch kaartmateriaal en de uitgevoerde oppervlaktekartering worden in het plangebied geen archeologische waarden uit de nieuwe tijd verwacht. In een deel van het plangebied zijn de oeverafzettingen verstoord geraakt door een dijkdoorbraak. In het centrale deel van het plangebied is een oppervlaktekartering uitgevoerd en zijn geen archeologische indicatoren uit de Middeleeuwen gevonden.
In het door de oppervlaktekartering onderzochte perceel worden daarom geen archeologische waarden op dit niveau verwacht. In het plangebied zijn drie mogelijke archeologische niveaus aanwezig; een niveau op ongeveer 200 centimeter onder het maaiveld (ongeveer 8 m boven het NAP), een niveau op ongeveer 140-200 centimeter onder het maaiveld in het noorden van het plangebied (8 tot 8,6 m boven het NAP) en een niveau direct onder de 25 tot 50 centimeter dikke bouwvoor. Het laatste is een archeologisch sporenniveau en dit wordt bedreigd door de voorgenomen graafwerkzaamheden. Om meer inzicht te krijgen in de aan- of afwezigheid van archeologische waarden is aanvullend archeologisch onderzoek nodig in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een proefsleuven (IVO-P). Dit is alleen nodig in de zone waar geen oppervlaktekartering uitgevoerd kon worden en in de zones waar het pakket met oeverafzettingen niet aangetast is door de dijkdoorbraak van de Waal.
13
Figuur 11. Bemmel, Zandsestraat naast 1: Advieskaart.
3. Conclusies en advies (KNA 4.1 VS07) 1. Wat is de aard (ontstaanswijze, textuur, kleur), diepteligging en ouderdom van de relevante natuurlijke afzettingen in de ondergrond ter plaatse van het onderzoeksgebied? De ondergrond van het plangebied bestaat uit grof rivierzand van het Pleistocene rivierterras, afgedekt door de Laag van Wijchen. In het centrale deel van het plangebied zijn twee zones met diep reikende matig siltige klei aangetroffen. Dit zijn twee oost-west lopende restgeulen. De Laag van Wijchen en de restgeulafzettingen worden afgedekt door een dik pakket komklei. Dit wordt afgedekt door uiterst siltige en matig zandige klei; oeverafzettingen van de Waal. In zones in het oosten en zuiden van het plangebied ontbreekt de top van de oeverafzettingen en is een laag sterk zandige klei of zand aanwezig; dijkdoorbraak-afzettingen van de Waal. 2. Wat is de aard (kleur, textuur, samenstelling), diepteligging, genese en gaafheid van eventueel antropogene bodemhorizonten (akkerlagen en overige ‘verstoringslagen’, bemestingslagen e.d.), ter plaatse van het onderzoeksgebied? De enige antropogeen bewerkte laag die in het plangebied is aangetroffen is de 25 tot 50 centimeter dikke bouwvoor, direct onder het maaiveld.
14
3. Wat is de aard, dikte en omvang van eventueel ter plaatse van het onderzoeksgebied voorkomende afdekkende lagen en de (geschatte) ouderdom daarvan (plaggendek, afvallaag, ophogingslaag) In het plangebied is geen ‘afdekkende laag’ aangetroffen. 4. Indien er afdekkende lagen voorkomen; wat is de aard (ontstaanswijze, kleur, textuur, samenstelling), gaafheid en dikte van het onderliggende afgedekte bodemprofiel (natuurlijke en antropogene bodemhorizonten zoals oude akkerlagen) en/of afzettingen? In het plangebied is geen ‘afdekkende laag’ aangetroffen. 5. Wat is de diepte tot waarop artefacten van recente ouderdom (‘modern’ afvalmateriaal) in het bodemprofiel voorkomen? De recente bodembewerking beperkt zich tot de 25 tot 50 centimeter dikke bouwvoor. 6. Tot welke diepte in het bodemprofiel is sprake van een ‘recente’ bodemverstoring en wat is de ouderdom van deze verstoring? De recente bodembewerking beperkt zich tot de 25 tot 50 centimeter dikke bouwvoor. 7. Op welke niveaus is sprake van potentiële archeologische niveaus? De Laag van Wijchen ligt op ongeveer 200 centimeter onder het maaiveld (ongeveer 8 m boven het NAP). Dit niveau komt overeen met een laat Pleistocene restgeul in het centrale deel van het plangebied. Op dit niveau kunnen archeologische waarden uit het laat paleolithicum en mesolithicum aanwezig zijn.
In het noorden van het plangebied ligt waarschijnlijk een tak van de Ressense stroomgordel, met een top op 140-200 centimeter onder het maaiveld (ongeveer 8 tot 8,6 m boven het NAP). Op dit niveau kunnen archeologische waarden uit de bronstijd aanwezig zijn. Direct onder de bouwvoor wordt een potentieel archeologisch sporenniveau uit de middeleeuwen verwacht, in de top van de oeverafzettingen van de Waal. 8. Worden deze niveaus verstoord tijdens de geplande werkzaamheden? De top van de oeverafzettingen van de Waal wordt tijdens de meeste in het gebied geplande werkzaamheden geraakt omdat deze top direct onder de bouwvoor ligt. De twee overige niveaus kunnen alleen tijdens diepe bodemingrepen (op meer dan 100 centimeter onder het maaiveld) verstoord worden. Selectieadvies (KNA 4.1 VS07) door I.S.J. Beckers MA, senior KNA-prospector In het hele plangebied is een potentieel archeologisch sporenniveau uit de middeleeuwen aanwezig, direct onder de recente bouwvoor. Om dit niveau te onderzoeken op de aan- of afwezigheid van archeologische waarden wordt vervolgonderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek in de vorm van proefsleuven (IVO-P) aanbevolen. In de centrale aardappelakker is dit niveau al afdoende onderzocht door een oppervlaktekartering en is vervolgonderzoek niet meer nodig (Figuur 11).
In de delen van het plangebied waar de oeverafzettingen al verstoord zijn geraakt door dijkdoorbraken van de Waal wordt tevens geen vervolgonderzoek geadviseerd. In de voor vervolgonderzoek geselecteerde zones binnen het plangebied is ook kans op oudere archeologische waarden (bronstijd). Deze waarden bevinden zich 15
potentieel op circa 140 tot 200 centimeter onder maaiveld (8 tot 8,6 m boven het NAP). Het proefsleuvenonderzoek dient ook inzicht te verschaffen in deze eventueel dieper gelegen archeologische waarden, omdat bij de voorgenomen ontwikkeling lokaal ook tot zulke dieptes gegraven kan worden voor de aanleg van riolering, watergangen et cetera. In het deel van het plangebied onder de huidige hoogspanningsmasten worden geen diepe grondwerkzaamheden gepland. Daarom is in dit deel van het plangebied (boringen 30 en 32) geen vervolgonderzoek nodig, maar blijft wel een hoge archeologische verwachtingswaarde van kracht. Als bij toekomstig graafwerk in de vrij te geven delen onverhoopt toch archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, dan dient daarvan direct melding te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Lingewaard. Selectievoorstel vondsten Voor de twee fragmenten handgevormd aardewerk uit boring 6 (vondstnummer 1) wordt voorgesteld deze te deponeren bij het Archeologisch Depot Gelderland. Reactie namens de gemeente Lingewaard, dhr. S. Diependaal (Regioarcheoloog) Het rapport is met inzicht geschreven en ondersteund met goed kaartmateriaal.
Het advies van de steekproef kan worden aangescherpt met specifieke locaties en verwachte dieptes van de onderliggende oudere niveaus. • Voor het middeleeuwse niveau 25-50 cm onder het maaiveld wordt het advies voor en vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek conform bovenstaande afbeelding (Fig. 11, red.) overgenomen. • Het onderliggende niveau dat samenhangt met de ligging van de Ressense stroomgordel in boring 2 t/m 12 en 16 t/m 19) bevat mogelijk een vindplaats uit de bronstijd. Indien hier bodemverstoringen dieper gaan dan 8,9 m NAP (buffer van 30 cm ten opzicht van 8,6 m NAP) dan dient hier vervolgonderzoek te worden uitgevoerd. • In het plangebied is er een verwachting die samenhangt met de laag van Wijchen op een diepte van circa 2 meter beneden het maaiveld. Indien hier bodemverstoringen dieper gaan dan 8,3 m NAP (buffer van 30 cm ten opzicht van 8 m NAP) dan dient hier vervolgonderzoek te worden uitgevoerd. Voor de twee onderliggende niveaus is het afhankelijk van de bouwplannen/het proefsleuvenonderzoek mogelijk dat er opties zijn voor behoud in situ. Bijvoorbeeld door het opstellen van een archeologisch vriendelijk palenplan. Voor het proefsleuvenonderzoek dient een Programma van Eisen met de randvoorwaarden voor het onderzoek te worden opgesteld dat moet worden goedgekeurd door bevoegd gezag.
16
Gebruikte bronnen AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. Bosch, J.H.A. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode. Archeologie Leidraad 3., 7 maart 2005. Cohen, K.M., E. Stouthamer, H.J. Pierik, and A.H. Geurts. 2012. Rhine-Meuse Delta Studies’ Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography. Utrecht: Universiteit Utrecht. Habraken, J. 2017. Handboek Archeologisch Onderzoek Binnen de Regio Arnhem, Eisen En Kaders Voor Onderzoek En Beoordeling van Rapporten. Arnhem. Hagens, D., S. Koeman, and H. Kremer. 2008. Bureauonderzoek En Karterend Veldonderzoek d.m.v. Boringen Teselaar 35-37 Te Bemmel Synthegra Rapport P0502757. Doetinchem. Huizer, J. 2023. Zandsestraat, Bemmel (Gemeente Lingewaard) Een Bureauonderzoek ADC Rapport 5317. Amersfoort.
Lijst van Figuren en Tabellen Figuur 1. Figuur 2.
Figuur 11.
Topografische kaart. Boorpuntenkaart met de verdeling van de zones voor de resultaten- en advieskaarten. Foto van de kas Advieskaart uit het bureauonderzoek. Boorpuntenkaart. Overzichtsfoto over de centrale aardappelakker. Reconstructie van de zanddiepte. Noord-zuid-profiel met interpretaties. Scherven uit de bronstijd (kader) in de komklei (boring 6) Verspreiding van de dijkdoorbraak-afzettingen, geplot op een kaart van de maaiveldhoogte (AHN). Advieskaart.
Tabel 1. Tabel 2.
Administratieve gegevens van het onderzoeksgebied. Archeologisch verwachtingsmodel
Figuur 3. Figuur 4. Figuur 5. Figuur 6. Figuur 7. Figuur 8. Figuur 9. Figuur 10.
Appendix II
Laagbeschrijvingen
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 1 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189528 : 433105 : 977
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 25 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 25 - 45 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 45 - 110 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 110 - 195 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 195 - 210 klei matig siltig, zwak humeus, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, vegetatieniveau, Opm.: Kom 210 - 295 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 295 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen
1
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 10 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189579 : 433182 : 969
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 35 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 35 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 120 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 120 - 240 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 240 - 280 klei matig siltig, grijs, zandlagen, basis geleidelijk, Opm.: Restgeul 280 - 400 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul
10
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 11 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189528 : 433185 : 969
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 25 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 25 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 100 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 100 - 230 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 230 - 300 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul
11
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 12 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189478 : 433188 : 966
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 25 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 25 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 90 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 90 - 160 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 160 - 200 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 200 - 280 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 280 - 300 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul
12
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 13 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189453 : 433145 : 971
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 30 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 30 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 100 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 100 - 225 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 225 - 300 klei matig siltig, grijs, slap, Opm.: Restgeul
13
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 14 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189503 : 433145 : 977
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 35 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 35 - 70 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 70 - 110 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 110 - 240 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 240 - 290 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 290 - 300 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras
14
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 15 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189553 : 433145 : 974
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 35 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 35 - 95 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 95 - 175 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 175 - 180 klei matig siltig, zwak humeus, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, vegetatieniveau, Opm.: Kom 180 - 250 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 250 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen
15
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 16 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189603 : 433145 : 982
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 90 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 90 - 165 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 165 - 175 klei matig siltig, zwak humeus, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, vegetatieniveau, Opm.: Kom 175 - 230 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 230 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 300 - 350 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, kleilagen, Opm.: Pleistoceen rivierterras 350 - 380 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras
16
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 17 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189653 : 433145 : 987
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 25 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 25 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 100 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 100 - 210 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 210 - 260 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul 260 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen
17
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 18 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189703 : 433145 : 987
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 90 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 90 - 220 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 220 - 300 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul
18
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 19 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189753 : 433145 : 988
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 30 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 30 - 60 klei matig zandig, grijs-bruin, matig stevig, weinig roestvlekken, basis scherp, Opm.: Crevasse 60 - 105 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 105 - 240 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 240 - 300 klei matig siltig, grijs, slap, Opm.: Restgeul
19
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 2 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189503 : 433222 : 971
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 75 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 75 - 140 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 140 - 160 leem sterk zandig, grijs, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 160 - 180 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Bedding
2
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 20 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189772 : 433106 : 1008
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 45 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 45 - 60 klei matig zandig, grijs-bruin, matig stevig, weinig roestvlekken, basis scherp, Opm.: Crevasse 60 - 110 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 110 - 200 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 200 - 215 klei matig siltig, zwak humeus, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, vegetatieniveau, Opm.: Kom 215 - 270 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 270 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen
20
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 21 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189728 : 433105 : 1001
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 80 klei matig zandig, grijs-bruin, matig stevig, weinig roestvlekken, basis scherp, Opm.: Crevasse 80 - 120 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 120 - 295 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 295 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen
21
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 22 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189669 : 433107 : 982
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 35 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 35 - 70 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 70 - 105 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 105 - 290 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 290 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen
22
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 23 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189628 : 433105 : 976
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 25 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 25 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 105 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 105 - 220 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 220 - 250 leem sterk zandig, grijs, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 250 - 260 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras
23
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 24 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189579 : 433109 : 975
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 25 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 25 - 105 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 105 - 185 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 185 - 200 klei matig siltig, zwak humeus, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, vegetatieniveau, Opm.: Kom 200 - 290 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 290 - 300 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras
24
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 25 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189478 : 433105 : 976
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 35 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 35 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 100 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 100 - 200 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 200 - 210 klei matig siltig, zwak humeus, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, vegetatieniveau, Opm.: Kom 210 - 300 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom
25
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 26 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189452 : 433059 : 967
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 30 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 30 - 100 klei matig zandig, grijs-bruin, matig stevig, weinig roestvlekken, basis scherp, Opm.: Crevasse 100 - 130 klei matig zandig, licht-grijs-bruin, matig stevig, weinig roestvlekken, basis scherp, Opm.: Crevasse 130 - 200 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 200 - 300 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul
26
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 27 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189503 : 433065 : 970
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 60 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 60 - 90 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 90 - 230 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 230 - 300 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul
27
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 28
X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189552 : 433073 : 975
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 30 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 30 - 50 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 50 - 90 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 90 - 200 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 200 - 360 klei matig siltig, grijs, slap, Opm.: Restgeul 360 - 375 leem sterk zandig, grijs, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 375 - 385 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras
28
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 29 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189617 : 433067 : 963
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 30 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 30 - 55 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 55 - 90 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 90 - 220 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 220 - 300 klei matig siltig, zwak humeus, donker-grijs, slap, veenlagen, zandlagen, Opm.: Restgeul
29
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 3 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189553 : 433219 : 971
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 110 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 110 - 170 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 170 - 180 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Bedding
3
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 30 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189628 : 433025 : 984
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 65 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 65 - 100 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 100 - 170 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 170 - 210 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 210 - 220 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras
30
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 31 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189578 : 433025 : 991
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 35 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 35 - 80 klei matig zandig, grijs-bruin, matig stevig, weinig roestvlekken, basis scherp, Opm.: Crevasse 80 - 120 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 120 - 250 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 250 - 295 leem sterk zandig, grijs, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 295 - 300 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras
31
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 32 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189528 : 433025 : 990
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 35 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 35 - 60 klei matig zandig, bruin-grijs, matig stevig, weinig roestvlekken, Opm.: Oever 60 - 100 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 100 - 190 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 190 - 210 klei matig siltig, zwak humeus, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, vegetatieniveau, Opm.: Kom 210 - 265 klei matig siltig, grijs, slap, Opm.: Restgeul 265 - 300 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen
32
1/1
Zandsestraat 1 te Bemmel: Laagbeschrijvingen 33 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)
: 189478 : 433025 : 977
Lithologie Org. beschrijver lithologie Beschrijver lithologie
: De Steekproef : Ivo Beckers
Diepte (cm)
Omschrijving Grondsoort 0 - 40 klei sterk zandig, matig humeus, donker-bruin-grijs, stevig, basis scherp, bouwvoor 40 - 55 klei matig zandig, grijs-bruin, matig stevig, weinig roestvlekken, basis scherp, Opm.: Crevasse 55 - 100 klei uiterst siltig, licht-bruin-grijs, matig slap, spoor mangaanconcreties, weinig roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Oever 100 - 195 klei matig siltig, licht-grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Kom 195 - 240 klei sterk zandig, grijs, slap, spoor roestvlekken, basis geleidelijk, Opm.: Laag van Wijchen 240 - 250 zand zwak siltig, zwak grindig, grijs, Zand: matig grof, Opm.: Pleistoceen rivierterras