1356644 Bijlage 19 - Concept - Reactienota zienswijzen Windpark A15 Ongetekend
Tekst van het document
Behoort bij besluit van burgemeester en wethouders d.d. 2 september 2025 Mij bekend de gemeentesecretaris, Drs. I.P. van der Valk
Behoort bij besluit van de raad d.d. ………………….. Mij bekend de griffier, P.J. Peters
Reactienota zienswijzen Windpark A15 Lingewaard Ontwerp-omgevingsvergunning Ontwerpverklaring van geen bedenkingen Mer-beoordelingsbesluit
Gemeente Lingewaard
1
Inhoudsopgave A. Inleiding - Inleiding - Achtergrond - Procedure - Opbouw zienswijzennota B. Thematische beantwoording C. Zienswijzen (samenvatting zienswijzen en beantwoording) D. Overzicht wijzigingen naar aanleiding van zienswijzen
2
A. Inleiding/Opmerkingen vooraf 1. Inleiding Voor u ligt de reactienota op de zienswijzen die zijn ingediend voor Windpark A15 Lingewaard. De ontwerpbesluiten met bijbehorende stukken hebben ter inzage gelegen van 22 mei tot en met 2 juli 2025. In deze reactienota geeft het college van burgemeester en wethouders (verder aangeduid als het college) reactie op alle ingediende zienswijzen. Er zijn 99 zienswijzen ingediend. Het college vindt het belangrijk dat het proces en de communicatie rondom Windpark A15 Lingewaard B.V. zorgvuldig en transparant is. Daarbij past een heldere en volledige reactienota op alle zienswijzen. Dit is belangrijk voor de besluitvorming van de raad en voor de communicatie met de omwonenden van het windpark en de indieners van de zienswijzen. Deze reactienota start met een inleiding in deel A met daarin de achtergrond en context van het project. In deel B wordt een thematische beantwoording gegeven op een aantal veel voorkomende onderwerpen in de zienswijzen. Vervolgens is in deel C elke zienswijze samengevat en beantwoord. In deel D staat beschreven welke wijzigingen er zijn doorgevoerd naar aanleiding van de zienswijzen en in welke besluiten dat is gebeurd. 2. Achtergrond De initiatiefnemer (Windpark A15 Lingewaard B.V.) wil drie windturbines met een maximale tiphoogte van 225 meter en in totaal een maximaal vermogen van ca.
24 MW realiseren op een locatie, gelegen langs de Linge en ten zuiden van de Betuweroute en de geplande doortrekking van de Rijksweg A15 in Lingewaard. De kadastrale gegevens van de locatie zijn: Angeren, sectie E, perceelnummers 505, 516 en 360. Initiatiefnemer heeft voor dit project op 29 december 2023 een omgevingsvergunningsaanvraag en aanmeldnotitie voor de m.e.r.-beoordeling ingediend voor de activiteiten “gebruik van gronden of bouwwerken in strijd met een bestemmingsplan, bouwen en de omgevingsvergunning beperkte milieutoets”. De aanvraag is ingediend vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet, waardoor op de aanvraag het overgangsrecht uit de Omgevingswet van toepassing is. Windturbines vormen een belangrijke bijdrage aan de energietransitie in Lingewaard maar hebben daarnaast impact op de omgeving, natuur en omwonenden. De gemeenteraad heeft zich dit ook gerealiseerd bij het vaststellen van het beleidskader Windenergie en de Energievisie A15-Betuweroute. De initiatiefnemer heeft bij de aanvraag alle van belang zijnde onderzoeken gevoegd. Hieruit blijkt dat de kenmerken van het project, de locatie van het project en de soort en kenmerken van het potentiële effect voldoende inzichtelijk zijn gemaakt en niet leidt tot belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu die een nader onderzoek in een MER vergen.
3
Ook voldoet de aanvraag aan alle geldende wet- en regelgeving en de kaders en richtlijnen uit de vastgestelde Energievisie A15-Betuweroute. Dit was voor het college en de gemeenteraad voldoende basis om een ontwerp-omgevingsvergunning en een ontwerpverklaring van geen bedenking (vvgb) vast te stellen. De gemeenteraad heeft op 8 mei 2025: - de ontwerpverklaring van geen bedenkingen afgegeven; - besloten een coördinatieregeling toe te passen; - verklaard dat geen exploitatieplan vastgesteld hoeft te worden. Daaropvolgend zijn van 22 mei tot en met 2 juli 2025 de volgende besluiten met bijbehorende bijlagen ter inzage gelegd: - de ontwerp-omgevingsvergunning voor het bouwen en exploiteren van drie windturbines in het plangebied; - de ontwerp-verklaring van geen bedenkingen (vvgb) zoals afgegeven door de gemeenteraad; - het m.e.r.-beoordelingsbesluit. In deze reactienota wordt gereageerd op alle ingediende zienswijzen.
3. De terinzagelegging In de periode van terinzagelegging zijn de ontwerp-omgevingsvergunning, ontwerpvvgb, en het m.e.r.-beoordelingsbesluit ter inzage gelegd. Ook de documenten en onderzoeksrapporten die ten grondslag liggen aan deze ontwerpbesluiten zijn ter inzage gelegd. De ontwerpbesluiten met bijbehorende stukken konden worden ingezien in het gemeentehuis van Lingewaard. De stukken zijn ook gepubliceerd op onze website www.samen.lingewaard.nl (zoek op Windpark A15) en op www.ruimtelijkeplannen.nl. Voor het aankondigen van de terinzagelegging hebben we inwoners ook via de het Gemeentenieuws en het Gemeenteblad geïnformeerd. De initiatiefnemer heeft op 2 en 3 juni informatieavonden georganiseerd. Hiervoor zijn door initiatiefnemer uitnodigingen verstuurd naar inwoners binnen een straal van 10 keer de tiphoogte van de geplande turbines (ca. 5.000 brieven). De gemeente heeft haar inwoners hierover geïnformeerd via een artikel in het Gemeentenieuws en via de website www.samen.lingewaard.nl. De avonden vonden plaats in Café-Zalencentrum De Kolk in Haalderen. Bezoekers konden van 19.30 tot 21.30 uur in gesprek met de initiatiefnemers, de gemeente en diverse experts. Er was informatie beschikbaar en men kon in gesprek over onderwerpen als geluid, slagschaduw, het landschap, de windturbines zelf en de procedure en planning.
Ook konden bezoekers op een scherm bekijken hoe de windturbines eruitzien vanuit hun eigen woning. De informatieavonden werden door ca. 250 mensen bezocht. 4. Ingekomen zienswijzen Tijdens de inzagetermijn van de ontwerpbesluiten en het m.e.r.- beoordelingsbesluit ontvingen wij 99 zienswijzen. Alle zienswijzen (waarvan één pro forma) zijn binnen de gestelde termijn ingediend/aangevuld. Alle zienswijzen zijn daarmee ontvankelijk.
4
5. Opbouw van deze reactienota In deel B geven wij een thematische beantwoording op een aantal veel voorkomende onderwerpen in de zienswijzen. Het betreft de volgende onderwerpen: 1. Nut en noodzaak windenergie 2. Alternatieve vormen van duurzame energie 3. Locatie Windpark A15 Lingewaard 4. Effecten op de omgeving 4.1. Geluid 4.2. Slagschaduw 4.3. Gezondheid 4.4. Lichthinder 4.5. Veiligheid 4.6. Controle en handhaving door gemeente 4.7. Gevolgen uitspraken Raad van State over de normen voor windparken 5. Participeren omwonenden 6. Financiële participatie 7. Effecten op de natuur 8. Planschade In de specifieke beantwoording van de zienswijzen (zie deel C) verwijzen wij zo veel mogelijk naar de thematische beantwoording in deel B. Waar nodig gaan wij in de beantwoording per zienswijze nog nader in op details van de zienswijze. In deel C van deze nota geven wij van iedere zienswijze per onderwerp een samenvatting van de standpunten. Vervolgens beantwoorden wij de standpunten en eventuele vragen. De samenvattingen zijn bedoeld om de leesbaarheid van deze nota te vergroten. Mocht een onderdeel niet letterlijk worden verwoord in de samenvatting, dan betekent dit niet dat dit onderdeel niet is meegewogen of buiten beschouwing is gelaten in de beoordeling en beantwoording van de zienswijzen.
Indien de onderwerpen gelijk zijn aan elkaar en eerder zijn behandeld, is bij volgende zienswijzen op onderdelen verwezen naar de beantwoording van vorige zienswijzen. Ook deze werkwijze heeft ten doel de leesbaarheid van deze nota te vergroten. In hoofdstuk D hebben wij een overzicht opgenomen van de wijzigingen in de ontwerp-besluiten naar aanleiding van de zienswijzen.
5
B. Thematische beantwoording In totaal zijn er 99 zienswijzen ingediend op de ontwerp-besluiten en het m.e.r.beoordelingsbesluit. Een deel van de zienswijzen heeft betrekking op dezelfde onderwerpen. In dit hoofdstuk behandelen wij de meest voorkomende onderwerpen. In hoofdstuk C verwijzen wij, daar waar dat aan de orde is, naar de beantwoording in dit hoofdstuk. 1. Nut en noodzaak windenergie Het klimaat verandert door de uitstoot van broeikasgassen. Het is belangrijk om die uitstoot te reduceren, zodat de negatieve gevolgen van klimaatverandering beperkt worden. Nederland wil in 2050 CO2-neutraal zijn. Om de doelen te halen die in het Klimaatakkoord van Parijs (2015) zijn afgesproken, is in Nederland in 2019 een nationaal Klimaatakkoord gesloten. In het Klimaatakkoord hebben, onder regie van het kabinet, overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties concrete afspraken gemaakt over de maatregelen waarmee de CO2-uitstoot in Nederland kan worden gehalveerd. Het centrale doel van het Klimaatakkoord is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met ten minste 49% in 2030 ten opzichte van 1990. De productie van hernieuwbare energie moet vervijfvoudigen. Concreet wordt hierbij gestreefd naar het opschalen van de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen tot 84 TWh (terawattuur).
De productie van wind op zee moet worden uitgebreid, maar ook de productie van zonne- en windenergie op land. In de hoofdlijnen van het Klimaatakkoord staat als doel beschreven dat in 2030 via windenergie en zonne-energie op land 35 TWh moet worden gerealiseerd. Voor duurzame energie op land (windenergie en grootschalige zonne-energie) en wind op zee gelden dus separate doelstellingen die niet inwisselbaar zijn en samen moeten bijdragen aan de halvering van de CO2-uitstoot in 2030. In Gelderland hebben we ook het Gelders Energieakkoord (GEA) dat aangeeft hoe we met elkaar de CO2-uitstoot verminderen. Concreet betekent dit een reductie van 55% in 2030 ten opzichte van de uitstoot van 1990. De 30 energieregio’s (RES) van Nederland, waaronder ook onze regio ArnhemNijmegen, hebben een voorstel neergelegd over hoe bijgedragen kan worden aan de nationale ambitie van 35 TWh duurzaam opgewekte elektriciteit, de RES 1.0. Door Helpdesk Wind op Land wordt bevestigd dat het RES-doel van 35 TWh in 2030 nog niet is behaald. De RES-doelstelling van 35 TWh duurzame opwek is binnen bereik, als iedereen zijn plannen blijft uitvoeren. Gezien de stijgende vraag is het echter nodig te blijven sturen op de gezamenlijke ambitie van 55 TWh. Deze raakt verder uit zicht, zoals ook gesignaleerd is in de jaarlijkse PBL-monitor1.
Het halen van de 35 TWh in 2030 valt nog binnen de mogelijkheden, maar dan moet echt alles op alles worden gezet voor grootschalige zon- én windprojecten. Conform 1 Zie: https://www.pbl.nl/publicaties/monitor-res-2024
6
het klimaatakkoord telt zon op particuliere daken daar niet voor mee. Uit de RESmonitor blijkt dat projecten ‘in de pijplijn’ (zoals Windpark A15 Lingewaard) nodig zijn om de ambitie van 35 TWh te halen. PBL heeft hierover gesteld: "In de monitor RES signaleren wij inderdaad al een aantal jaar dat de som van huidige productie de verwachte productie op basis van de projectenpijplijn en een deel van de resterende ambitie, genoeg is om de doelstelling binnen bereik te brengen. Daarvoor moeten de projecten in de pijplijn en het deel van de ambitie nog wel worden ontwikkeld en aangesloten.” In het eind 2023 vastgestelde Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) is vermeld dat nog verdere stijging van het aanbod van duurzame elektriciteit en warmte nodig is tot 2050. Het windpark levert een substantiële bijdrage aan de noodzakelijke duurzame energieopwekking in Lingewaard. Met een verwachte energieopbrengst van 55 GWh per jaar, gelijk aan het elektriciteitsverbruik van circa 23.000 huishoudens, draagt het project substantieel bij aan de nationale, lokale en regionale energietransitie en de gemeentelijke (in 2030 elektriciteitsneutraal zijn) en landelijke klimaatdoelstellingen. Gemeente Lingewaard levert een bijdrage aan de RES-doelstelling van de RES-regio Arnhem-Nijmegen. Het bod van de gemeente in de RES 1.0 is om in 2030 een opwekcapaciteit van 1,62 TWh aan wind en zon te realiseren.
Uit het aanbod van de RES 1.0 Arnhem-Nijmegen blijkt daarnaast dat de verhouding wind en zon onevenwichtig is (89% zon en 11% wind). Het is van belang om te streven naar een 50-50% verhouding omdat dat minder investeringen en aanpassingen vergt in het elektriciteitsnetwerk. Dit versterkt het belang van wind op land. De gemeente Lingewaard heeft als hoofddoelstelling om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Wij willen dan evenveel energie duurzaam opwekken als wij gebruiken in de gemeente. En dat alle energie die inwoners en bedrijven in de gemeente gebruiken, duurzaam is. De gemeente Lingewaard heeft de doelstellingen en de voorwaarden om dat te bereiken vastgelegd in het beleidskader Energietransitie Lingewaard. Windenergie is op dit moment de voornaamste techniek voor de elektrische transitie. Windenergie kan relatief goedkoop en met een beperkt ruimtebeslag een grote bijdrage leveren aan duurzaam opgewekte elektriciteit. Lingewaard heeft de doelstelling om in 2030 tussen 736 en 971 Terajoule (TJ) duurzame elektriciteit op te wekken. Het aandeel van Windpark A15 is 27 tot 36% van die doelstelling. Initiatieven voor windenergie roepen echter ook veel vragen op; onder meer over geluid, slagschaduw en uitzicht. De inpassing van windenergie dient te gebeuren op een verantwoorde manier, met oog voor natuur, landschap, leefbaarheid en het eerlijk verdelen van lusten en lasten. 2.
Alternatieve vormen van duurzame energie Om de Europese en nationale klimaatdoelstellingen te behalen, is een brede inzet van duurzame energiebronnen noodzakelijk. Nederland heeft zich gecommitteerd aan het realiseren van ten minste 35 TWh hernieuwbare energie op land. Deze opgave wordt techniekneutraal benaderd, wat betekent dat zowel zonne- als windenergie kunnen bijdragen aan het behalen van deze doelstelling. 7
Windenergie op land is momenteel één van de meest kostenefficiënte manieren om duurzame elektriciteit te produceren. De kosten per opgewekte kilowattuur (kWh) behoren tot de laagste binnen het spectrum van hernieuwbare technologieën. Gezien de omvang van de opgave en de noodzaak tot kosteneffectieve oplossingen, zal windenergie naar verwachting een belangrijke rol blijven spelen in de verdere verduurzaming van de energievoorziening. Andere vormen van duurzame energie, waaronder zonne-energie, vragen doorgaans meer ruimte en hogere investeringen per kWh. Innovatieve technieken zoals getijdenenergie en blue energy bevinden zich nog in een experimenteel stadium en zijn tot op heden niet op grote schaal toegepast in Nederland. Deze alternatieven bieden op dit moment geen realistisch alternatief voor grootschalige energieopwekking. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, heeft bevestigd dat windenergie op land tot ten minste 2030 de meest kosteneffectieve optie blijft in vergelijking met zonne-energie. Deze inzichten onderstrepen het belang van windprojecten binnen de nationale energietransitie. Zonne-energie en windenergie zijn geen uitwisselbare alternatieven, maar juist complementaire bronnen binnen de energietransitie.
Beide vormen van duurzame opwekking zijn noodzakelijk om de klimaatdoelstellingen te realiseren. De inzet van zonne-energie maakt de toepassing van windenergie niet overbodig, en andersom. Wind en zon vullen elkaar aan in hun opwekprofiel: zonne-energie levert vooral in de zomermaanden een hoge productie, terwijl windenergie juist in de herfst en winter – wanneer de elektriciteitsvraag doorgaans het hoogst is – een belangrijke bijdrage levert. Deze seizoensmatige spreiding draagt bij aan een stabielere en betrouwbaardere energievoorziening. Een gebalanceerde mix van duurzame bronnen is essentieel om het elektriciteitssysteem toekomstbestendig te maken. Juist door de combinatie van winden zonne-energie kan beter worden ingespeeld op variaties in vraag en aanbod, en wordt de afhankelijkheid van fossiele energie verder verminderd. Ook moet er onderzoek komen naar andere vormen van duurzame energie (waaronder vormen van niet-weersafhankelijke vormen van energieopwekking). Dit neemt niet weg dat windenergie een belangrijke rol vervult in de invulling van de opgave voor de opwekking van duurzame energie. Binnen de gemeente Lingewaard zijn ook andere vormen van duurzame elektriciteitsopwekking mogelijk en ook al in ruime mate gerealiseerd. Dit sluit ook aan op het beleidskader Energietransitie Lingewaard en de Energievisie A15Betuweroute. 3.
Locatie Windpark A15 Lingewaard Gemeente Lingewaard neemt haar verantwoordelijkheid en zet stappen om concreet invulling te geven aan de ontwikkeling van duurzame energie. Er is een Energievisie A15-Betuweroute opgesteld voor het gebied ten zuiden van de mogelijk door te trekken A15. Deze ambitie is verder geconcretiseerd in de Uitgangspuntennotitie die 8
in 2023 werd vastgesteld door de gemeenteraad, waarin het plangebied in de A15Betuweroutezone werd aangewezen voor de ontwikkeling van 3 tot 4 moderne windturbines. In de Energievisie A15-Betuweroute geeft de gemeente Lingewaard planologisch ruimte aan de ambitie om windturbines en/of zonnevelden in het plangebied mogelijk te maken. Voor de locatiekeuze windenergie verwijzen we naar paragraaf 2.2.1 uit deze Energievisie. 2.2.1. Locatiekeuze windenergie In de PlanMER RES GMR Arnhem Nijmegen van de Groene Metropoolregio ArnhemNijmegen (9 juni 2023) is op basis van een beoordeling van verschillende milieueffecten de geschiktheid van gebieden voor windturbines in de regio bepaald. De A15-Betuweroutezone, het plangebied voor de Energievisie, is in dat planMER beoordeeld als ‘Mogelijk geschikt, onderzoek nodig’, zie Figuur 2. Met de energievisie wordt een eerste stap gezet in dat benodigde vervolgonderzoek. De ruimtelijke analyse (Bijlage B) die is uitgevoerd in het kader van de Energievisie laat zien dat door de vele fysieke en wettelijke belemmeringen op het grondgebied van gemeente Lingewaard weinig ruimte beschikbaar is voor het ontwikkelen van een windpark. In Figuur 3 is te zien dat enkel in het midden en westen van de gemeente in technisch-ruimtelijke zin mogelijkheden bestaan voor het plaatsen van windturbines met een tiphoogte van tenminste 195 meter.
Windturbines met een lagere tiphoogte zijn onder de huidige marktomstandigheden niet rendabel als energieproject te exploiteren.
Geconcludeerd is dat het gebied langs de Linge, ten zuiden van de mogelijk door te trekken rijksweg A15 de enige geschikte plek is in de gemeente voor een windpark met een minimale omvang van 3 turbines. De initiatiefnemer van Windpark A15 Lingewaard heeft een aanvraag ingediend voor deze locatie. De gemeente moet de aanvraag beoordelen zoals die is ingediend. Toetsing van de aanvraag vindt o.a. plaats op basis van de Energievisie A15Betuweroute. Hierin is uitgebreid beschreven aan welke voorwaarden (ruimtelijk, landschappelijk, plaatsingsstrategie, opstellingseigenschappen en financiële participatie) moet worden voldaan. In hoofdstuk 4.2.1 van de Energievisie is uitgebreid beschreven onder welke voorwaarden een windpark in de A15Betuweroutezone mogelijk is.
4.2.1 Voorwaarden windenergie Een windpark in de A15-Betuweroutezone heeft de volgende opstellingseigenschappen: - Ruimte wordt geboden aan een lijnopstelling met tenminste 3 windturbines - Alle windturbines hebben dezelfde verschijningsvorm en as- en tiphoogte - De bandbreedte voor de tiphoogte is 220 – 250 meter - Alle windturbines bevinden zich in een gelijk stramien op de hartlijn en sluiten aan op de richting van de A15 en de Betuweroute: indien noodzakelijk kan een kleine afwijking van de lijn worden gemotiveerd - De voet van de turbine is zo eenvoudig mogelijk ontworpen - Het gebruik van bijbehorende elementen (hekwerken, transformatorhuisjes) wordt geminimaliseerd of zo veel mogelijk geïntegreerd in de omgeving - Geadviseerd wordt de vormgeving van het windpark af te stemmen met het toekomstige windpark Caprice
9
Teneinde de leefomgeving in het gebied te beschermen dient een initiatief aan de volgende normen en voorwaarden te voldoen: - Voor geluid en externe veiligheid aansluiten bij de windturbinebepalingen uit het ontwerpbesluit windturbines leefomgeving: o 45 dB Lden voor de dag-, avond- en nachtperiode (jaargemiddeld) o 39 dB Lnight voor de nachtperiode (jaargemiddeld) o afstandsnorm van 2 x de tiphoogte o toeslag van 5 dB op Lden als tonaliteit wordt aangetoond o plaatsgebonden risico voor kwetsbare locatie of gebouw is niet hoger dan 10-6 per jaar o plaatsgebonden risico voor beperkt kwetsbare locatie of gebouw is niet hoger dan 10-5 per jaar -Minimaal score ‘redelijk’ conform methode Miedema 2(geluidcumulatie) -Handhavingsnorm voor Laeq,1min: hoogte van de norm en het meetprotocol worden in overleg met de ODRA vastgesteld -Maximale slagschaduwduur van 0,5 uur per schaduwgevoelig object per jaar -Inspanningsverplichting om naderingsdetectie toe te passen (obstakelverlichting) Teneinde aanvullende maatregelen ter bescherming van de leefomgeving mogelijk te maken dient de initiatiefnemer, in nauwe samenspraak met de gemeente en de Meedenkgroep, mee te werken aan verder onderzoek naar: - Aanscherpen nachtelijke norm naar 38 dB Lnight - Aanvullende handhavingsnormen voor geluidniveau nabij woningen - Toepassen van turbines met vergrote afstand tussen rotorbladen en mast - Instellen
van een klachtenregister- en regeling, goed bereikbaar voor adequate afhandeling klachten - Aanbieden van een stilstand-app zoals in windpark Nijmegen-Betuwe - Toepassen van lotus coating op de rotorbladen - Opstellen van een landschapsinrichtingsplan - Vooraf afhandelen van de planschade
4. Effecten van windturbines op de omgeving In de zienswijzen zien wij vooral zorgen over de effecten van geluid, slagschaduw, gezondheid en veiligheid op de omgeving. Daarom volgt hieronder een algemene uitleg over deze onderwerpen. 4.1. Geluid Uit de ingekomen zienwijzen blijkt dat de indieners zich veel zorgen maken over geluidsoverlast van de te realiseren windmolens. Dit is uiteraard een aspect dat een belangrijke rol speelt in de afweging of sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Bij de beoordeling van het Windpark A15 Lingewaard is zeker rekening gehouden met mogelijke gezondheidseffecten, waaronder hinder door geluid en laagfrequent geluid (LFG). Ten behoeve van de m.e.r.-beoordeling en de omgevingsvergunning heeft initiatiefnemer een akoestisch onderzoek uitgevoerd. De geluidbelasting op woningen is bepaald aan de hand van landelijk geldende meet- en rekenmethoden. Het onderzoek voldoet aan het Activiteitenbesluit milieubeheer en de bijbehorende
2 Miedema: Document Lingewaard - Energievisie A15 Antwoord vraag Lokaal Belang Lingewaard Energivisie
A15-Betuweroute over Methode Miedema 29012025 - iBabs Publieksportaal
10
Activiteitenregeling en de meet- en rekensystematiek uit de bijlage bij de Activiteitenregeling milieubeheer (bijlage 4). Uit het akoestisch onderzoek blijkt dat voldaan wordt aan de gehanteerde geluidnorm van 47 dB Lden.3 De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft in haar uitspraak van 30 juni 2021 bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r.4 Daarin is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’. De afdeling heeft in deze uitspraak gewezen op de mogelijkheid om als bevoegd gezag zelf normen te stellen. Daarbij moet worden gemotiveerd dat de normen actueel, deugdelijk, op zichzelf staand en op de lokale situatie toegesneden zijn. Lokale normen Het college heeft gelet op het bovenstaande zelf lokale normen geformuleerd in de Energievisie A15-Betuweroute. Voor geluid zijn normen van 45 dB Lden en 39 dB Lnight voorgeschreven. Dit komt overeen met de gevraagde norm vanuit de omgeving, die is geland in de Energievisie A15-Betuweroute. De norm is passend bij het gebied en biedt aan de omgeving voldoende mate van bescherming. Deze normgrens komt overeen met de standaardwaarde uit het ontwerp-Besluit Windturbines leefomgeving.
Daarnaast is ook, zoals verwoord in de Energievisie A15-Betuweroute, onderzocht wat de mogelijkheden en consequenties zijn van het hanteren van een norm van 38 dB of 40 dB Lnight. Geluidsmodellen De geluidsmodellen die zijn gebruikt voor Windpark A15 Lingewaard zijn betrouwbaar omdat deze zijn gebaseerd op het officiële en wettelijk vastgestelde reken- en meetvoorschrift windturbines. De Raad van State heeft in meerdere uitspraken bevestigd dat het reken- en meetvoorschrift een betrouwbare en juridisch toelaatbare methode is voor het beoordelen van windturbinegeluid. In de Nederlandse wetgeving wordt uitgegaan van gemiddelden. Lden is een speciaal gemiddelde waarbij de avond- en nachtperiode zwaarder wegen door een straffactor van respectievelijk 5 en 10 dB. Hierdoor komt een geluidsbelasting van 47 dB Lden effectief overeen met een maximale belasting van ongeveer 45–46 dB. Windturbines produceren relatief constant geluid zonder sterke pieken, vanaf ongeveer 10 m/s draaien ze op maximaal vermogen en blijft het geluidsniveau stabiel. Dit in tegenstelling tot verkeers- of vliegtuiglawaai, waar grotere pieken voorkomen. Daarnaast is uit voorzorg en om handhaving te vergemakkelijken een aanvullende LAeq-norm ingesteld, waarmee piekgeluiden direct kunnen worden gemeten en gehandhaafd.
Hierdoor is een aparte analyse van pieken, vollastmomenten of structurele nachtelijke overlast niet nodig.
3Lden: https://nl.wikipedia.org/wiki/Lden
4 Besluit M.e.r.: ABRvS 30 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1395.
11
Tonaal geluid Tonaal geluid is geluid waarin één toon (bijvoorbeeld een brom of piep) duidelijk herkenbaar aanwezig is. Windturbines produceren overwegend breedbandige ruis, en behoren geen tonaal geluid te veroorzaken. Daarom is in de normstelling voor windturbines geen aparte correctie opgenomen voor tonaal geluid. Indien bij metingen tóch tonaal geluid wordt geconstateerd, moet dit op grond van de omgevingsvergunning direct worden beëindigd. Dit sluit aan bij de wettelijke handhavingspraktijk. Laagfrequent geluid Het bereik van het menselijk gehoor ligt tussen circa 20 en 20.000 Hz. Geluid onder de 200 Hz wordt als laagfrequent geluid (LFG) beschouwd; geluid onder de 20 Hz als infrasoon geluid. Daarvoor geldt dat de frequentie buiten het bereik van het gemiddeld menselijk gehoor ligt. In individuele gevallen worden echter wel klachten geconstateerd bij personen die overgevoelig zijn voor lage frequenties. Zij geven aan dat zij trillingen of lage bromtonen ervaren. Klachten over trillingen en lage bromtonen komen ook voor als er geen windturbines in de omgeving zijn (vaak in stedelijk gebied). Deze overgevoeligheid geldt voor alle bronnen van geluid. Een gedeelte van het geluid dat windturbines (maar ook verkeer, transformatoren en industrie) produceren heeft een frequentie van 20–160 Hz en wordt daarom geclassificeerd als laagfrequent geluid.
Mensen ervaren dit soms als een trilling of een lage bromtoon. In verschillende zienswijzen zijn zorgen geuit over de effecten van laagfrequent geluid in relatie tot gezondheid. Laagfrequent geluid is echter niet hetzelfde als tonaal geluid. In de afgelopen jaren zijn verschillende literatuurstudies en onderzoeken verricht naar laagfrequent geluid, niet alleen voor geluid van windturbines maar ook van overige bronnen van omgevingslawaai. Het gaat om onderzoeken en studies van onder meer het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), Peutz 5 en Bureau LBP|Sight. Tot nu toe is niet gebleken dat laagfrequent geluid extra hinder oplevert ten opzichte van ‘gewoon’ geluid. Voor andere gezondheidseffecten, zoals hart- en vaatziekten en stofwisselingsstoornissen, heeft het RIVM aangegeven dat niet voldoende bewijs is gevonden. Het RIVM voert voortdurend onderzoek uit voor aanvullende bevindingen.
De Raad van State is tot nu toe van oordeel dat, gelet op het feit dat er in de wetenschap geen eenduidig standpunt bestaat over het antwoord op de vraag of (laagfrequent) geluid van windturbines effect heeft op de gezondheid van mensen en in de wetenschap geen directe oorzaak-effectrelatie tussen windturbinegeluid en gezondheid is gevonden, het voorzorgsbeginsel niet zover strekt dat op basis van publicaties van het verlenen van een vergunning zou moeten worden afgezien (zie onder meer ABRvS 23 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:3112). LFG maakt deel uit van het totale geluidspectrum dat wordt beoordeeld via de Ldennorm. Uit onderzoek van Peutz uitgevoerd in opdracht van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat in het kader van het planMER voor de nieuwe 5Peutz: https://www.platformparticipatie.nl/windturbinesleefomgeving/ontwerpbesluit-windturbines-
leefomgeving/documenten-ontwerpbesluitwindturbinesleefomgeving/HandlerDownloadFiles.ashx?idnv=2706521
12
windturbinebepalingen, blijkt dat het geluidsprofiel van windturbines voor wat betreft LFG niet wezenlijk afwijkt van andere bronnen zoals verkeer of industrie. Volgens de Expertgroep Gezondheid van de gemeente Amsterdam (2022)6 en het RIVM7 produceren windturbines niet méér LFG dan andere bronnen. De hoeveelheid LFG neemt evenredig toe met het totale geluidsniveau van de turbine. Ook grotere turbines veroorzaken niet structureel meer LFG dan kleinere typen. In Nederland bestaat geen afzonderlijke wettelijke norm voor LFG van windturbines. Dit wordt ook niet nodig geacht omdat diverse onderzoeken, waaronder van LBP|Sight (2013)8 en het RIVM (2013 en 2021), laten zien dat LFG bij naleving van de standaardnormen geen extra gezondheidsrisico vormt. Wanneer aan de 45 dB Lden wordt voldaan, is ter plaatse niet uitgesloten dat sprake kan zijn van hoorbaar laagfrequent geluid (toetsing aan de NSG-curve), maar dat als gevolg van laagfrequent geluid geen hinder wordt verwacht (volgt uit toetsing aan de Vercammencurve[2]). In projecten waar getoetst is aan de strengere Deense binnennorm van 20 dB(A) voor LFG (zoals Windpark De Veenwieken en Drentse Monden), bleek de 47 dB Lden-norm buiten ook hieraan voldoende bescherming te bieden.
Cumulatie De cumulatieve effecten van de Betuweroute, de toekomstige A15 en Windpark A15 Lingewaard op omliggende woningen zijn beoordeeld in het akoestisch onderzoek dat onderdeel is van de aanmeldnotitie. Hierbij is gekeken naar de totale geluidbelasting, inclusief het nachtgemiddelde (Lnight). De A15-doortrekking is als toekomstige bron meegenomen in de cumulatieve beoordeling. De Betuweroute is een bestaande bron waarvan het geluid al bepalend is in het gebied. Het cumulatieve geluid van het windpark met de andere aanwezige bronnen is beoordeeld met behulp van de methode Miedema en blijft binnen aanvaardbare grenzen. Omwonenden betrekken bij monitoring geluid De gemeente heeft uiteraard oog voor de vragen en zorgen over geluid en laagfrequent geluid. De gemeente zal controleren of de windturbines niet te veel geluid maken. De specificaties van de leverancier van de windturbines zullen gecontroleerd worden en binnen 6 maanden na ingebruikname dient een geluidsmeting van de bronsterkte van de windturbines plaats te vinden. Daarnaast zal de initiatiefnemer in overleg omwonenden betrekken bij de monitoring van geluid.
4.2. Slagschaduw In de zienswijzen komen vragen en zorgen naar voren over de slagschaduw. De gemeente heeft oog voor deze zorgen en eist dat de windturbines worden voorzien van een automatische stilstandvoorziening. De windturbines worden stilgezet zodra 6 Onderzoek Expertgroep Gezondheid gemeente Amsterdam:
https://openresearch.amsterdam/nl/page/85742/advies-expertgroep-gezondheidseffecten-windturbines 7 Onderzoek RIVM: https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/200000001.pdf 8 Onderzoek LPB Sight: https://nkpw.nl/wp-content/uploads/2022/04/130916LBPLaagfrequentGeluidWindturbines.pdf
13
de totale toegestane slagschaduwduur per jaar ter plaatse van een gevoelig object is bereikt. Een gevoelig object waar de schaduwduur wordt getoetst betreft een gevoelig gebouw en waar zich in een naar de windturbines gekeerde gevel vensters bevinden. Gevoelige gebouwen zijn bijvoorbeeld woningen en kinderdagverblijven. De totale toegestane schaduwduur per jaar bedraagt 30 minuten. De eventuele stilstand geldt alleen voor het tijdvak waarbinnen de windturbine überhaupt schaduw kan veroorzaken en alleen als sprake is van zonneschijn en voldoende windsnelheid om de turbine te laten draaien. Daarvoor wordt een schaduwkalender met schaduwtijdvakken opgesteld. Als binnen een schaduwtijdvak de zon gaat schijnen treedt de stilstand in werking. De tijd die nodig is om de windturbine af te schakelen (te remmen en stil te zetten) wordt niet tot de schaduwtijd gerekend. De schaduwduur wordt op deze manier, met behulp van een zonneschijnsensor beperkt tot 30 minuten per jaar per gevoelig object. Hiermee wordt de schaduwduur ter plaatse van woningen tot een absoluut minimum beperkt en wordt het ontstaan van hinder vrijwel geheel voorkomen. 4.3. Gezondheid De mogelijke effecten op de gezondheid van omwonenden zijn nadrukkelijk meegewogen bij de beoordeling van het initiatief voor Windpark A15 Lingewaard.
Dit is gebeurd op basis van de geldende wet- en regelgeving, wetenschappelijke inzichten en de resultaten van diverse onderzoeken die zijn uitgevoerd in het kader van de aanvraag. Aanvaardbaarheid Bij de beoordeling van het initiatief voor Windpark A15 Lingewaard is uitgebreid gekeken naar de effecten op de leefomgeving. Onderwerpen zoals geluid, slagschaduw, natuur, landschap en gezondheid zijn onderzocht en beschreven in de aanmeldingsnotitie m.e.r-beoordeling en de bijbehorende onderzoeken. Hierbij zijn ook de mogelijke gezondheidseffecten op de lange termijn meegewogen. Door het hanteren van normen en het treffen van maatregelen, zoals beperking van slagschaduw en minimale emissies, blijven deze effecten binnen aanvaardbare grenzen. Dit komt mede doordat: • De geldende normen voor geluid en slagschaduw niet worden overschreden; • Maatregelen worden getroffen om hinder te beperken, zoals een stilstandvoorziening om slagschaduw vrijwel geheel te voorkomen; • De bijdrage van het windpark aan de totale milieubelasting relatief beperkt is, zeker in vergelijking met bestaande bronnen in de omgeving (zoals het al aanwezige deel van de A15 en de Betuweroute); • De (individuele) effecten zijn afgewogen tegen het (algemeen) belang van duurzame energieopwekking, zoals vastgelegd in het nationale en regionale energiebeleid.
Bij de besluitvorming wordt een afweging gemaakt tussen de belangen van individuele omwonenden en het bredere maatschappelijke belang van duurzame energieopwekking. De verschillende onderzoeken laten zien dat de leef kwaliteit in de omgeving grotendeels behouden blijft en dat het windpark door het in acht nemen van de in de vergunning opgelegde voorwaarden en eisen op verantwoorde wijze kan worden gerealiseerd.
14
Bisfenol A Voor Windpark A15 Lingewaard is geen specifiek onderzoek uitgevoerd naar de verspreiding van bisfenol A (BPA) via slijtage van de turbinebladen. Wel is op nationaal niveau relevante kennis beschikbaar over dit onderwerp, onder meer via het RIVM en een onderzoek van Witteveen+Bos (15 oktober 2024, referentie 143833/24014.872).9 Windturbinebladen bestaan doorgaans uit glasvezel, epoxyhars en soms koolstofvezels. Bij de productie van epoxyhars wordt BPA als grondstof gebruikt. Tijdens het productieproces wordt BPA echter vrijwel volledig omgezet. In het eindproduct blijft slechts een zeer kleine hoeveelheid niet-omgezette BPA achter, in de orde van 0,001 tot 0,01% (Ministerie van Klimaat en Energie & Ministerie van VWS, 2022). Het onderzoek van Witteveen+Bos concludeert dat door erosie van turbinebladen circa 2 gram BPA per jaar kan vrijkomen. Ter vergelijking: de normwaarde uit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) voor emissie van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) zoals BPA via een puntbron bedraagt 1,25 kilogram per jaar. De geschatte emissie ligt dus ruim onder deze norm en leidt tot verwaarloosbare concentraties in de lucht. Er is dan ook geen sprake van een risico voor de volksgezondheid of het milieu.
Ook uit het onderzoeksrapport van RoyalHaskoning DHV (december 2024) 10 blijkt dat windenergie geen significante bijdrage levert aan uitstoot bisfenol A in de omgeving. Dit onderzoek werd opgesteld in opdracht van de provincie Flevoland naar aanleiding van een motie van Provinciale Staten. Het rapport concludeert dat de impact van windmolens op bodem- en watersystemen door BPA, microplastics en fijnstof verwaarloosbaar is in vergelijking met andere bronnen. Windmolens dragen slechts een klein deel bij aan deze emissies, en verdere vermindering van deze impact is haalbaar door technologische verbeteringen en optimalisaties. Bovendien geldt dat moderne windturbines zijn uitgerust met ‘leading edge protection’, waardoor erosie van de bladen sterk wordt beperkt. Diffuse emissies door slijtage van harde materialen zoals turbinebladen zijn in het algemeen zeer gering. De aanwezigheid van een ZZS in een materiaal betekent bovendien niet automatisch dat deze stof ook vrijkomt in relevante hoeveelheden. Dit principe geldt ook voor andere infrastructuurtoepassingen waarin coatings of kunststoffen worden gebruikt, zoals in de transportsector (banden, remmen). Gelet op de zeer beperkte emissie, de aard van het materiaal, en de beschikbare wetenschappelijke inzichten, is er geen aanleiding om aanvullend onderzoek te eisen of het project op deze grond niet te realiseren.
De risico’s zijn verwaarloosbaar en vormen geen belemmering voor vergunningverlening. PFAS Het RIVM heeft in opdracht van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) in juni 2022 een quickscan uitgevoerd naar de mogelijke emissies van chemische stoffen bij windturbines op zee. In dit onderzoek werd geconcludeerd dat tijdens het gebruik van windturbines erosie kan optreden aan de ‘leading edge’ (voorste kant) van de turbinebladen, waarbij microplastics kunnen vrijkomen. De mate van emissie is echter 9 Onderzoek Witteveen+Bos: handlerdownloadfiles.ashx
10 onderzoeksrapport van RoyalHaskoning DHV: DOCUVITP-3341055-v5-Mededeling-m-b-t-Motie-Windmolens-en-Bisfenol-
A.PDF
15
onbekend, en het was op dat moment niet duidelijk of PFAS werd gebruikt in de coatings van de bladen. Wel werd opgemerkt dat moderne bladen vaak zijn voorzien van ‘leading edge protection’, waardoor erosie wordt beperkt. In 2023 heeft het RIVM een vervolgonderzoek uitgevoerd naar emissies van chemische stoffen bij windturbines op land. Ook in dit onderzoek zijn geen concrete aanwijzingen gevonden dat PFAS daadwerkelijk wordt gebruikt in de coatings van windturbinebladen. Vastgesteld is dat sommige coatings stoffen bevatten die volgens Europese regelgeving als gevaarlijk voor mens en milieu zijn geclassificeerd. Deze stoffen kunnen door slijtage en regenwater in het milieu terechtkomen. Het is echter nog onvoldoende bekend om welke stoffen het precies gaat, in welke hoeveelheden ze vrijkomen en of dit ook geldt voor PFAS. Het RIVM concludeert dat meer onderzoek nodig is om de aard en omvang van deze emissies beter te kunnen beoordelen. Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat het gebruik van windturbines op land, zoals bij Windpark A15 Lingewaard, leidt tot significante risico’s op PFAS-verontreiniging. De huidige inzichten geven dan ook geen aanleiding om aanvullende maatregelen te treffen in het kader van de omgevingsvergunning. 4.4. Lichthinder Voor de aanvang van de bouw van de windturbines wordt een verlichtingsplan opgesteld.
Uit het verlichtingsplan moet blijken op welke wijze markering en obstakelverlichting wordt aangebracht. Uitgangspunt voor de aan te brengen obstakelverlichting is dat het ontstaan van hinder zo veel mogelijk wordt voorkomen door primair de toepassing van een Aircraft Detection Lighting System (ADLS) te onderzoeken en daarvoor goedkeuring te vragen aan het bevoegd gezag (ILenT). Secundair wordt uitgegaan van permanente verlichting, eventueel gecombineerd met variabele lichtsterkte. 4.5. Veiligheid Vanwege de (kleine) kans op falen kunnen windturbines een risico opleveren voor de omgeving. Dat risico is onderzocht. (beperkt) kwetsbare objecten In het Activiteitenbesluit zijn normen opgenomen voor kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten. (Beperkt) kwetsbare objecten zijn bijvoorbeeld woningen en gebouwen. Die normen zeggen iets over het risico dat een (deel van) de turbine door falen een (beperkt) kwetsbaar object raakt en dat daarmee de persoon, die daar verblijft, komt te overlijden. Dit risico is over het algemeen groter naarmate je dichter bij de windturbine bent. Op een bepaalde afstand is het risico zo klein dat het volgens het Activiteitenbesluit toegestaan is om de windturbine te plaatsen. Dit wordt de 10-6 contour (voor kwetsbare objecten) en 10-5 contour (voor beperkt kwetsbare objecten) genoemd.
Op de 10-6 contour heeft een persoon die onafgebroken en onbeschermd op die plaats zou verblijven, een kans op overlijden van één keer in de miljoen jaar als rechtstreeks gevolg van een falende windturbine. Op de 10-5 contour is deze kans één keer in de honderdduizend jaar. De risico’s ten aanzien van externe veiligheid zijn in de aanmeldnotitie onderzocht. Ter plaatse van gevoelige objecten in de omgeving wordt aan de normgrens PR10-6 16
en PR10-5 voldaan. Voor wat betreft de toename van externe veiligheidsrisico’s ter plaatse van leidingen die worden beheerd door Gasunie is geen sprake van onaanvaardbare effecten, aan het beleid van Gasunie wordt voldaan en Gasunie heeft op voorhand geen bedenkingen bij deze ruimtelijke ontwikkeling. Gezien de schaal, reikwijdte en zwaarte van de effecten van het plan en de afstand van ongeveer 7,5 kilometer tot aan de landsgrenzen zijn geen grensoverschrijdende effecten te verwachten. 4.6. Controle en handhaving door gemeente Uit zienswijzen blijkt dat omwonenden twijfelen aan de juistheid van de complexe en omvangrijke onderzoeken over de effecten van de windturbines. De gemeente begrijpt deze zorgen. Uit de onderzoeken blijkt dat de effecten van de windturbines aanvaardbaar zijn. De onderzoeken zijn echter zorgvuldig uitgevoerd en getoetst. Daarbij is beoordeeld of de effecten passen binnen de normen die de gemeente heeft vastgesteld en die aansluiten bij het ontwerp Besluit Windturbines leefomgeving. Waar deze toekomstige normen strenger zijn, is daar in de beoordeling al van uitgegaan. Voor geluid en slagschaduw gelden daardoor strengere eisen dan op basis van de voormalige landelijke algemene regels. Na realisatie van de windturbines wordt gemonitord of aan de voorschriften wordt voldaan; bij overschrijding volgt handhaving. 4.7.
Gevolgen uitspraken Raad van State over de normen voor windparken De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (de Afdeling) heeft in haar uitspraak van 30 juni 2021 bepaald dat de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit buiten toepassing dienen te blijven indien sprake is van een windpark in de zin van het Besluit m.e.r. Dit omdat er geen uitgebreide Plan-mer aan ten grondslag lag. In de uitspraak is een windpark gedefinieerd als een ‘park bestaande uit ten minste drie windturbines’. Met de tijdelijke overbruggingsregeling windturbineparken (Stb. 2022, 181), die per 17 juni 2025 is verlengd tot uiterlijk 31 december 2026, zijn de windturbinebepalingen uit het Activiteitenbesluit voor bestaande windparken overigens weer gaan gelden. Zie ook 4.1. Het afwachten van nieuwe rijks- of provinciale normen achten wij niet in het belang van het behalen van onze duurzaamheidsambities. Voor nieuwe windparken met drie of meer turbines geldt dat het bevoegd gezag zelf normen mag vaststellen, mits deze goed gemotiveerd zijn. Voor geluid is gekozen voor een norm van 45 dB Lden en 39 dB Lnight. Voor slagschaduw geldt een maximale schaduwtijd van 30 minuten per jaar per schaduwgevoelig gebouw. Deze normen sluiten aan bij het ontwerp-Besluit Windturbines leefomgeving en zijn onderbouwd en vastgelegd, en vormen daarmee een toereikende basis voor vergunningverlening. 5.
Participeren van omwonenden aan het proces In de zienswijzen zijn vragen gesteld over de manier waarop omwonenden bij het proces zijn betrokken. De gemeente Lingewaard hecht veel waarde aan bewonersparticipatie en heeft daarom ingezet op een zorgvuldig, transparant en meerstaps participatieproces. Daartoe is door initiatiefnemer een participatieplan opgesteld dat voldoet aan de Lingewaardse eisen ten aanzien van participatie. Dit
17
proces is uitgevoerd in twee onderscheiden fasen, elk met een eigen participatievorm en doel: Fase 1 Meedenkgroep (fase Energievisie): Het proces om te komen tot het opstellen van een Energievisie A15-Betuweroute is gestart met een informatieavond op 9 april 2024 in het Dorpshuis in Angeren. Hiertoe waren meer dan 1.500 uitnodigingen verstuurd en aankondigingen gedaan in het Gemeentenieuws en via de gemeentelijke website. Er waren zo'n 120 aanwezigen op deze avond. Op deze avond is een oproep gedaan om zich aan te sluiten bij de Meedenkgroep. Het proces en de resultaten van de Meedenkgroep zijn terug te vinden in de Energievisie. Fase 2 Omgevingsgroep (fase aanvraag Windpark A15 Lingewaard) In de Omgevingsgroep is met vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en individuele inwoners gesproken over de concrete uitwerking van aanvullende mitigerende maatregelen en de invulling van financiële participatie. In de in totaal 9 bijeenkomsten is veel aandacht besteed aan de onderwerpen geluid, de omwonendenregeling, de obligatieregeling, het landschappelijk inrichtingsplan en de verschillende fondsen (zie par. 6 hierna), regelmatig met betrokkenheid van verschillende deskundigen. De gemeente heeft geprobeerd zo frequent, transparant en zorgvuldig mogelijk te communiceren.
In het participatieverslag en de omgevingsovereenkomst zijn het participatieproces en de resultaten daarvan terug te vinden. De gemeente heeft voor het overige de procedurestappen gezet die behoren bij de openbare voorbereiding van de omgevingsvergunning voor dit project. De participatie is op verschillende manieren gedaan: via inloop-/ informatieavonden, klankbord- en omgevingsgroep, nieuwsberichten en informatie op de website (www.samen.lingewaard.nl). Daarbij is erop gelet dat telkens alle omwonenden binnen een straal van 10x de tiphoogte werden geïnformeerd. De gemeente is van mening dat daarmee een ruime inspanning is geleverd om inwoners te betrekken in het proces. In zienswijzen wordt gesteld dat er signalen van beperkt draagvlak zijn voor dit project. Bij ruimtelijke ontwikkelingen, zoals windparken, zal er altijd sprake zijn van weerstand in de omgeving. De gemeente heeft zich maximaal ingespannen om het draagvlak zo veel mogelijk te versterken, dit heeft echter niet alle zorgen van omwonenden volledig kunnen wegnemen. Weerstand tegen het windpark is dus ook nog steeds aanwezig. De gemeente heeft begrip voor de zorgen onder omwonenden.
De inzet van de gemeente en initiatiefnemer is om het gesprek te voeren met relevante, feitelijke en verifieerbare informatie en mogelijkheden voor omwonenden om invloed te hebben op de inrichting van en financiële participatie voor het windpark. Er is een brede deelname aan veel activiteiten geweest, wat heeft geleid tot inhoudelijke aanpassingen van het plan. Op basis van de gehele aanpak en resultaten acht de gemeente het participatietraject zorgvuldig doorlopen, zinvol en voldoende representatief. 18
Bij de besluitvorming is gezocht naar een balans tussen het algemeen belang van de energietransitie enerzijds en de individuele belangen van omwonenden anderzijds. De effecten op de leefomgeving zijn zorgvuldig onderzocht en waar mogelijk beperkt door het stellen van voorwaarden in de vergunning. Daarnaast wordt ingezet op financiële participatie en lokaal eigendom, zodat omwonenden ook kunnen meeprofiteren van het project. De gemeente beseft dat ook na een positief besluit om de windturbines te realiseren, communicatie en het betrekken van omwonenden belangrijk blijft. 6. Financiële participatie en 50%-winstdeling met de omgeving In de zienswijzen zijn vragen gesteld over de financiële participatie en de bestemming van het geld uit de winstdeling. Voor de samenstelling van het financiële participatiepakket is aangesloten bij de Gedragscode Draagvlak en Participatie Wind op Land en de Participatiewaaier uit het Klimaatakkoord. Er is gekozen voor een mix van risicodragende en risicoloze vormen van participatie. Daarbij is nadrukkelijk rekening gehouden met de mogelijke financiële risico’s voor inwoners. Het omgevingsfonds bestaat uit de volgende onderdelen: Obligatieregeling De omgeving krijgt de mogelijkheid om te investeren via een achtergestelde obligatielening. De totale omvang van deze regeling bedraagt € 2.000.000.
Inwoners van Lingewaard en omliggende gemeenten kunnen maximaal 20 obligaties van € 250 per stuk aanschaffen, met een looptijd van 10 jaar en een annuïtair aflossingsschema. Het verwachte jaarlijkse rendement bedraagt 4,5% voor inwoners van de regio en 5,5% voor omwonenden binnen een straal van 2 kilometer van het windpark. Omdat het een achtergestelde lening betreft, zijn er financiële risico’s verbonden aan deelname. Deelname is vrijwillig en vindt plaats op basis van transparante informatie die na de definitieve besluitvorming beschikbaar wordt gesteld. Jaarlijkse vergoeding voor omwonenden Directe omwonenden binnen een straal van 1.000 meter van het windpark ontvangen jaarlijks een vaste vergoeding, oplopend tot € 1.400 per woning. De vergoeding wordt lineair afgebouwd vanaf de woning die het dichtst bij de turbine staat (539 meter) tot de grens van 1.000 meter, waar bewoners nog € 350 per jaar ontvangen. Uitbetaling vindt jaarlijks voor 1 juli plaats. Dorpenfonds De initiatiefnemer stelt jaarlijks € 7.800 beschikbaar voor maatschappelijke initiatieven in de dorpen Angeren (30%) en Haalderen (70%), gebaseerd op het aantal woningen binnen een straal van 1.250 meter van het windpark. De uitvoering van de regeling wordt nader uitgewerkt in overleg met de betrokken dorpsorganisaties en hun bewoners, passend binnen de speerpunten van het Dorpsontwikkelingsplan.
19
Natuurfonds Voor versterking van de lokale natuur en ondersteuning van natuurorganisaties wordt jaarlijks € 6.667 beschikbaar gesteld zolang het windpark in bedrijf is. Er wordt onderzocht of Lingewaard Natuurlijk dit fonds wil beheren. Als besteding op termijn niet mogelijk blijkt, kan het bedrag worden toegevoegd aan het Dorpenfonds voor vergroening van de dorpen. Duurzaamheidsfonds Een jaarlijkse bijdrage van € 6.667 wordt toegekend aan het Duurzaamheidsfonds voor lokale energie- en duurzaamheidsprojecten. De intentie is dat dit fonds wordt beheerd door Stichting Lingewaard Energie (SLE). Op het moment van het aangaan van deze overeenkomst wordt hierover nog gesproken. Bij de opzet van het financiële participatiepakket is bewust rekening gehouden met inwoners die niet de financiële ruimte hebben om te investeren. Naast de obligatieregeling bestaan er risicoloze vormen van participatie, waarvoor geen eigen inleg nodig is. Hiermee profiteren ook inwoners met een lagere draagkracht van het windpark, via directe vergoedingen en collectieve investeringen in de gemeenschap. Hoewel er geen sprake is van 50% juridisch lokaal eigendom, wordt met dit uitgebreide participatiepakket wel invulling gegeven aan het RES-streven naar 50% lokaal eigendom.
Door middel van de obligatieregeling, directe vergoedingen aan omwonenden en bijdragen aan lokale fondsen profiteren zowel individuele inwoners als de gemeenschap als geheel. Deze aanpak wordt gezien als een passende invulling van financiële participatie binnen de mogelijkheden van het project. 7. Effect op de natuur/landschap De voorgenomen locatie ligt op ca. 1,5 kilometer afstand van het Natura 2000-gebied Rijntakken (het Pannerdensch kanaal ten oosten en de Waal ten zuiden van het plangebied). Daarnaast ligt het plangebied op ca. 11 kilometer afstand van Natura 2000-gebied Veluwe en op 7 kilometer van het Duitse Natura 2000-gebied Unterer Niederrhein. Voor het project is separaat en vooruitlopend op de omgevingsvergunningaanvraag een vergunningaanvraag bij Gedeputeerde Staten van Gelderland (GS) ingediend op grond van de Wet natuurbescherming (Wnb). Deze vergunning is op 5 november 2024 verleend nadat mogelijke effecten door het bevoegd gezag passend zijn beoordeeld. In het kader van de Wnbvergunningaanvraag heeft uitgebreid onderzoek plaatsgevonden naar mogelijk negatieve effecten. Op basis van onderzoek heeft GS geconcludeerd dat, met inachtneming van het wettelijk belang van windenergie, het project inclusief preventieve maatregelen geen significant negatieve effecten heeft op de instandhoudingsdoelen van de betrokken Natura 2000 gebieden.
Daarnaast is door het college van GS van de provincie Gelderland op 2 februari 2024 een ontheffing verleend op grond van de Wnb voor het opzettelijk doden, verstoren of beschadigen van verschillende vogel- en vleermuissoorten. De ontheffing is verleend onder de voorwaarde van een stilstandvoorziening en monitoringplicht voor vleermuizen, compensatie van het leefgebied van marterachtigen en uitvoering buiten 20
het broedseizoen en bloeiperiode. Alle effecten zijn beoordeeld en blijven onder de 1%-mortaliteitsnorm en er is geen significante negatieve impact op de staat van instandhouding van soorten. Erkend wordt dat het toevoegen van windturbines een verandering teweegbrengen in het landschap. In de landschappelijke analyse van dit project is geoordeeld dat de realisatie van relatief weinig windturbines in combinatie met een grotere rotordiameter zorgt voor een neutrale impact op de beleving van het landschap. Er is een uitgebreide natuurtoets uitgevoerd door Waardenburg Ecology om de impact van het windpark te toetsen aan (inter)nationale wetgeving (bijlage 12 van de ruimtelijke onderbouwing). Hierbij zijn ook potentiële slachtoffers geconstateerd. De impact hiervan is meegewogen in het besluit van GS. 8. Planschade Planschade kan aan de orde zijn wanneer het nieuwe planologische regime nadeliger uitpakt dan het voorgaande. Dit kan leiden tot schade voor omwonenden, bijvoorbeeld in de vorm van waardevermindering van onroerend goed. Een dergelijke waardedaling kan zich voordoen wanneer het woon- en leefgenot afneemt, of wanneer nieuwe beperkingen worden opgelegd aan het gebruik of de bouwmogelijkheden van een perceel. Procedure Bij de planvorming is zorgvuldig gekeken naar de ruimtelijke inpassing van het project.
Toch kan het voorkomen dat woningen in waarde dalen als gevolg van het plan. In dat geval kunnen eigenaren na afloop van de planologische procedure een verzoek tot planschadevergoeding indienen. Dit is geregeld in artikel 6.1 van de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Een verzoek kan worden ingediend bij de gemeente zodra de omgevingsvergunning is verleend en onherroepelijk is geworden. Voor inwoners van de gemeente Lingewaard is aanvullende informatie beschikbaar via https://www.lingewaard.nl/planschade. Een eventuele vergoeding uit andere fondsen of regelingen heeft geen invloed op de beoordeling van een planschadeverzoek. De beoordeling vindt plaats op basis van de wettelijke criteria en staat los van andere vormen van financiële tegemoetkoming. Zoals gebruikelijk bij grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen is een planschaderisicoanalyse opgesteld. Op basis hiervan is een planschadeovereenkomst gesloten, waarin is vastgelegd dat de initiatiefnemer verantwoordelijk is voor het vergoeden van eventuele schade als gevolg van waardedaling van onroerend goed. Belemmering woningbouw De ontwikkeling van het windpark heeft geen gevolgen voor de voortgang van woningbouwprojecten binnen de gemeente. De woningbouwopgave, zoals vastgelegd in de woondeal, blijft uitvoerbaar op andere locaties binnen de gemeentegrenzen.
De realisatie van nieuwbouw wordt hierdoor niet vertraagd of onmogelijk gemaakt. 21
C. Zienswijzen (samenvatting zienswijzen en beantwoording)
Nr. zien swij ze
Nr. punt zien swij ze
Zienswijze
Reactie gemeente
01
01
Indiener stelt dat de belasting op het gebied al groot is vanwege de uitbreiding van de A15 en de aanwezigheid van de Betuweroute. De toevoeging van windturbines wordt als te veel ervaren.
Duidelijk is dat windturbines in een gebied een behoorlijke impact hebben. Maar om de beleidsdoelstelling te halen om in 2030 energieneutraal te zijn ontkomen we niet aan het toestaan van windparken in Lingewaard. Waar een windpark mogelijk is, hangt onder andere af van de provinciale omgevingsvisie en -verordening, onze eigen visie en de daarbij vastgestelde beleidskaders. In 2014 hebben Provinciale Staten de Omgevingsvisie Gelderland en de Omgevingsverordening Gelderland vastgesteld. Het ruimtelijk beleid voor windenergie is gecontinueerd in de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2022) en de Omgevingsverordening Gelderland (2024). In de Omgevingsvisie uit 2014 zijn windenergielocaties aangewezen waar de provincie in samenwerking met gemeenten ruimte reserveert om de provinciale doelstelling van 230,5 MW opgesteld vermogen in 2020 te behalen. In de nu geldende Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2022) is het projectgebied aangewezen als ‘windenergie mogelijk’. Op grond van de nu 22
02
01
Indiener verwacht gezondheidsklachten als gevolg van hinder door geluid, slagschaduw en licht (onder andere van waarschuwingsverlichting op de windturbines).
geldende Omgevingsverordening Gelderland (2024) is Windpark A15 niet gelegen in een zogeheten uitsluitingsgebied. Inmiddels werken diverse partners in het Gelders Energieakkoord, waaronder gemeente Lingewaard en Provincie Gelderland, aan een klimaatneutraal Gelderland in het jaar 2050. Ook heeft gemeente Lingewaard samen met andere gemeenten, waterschap en provincie in de Regio ArnhemNijmegen gewerkt aan een Regionale Energiestrategie (RES 1.0) voor onder meer de lokale opwekking van elektriciteit met zon en wind. Ter verdere uitwerking en concretisering van de mogelijkheden om windenergie toe te staan op een geschikte locatie in Lingewaard, is het beleidskader Energievisie A15Betuweroute vastgesteld. Dit kader geldt als toetsingskader voor de voorliggende aanvraag. Hierin is vastgelegd aan welke eisen en voorwaarden moet worden voldaan om een afgewogen pakket aan maatregelen en voorwaarden samen te stellen opdat er zo min mogelijk hinder voor de (directe) omgeving zal ontstaan. We hebben oog voor de zorgen die worden geuit door omwonenden over gezondheid als gevolg van de realisering van windturbines. Daarom verplichten we initiatiefnemer uitgebreide onderzoeken te overleggen die aan de huidige (wettelijke) eisen voldoen. Daar waar er geen wettelijke normen zijn kan een gemeente eigen normen hanteren.
Deze eigen normen zijn zorgvuldig tot stand gekomen en sluiten aan bij de normen in het concept Besluit windturbines leefomgeving’. De door initiatiefnemer aangeleverde documenten zijn getoetst en voldoen aan de door gestelde normen en eisen. Voor een nadere toelichting verwijzen wij voor geluid naar paragraaf 4.1 Geluid, voor slagschaduw naar paragraaf 4.2 Slagschaduw, voor gezondheid naar paragraaf 4.3 Gezondheid en voor licht naar 4.4 Lichthinder van hoofdstuk B.
23
02
Daarnaast worden negatieve effecten op dieren genoemd, evenals aantasting van het open landschap langs de Linge, dat volgens indiener ongeschikt is voor hoge windturbines.
Initiatiefnemer heeft ervoor gekozen om vooruitlopend op de aanvraag omgevingsvergunning een aanvraag voor zowel een ontheffing als een vergunning in het kader van de Wnbaan te vragen bij provincie Gelderland. Bij besluiten van respectievelijk 2 februari 2024 en 5 november 2024 zijn deze verleend. De provincie heeft de daarvoor wettelijke procedure doorlopen en inmiddels is zowel de vergunning als de ontheffing onherroepelijk. De bij deze aanvragen behorende onderzoeken en de Wnb-vergunning en –ontheffing zijn opgenomen in de bijlage bij de besluitvorming over de omgevingsvergunning. De Commissie Omgevingskwaliteit waardeert in haar advies van 21 juli 2025 de eerste aanzet van het landschappelijk inrichtingsplan voor het windpark, maar ziet nog verbeterpunten en openstaande vragen. Daarom heeft de commissie het advies aangehouden en wordt het voorlopig als negatief beschouwd. Initiatiefnemer en gemeente gaan in gesprek met de commissie over de verbeterpunten. In de voorschriften in de omgevingsvergunning is een verplichting opgenomen dat er tenminste drie maanden voor de start van de bouwwerkzaamheden een door het college goedgekeurd uitgewerkt landschappelijk inrichtingsplan ligt.