CConstaterende datLingewaard
Koppel je AI →
Document · PDF

13d. Landschappelijke beoordeling (bijlage MER).pdf

Raadsvergadering 21 september 2022, gemeente LingewaardBij agendapunt: Windpark Caprice (Bespreekstuk)17.164 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Windpark Caprice

Landschappelijke beoordeling

Windpark Caprice

Landschappelijke beoordeling Versie: 3.2 Status: Defini�ef Datum: 10-02-2021 Opgesteld door: Bosch & van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht

Mail: Tel.: Web:

info@boschenvanrijn.nl 030-677 6466 www.boschenvanrijn.nl

Auteur: Quinten Isselman

In opdracht van: Renewable Energy Factory Noordsingel 250 3032 BN Ro�erdam

© Bosch & Van Rijn 2021 Behoudens hetgeen met de opdrachtgever is overeengekomen, mag in dit rapport verva�e informa�e niet aan derden worden bekendgemaakt. Bosch & Van Rijn BV is niet aansprakelijk voor schade door het gebruik van deze informa�e. 2

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Inhoudsopgave HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1.1 Inleiding 1.2 Situering Windpark Caprice 1.3 Doelstelling 1.4 Leeswijzer

HOOFDSTUK 4 LANDSCHAPPELIJKE BEOORDELING 4.1 De ruimtelijke kenmerken en inrich�ng van het landschap 4.2 Visuele interferen�e met een nabijgelegen windpark 4.3 De cultuurhistorisch achtergrond van het landschap 4.4 Beleving van het windpark in het landschap

HOOFDSTUK 2 LANDSCHAPPELIJKE ANALYSE 2.1 A�akening analyse 2.2 Het landschap in het beleid 2.3 Ontstaansgeschiedenis van het landschap 2.4 Cultuurhistorische waarden 2.5 Toekoms�g landschap 2.6 De landschappelijke structuren op macroniveau 2.7 Landschapstype op macroniveau 2.8 Het landschap op mesoniveau 2.9 Toelich�ng uitkomsten landschapsanalyse voor de beoordeling

HOOFDSTUK 5 CONCLUSIE HOOFDSTUK 6 LANDSCHAPPELIJKE BEOORDELING VKA 6.1 Het voorkeursalterna�ef 6.2 Conclusie beoordeling VKA BIJLAGE Bijlage 1 : Visualisa�es Landschappelijke MER-beoordeling Windpark Caprice Bijlage 2 : Visualisa�es Landschappelijke VKA-beoordeling Windpark Caprice

HOOFDSTUK 3 BEOORDELINGSWIJZE MER-VARIANTEN 3.1 De MER-Varianten 3.2 de beoordelingscriteria 3.3 De beoordelingsschaal 3.4 De beoordelingswijze 3.5 Gekozen loca�es van de visualisa�es

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

3

Hoofdstuk 1

| Inleiding Hu iss

De gezamenlijke provincies hebben in 2013 afspraken gemaakt met het Rijk over de verdeling, per provincie, van de Rijksdoelstelling van 6.000 MW windenergie op land in 2020. De afspraak van 6.000 MW windenergie op land is tevens inzet van de gezamenlijke provincies in het kader van het door de SER gefaciliteerde Na�onaal Energieakkoord. De provincie Gelderland hee� een opgave van 230,5 MW opgesteld vermogen.

en

1.1 Inleiding

Ne

Loo

de

Ini�a�efnemers Steenfabriek Huissenswaard en Renewable Energy Factory zijn voornemens Windpark Caprice te realiseren om een bijdrage te leveren aan deze energietransi�e. Het projectgebied ligt in de gemeente Lingewaard, in de provincie Gelderland. De windturbines zijn beoogd op het bedrijfsterrein van Steenfabriek Huissenwaard, ten oosten van Angeren.

rri

jn

Angeren

Het ruimtelijke provinciaal belang ten aanzien van windenergie is opgenomen in de Geconsolideerde Omgevingsvisie Gelderland1. Voor duurzame energie is een goede ruimtelijke inpassing belangrijk, hierover staat het volgende beschreven: Ned

erri

“Het combineren van windturbines met andere, intensieve functies in een gebied heeft de voorkeur van de provincie. Mogelijke combinaties zijn: combinatie met infrastructuur, combinatie met regionale bedrijventerreinen, combinatie met intensiveringsgebieden glastuinbouw en combinatie met agrarische productielandschappen.“

jn

N

De beoogde opstelling van Windpark Caprice bestaat uit twee windturbines. De windturbines worden gesitueerd binnen de grenzen van steeenfabriek Huissenwaard. De windturbines zullen de grenzen van dit terrein markeren. 4

0

500 m

1 km

Doornburg

Figuur 1: Ligging beoogd Windpark Caprice in het landschap. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

1.2 Situering Windpark Caprice

Het beoogde windpark Caprice komt te liggen op het terrein van Steenfabriek Huissenwaard. Aan de oostzijde wordt het terrein begrensd door de Nederrijn. Deze rivier (die in het zuidelijk deel overgaat in het Pannerdensch kanaal) -met haar dijken en uiterwaarden- is het meest bepalende, landschappelijke structuurdrager in het gebied. Het terrein is gelegen in de uiterwaarden van de Nederrijn/Pannerdensch kanaal en wordt aan de zuid- en westkant begrensd door de Rijndijk. Er bevindt zich een drietal dorpskernen op enkele kilometers van het terrein. Het gaat hierbij om Angeren (1,2km), Loo (1,4km) en Doornburg (2,7km). Huissen ligt op grotere afstand, ca. 3,3 km (zie figuur 1).

1.3 Doelstelling

Voorliggende landschappelijke beoordeling is uitgevoerd ten behoeve van de ProjectMER Windpark Caprice. In deze projectMER worden drie varianten voorgesteld die moeten worden beoordeeld. De landschappelijke beoordeling gaat echter alleen over variant 3. Deze variant zal landschappelijk gezien de meeste impact hebben. Het doel van dit rapport is de MER-variant vanuit het landschappelijk en cultuurhistorisch perspec�ef te beoordelen. Dit is gedaan aan de hand van de 5 aandachtspunten opgesteld in de omgevingsverordening van de provincie Gelderland en de landschappelijke analyse.

1.4 Leeswijzer

In hoofdstuk 2 is eerst een beschrijving gegeven van het plangebied, inclusief het beleidsonderzoek, de ontstaansgeschiedenis en de huidige Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

landschappelijke situa�e. Vervolgens is gekeken naar de cultuurhistorische waarden van het gebied en wordt een landschappelijke analyse op macro - en mesoniveau gegeven van het omringende landschap. Hierbij worden alleen de hoofdzaken, degene die voor het plangebied belangrijk zijn, meegenomen. In hoofdstuk 3 staat de MER-variant beschreven. Vervolgens is toegelicht hoe de beoordeling van de MER-variant plaatsvindt. Vervolgens wordt per aandachtspunten (hierna te noemen beoordelingscriteria) beschreven wat deze inhoud en hoe deze wordt beoordeeld. Aan elk beoordelingscriteria is een landschappelijk onderzoeksvraagstelling gekoppeld en een antwoordtabel opgesteld die centraal staat bij de beoordeling. Nadat een beoordelingscriterium is beschreven wordt in elke opvolgende paragraaf de beoordeling van dat criterium gedaan. Alle criteria worden beoordeeld aan de hand van de uitkomsten van de analyse op het macroen/of het mesonieau. Daarbij wordt con�nu verwezen naar de bijlage waarin visualisa�es zijn opgenomen. Uiteindelijk wordt in hoofdstuk 5 de conclusie weergegeven van de landschappelijke beoordeling van Windpark Caprice. In de bijlage (Bijlage 1: Visualisa�es Landschappelijke MER-beoordeling Windpark Caprice) zijn alle visualisa�es opgenomen. Daarin staat tevens een beschrijving hoe de visualisa�es moeten worden bekeken in het landschap. 1

Bron: Geconsolideerde Omgevingsvisie Gelderland, Provincie Gelderland, januari 2018.

5

Hoofdstuk 2

Landschappelijke analyse Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

7

Hoofdstuk 2

| Landschappelijke analyse

2.1 A�akening analyse

De landschapsanalyse richt zich voornamelijk op de schaal die bepalend is voor de beoordeling van de opstelling. In rela�e tot de verschillende schalen die de structuren in het landschap kennen zullen windparken deze in de meeste gevallen overtreffen. Enkel op het hoogste niveau, het macroniveau, kan verbinding gelegd worden tussen het landschap en de windturbines / het windpark. Bij het landschap (structuren) op macroniveau wordt bedoeld de grote structuren en kenmerken in het landschap zoals: (hoofd)wegen, watergangen, dijken, open gebieden, bossen, etc. Turbines met een �phoogte van 200+ meter zijn al vanaf enkele kilometers waarneembaar. Daarom is �jdens de analyse op macroniveau gekeken naar een gebied van ca. 6 tot 8 kilometer rondom het beoogde windpark Caprice. De impact op de landschappelijke beleving is echter groter naarmate windturbines op een kortere afstand staan ten opzichte van de waarnemer. Er moet daarom niet alleen naar het macroniveau gekeken worden maar ook naar het mesoniveau op afstand dat de windturbine beeldbepalend zijn. De pagina hiernaast bevat een aantal voorbeeldvisualisa�es (zie figuur 2-5) vanaf verschillende afstanden tot windturbines, om te onderbouwen tot welke afstand de invloed van windparken op de beleving van het landschap nog meegenomen moet worden.

Hiervoor zijn bewust voorbeelden anders dan windpark Caprice gebruikt, omdat de aandacht moet uitgaan naar de landschappelijke eigenschappen. De a�eeldingen dienen ervoor om te laten zien hoe groot de visuele invloed van windturbines is ten opzichte van de afstand tot de waarnemer. 8

Bron: windpark Bijvanck, Landschappelijke beoordeling. N.B. de windturbines op deze visualisaties hebben een tiphoogte van 185 meter. Omdat de afstand tot de waarnemer wordt uitgedrukt in tiphoogtes maakt dit voor de schijnbare grootte geen verschil. In de voorbeeldvisualisa�es is te zien dat de windturbines op ca. 10 keer de afstand van de �phoogte de horizon beginnen te domineren. Windturbines zijn op een grotere afstand al zichtbaar, met name in grote open landschappen, maar zijn dan vaak nog niet de dominerende en beeldbepalende factor in het landschap. Hierdoor tasten ze de beleving van de waarnemer ten opzichte van zijn directe omgeving minder aan. Omdat windturbines in de belevenis beeldbepalend beginnen te worden bij ca. 10 keer de afstand van de �phoogte, wordt er binnen deze beoordeling bij het mesoniveau, gemeten met een straal van ca. 2.4 kilometer rondom het beoogde windpark Caprice. Het principe van ca. 10 keer de afstand van de �phoogte wordt ook beschreven in de beleidskader windenergie van de gemeente Lingewaard1. Daarin staat dat bij de kaders onderscheid wordt gemaakt in verschillende doelgroepen. Omwonenden zijn diegene die op een afstand van 10 keer de �phoogte wonen. Bij deze groep zal door de beeldbepalende factor vanaf die afstand de impact het grootst zijn. 1

Bron: Beleidskader Windenergie, gemeente Lingewaard, 14 augustus 2019, versie 3.6

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Figuur 2: Windpark op een afstand van ca. 23 keer de tiphoogte; de windturbines zijn nog wel zichtbaar, maar niet dominant aanwezig.

Figuur 3: Windpark op een afstand van ca. 17 keer de tiphoogte. De windturbines zijn zichtbaar, maar kunnen door begroeiing of bebouwing aan het zicht worden onttrokken. Ze zijn nog niet beeldbepalend op de horizon.

Figuur 4: Windpark op een afstand van ca. 10 keer de tiphoogte: de windturbines zijn goed zichtbaar en zijn duidelijk de grotere structuren op de horizon.

Figuur 5: Windpark op een afstand van 5 keer de tiphoogte; de windturbines zijn beeldbepalend en zeer dominant aanwezig.

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

9

2.2 Het landschap in het beleid

Het beleid van de provincie Gelderland, van onder andere het landschap, wordt beschreven in de Omgevingsvisie. Het beleid hee� als doel om de kwaliteiten van het landschap te behouden, te ontwikkelen en te versterken2. Het is belangrijk om de kwaliteiten te beschrijven en te begrijpen om de impact van het windpark Caprice te beschrijven en waar mogelijk te verzachten. Het beleid richt zich in het bijzonder op de landschappen die symbool staan voor het Gelders landschap. Deze ‘symbolen’ zijn als volgt: 1. de natuur van Gelderland als groene ruggengraat van het landschap; 2. de dragers van het diverse cultuurlandschap: a. de Na�onale Landschappen; b. de cultuurhistorische landgoederen en landgoederenzones; 3. de bijzonder kwetsbare landschappen: a. de waardevol open gebieden; b. de Nieuwe Hollandse Waterlinie c. de historische verdedigingslinie de Limes; 4. het hoog dynamische landschap, denk aan de A15 corridor en gebiedsontwikkelingsopgaven zoals Park Lingezegen.3 Hieronder worden deze zogenoemde symbolen verder beschreven aan de hand van de vigerende beleidsdocumenten.

10

De natuur van Gelderland als groene ruggengraat van het landschap De kernkwaliteiten van de natuur van Gelderland zijn uitgewerkt in de uitwerking voor het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene Ontwikkelzone (GO). De provincie spant zich in voor een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden en behoud en versterking van de kwaliteit van het landschap. Het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Groene Ontwikkelingszone (GO) worden beschermd tegen aantas�ng van de kernkwaliteiten: dat zijn de natuurwaarden, de poten�ële waarden en de omgevingscondi�es. Het GNN is een samenhangend netwerk van bestaande en te ontwikkelen natuur van interna�onaal, na�onaal en provinciaal belang. Het uitgangspunt is dat in het GNN geen nieuwe ini�a�even plaatsvinden, behalve ontwikkelingen van een groot algemeen of provinciaal belang of waarvoor geen alterna�even bestaan. In de GO is ruimte voor economische ontwikkeling in combina�e met een (substan�ële) versterking van de samenhang tussen aangrenzende en inliggende natuurgebieden. De ecologische verbindingszones maken deel uit van de GO, evenals de weidevogelgebieden en de rustgebieden voor winterganzen. De provincie beschermt de ach�en Natura2000 gebieden die in het GNN liggen2. Hieronder zijn de GNN en GO gebieden rondom windpark Caprice weergegeven.

Wat opvalt is dat bijna alle gebieden die in de GNN en GO liggen, vallen onder het beleid ‘Windenergie niet kansrijk’ (zie figuur 6 en 7). Het beoogde plangebied van windpark Caprice wordt hier uitgesloten.

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Figuur 7: Ruimtelijke beleid: kansrijke gebieden voor windenergie. Figuur 6: GNN en GO gebieden rondom het beoogde windpark Caprice.

2

2

De dragers van het diverse cultuurlandschap : a. de Na�onale Landschappen Het plangebied van windpark Caprice ligt in het ‘Na�onaal Landschap De Gelderse Poort’. (zie figuur 8).

2

Bron: Omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’, Provinciale Staten van Gelderland, vastgesteld 19 december 2018) 3

Bron: ‘Kernkwaliteiten Gelderse Nationale Landschappen’ (Vastgesteld door Provinciale Staten van Gelderland op 9 juli 2014)

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

In het document: ‘Kernkwaliteiten Gelderse Na�onale Landschappen’ (Vastgesteld door Provinciale Staten van Gelderland op 9 juli 2014) worden de kernkwaliteiten van dit landschap beschreven. In het document wordt het Na�onaal Landschap De Gelderse Poort beschreven in twee deelgebieden, namelijk: a. Ooijpolder en Rijnstrangen b. Stuwwal Nijmegen / bekken Groesbeek 11

Voor windpark Caprice geldt alleen deelgebied ‘Ooijpolder en Rijnstrangen’. Het deelgebied ‘Stuwwal Nijmegen / bekken Groesbeek’ ligt op een dermate grote afstand dat niet meer te spreken valt over impact op dit landschap.

4

Bron: ‘Kernkwaliteiten Gelderse Nationale Landschappen’, Vastgesteld door Provinciale Staten van Gelderland op 9 juli 2014)

De kernkwaliteiten van het deelgebied ‘Ooijpolder en Rijnstrangen’ zijn als volgt: - Gave gradiënten van kom-oeverwal-uiterwaard-rivier en dynamiek van de rivieren; - Overwegend open landschap met in de kom afwisseling van weidebouw, oude strangen en kleipu�en met ooibos; oeverwal afwisselend open en kleinschalig met afwisseling van bouwland, grasland, boomgaard; - Vrij uitzicht vanaf de dijk over het binnendijkse landschap, over de rivieren, en naar de stuwwallen van Nijmegen en Mon�erland; - Cultuurhistorische kwaliteiten verweven in het landschap, zoals talrijke historische boerderijen, plaatselijk op terpen, en relicten van de IJssellinie. - Bebouwing overwegend geconcentreerd in dorpen en (dijk)linten; - Dorpen en gehuchten op oeverwallen (vele), pleistocene zandopduikingen (donk van Persingen), boerderijen op terpen, hier ‘pollen’ geheten. Bewoning langs de dijken bestaat uit voormalige boerderijen, vooral kleinere, en voormalige steenfabriekswoningen. Steenfabriekswoningen zijn in veel gevallen in kleine en grotere complexen gebouwd door de fabrikanten. De eigenlijke steenfabrieksterreinen zijn karakteris�eke in de uiterwaard verhoogde terreinen, de meeste al relict, een enkele nog met produc�ebedrijf; - Sterk contrast met besloten stuwwal; - Rust, ruimte, donkerte. 4 Figuur 8: Nationaal landschap de Gelderse Poort van de provincie Gelderland.

12

4

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

ArcGIS Web Map

De dragers van het diverse cultuurlandschap: b. de cultuurhistorische landgoederen en landgoederenzones De kernkwaliteiten van de afzonderlijke cultuurhistorische landgoederen zijn niet door de provincie gedefinieerd. Op het moment dat zich daar ontwikkelingen voordoen nodigt de provincie eigenaren uit de bestaande kwaliteiten in beeld te brengen en een planma�ge doorkijk te geven voor het behouden en ontwikkelen van de kernkwaliteiten. De landgoederenzones zijn als zodanig aangemerkt in de beschrijvingen van de Na�onale Landschappen en in de provinciale uitgave Landschapsontwikkeling, Inspira�ebron voor denkers en doeners, 2006. Cultuurhistorische landgoederen en andere cultuurhistorische waardevolle elementen zijn in kaart gebracht in de cultuurhistorische waardenkaart van de provincie Gelderland. Zie kaart hiernaast. (zie figuur 9)5

12-11-2019 12:18:21 Cultuurhistorie- DNA-kaart, punt identiteiten

5

Bron: http://gelderland.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=2cc6fb09cfc2 4a8d8a923867ecf57d7c, geraadpleegd op 12-11-2019

1:48,000 Relicten van ijzerindustrie

Waterstaatskundig relict

Fort

Romeinse Castellum

Gemaal

Romeinse Vermoedelijk castellum

Bestaande Kade

Schans

Hessenweg

Steenfabriek - Complex

Historische dijk/kade

Steenfabriek - Relict

IJssellinie defensiewerk

Steenfabriek - Schoorsteen

Leigraaf

IJssellinie, kazemat/bunker IJssellinie, overig Kasteel Kasteelplaats

Cultuurhistorie- DNA-kaart, lijn identiteiten

Ringdijk

Cultuurhistorie- DNA-kaart, Water

Vermoedelijk Romeins wegtrace

Wiel

Watergang open komgebied

Oude rivierloop

Wetering Cultuurhistorie- DNA-kaart, Inundatiegebieden

Cultuurhistorie- DNA-kaart, Landschap

0.5

1

0.75

1.5

2 mi 3 km

Esri Nederland, Community Map Contributors

Waardevol open komgebied

IJssellinie

Figuur 9: Cultuurhistorische waarden provincie Gelderland

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

0 0

5

Web AppBuilder for ArcGIS Esri Nederland, Community Map Contributors |

13

De bijzonder kwetsbare landschappen: a. de waardevol open gebieden De kernkwaliteit van de waardevolle open gebieden is de openheid. In de omgevingsvisie wordt een waardevol open gebied omschreven als een gebied waar grootschalige openheid als kernkwaliteit geldt. Het valt onder ar�kel 2.7.4.1 ‘Waardevol open gebied’. Daarvoor gelden de volgende regels die betrekking hebben tot windpark Caprice: 1. Een bestemmingsplan voor gronden binnen een Waardevol open gebied maakt ten opzichte van het ten �jde van de inwerkingtreding van de verordening geldende bestemmingsplan geen bestemmingen mogelijk die de openheid van de waardevolle open gebieden aantasten. 2. In afwijking van het bepaalde in het eerste lid kan een bestemmingsplan binnen een waardevol open gebied voorzien in de mogelijkheid tot het oprichten van een windturbinepark met meer dan drie windturbines voor zover het bestemmingsplan is voorzien van een ruimtelijk ontwerp en is voldaan aan het bepaalde in de ar�kelen 2.8.1.1, tweede en derde lid. 2 De waardevolle open gebieden rondom windpark Caprice zijn op de a�eelding hiernaast weergegeven (zie figuur 10). Te zien is dat er één gebied ligt binnen het gebied waar het windpark mogelijk impact op hee�. Het windpark valt niet binnen het gebied van één van de ‘Waardevol open gebieden’.

Door de omvang van de windturbines is er wel een kans dat er een impact is op de openheid van het betreffende gebied. 14

Figuur 10: Waardevol open gebieden uit het beleid van de provincie Gelderland.

2

De bijzonder kwetsbare landschappen: b. de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de historische verdedigingslinie de Limes De kernkwaliteiten van de historische verdedigingslinies de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Limes zijn uitgewerkt in de Omgevingsverordening. Op de Nieuwe Hollandse Waterlinie wordt verder niet ingegaan. Deze ligt op een dermate grote afstand dat niet meer te spreken valt over impact op dit historische element. Gelderland hee� 16 archeologische Rijksmonumenten en 16 Archeologische Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Monumenten Kaart (AMK) -terreinen. Het zijn terreinen met een vastgestelde archeologische waarde die resten uit de Romeinse �jd beva�en. Voor de Romeinse Limes, die op de Voorlopige Lijst Unesco Werelderfgoed van het Koninkrijk der Nederlanden staat om als werelderfgoed aangewezen te worden, zijn de begrenzingen van de gebieden indica�ef aangegeven. De Limeszone is begrensd aan de hand van de gemeentelijke archeologische waarden- en verwach�ngenkaarten zoals die op het moment van opstellen van de verordening beschikbaar waren en waar die niet beschikbaar waren van de Indica�eve Kaart Archeologische Waarden. Van deze kaarten zijn de zones die een hoge en middelhoge archeologische verwach�ng hebben, overgenomen in de kaart behorend bij de verordening. In dit gebied wordt de aanwezigheid van de kernkwaliteiten van de Limes verwacht. Met de besturen van de gemeenten die (een deel van) de Limes op hun grondgebied hebben wordt samengewerkt in het Samenwerkingsverband Limes.2

Op onderstaande a�eelding is de beschermingszone van de Romeinse Limes weergegeven (zie figuur . Het plangebied van Windpark Caprice valt binnen deze zone. 2

Bron: Omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’, Provinciale Staten van Gelderland, vastgesteld 19 december 2018)

Een bestemmingsplan voor gronden gelegen binnen de Romeinse Limes maakt ten opzichte van het op 17 oktober 2014 geldende bestemmingsplan geen ac�viteiten mogelijk die de kernkwaliteiten, bedoeld in ar�kel 2.59, daarvan aantasten. In het beleid worden een aantal kernkwaliteiten van de Romeinse Limes benoemd. Deze zijn als volgt: Forten (castella), burgerlijke nederze�ngen, kampdorpen (vici) grafvelden, de militaire infrastructuur, bestaande uit wegen, waterwerken en wach�orens en scheepswrakken. Er wordt verder niet ingegaan hoe deze kernkwaliteiten eruit zien of waar deze liggen.2 Figuur 11: De Limes beschermingszone. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

2

15

Het hoog dynamische landschap, denk aan de A15 corridor en gebiedsontwikkelingsopgaven zoals Park Lingezegen Het hoog dynamische landschap is niet als een gebiedscategorie op kaart gezet en de kernkwaliteiten zijn niet op voorhand gedefinieerd, zoals dat wel gedaan is voor de andere symbolen. Dit, omdat dynamiek zich niet laat begrenzen en een defini�e van kernkwaliteiten een momentopname zou zijn. Dut neemt niet weg dat de ruimtelijke ontwikkelingen in dynamische landschappen zich op een goede manier dienen te verhouden met de kwaliteiten van het betreffende gebied. Windpark Caprice komt binnen het gebied van het Toekoms�ge tracé A15 te liggen. 3

Bron: ‘Kernkwaliteiten Gelderse Nationale Landschappen’ (Vastgesteld door Provinciale Staten van Gelderland op 9 juli 2014)

Mogelijk gaat in 2020 de bouw van het toekoms�ge tracé van de A15 van start. De verlenging van de A15 volgt voornamelijk de bestaande route van de Betuwelijn (zie figuur 12). Deze zal ter hoogte van het Pannerdensch kanaal, anders dan de Betuwelijn, over het water heen lopen in plaats van eronderdoor. Het tracé gaat daarmee over het projectgebied van Steenfabriek Huissenwaard en tussen het beoogde Windpark Caprice door. De beoogde windturbines komen aan beide zijde van het tracé te staan en vormen daardoor een directe koppeling aan de snelweg 4. 6

Bron: RAPPORT: Tracébesluit A12/A15 Ressen - Oudbroeken (ViA15), Deelrapport verkeer, Royal haskoningDHV, 15 februari 2017.

16

Figuur 12: Plankaart van het toekomstige tracé van de A15 (Bron: RAPPORT: Tracébesluit A12/A15 Ressen - Oudbroeken (ViA15), Deelrapport verkeer, Royal haskoningDHV, 15 februari 2017).

Vanuit het beleid kan worden opgenomen dat het beoogde windpark Caprice komt te liggen op een uniek kruispunt waarbinnen windenergie enerzijds wel en anderzijds niet gewenst is. De provincie Gelderland is voornemens om van de corridor rijksweg A15/ Betuwespoorlijn een energie neutrale transportcorridor te maken. In het document ‘Beleidslijn Windenergie van de Provincie Gelderland’ staat het volgende beschreven: Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

‘Als algemeen uitgangspunt geldt dat het combineren van windturbines met andere, intensieve functies in een gebied de voorkeur heeft. Het kan de beleving van een gebied onderstrepen en concentreert milieueffecten. De voorkeur van de provincie ligt bij de volgende combinaties: combinatie met infrastructuur ((water)wegen en railverbindingen);’ 7

Bron: Beleidslijn Winenergie van de Provincie Gelderland)

De corridor rijksweg A15/Betuwespoorlijn biedt daarvoor goede aanslui�ngsmogelijkheden, maar tegelijker�jd kruist het beoogde plangebied ook met waardevolle ‘Symbolen’ van het Gelders landschap waaronder GNN en ‘Na�onaal Landschap De Gelderse Poort’.

2.3 Ontstaansgeschiedenis van het landschap

Het landschap en de structuren rondom het beoogde windpark Caprice zijn voornamelijk gevormd door de dynamiek van de rivieren de Rijn (Nederrijn) en de Waal. Het eeuwenlang meanderen van deze rivieren hee� duidelijke sporen in het landschap achtergelaten.

-in het lager gelegen landschap- afgezet. Deze zogenaamde komgronden kenmerken zich als rela�ef na�e, laaggelegen terreinen met eeuwenlang een beperkte gebruiksfunc�e. Doordat deze kleideeltjes bij ontwatering sterker inklonken is het hoogteverschil tussen de kommen en de hoger gelegen delen steeds groter geworden. De hoger gelegen delen langs de rivier vormde een rela�ef veilige basis waar de mens als eerste ging wonen. Met de komst van de door mens aangelegde dijken* ontstonden tevens mogelijkheden om het gebied grootschaliger te ontginnen en te bewonen. Ontginning vond nu ook plaats in de lager gelegen komgronden (zij stroomden tenslo�e niet meer over), waar intensieve slotenaanleg ertoe hee� bijgedragen dat ook deze gronden geschikt werden voor de landbouw en bewoning. Waar de oeverwallen/stroomruggen van oudsher een intensief en besloten karakter hebben (bewoning, landbouw, groen en infrastructuur) hebben de kommen een meer open karakter (zie figuur 13.). Met de komst van grote infrastructurele werken (A15 en Betuwelijn) en een toename van bebouwing hee� ook verdich�ng in de komgebieden plaatsgevonden waarmee zij een wat beslotener en intensiever karakter hebben gekregen.

Direct langs de rivier bevinden zich de oeverwallen. Deze zijn ontstaan door afze�ng van voornamelijk zand, meegevoerd door de rivier zelf. Doordat bij hoog water overstromingen plaatsvonden -en meer afze�ng plaats vond op en langs de oeverwallen- zijn deze me�er�jd steeds groter geworden. De grotere sedimentsdeeltjes (zand) uit het water werden dus vrij dicht op de rivier afgezet, maar de kleinere deeltjes (klei) werden pas verder landinwaarts Figuur 13: Opbouw van het landschap schematisch weergegeven. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

17

*Het dijkensysteem bestaat uit twee verschillende dijken: de zomerdijk en de winterdijk. De zomerdijk ligt vlak langs de oevers van de rivier en is voornamelijk gevormd door natuurlijke processen. De winterdijk, die tevens een stuk hoger is, ligt vaak enkele honderden meters verderop in het landschap en is aangelegd door de mens. Het gebied tussen de dijken (buitendijks gebied), noemen we de uitwaarden. Bij hoog water kan men de uiterwaarden onder water zetten, waarmee zij ruimte geven aan de rivier en het bewoonde gebied achter de winterdijk beschermen. Gezien dit dynamisch karakter zijn de uitwaarden vooral in gebruik als extensief weide- en natuurgebied.

Figuur 14: Kaart van rond 1835. Het Pannerdensch kanaal en de dijken met direct daaraan de dorpskernen zijn al goed te zien op de kaart. Rode stip geeft de locatie van Steenfabriek Huissenwaard weer. (Bron: http://topotijdreis.nl)

18

In de 18e eeuw werd ook het Pannerdensch kanaal tussen de Waal en de Nederrijn gegraven waardoor het waterafvoer beter kon worden geregeld (zie figuur 3). Op de kaart van rond 1850 is goed te zien dat de komgronden, het gebied achter de dorpskernen (gezien vanaf de rivier), werden ontgonnen en de kavels werden verdeeld. De kavelpatronen in de komgronden zijn strakker en grootschaliger dan de eerdere ontginningen op de oeverwallen (zie figuur 4).

Figuur 15: Kaart van rond 1850. Op de kaart zijn de ontginningen van de komgronden en stroomruggen al goed te zien. Ook het verschil in de verkaveling tussen de uiterwaarden en de komgronden valt op. Rode stip geeft de locatie van Steenfabriek Huissenwaard weer. (Bron: http://topotijdreis.nl, geraadpleegd op 01-08-2019) Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Rond 1885 worden de eerste grotere infrastructurele werken in het landschap herkenbaar. De verbinding tussen Doe�nchem en Arnhem, die we nu kennen als de snelweg A12, begint vorm te krijgen. Ook de spoorlijn tussen Arnhem en Nijmegen, en de a�akking rich�ng het westen, wordt rond dat jaartal afgerond. Het infrastructurele netwerk tussen dorpen en steden breidt zich uit (zie figuur 5).

Figuur 16: Kaart van rond 1885. Rode stip geeft de locatie van Steenfabriek Huissenwaard weer. (Bron: http://topotijdreis.nl, geraadpleegd op 01-08-2019)

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

De snelweg A325 tussen Arnhem en Nijmegen begint vorm te krijgen rond 1960. De dorpen op de oeverwallen nemen langzaam in groo�e toe en ook veranderen door de eerste ruilverkavelingen de kavels qua vorm en groo�e. Op de kaart rond 1977 wordt voor het eerst ook de A15 weergegeven. Hierop is tevens het gedachtengoed om deze te verbinden met de A12 weergegeven als een s�ppellijn (zie figuur 6). Het infrastructurele netwerk neemt aanzienlijk toe en zorgt voor een verdich�ng van onder andere de komgebieden. Ook is goed te zien dat door de schaalvergro�ng de kavelstructuur is veranderd.

Figuur 17: Kaart van rond 1977. Rode stip geeft de locatie van Steenfabriek Huissenwaard weer. (Bron: http://topotijdreis.nl, geraadpleegd op 01-08-2019)

19

In 1997 is gestart met de bouw van de Betuwelijn. Deze treinverbinding verbindt het Ro�erdamse havengebied met het Duitse Rurhgebied. Op de kaart rond 2006 wordt de Betuwelijn voor het eerst weergegeven in het gebied rondom Steenfabriek Huissenwaard. Met de komst van de snelwegen, spoorlijnen en de ruilverkavelingen is het landschap door de jaren heen aanzienlijk veranderd. Bebouwingskernen zijn sterk gegroeid en de grootschalige infrastructuur trekt o.a. distribu�ecentra aan waarmee het gebied plaatselijk een industrieel karakter krijgt. Verdich�ng van de gronden op de stroomruggen hee� zich ook doorgezet o.a. met de verregaande ontwikkeling van glastuinbouw en boomgaarden.

Figuur 18: Kaart van rond 2006. Rode stip geeft de locatie van Steenfabriek Huissenwaard weer. (Bron: http://topotijdreis.nl, geraadpleegd op 01-08-2019)

20

Hoogtekaart Het verhaal van de ontstaansgeschiedenis is ook terug te zien op een hoogtekaart. Wat opvalt is dat de rivieren al meanderend door het landschap lopen en worden omringd door de winterdijken. De gronden daaromheen (stroomruggen en oeverwallen) zijn hoger gelegen en daarachter liggen de laaggelegen, na�ere komgronden. Het plangebied (Steenfabriek Huissenswaard) bevindt zich in de uiterwaarden van het Pannerdensch kanaal en ligt op zo’n 15 meter boven NAP (zie figuur 19).

Figuur 19: Hoogtekaart van het landschap rondom het plangebied. (Bron: https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/, Geraadpleegd op: 01-08-2019) Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

2.4

Cultuurhistorische waarden

Dankzij de vorming van het landschap door de rivieren (Waal – Rijn) zijn de cultuurhistorische waarden van het gebied ook sterk verbonden aan het ontstaan en de huidige opbouw van dit rivierenlandschap. Dit is onder andere te zien aan de ligging van de dorpskernen, waarbinnen de kerken een waardevol cultuurhistorisch element zijn, glastuinbouw en boomgaarden die het gebied kenmerken. De mens ging als eerste op de hoger gelegen delen, de stroomruggen en oeverwallen, wonen.

Stee Huis nfabr senw iek aard

De winterdijken

Met de komst van de winterdijk in de 13de eeuw waren er meer mogelijkheden om het gebied te ontginnen en bewonen. De meeste dorpskernen werden geves�gd direct achter de dijk. Dijkdoorbraken kwamen nog regelma�g voor en zorgden ervoor dat direct achter de dijk een vruchtbare grond ontstond door het aangevoerde sediment uit de rivier. Deze gronden worden ook wel de overslaggronden genoemd. Tegenwoordig vinden we op deze gronden -naast de dorpskernen- ook glastuinbouw en boomgaarden die sterk beeldbepalend zijn voor het plangebied. Het cultuurhistorische verleden is door deze opbouw en elementen goed af te lezen aan het landschap.

De waaien

Waai

jk

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Di

Ondanks de bescherming die de dijk boot kwamen er nog regelma�g dijkdoorbraken voor. Door deze dijkdoorbraken, die vaak gespaard gingen met de enorme kracht van stromend water, ontstonden er achter de dijk zogeheten Waaien (wielen, kolken). Door de doorbraak en de enorme kracht van het water werden deze waaien zo diep dat herstel van de dijk op deze loca�es vaak niet meer mogelijk was. Hierdoor werden de dijken als een halve cirkel voor of achter deze gaten heen hersteld. (Zie figuur 20).

Figuur 20: De waaien zijn vandaag de dag nog goed zichtbaar in het landschap.

21

Slagenveld verkaveling bij Loo

Een bijzonder gebied tussen Loo, Westervoort en Duiven getuigt van vroegere ontginningen in het oeverwallengebied en is daarmee ook cultuurhistorisch waardevol. Hier is een duidelijke slagenverkaveling te herkennen. Het betre� een oud en open ontginningsgebied wat uniek is op de oeverwallenzones (zie figuur 21). 2

Fossiele Rijnmeander

Onder andere dit slagenverkavelingsgebied gee� aan hoe het totale gebied is gelegen in een fossiele Rijnmeander uit de vroegere middeleeuwen. Op figuur 22 is te zien hoe deze Rijnmeander waarschijnlijk hee� gelopen. Deze rijnmeander is moeilijk waar te nemen in het landschap tenzij men weet waar deze loopt op de kaart.

Figuur 21: Slagenverkaveling tussen Loo, Westervoort en Duiven.

De Waterlinies

Het rivierenlandschap hee� in een later stadium een func�e gehad als verdedigingszone. Zoals in andere delen van Nederland is ook hier een deel van deze zogeheten ‘Waterlinies’ te vinden. Het gaat om een onderdeel van de ‘IJssellinie koude oorlog’ (1949 – 1954). Deze linies hadden vaak aan één zijde een zogenaamd inunda�egebied, een gebied wat men met water kon laten onderlopen om het zo voor de vijand las�g te maken zich te verplaatsen door het gebied.

Fort Pannerden

Kenmerkend voor de waterlinies zijn de gebouwde verdedigingswerken. Eén van deze werken is ook terug te vinden in het gebied: Fort Pannerden. Een belangrijke eigenschap van deze verdedigingswerken was dat alle zijden verdedigbaar waren. Hierdoor zijn de forten, zoals ook het Fort Pannerden, 22

Figuur 22: Ligging van de fossiele Rijnmeander (oranje pijlen) (Bron: Ferdinand van Hemmen, Landschapshistoricus, Geraadpleegd op: 15-08-2019 ) Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

vaak hoger gelegen en hebben ze goed zicht op het landschap rondom. Deze cultuurhistorische waarden wil men behouden. Bij het fort van Pannerden is daarom sprake van een ‘Verboden Zone’ waarbinnen het niet gewenst is dat hogere objecten het zicht, en daarmee de cultuurhistorie, verstoren. De windturbines zullen echter ver buiten deze verboden zone blijven. (zie figuur 23).

9

Bron: https://www.landschapinnederland.nl/bronnen-en-kaarten, Geraadpleegd op: 01-082019. 10 https://www.kasteeldoornenburg.nl/geschiedenis/ Geraadpleegd op: 03-11-2019.

Kasteel Doornenburg

Een ander oud verdedigingswerk wat cultuurhistorisch waardevol is in het gebied is Kasteel Doornenburg. Dit kasteel dat in de 9e eeuw al bestond kent een rijk verleden. Een belangrijke kwaliteit is dat de directe omgeving van het verdedigingswerken een open en cultuurhistorisch karakter kent.

Sterrenschans

Sterrenschans is een nog ouder verdedigingswerk wat stamt uit de romeinse �jd. Dit is waarschijnlijk een overblijfsel zoals er vele zijn in de Romeinse Limes. Ondanks de rela�ef korte afstand van dit monument tot aan het beoogde windpark Caprice wordt er verder niet ingegaan op de waarden van dit monument. Het is namelijk moeilijk waar te nemen in het gebied wat de kenmerken zijn van het object en het is niet duidelijk hoe het windpark hier invloed op kan hebben.2 Het gebied rondom het beoogde Windpark Caprice kent geen beschermde stads- en dorpsgezichten9. 2

Bron: Omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’, Provinciale Staten van Gelderland, vastgesteld 19 december 2018) 8 Bron: Cultureel erfgoed tussen Rijn, Waal en Pannderdens Kanaal, Cultuurhistorische waardenkaart RAAP-rapport 2740, november 2013, kaartbijlage 1.

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Figuur 23: Uitsnede uit erfgoedkaart Lingewaard (Bron: Cultureel ergoed tussen Rijn, Wall en Pannderdens Kanaal, Cultuurhistoricshe waardenkaart RAAP-rapport 2740, november 2013, kaartbijlage 1)

23

2.5

Toekoms�g landschap

Naast de vorming van het landschap tot nu toe zijn er ook toekoms�ge ontwikkelingen die het landschap gaan vormen. Een belangrijke ontwikkelingen die invloed gaat hebben op de landschappelijke inpassing van het beoogde windpark Caprice, is het Inrich�ngsplan Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder.

Inrich�ngsplan Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder

Het inrich�ngsplan Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder betre� een inrich�ngsplan voor de natuurontwikkeling door klei- en zandwinning in de Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder in het zuidelijk deel van de Huissensche Waarden. Het plangebied is gelegen rondom het terrein van Steenfabriek Huissenwaard en daarmee ook rondom de beoogde windturbines van Windpark Caprice. Het plan hee� als doel om zand en klei te winnen en het gebied na afronding te herinrichten om de waarden voor natuur, landschap en cultuurhistorie en beleving te versterken (zie figuur 24)5. Dit wordt onder andere gedaan ter compensa�e van het toekoms�ge tracé van de A15 en staat los van het beoogde windpark Caprice. Echter, zal door deze herinrich�ng het gebied een meer natuurlijk karakter krijgen, waarmee de windturbines in een nog groter contrast komen te staan met de directe omgeving. Vanuit dat oogpunt is dit inrich�ngsplan van belang om mee te nemen bij de beoordeling van de plaatsing van de windturbines voor Windpark Caprice. 10

Bron: Milieueffectrapport Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder, Lievense, 7 maart 2017.

24

Figuur 24: Plankaart van het inrichtingsplan Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder. (Bron: Milieueffectrapport Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder, Lievense, 7 maart 2017 ) Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

25

2.6 De landschappelijke structuren en lijnen op macroniveau A12

Het landschap en de structuren op macroniveau (regionaal niveau) worden voornamelijk gevormd door het Pannerdensch kanaal (Nederrijn) en de Waal. Deze rivieren hebben door de eeuwen heen ,al meanderend, hun sporen in het landschap achtergelaten. De twee rivieren en de uiterwaarden die omringd worden door de kunstma�g aangelegde winterdijken, lopen als grote lijnen kronkelend door het landschap heen. De uiterwaarden kennen een natuurlijk en open karakter. Er vindt hier voornamelijk extensieve landbouw (weides) en natuurontwikkeling plaats.

Arnhem

10

A325

km

Westervoort Duiven

8k m

6k

10 km

Huissen

m

Zevenaar

4k

8 km

Groessen

A1

m

rde

4 km

2

2k

ne

n Pa

6 km

m

Loo

an

2 km

k ch ns l

aa

Angeren

De

l

Kee

de

Ou

Rijn

A15 Bemmel

A15

Doornenburg

Pannerden

Haalderen

A325

Qua bebouwing valt het op dat de meeste dorpskernen zijn gesitueerd op de hogere delen, op de oeverwallen net achter de winterdijk, welke door de dijken aaneen worden geregen. Het landschap kent over het algemeen een vrij intensieve en dichte bebouwingstructuur dat wordt versterkt door de aanwezige bebouwing van de glastuinbouw op de overslaggronden en de bedrijfsterreinen langs de grote infrastructurele werken.

Gendt

Waal

l

aa W

Kerkerdom

Millingen aan de Rijn

Bebouwingskernen Industriegebieden & Glastuinbouw Winterdijken

Andere grotere structuren die opvallen zijn de snelwegen A325, het toekoms�ge tracé van de A15, de A12 en het treinspoor van de Betuwelijn, het spoor Doe�nchem-Arnhem en het spoor Nijmegen-Arnhem. Daarnaast zijn de landschap overs�jgende bestaande en toekoms�ge windturbines op de kaart weergegeven. Op grote lijnen zien de structuren eruit zoals op de landschapsstructuurkaart hiernaast (zie figuur 25).

Uiterwaarden Rivieren Wegen Toekomstige verlenging A15 Spoorweg Beoogde windturbines WP Caprice Steenfabriek Huissenwaard

Figuur 25: Landschappelijke structuurkaart op macroniveau.

26

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Landschapstypen op macroniveau Arnhem m

Duiven 8k m

Huissen 6k m

Zevenaar

4k

8 km

Groessen

6 km

m

Loo

A1

m

rde

4 km

2

2k

ne ns na

ka

2 km

ch

Angeren

al

De uiterwaarden (en rivieren) - Open landschappelijk gebied - Natuurwaarden (GNN/ GO) - Recrea�eve waarden in combina�e met de dijken

k 10

Westervoort

n Pa

In grote lijnen is het omringende landschap in te delen in 3 landschapstypen (zie figuur 26). De landschappen hebben allen een verschillend karakter en eigen landschappelijke en cultuurhistorische waarden. De waarden worden hieronder kort beschreven. Er is alleen benoemd waar de plaatsing van windturbines effect hee� op een grote schaal aan landschappelijke en cultuurhistorische waarden.

10 km

2.7

De

l

Kee

de

Ou

Bemmel

Doornenburg

Rijn

Pannerden

Haalderen

Oeverwallen - Kleinschalig door vroegere ontginning - Boomgaarden en glastuinbouw op de overslaggronden - Meer gesloten door aanwezige bebouwing, beplan�ng en boomgaarden - Open slagenverkaveling bij Loo (‘Waardevol open gebied’.)

Herwen Gendt

Waal

al

a W

Kerkerdom

Millingen aan de Rijn

Ooij

Uiterwaarden Oeverwallen Komgronden

De komgronden - Grootschalig en open landschap - Weinig bebouwing aanwezig

Rivieren Overslaggronden Slagenverkaveling Bebouwing Beoogde windturbines Lingewaard Steenfabriek Huissenwaard

Figuur 26: Landschapstype rondom Windpark Caprice op macroniveau. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

27

2.8

Het landschap op mesoniveau

Bij het landschap op mesoniveau is er vooral gekeken naar het landschap binnen een straal van ca. 2.5 kilometer. Deze afstand zorgt voor de meest ingrijpende ervaring van het windpark en hee� veel impact op de beleving van het windpark en het landschap. Op dit schaalniveau is het landschap kwetsbaar en kan het windpark zorgen voor bijvoorbeeld verkleining van het landschap. Kijkend naar een kaart met waterlichamen en perceelgrenzen is het hiervoor beschreven verhaal van het ontstaan van het huidige landschap goed leesbaar. De uiterwaarden, die worden afgebakend door de winterdijken, lopen meanderend door het landschap. Direct daarachter op de oeverwallen is een kleinschaliger landschap leesbaar. In de zuidwest hoek van het kaartje (zie figuur 27) is een deel van het grootschalige kommenlandschap te zien. Het slagenverkavelingsgebied (‘Waardevol open gebied’) ligt binnen de 2.5 kilometer zone. Wat verder opvalt is dat er verschillende waaien in het gebied liggen en deze meestal rondom de winterdijken zijn gesitueerd. De dorpen Angeren, Loo en voor een klein deel Doornenburg liggen in de 2.5 kilometer zone vanaf het plangebied. Deze dorpen zullen dus ook de meeste impact ervaren van het beoogde windpark. De dijken met daarop een aantal wegen zijn nog steeds grote structuurdragers binnen het gebied. Andere grotere lijnstructuren zijn de hoofwegen.

Deze lopen kronkelend door het landschap heen en verbinden de verschillende dorpen met elkaar. Het Pannerdenschkanaal (Nederrijn) is een sterke lijn die het gebied in tweeën deelt. De veerdiensten (Doornenburg - Pannerden en Huissen - Loo) zijn belangrijke infrastructuren om de rivier over te steken. Andere 28

(cultuurhistorische) elementen in het landschap zijn kasteel Doornenburg, het gemaal bij watergang de Keel en de kerken van de drie genoemde dorpen. Daarnaast is Sterreschans en het Romeinse Castellum aangegeven op de kaart. Deze komen voort uit het beleidsonderzoek, maar zijn landschappelijk moeilijk waar te nemen. Ook het contrast tussen de natuurwaarden die te vinden zijn in de uiterwaarden en de cultuurlandschap direct achter de winterdijken komt meer naar voren. Wat ook opvalt binnen het mesoniveau is dat het spoor van de Betuwelijn, als ook het toekoms�ge wegtracé van de A15, ‘nieuwe’ en ‘gebiedsovers�jgende’ lijnstructuren zijn binnen dit cultuurlandschap dat harmonieus verbonden is het met eeuwenoude natuurlandschap. De twee infrastructurele lijnen doorkruisen het gebied op een bijna ‘onnatuurlijke’ manier in vergelijking met het ontstaan van de andere landschappelijke elementen en structuren. Deze infrastructurele werken vormen hiermee een nieuwe kunstma�ge laag in het landschap.

Figuur 27: Waterlichamen en perceelsgrenzen Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling Figuur 15: Landschappelijke structuurkaart op macroniveau.

Westervoort

Groessen

Huissen Ne

de

Loo

rri

Legenda

jn

Bebouwingskernen

2.5 k

m

Industriegebieden & Glastuinbouw 2k

m

GNN / GO uiterwaarden 1.5 k

m

Slagenverkaveling

1 km

Open kommengebied Waterlichamen

Angeren

el 2.5 km

2 km

1.5 km

Ke De

Hoofdwegen

Ou

de

Rij

n

1 km

Toekomstige verlenging A15 Spoorweg Winterdijken

Pa n

ne

rde

nsc

hk

Camping De Waay an

aal

Kasteel Doornenburg Sterreschans Kerk Veerdienst Romeinse Vermoedelijk castellum Gemaal Beoogde windturbines WP Caprice

Doornenburg

Pannerden

Steenfabriek Huissenwaard

Figuur 28: Belangrijke landschappelijke structuren en elementen op het mesoniveau. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

29

2.9 Toelich�ng uitkomsten landschapsanalyse voor de beoordeling

k 10 m

Duiven

8k m

10 km

Huissen

m

Zevenaar

4k

8 km

Groessen

6 km

m

Loo

A1

m

n rde

4 km

2

2k

ne na

ka

2 km

sch

Angeren

al

‘Grootschalige infrastructuur’ komt voort uit het feit dat het landschap een aantal sterke grootschalige infrastructuren kent en dan met name het toekoms�ge tracé van de A15 die midden door het beoogde windpark Caprice komt te liggen. Daarnaast wordt dit landschapstype meegenomen omdat het aansluit bij de visie van de provincie Gelderland en mogelijk bij de toekoms�ge energietransi�e die ons landschap gaat ondervinden. Hierin is het de wens om grootschalige windenergie aan te laten sluiten bij grote infrastructurele werken.

Westervoort

n Pa

Beoordeling vanuit de landschapstypen Uit de analyse op macroniveau zijn 3 landschapstypen naar voren gekomen (Uiterwaarden, Oeverwallen en de Komgronden). Deze landschapstypen worden aangevuld met de typen ‘Grootschalige infrastructuur’ en ‘Bebouwing’.

Arnhem

6k

In deze paragraaf wordt een toelich�ng geven hoe de uitkomsten van de analyse worden gebruikt �jdens de beoordeling. Er wordt getrechterd naar een aantal landschapstypen en landschappelijke elementen die centraal komen te staan �jdens de beoordeling.

De

l

Kee

de

Ou

Bemmel

Doornenburg

Rijn

Pannerden

Haalderen

Herwen Gendt

Waal

l aa W

Kerkerdom

Millingen aan de Rijn

Ooij

Het type ‘Bebouwing’ komt voort uit het feit dat het landschap rondom windpark Caprice de bebouwing (kernen) vrij intensief aanwezig is. Daarnaast zijn de bebouwingskernen de plekken waar de meeste omwonende zich bevinden en met name deze groep zal daar dus een impact ondervinden van het beoogde windpark. Figuur 29: De landschapstypen op het macroniveau.

30

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Samen vormen ze de landschapstypen voor de beoordeling op het macroniveau. (zie figuur 29). Beoordeling vanuit het mesoniveau Ook vanuit het mesoniveau komen er een aantal zaken naar voren die worden meegenomen bij de beoordeling. Hieruit blijkt dat met name de beleving vanuit de drie dorpskernen (Angeren, Loo en voor een klein deel Doornenburg) het belangrijk is de impact van de windturbines te onderzoeken. Daarnaast ook camping de Waay die op zeer korte afstand is gelegen van het beoogde windpark. Vanuit de cultuurhistorische waarden is het belangrijk om Kasteel Doornenburg, Het slagenverkaveling bij Loo, Fort Pannerden en de beleving van de dijkzones met de specifieke kenmerken zoals natuurwaarden binnendijks, veel bebouwing en kleinschalig cultuurlandschap buitendijks en de waaien. Impact op de Romeinse Castellum, het Gemaal en Sterreschans is moeilijk te onderzoeken, omdat niet duidelijk is hoe windturbines een impact kunnen hebben op de beleving van deze elementen. Deze worden dus niet meegenomen. Ook verschillende loca�es van de hoofdwegen waar de meeste passanten zich over heen bewegen zijn belangrijke punten om te onderzoeken. Met name de route op de dijk. Ook de veerdiensten behoren tot deze categorie. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

31

Hoofdstuk 3

Beoordelingswijze MER- varianten Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

33

| Beoordelingswijze MER-varianten

Hoofdstuk 3 3.1

De MER-varianten

In totaal worden er vanuit de MER drie verschillende varianten voorgesteld. Het vertrekpunt voor de ontwikkeling van de varianten is gevormd door de technische- en beleidsma�ge randvoorwaarden en door de loca�e zelf. Gezien de huidige stand der techniek en het windaanbod op loca�e is een aantal windturbinetypes realiseerbaar. De mogelijke afme�ngen voor de ashoogte liggen tussen de 100 tot 160 meter en voor de rotordiameter van 100 tot 160 meter. Gekozen is voor drie varianten die zich onderscheiden door het windturbinetype (ashoogte /rotordiameter), zie onderstaande tabel en figuur (zie figuur 30). Het aantal windturbines en de posi�es zijn voor de drie varianten iden�ek.

Variant 1

Variant 2

Variant 3

2

2

2

Ashoogte (m)

100

130

160

Rotordiameter (m)

100

130

160

Tiphoogte (m)

150

195

240

Aantal windturbines

variant 3 het grootst zal zijn. De beoordeling gaat dus uit van een worse-case scenario. Dit zal de beoordeling overzichtelijk maken. Daarnaast is het ook aannemelijk dat variant 3 uiteindelijke de variant gaat worden. Deze zal in de prak�jk namelijk het meest opleveren.

Alleen onder variant 3 w z lands ocht bij de ordt chapp elijke beoord eling

.

Afme�ngen

Figuur 30: Gegevens van de drie MER-varianten voor Windpark Caprice.

De landschappelijke beoordeling gaat alleen over het beoordelen van variant 3. (zie figuur 31). De impact van alle drie de varianten zal vergelijkbaar zijn, maar wegens verschillende afme�ngen is het aannemelijk dat de impact van 34

Figuur 31: Afmetingen van MER-variant drie voor Windpark Caprice. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

3.2

De beoordelingscriteria

Aan de hand van de vijf landschapstypen, beschreven in het vorige hoofdstuk, wordt variant drie in dit hoofdstuk beoordeeld. De beoordeling zal gaan aan de hand van een aantal beoordelingscriteria. Het opstellen van de beoordelingscriteria is gedaan aan de hand van de vijf aandachtspunten opgesteld in de omgevingsverordening van de provincie Gelderland. Deze aandachtspunten zijn als volgt: - De ruimtelijke kenmerken van het landschap; - Maat, schaal en inrich�ng in het landschap; - Visuele interferen�e met nabij gelegen windturbines; - Cultuurhistorische achtergrond van het landschap; - De beleving van de windturbine of windturbines in het landschap. Deze aandachtspunten worden niet gezien als vijf opzichzelfstaande beoordelingscriteria en ook worden deze niet op dezelfde wijze behandeld. Voor de aandachtspunten ‘De ruimtelijke kenmerken van het landschap’ en ‘Maat, schaal en inrich�ng in het landschap’ geldt dat deze veel overeenkomsten hebben met elkaar. De maat, schaal en inrich�ng van een landschap gaan een direct verband aan met de ruimtelijke kenmerken van het landschap. Deze twee aandachtspunten worden daarom samengevoegd tot één beoordelingscriterium: - ‘Ruimtelijke kenmerken en inrich�ng van het landschap’ . Deze twee aandachtspunten gaan in zekere zin ook meer een rela�e aan met het hoogste niveau, het macroniveau, van het landschap.

Alleen op macroniveau kan verbinding gelegd worden tussen het landschap en Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

de windturbines / het windpark. Het beoordelingscriterium ‘Ruimtelijke kenmerken en inrich�ng van het landschap’ wordt daarom alleen op het macroniveau beoordeeld aan de hand van de vijf landschapstypen. Het aandachtspunt ‘Visuele interferen�e met nabij gelegen windturbines’ wordt overgenomen als een beoordelingscriterium. Bij dit beoordelingscriterium geldt dat het niet tot weinig met landschappelijke kenmerken te maken hee� maar alleen met interferen�e die het windpark hee� met andere windparken. Dit beoordelingscriterium wordt daarom niet beoordeeld aan de hand van de vijf landschapstypen maar krijgt een op opzichzelfstaande beoordeling. Het aandachtspunt ‘Cultuurhistorische achtergrond van het landschap’ wordt overgenomen als een beoordelingscriterium. Dit criterium hee� met name betrekking op landschappelijk kenmerken en objecten die vanuit de cultuurhistorie zijn voortgekomen. Deze zijn verweven met de landschapstypen maar kunnen ook gezien worden als losstaande kenmerken of objecten. Dit beoordelingscriterium wordt daarom niet beoordeeld aan de hand van de vijf landschapstypen, maar aan de hand van de in het vorige hoofdstuk beschreven cultuurhistorische kenmerken en objecten. Deze kenmerken en objecten worden in grotere mate beïnvloed wanneer het windpark een grotere visuele rol speelt in het gezichtsveld van een beschouwer.

Daarom wordt zowel het macro- als het mesoniveau meegenomen met de beoordeling. Het aandachtspunt ‘De beleving van de windturbine of windturbines in het landschap’ wordt overgenomen als een beoordelingscriterium. Dit criterium hee� met name betrekking op het belevingsgevoel vanuit het standpunt 35

van een beschouwer in het landschap ten opzichte van een windturbine/ windpark. De directe omgeving kan invloed uitoefenen op de manier hoe een windturbine beleefd wordt. Daarom wordt dit beoordelingscriterium beoordeeld aan de hand van de vijf verschillende landschapstypen. Daarnaast speelt de afstand ten opzichte van een windturbine/ windpark ook mee in de beleving. Het belevingsgevoel wordt in grotere mate beïnvloed wanneer het windpark een grotere visuele rol speelt in het gezichtsveld van een beschouwer. Daarom wordt zowel het macro- als het mesoniveau meegenomen met de beoordeling.

Om een goede beoordeling te kunnen geven wordt bij elk van deze criteria een vraag opgesteld. Het antwoord op deze vraag bestaat uiteindelijk uit één van de scores uit de beoordelingsschaal a�oms�g uit het project-MER Windpark Caprice.

Samengevat zijn de beoordelingscriteria voor het landschappelijk beoordelen van windpark Caprice als volgt:

Voor de landschappelijke beoordeling wordt deze echter aangepast.

De ruimtelijke kenmerken en inrich�ng van het landschap Wordt beoordeeld aan de hand van de 5 landschapstype op macroniveau. Visuele interferen�e met nabij gelegen windturbines Een op zichzelf staande beoordeling aan de hand van nabijgelegen windparken. Cultuurhistorische achtergrond van het landschap Wordt beoordeeld aan de hand van de beschreven cultuurhistorische elementen in het landschap op macroniveau en mesoniveau. De beleving van de windturbine of windturbines in het landschap Wordt beoordeeld aan de hand van de 5 landschapstype op macroniveau en mesoniveau. 36

3.3

De beoordelingsschaal

De beoordeling vindt plaatst aan de hand van de verschillende scoreniveaus uit de beoordelingsschaal. Deze schaal is a�oms�g uit het MER-onderzoek.

Alhoewel windparken niet perse nega�ef hoeven te zijn op alle beoordelingscriteria, wordt door de groo�e en omvang van de huidige windturbines wel al�jd het landschap beïnvloed. Windturbines en windparken geven hierdoor een nieuwe dynamiek aan het landschap en voegen kwaliteiten toe, of versterken huidige kwaliteiten, maar zullen door hun omvang ook al�jd bestaande kwaliteiten aantasten. Daarom worden de landschappelijke criteria niet beoordeeld met de scoren ‘Beperkt posi�ef’(+) en met ‘Posi�ef effect’ (++). Daarnaast kan door de impact die windturbines kunnen hebben op sommige landschappelijke kwaliteiten dermate groot zijn dat de schaal van ‘Nega�ef’, ‘Beperkt nega�ef’ en ‘Neutraal’ niet billijk genoeg is. Daarom wordt aan deze schaal het niveau ‘Zeer nega�ef’’(---) toegevoegd. De beoordelingschaal wordt hiernaast weergegeven. (zie figuur 32)

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

Effect ---

Beoordeling Zeer nega�ef effect

--

Nega�ef effect

-

Beperkt nega�ef effect

0

Neutraal effect

+

Beperkt posi�ef effect

++

Posi�ef effect

verschillende landschapstypen of onderdelen. De beoordeling, inclusief de --- (Zeer negatief) wordt toelich�ng van de beoordeling, vindt telkens plaats in de paragraaf na die extra meegenomen met de volgt na de toelich�ng van het beoordelingscriterium. (zie figuur 33) landschappelijke beoordeling.

+ (be pe ++ ( rkt positie Positi f en ef) niet m eegen worden lands o chapp men met de elijke beoord eling .

Figuur 32: De beoordelingsschaal afkomstig uit het Project-MER Windpark Caprice

3.4

Wijze van beoordelen

Als eerste wordt per beoordelingscriterium een toelich�ng gegeven waarbij ook de beoordelingswijze wordt beschreven. Bij deze beschrijving wordt er per criterium bepaald aan de hand van welke landschaptypen of onderdelen dat criterium wordt beoordeeld. Daarna is er een vraag opgesteld die centraal staat bij de beoordeling van de betreffende landschapstypen of onderdelen.

Beoordelingscriteria

Toelich�ng criteria

Vraag

Scoretabel a.d.h.v. de beoordelingschaal

Antwoord (beoordeling) uit de scoretabel

Figuur 33: Schematisch stappenplan van de beoordelingswijze.

De landschapstypen of onderdelen worden per beoordelingscriteria beoordeeld aan de hand van de vier verschillende scoreniveaus (0, -, --, ---). Deze scoreniveaus staan bij elk criterium als laatste beschreven in een overzicht: de scoretabel. Het antwoord op de vraag is a�oms�g uit de scoretabel en bepaalt daarmee de uiteindelijke beoordeling van de Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

37

3.5

Gekozen loca�es van de visualisa�es

Om het effect van de opstellingen op de beoordelingscriteria duidelijk te maken is gebruik gemaakt van visualisa�es. In het figuur hiernaast is de overzichtskaart van de gehanteerde waarnemingspunten voor de visualisa�es weergegeven (Zie figuur 35). De gekozen loca�es komen voort uit de resultaten van de analyse van het landschap en de cultuurhistorie. De loca�es zijn genummerd. Bij verwijzingen in de tekst wordt naar de fotovisualisa�e nummers verwezen. Sommige nummers beva�en meerdere visualisa�es. De foto’s en visualisa�es die bij de beoordeling zijn weergegeven zijn ter verduidelijking t.b.v. de beoordeling. In bijlage 1 zijn alle gemaakte visualisa�es onder elkaar gezet. Daarbij is tevens een beschrijving gegeven over hoe de visualisa�es gelezen moeten worden in het landschap en wat de afstand ten opzichte van de windturbines is.

5 8*

4

1

6 2

3* 7 Figuur 34: Voorbeeld illustratie rankschikking nummers van de visualisaties.

De bijlage zijn gerangschikt op volgorde van de nummers. De nummers lopen chronologisch rechtsom aan de hand van de kilometer aanduiding lijnen en van binnen naar buiten. Zie het figuur hiernaast als voorbeeld van de rankschikking. (zie figuur 34) Bij de nummers van waaruit meerdere visualisa�es zijn gemaakt staat een *. Deze zijn niet apart meegenomen als visualisa�enummers, maar worden in de bijlage achter elkaar weergegeven.

38

Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

m

27* 19

m

14 2* 3

1k

13* 11* 10*

m

2k

12

9* 33

15

4*

m

25

26 3k

4k

m

5k

m

6k

20*

5*

1 8* 7

6* 17*

24*

18*

28*

16

21* 23

22*

29 30* 31

32

Visualisatie waarneemingspunt met volgnummer. * Betekent meerdere visualisaties Steenfabriek Huissenwaard Windturbine locaties

Figuur 35: Waarnemingspuntenkaart van de visualisaties. Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

39

Hoofdstuk 4

Landschappelijke beoordeling Windpark Caprice | Landschappelijke beoordeling

41

Hoofdstuk 4

| Landschappelijke beoordeling

4.1 De ruimtelijke kenmerken en inrich�ng van het landschap

Kenmerken en de manier waarop het landschap is ingericht vinden hun oorsprong in geomorfologische processen die het landschap hebben gevormd en de manier waarop de mens het landschap vervolgens in gebruik hee� genomen en hee� ingericht. Elk landschapstype kent zijn eigen ruimtelijke kenmerken. Deze kenmerken bepalen veelal de kwaliteiten en iden�teit van het landschap. Enkele voorbeelden zijn de rust en openheid die het landschap draagt, (zicht-) lijnen en ruimtevormende elementen die het landschap leesbaarder maken, ruimtelijke elementen die door hun omvang iden�teit, maat (kleinschalig of grootschalig) en rich�ng geven aan het landschap en func�es die het landschap kenmerken zoals natuurgebieden, water of industriële terreinen.

overs�jgen ze de schaal van het bestaande landschap rondom en gaan ze een rela�e aan met andere grootschalige, landschappelijke kenmerken en elementen. Daarom wordt bij deze beoordeling alleen gekeken naar de kenmerken op het macroniveau. Dit betekent dat binnen de vijf verschillende landschapstypen (Uiterwaarden, Oeverwallen, Open komgronden, Grootschalige infrastructuur en Bebouwing) de meanderende rivieren, de natuurlijke uiterwaarden omringd door de dijken, de hoger gelegen en kleinschaliger oeverwallen met bebouwing, de open en grootschalige komgronden en de infrastructurele werken zoals de Rijksweg A15 en Betuwelijn worden meegenomen in de beoordeling.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Lingewaard&id=14921445-2867-45f3-8f80-3ae6cb60a6c9