1356644 Bijlage 07 Energievisie A15-Betuweroute, incl. bijlagen
Tekst van het document
8
3.2
PlanMER RES GMR Arnhem-Nijmegen Het milieueffectrapport (planMER) voor de Regionale Energiestrategie (RES) van de Groene Metropoolregio (GMR) Arnhem-Nijmegen geeft inzicht in de milieueffecten van de gemaakte RES-afspraken door de zestien RES-gemeenten in de GMR Arnhem-Nijmegen. Het planMER biedt feitelijke beslisinformatie aan de bevoegde bestuursorganen over de milieueffecten die optreden ten gevolge van de ontwikkeling van windturbines en zonnevelden. Hiermee helpt het de regio om te bepalen welke gebieden geschikt zijn, geschikt te maken zijn en niet geschikt zijn voor grootschalige energieopwekking in 2030. In het MER is onderzocht welke negatieve milieueffecten optreden bij de ontwikkeling van wind- en zonne-energie in de gemeente Lingewaard. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen windturbines van 120 meter en 166 meter en zonnevelden. De locaties worden als volgt beoordeeld: ➢ Sterk negatief effect: waterwindgebied, Natura 2000 en archeologie; ➢ Negatief effect: grondwaterbeschermingsgebieden, cultuurhistorie en veiligheid; ➢ Licht negatief effect: gebieden waar effecten worden verwacht, maar met maatregelen of door goede ruimtelijke inpassing grotendeels beperkt of voorkomen kunnen worden. Voor Lingewaard is de verdeling van effecten als volgt (zie ook Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. in par.
Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.: ➢ Windturbines 120 meter – In de gemeente Lingewaard treden met name sterk negatieve effecten op langs de Waal en de Neder-Rijn. Negatieve effecten treden met name op in het groene gebied rondom de Linge en langs de Rijksweg A325. Licht negatieve effecten bevinden zich gelijkmatig over de gemeente, maar met name rondom de buitenkant van de sterk negatieve en de negatieve effecten. ➢ Windturbines 166 meter – in tegenstelling tot de windturbines van 120 meter zijn de milieueffecten voor de windturbines van 166 meter veel minder negatief. De locaties van de sterk negatieve en negatieve effecten zijn praktisch hetzelfde, alleen is de ‘vlek’ een stuk minder groot. Grotere windturbines blijken dus minder negatieve effecten te hebben op het milieu. Van licht negatieve effecten is vrijwel geen sprake. ➢ Zonnevelden – Voor zonnevelden zijn, net als bij windturbines, de sterk negatieve effecten alleen aanwezig langs de Waal en de Neder-Rijn. Verder zijn er vrijwel geen negatieve effecten in de gemeente Lingewaard voor zonne-energie, maar is juist het aantal locaties waar licht negatieve effecten voorkomen vrijwel overal aanwezig.
3.3
PlanMER RES’en Gelderland Verwachte publicatie Q1/2025
9
Hoofdstuk 4 Gemeentelijk beleid
4.1
Beleidskader windenergie Op 14 augustus 2019 is het beleidskader Windenergie vastgesteld. De gemeente stelt in het kader een positieve grondhouding te hebben ten opzichte van windenergie initiatieven. Echter dient de inpassing van windenergie op een gepaste en verantwoorde manier, met oog voor natuur, landschap, leefbaarheid en het eerlijk verdelen van lusten en lasten. Landschappelijk moet rekening worden gehouden met de opstellingsvorm, locatie, zichtbaarheid, aantal windturbines en het formaat (zie beleidskader energietransitie 2023 – 2025). Zo worden solitaire windturbines negatief beoordeeld en worden windturbines in de uiterwaarden langs de Waal afgewezen. De gemeente Lingewaard wil de regie houden over elk windproject door het bevoegd gezag te zijn. De Provincie zal hier doorgaans aan meewerken. Hierdoor kan de gemeente sturend zijn binnen de eigen gemeentegrenzen, de belangen van inwoners behartigen en verantwoordelijkheid nemen voor de handhaving. Een windenergieproject dient aan alle vigerende voorwaarden te voldoen zoals deze zijn verankerd in de huidige landelijke wet- en regelgeving.
4.2
Beleidskader energietransitie 2023 – 2025 Lingewaard Het beleidskader van Lingewaard wordt niet verankerd in het bestemmingsplan of het omgevingsplan. Elk initiatief dat niet passend is binnen het geldende bestemmingsplan of het omgevingsplan moet, wanneer gewenst, via een aparte planologische procedure mogelijk worden gemaakt. De gemeente Lingewaard wil in 2030 elektriciteitsneutraal zijn. Daarvoor moet 736 tot 971 TJ aan duurzame elektriciteit opgewekt worden. Dit betekent de volgende opgave voor de gemeente Lingewaard: ➢ Stimuleren van zon op daken, parkeergarages en carports. Van 30% naar 50% ➢ Er wordt ruimte geboden aan initiatieven voor zonne-energie in de zoekzone zon tot het maximum van 30 hectare is behaald (in tegenstelling tot 50 hectare conform het beleidskader zonne-energie uit 2019). Daarnaast wordt er geen ruimte meer geboden aan zonneparken die kleiner zijn dan 3 hectare en moeten de zonneparken geconcentreerd worden om versnippering te voorkomen. ➢ Er moet worden onderzocht of het haalbaar is om vier windturbines van 220250 meter hoogte of 3 windturbines en 20 hectare zon in de zone A15/Betuweroute te plaatsen, met een streven naar een goede verhouding zon/wind. In het beleidskader staan drie belangrijke randvoorwaarden beschreven voor grootschalige opwek initiatieven: 10
Bij opwekprojecten moet worden aangetoond dat er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Daarbij is een goede landschappelijke inpassing, die wordt beoordeeld aan de hand van het gemeentelijk landschapsbeleid en onder andere de provinciale streekgids, belangrijk. ➢ Het project moet bijdragen aan een duurzaam en efficiënt energiesysteem. ➢ Er moet sprake zijn van een eerlijke verdeling van maatschappelijke (en financiële) lusten en lasten. ➢
4.3
Omgevingsvisie Lingewaard In mei 2023 is de Omgevingsvisie Lingewaard vastgesteld. Hierin wordt beschreven hoe de gemeente Lingewaard de gemeente ziet in 2035. Hierin wordt onder meer beschreven waar een initiatief in de gemeente Lingewaard in hoofdlijnen aan moet voldoen om bij te dragen aan de doelstellingen uit de omgevingsvisie. Een initiatief draagt bij aan: ➢ Een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving; ➢ Behoud en versterking van de kwaliteit van de leefomgeving; ➢ Behoud van een groene gemeente; ➢ Randvoorwaarden voor ontwikkelingsambities voor Lingewaard; ➢ Randvoorwaarden voor ontwikkelingsambities in de kernen; ➢ Een samenhangende ontwikkeling van de leefomgeving door meervoudig ruimtegebruik van functies die dezelfde doelen dienen; ➢ Een vitale regio doordat regionaal afgestemde ambities elkaar versterken; ➢ Een initiatief mag geen negatieve gevolgen afwentelen op de sociale en fysieke leefomgeving.
4.4
Toetsingskader verplichte participatie voor initiatiefnemers Onder de Omgevingswet (per 1 januari 2024) is de initiatiefnemer zelf verantwoordelijk voor participatie. Dit kan in sommige gevallen zelfs verplicht zijn, wat bij het aanvragen van een omgevingsvergunning wordt getoetst door de gemeenteraad. Wanneer participatie verplicht is, beoordeelt het college van B&W of de participatie voldoende is geweest. In de gemeente Lingewaard is de participatie voldoende wanneer: 1. Het duidelijk is welke betrokkenen zijn meegenomen in het participatietraject en wat hun belangen zijn. 2. Vooraf duidelijk is aangegeven over welke keuzes/mogelijkheden betrokkenen konden meepraten en/of een reactie konden geven. 3. Verschillende communicatie- en/of participatiemiddelen zijn ingezet. 4. In het participatieverslag de inbreng van de betrokkenen is beschreven. 5. Aan het einde van het proces bij deelnemers is getoetst of zij vinden dat er zorgvuldig met hun inbreng is omgegaan. Aan het einde van het participatieproces stelt de initiatiefnemer een participatieverslag op. Hierin beschrijft de initiatiefnemer in ieder geval hoe het proces is verlopen, wie aan het proces hebben deelgenomen, wat de inhoudelijke inbreng per deelnemer was en hoe met deze inbreng is omgegaan.
11
4.5
Lessen Windpark Caprice Op 21 september 2023 heeft de gemeenteraad van Lingewaard een verklaring van geen bedenkingen afgegeven en daarmee de weg vrijgemaakt voor de realisatie van Windpark Caprice: twee windmolens met een maximale tiphoogte van 240 meter. In diezelfde raadsvergadering is een motie aangenomen waarmee het college wordt opgeroepen ‘te leren van Caprice’. De motie roept het college op om het gelopen proces te evalueren, verbeterpunten op te stellen en deze bij volgende projecten nauwlettend in de gaten te houden. Daarin zijn de volgende punten in opgenomen: ➢ ➢
➢
➢
➢ ➢
➢ ➢
4.6
Zorg vanaf de start voor een goed toegerust projectteam dat met de juiste mensen, kennis en deskundigheid is samengesteld. Zorg voor een heldere structuur en projectafbakening en een visie op het proces voor een efficiënter proces en continuïteit. Overweeg een stuurgroep in die structuur. Het bleek lastig om goed grip te krijgen en te houden op de materie op het snijvlak van de feiten (techniek, beleid, juridisch) en de politieke setting. Visie op de te nemen route kan daarbij helpend zijn. Neem als gemeente een niet te afwachtende houding aan. Zorg dat je als gemeente, in goed overleg met andere betrokkenen (commerciële partijen, Provincie) in de lead bent, regie neemt. Trek de communicatie in dergelijke processen naar je toe als gemeente, in goed overleg met de andere betrokkenen. Het is verstandig om breed en vroeg te starten met participatie in een dergelijk proces/project waarvan je op voorhand weet dat het een groot maatschappelijk effect zal hebben. Wees als gemeente bewust van de rol en verantwoordelijkheid die je hebt en in welke fase van het proces je je bevindt. Een streven naar de mogelijkheid van mede-eigenaarschap van windparken bij volgende projecten.
Uitgangspuntennotitie Energievisie zone A15/Betuweroute De Uitgangspuntennotitie Energievisie zone A15/Betuweroute werd op 26 oktober 2023 vastgesteld door de gemeenteraad. Met de notitie wijst de gemeenteraad het plangebied voor de A15-Betuweroutezone aan en geeft het de opdracht om te komen tot de inpassing van maximaal vier windturbines, met als alternatief 3 turbines en ongeveer 20 ha zonneveld. Het profijt van de opwek dient zo veel mogelijk lokaal te worden gehouden en eerlijk te worden verdeeld en omwonenden moeten zo veel mogelijk worden betrokken bij de planvorming.
12
Bosch & van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht 030 – 677 6466
Auteurs H. Ligtenberg
Opdrachtgever Gemeente Lingewaard
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Belemmeringenanalyse wind- en zonBelemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Belemmeringenanalyse wind- en zonneenergie Gemeente Lingewaard
Datum
26 maart 2024
Versie
definitief
Auteur
Harm Ligtenberg
Tweede lezer
Duco van Dijk
Bosch & Van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht Tel: Mail: Web:
030-677 6466 info@boschenvanrijn.nl www.boschenvanrijn.nl
© Bosch & van Rijn 2024 Behoudens hetgeen met de opdrachtgever is overeengekomen, mag in dit rapport vervatte informatie niet aan derden worden bekendgemaakt. Bosch & Van Rijn BV is niet aansprakelijk voor schade door het gebruik van deze informatie
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Inhoudsopgave H OOFDSTUK 1
INLEIDING
3
1.1 1.2
Aanleiding Leeswijzer
3 3
H OOFDSTUK 2
BELEMMERINGENANALYSE
4
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Introductie ruimtelijke analyse Windturbineafmetingen Belemmeringen Nadere toelichting A15-tracé
4 4 5 6 8
H OOFDSTUK 3 H OOFDSTUK 4 BIJLAGE A
RESULTATEN CONCLUSIE EN DISCUSSIE ONTWERPBESLUIT WINDTURBINES
10 16 17
Inleiding 2
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1
Aanleiding Bosch & van Rijn stelt voor de gemeente Lingewaard een Energievisie op. Een belangrijke pijler onder de Energievisie is een analyse van de belemmeringen voor wind- en zonne-energie in de gemeente. In deze rapportage worden de methode en de resultaten van de belemmeringenanalyse uiteengezet.
Figuur 1
Ligging van de gemeente Lingewaard
1.2
Leeswijzer In Hoofdstuk 2 is uiteengezet hoe de analyse is uitgevoerd. De resultaten zijn op kaart en met een korte toelichting opgenomen in Hoofdstuk 3. Hierbij zijn ook verschillende zoekgebieden gedefinieerd. Ook voor zonne-energie is een belemmeringenanalyse uitgevoerd. Het resultaat daarvan is te vinden in Figuur op pagina 13.
3 Inleiding
3
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Hoofdstuk 2 Belemmeringenanalyse In dit hoofdstuk zullen de gehanteerde uitgangspunten voor de ruimtelijke analyses voor wind- en zonne-energie uiteen worden gezet. De nadruk zal hierbij liggen op windturbines omdat de ruimtelijke impact van windturbines groter is dan die van zonnepanelen.
2.1
Introductie ruimtelijke analyse Het doel van een ruimtelijke belemmeringenanalyse is om alle gebieden in kaart te brengen waar op basis van harde beperkingen geen windturbines mogelijk zijn. Ditzelfde geldt voor zonnepanelen. Gebieden die niet ‘hard belemmerd’ zijn, zijn daarmee gebieden waar windturbines of zonnepanelen eventueel gerealiseerd kunnen worden. In de analyse worden naast de technische- en juridische belemmeringen ook de belemmeringen die voortkomen uit het beleid in kaart gebracht. De ruimtelijke beperkingen voor windturbines of zonnepanelen in de gemeente Lingewaard zijn een gevolg van het feit dat voldoende afstand tot verschillende objecten (zoals woningen) en hoofdfuncties (zoals een vaarweg) moet worden aangehouden. Omdat deze objecten en bestemmingen een belemmering voor het ontwikkelen van windturbines opleveren, worden zij in dit hoofdstuk belemmeringen genoemd. Het resultaat van de ruimtelijke analyse is een belemmeringenkaart waarop de gebieden staan aangegeven waarbinnen het ontwikkelen van een windturbine niet mogelijk is. Als we de belemmeringenkaart omkeren volgt hieruit een kansenkaart waarop staat aangegeven in welke gebieden het plaatsen van een windturbine mogelijk wel kansrijk is. De kaarten geven een momentopname: uit aanvullend onderzoek en nader overleg kunnen soms andere afstanden tot stand komen dan op basis van de belemmeringenanalyse.
Daarnaast kunnen zich in de toekomst ruimtelijke ontwikkelingen in Lingewaard voordoen die op dit moment nog niet zijn meegenomen in dit onderzoek.
2.2
Windturbineafmetingen In de verkennende fase waarin dit ruimtelijk haalbaarheidsonderzoek wordt uitgevoerd is nog geen beslissing genomen over de exacte afmetingen van eventuele windturbines in de gemeente Lingewaard. De ruimtelijke mogelijkheden voor windturbines zijn echter wel in enige mate afhankelijk van de veronderstelde windturbineafmetingen. Bij het in kaart brengen van de ruimtelijke mogelijkheden is in dit hoofdstuk daarom in overleg met de gemeente Lingewaard uitgegaan van twee verschillende formaten windturbines. Door te werken met een bandbreedte, wordt 4
Belemmeringenanalyse
4
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
inzichtelijk wat de impact van de windturbineafmetingen is op de ruimtelijke mogelijkheden. Tabel 1
Afmetingen van de onder- en bovengrens van de windturbineafmetingen
Ondergrens Bovengrens
Tiphoogte
Ashoogte
Rotordiameter
195 270
130 180
130 180
De tiphoogte van een windturbine is het punt dat de wiek van de turbine bereikt op het moment dat hij loodrecht omhoog staat, de som van de ashoogte en de wieklengte. De verhouding tussen deze ashoogte en de rotordiameter (2x de wieklengte) verschilt per windturbinetype. Bij de meeste moderne turbines is deze verhouding ongeveer 1:1. Daarom gaan we in deze belemmeringenstudie uit van een even hoge ashoogte als rotordiameter.
2.3
Belemmeringen Bestaande functies kunnen van invloed zijn op de ontwikkelingsmogelijkheden van windparken. Om te voorkomen dat functies net buiten de gemeentegrens over het hoofd worden gezien, worden functies tot 2 km buiten de gemeentegrens beschouwd. Deze functies kennen een wettelijke bescherming in verband met hinder en/of veiligheid en vormen een belemmering. In de belemmeringenanalyse maken wij onderscheidt tussen harde belemmeringen en zachte belemmeringen. Onder harde belemmeringen verstaan wij de belemmeringen die de ontwikkeling van windturbines vrijwel zeker onmogelijk maken. Denk hierbij aan veiligheidseisen voor windturbines die zich (doorgaans) vertalen naar minimaal aan te houden adviesafstanden tussen windturbines en objecten zoals wegen, hoogspanningskabels en buisleidingen. Omdat deze wetgeving en beleidsregels nog niet in het Activiteitenbesluit milieubeheer zijn opgenomen zijn deze nog wel van kracht. De Handreiking Risicozonering windturbines geeft een overzicht. Daarnaast kan de luchtvaart hoogtebeperkingen voor windturbines opleveren. De Viewer Bouwhoogtebeperkingen Luchtvaart1 geeft hierin inzicht. Als harde belemmeringen zijn aangehouden: ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢ ➢
1
(Toekomstige) woningen, zorg- en onderwijsinstellingen en panden Hoogspanningsinfrastructuur, buisleidingen Bestaande windturbines Infrastructuur (rijkswegen, spoorwegen, vaarwegen en overige wegen) Natura 2000 en het Natuurnetwerk Nederland Luchtvaart restrictievlakken Gebied uitgesloten voor windturbines op basis van het provinciale beleid
5
Zie: Bouwhoogtebeperking Luchtvaart Viewer (arcgis.com)
Belemmeringenanalyse
5
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Naast harde belemmeringen voorzien we ook zachte belemmeringen. Dit zijn de belemmeringen die voorwaarden stellen aan de ontwikkeling van windturbines, maar dit niet op voorhand uitsluiten. Deze belemmeringen volgen uit landelijk, provinciaal, regionaal en gemeentelijk beleid. Onderstaand is een opsomming gegeven van de zachte belemmeringen. Als zachte belemmeringen zijn aangehouden: ➢ Luchtvaart toetsingsvlakken ➢ Diverse zaken uit de provinciale verordening (boringsvrije zone, groene ontwikkelingszone, waterwingebieden enz.) ➢ Panden
2.3.1
Zonnepanelen De bovenstaande belemmeringen zijn grotendeels ook van toepassing op zonnepanelen. Uitzonderingen hierop zijn de luchtvaart toetsings- en restrictievlakken en bestaande windturbines. Ook voor gebieden die in de provinciale verordening worden beschreven (boringsvrije zone, waterwingebieden) zullen andere regels gelden met betrekking tot zonnepanelen. Daarnaast produceren zonnepanelen geen geluid en slagschaduw. Hiermee ontbreken de belangrijkste overlastgevende factoren die bij windturbines wel aanwezig zijn. De aan te houden afstanden tot panden en woningen zijn daarom veel kleiner voor zonnepanelen in vergelijking met windturbines. Door 50 meter rond panden aan te houden (hieronder vallen ook woningen), blijft de beschikbare grond over waar zonnepanelen geplaatst kunnen worden. Ook rond buisleidingen en hoogspanningsinfrastructuur is een kortere afstand toereikend, omdat de veiligheidsrisico’s van zonnepanelen veel kleiner zijn dan die van windturbines.
2.4
Nadere toelichting In deze paragraaf zullen de harde en zachte belemmeringen en hun achtergrond verder worden toegelicht. Een deel van de afstanden is tot stand gekomen naar aanleiding van het Ontwerpbesluit Windturbines leefomgeving2. Dit ontwerpbesluit is op 23 oktober 2023 gepubliceerd en bevat nieuwe landelijke conceptnormen, die naar verwachting in 2025 van kracht worden.
2.4.1
Afstandsnorm en geluidsnorm De conceptnormen bevatten een afstandsnorm en een geluidsnorm. De afstandsnorm betreft 2 keer de tiphoogte die in deze analyse als harde belemmering wordt beschouwd. Het is echter mogelijk dat er op die afstand nog niet wordt voldaan aan de geluidsnorm. Deze is onder de concept windturbinebepalingen onderverdeeld in een streefwaarde en een grenswaarde. In principe moet worden voldaan aan de streefwaarde. Deze streefwaarde bedraagt 45 dB Lden als maximale geluidsbelasting op de gevel van omliggende woningen. De grenswaarde is 47 dB Lden. Tot deze waarde mag worden afgeweken in bijzondere gevallen. In tegenstelling tot de
2
https://www.platformparticipatie.nl/windturbinesleefomgeving/ontwerpbesluit-windturbines-leefomgeving/default.aspx
Belemmeringenanalyse
6 6
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
afstandsnorm is de geluidsnorm dus geen vaste afstand maar afhankelijk van onder andere de geluidsbelasting van de windturbine. Voor windturbines met een tiphoogte van 195 meter zal de afstandsnorm dus 390 meter zijn, voor turbines met een tiphoogte van 270 meter bedraagt de afstandsnorm 540 meter. Of op deze afstanden voldaan is aan de geluidsnorm is afhankelijk van het windturbinetype. Het is lastig om hiervoor een eenduidige afstand te bepalen. De afstand waarop er aan de geluidsnorm voldaan kan worden is naast het windturbinetype namelijk ook nog afhankelijk van andere variabelen. Denk hierbij aan de windsnelheidsverdeling op locatie, de hardheid van de bodem maar ook aan het aantal turbines dat bij elkaar staat. Dit laatste aspect is van belang vanwege de cumulatieve geluidseffecten. Figuur 2
Overzicht van een aantal gangbare windturbinetypes en hun geluidsproductie in relatie tot de afstandsnorm
Uit Figuur 2 wordt duidelijk dat 300 meter het absolute minimum is, maar eigenlijk niet realistisch. 400 meter blijkt een afstand waarop meerdere moderne windturbines binnen de afmetingen die in dit onderzoek centraal staan (tiphoogte tussen 195-270 meter) aan de geluidsnorm van 45 dB Lden zullen voldoen.
7 Belemmeringenanalyse
7
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
2.4.2
Panden De veiligheidsafstanden tot panden zijn in de conceptwindturbinebepalingen aangescherpt ten opzichte van de vorige normen. De standaardwaarde voor het plaatsgebonden risico3 is 10-6. De afstand om aan deze eis te voldoen verschilt per windturbinetype, maar voor de PR 10-6-contour blijkt de vuistregelafstand van de ashoogte + 1/3e wieklengte een goede indicatie te geven. Dit komt neer op 150 meter voor de ondergrens en 210 meter voor de bovengrens van de formaten die in dit onderzoek onderzocht worden. Uit de conceptnormen blijkt nog niet duidelijk of er een grenswaarde van PR 10-5 geldt of dat er geen grenswaarde geldt. Voorheen was een waarde van PR 10-5 de norm voor de meeste panden. Voor de PR 10-5-contour geldt dat, bij de turbines van het formaat dat in deze rapportage beschouwd wordt (zie Tabel 1), deze ongeveer één wieklengte bedraagt. Dit komt neer op 65 (ondergrens) of 90 (bovengrens) meter. Daarom hebben we in de belemmeringenanalyse een wieklengte aangehouden als harde belemmering rond panden. Om af te wijken van een PR 10-6 naar een PR van 10-5 (of meer) is een onderbouwing nodig. Het is dus belangrijk te vermelden dat er voor de ruimte tussen de wieklengte en de 10-6 contour rondom panden geldt, dat gemotiveerd moet worden dat het veiligheidsrisico voor personen toelaatbaar is.
2.4.3
Provinciale verordening In de Omgevingsverordening provincie Gelderland en de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland zijn regels en richtlijnen opgenomen. Gebieden met natuurwaarden, landschappelijke waarde of cultuurhistorische waarde worden hierin beschermd. Zo ligt een deel van de gemeente Lingewaard in het nationale Landschap Gelderse Poort. Daarnaast liggen er ganzenrustgebieden binnen de gemeente en een groene ontwikkelingszone.
2.5
A15-tracé Dit najaar wordt er een definitief besluit verwacht aangaande het project viA154. Dit project wil een verbinding maken tussen de A15 en de A12. De A15 eindigt nu iets na knooppunt Ressen. Omdat er nog geen definitief besluit genomen, is de exacte ligging van het tracé nog niet bekend. Toch is de ligging behoorlijk nauwkeurig uit de huidige plannen te halen. Figuur 3 geeft deze indicatieve ligging.
3
4
Het plaatsgebonden risico (PR) is het risico (uitgedrukt in kans per jaar) dat één persoon die zich onafgebroken en onbeschermd op die plaats bevindt, overlijdt als rechtstreeks gevolg van een calamiteit. De PR10-6-contour geeft de contour aan waarbinnen het PR groter is dan één op een miljoen. ViA15 verbetert bereikbaarheid en regionale doorstroming | ViA15
Belemmeringenanalyse
8 8
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Figuur 3
Indicatieve ligging van het tracé dat de A15 met de A12 moet gaan verbinden.
9 Belemmeringenanalyse
9
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Hoofdstuk 3 Resultaten Hieronder volgen figuren voor zowel de harde als de zachte belemmeringen. Beide kaarten zijn gemaakt op basis van de boven- en de ondergrens van de windturbineafmetingen van Tabel 1. Ook is er een figuur toegevoegd met de harde belemmeringen voor zonnepanelen op land. Figuur 4
Harde belemmeringen uitgaande van een windturbine met een tiphoogte van 195 meter.
De bovenstaande figuur toont alle afzonderlijke belemmeringen voor windturbines met een tiphoogte van 195 meter. Figuur 5 toont een overzicht, waarbij de afzonderlijke belemmeringen zijn samengevoegd. De ‘technische ruimte’ is de ruimte die mogelijk geschikt is voor windturbines. Deze gebieden worden ook wel ‘zoekgebieden’ genoemd. De afstandsnorm is afzonderlijk weergegeven omdat deze norm nog niet definitief is opgenomen in de windturbinebepalingen (zie Bijlage A).
10 Resultaten
10
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Figuur 5
Overzicht van de harde belemmeringen en hoe die resulteren in mogelijke locaties voor windturbines met een tiphoogte van 195 meter.
Hieronder volgen dezelfde figuren, maar dan voor windturbines met een tiphoogte van 270 meter.
11 Resultaten
11
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Figuur 6
Harde belemmeringen uitgaande van een windturbine met een tiphoogte van 270 meter.
Figuur 7
Harde belemmeringen uitgaande van een windturbine met een tiphoogte van 270 meter.
12 Resultaten
12
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Naast de ‘harde’ belemmeringen zijn er ook ‘zachte’ belemmeringen (zie 2.3). Figuur 8 en Figuur 9 geven de ‘zachte’ belemmeringen weer voor beide windturbineafmetingen. Figuur 8
Zachte belemmeringen uitgaande van een windturbine met een tiphoogte van 195 meter.
13 Resultaten
13
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Figuur 9
Zachte belemmeringen uitgaande van een windturbine met een tiphoogte van 270 meter.
De aan te houden bufferafstanden voor zonnepanelen zijn kleiner dan voor windturbines. De harde belemmeringen voor zonnepanelen zijn weergegeven in Figuur 10.
14 Resultaten
14
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Figuur 10
Harde belemmeringen voor zonne-energie.
15 Resultaten
15
Belemmeringenanalyse wind- en zonne-energie Gemeente Lingewaard
Hoofdstuk 4 Conclusie en discussie In het hart van de gemeente Lingewaard ligt een gebied dat geschikt lijkt voor windturbines. Dit blijkt uit de belemmeringenanalyse: er is ten zuiden van het hoogspanningstracé in het buitengebied geen harde belemmeringen aanwezig. Bovendien zijn er, in tegenstelling tot wat meestal het geval is, ook géén zachte belemmeringen aanwezig in het beschikbare gebied. Hoe groot de technische ruimte daadwerkelijk is, hangt af van de windturbineafmetingen. Het overgrote deel van de gemeente Lingewaard maakt deel uit van het ‘Streekgebied Over-Betuwe’. Dit document beschrijft wat er onder ruimtelijke kwaliteit wordt verstaan en welke landschappelijke elementen waardevol zijn. Windturbines worden in dit document niet genoemd. Daarom heeft het geen plek gekregen op de kaarten uit Hoofdstuk 3 en in de belemmeringenstudie. Een belangrijke onzekerheid wordt gevormd door de nieuwe normen. Dit Ontwerpbesluit Windturbines leefomgeving5 is op 12 oktober 2023 gepubliceerd maar is nog een concept. De nieuwe normen zullen naar verwachting in werking treden op 1 juli 2025. Het is nog niet zeker dat de normen ongewijzigd gaan gelden vanaf die datum: vooral op de afstandsnorm is veel kritiek geuit, onder andere door de Commissie MER. Juist deze norm is ruimtelijk bepalend voor de mogelijkheden voor windturbines in de gemeente Lingewaard.
Vooral bij de grootste turbines lijkt deze afstandsnorm een extra belemmering te vormen, die strenger is dan de geluidsnorm (de rechterkant van Figuur 2). De woning aan de Broeksestraat 30 ligt het dichtst bij het gebied met de beschikbare ruimte voor windturbines (het pand ten noorden daarvan heeft geen woonbestemming). Een woning zou bestempeld kunnen worden als een ‘molenaarswoning’. In dit geval moet de woning een 'functionele binding’ aangaan met het windpark en gelden de normen niet voor deze woning. Zo kan de afstand tussen de windturbines en deze woning kleiner worden, hetgeen de ruimtelijke mogelijkheden voor windturbines vergroot. Met betrekking tot zonnepanelen lijken er ruimtelijk veel mogelijkheden, ook op de plek die geschikt lijkt voor windenergie. Deze twee zouden dus mogelijk gecombineerd kunnen worden op dezelfde locatie.
5
https://www.platformparticipatie.nl/windturbinesleefomgeving/ontwerpbesluit-windturbines-leefomgeving/default.aspx
Conclusie en discussie
16 16
Bijlage A Ontwerpbesluit windturbines Tabel 2
Samenvatting ontwerpbesluit windturbines
Oude en huidige situatie tot 1 juli 2025
Windturbines vergund na inwerkingtreding nieuwe regels (1 juli 2025)
Geluid
47 dB Lden en 41 dB Lnight.
Slagschaduw
Maximaal 5 uur en 40 minuten uur per jaar en 20 minuten per dag. Beperkt kwetsbare objecten: 10-5 Kwetsbare objecten: 10-6
45 dB Lden en 39 dB Lnight (of maatwerk tot 47 dB Lden en 41 dB Lnight) Maximaal 6 uur per jaar en 20 minuten per dag. Maximaal plaatsgebonden risico (PR) van 10-6 bij (zeer) kwetsbare objecten en beperkt kwetsbare objecten. Bij (zeer) kwetsbare objecten geldt deze norm als grenswaarde waarvan niet mag worden afgeweken. Bij beperkt kwetsbare objecten geldt de norm als streefwaarde, waarvan het bevoegd gezag gemotiveerd mag afwijken. Minimaal 2x tiphoogte
Externe veiligheid
Afstandsnorm
Conclusie en discussie
n.v.t.
17
Bosch & van Rijn Franz-Lisztplantsoen 220 3533 JG Utrecht 030 – 677 6466
Auteurs Quinten Isselman
Bijlage B | Bijlage landschap bij: Energievisie Lingewaard
Opdrachtgever Gemeente Lingewaard
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
Bijlage B | Bijlage landschap Energievisie Lingewaard
Datum 22 oktober 2024
Inleiding 2
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
Inhoudsopgave H OOFDSTUK 1 H OOFDSTUK 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
H OOFDSTUK 3 3.1 3.2 3.3
INLEIDING LANDSCHAPPELIJKE ANALYSE
4 5
Het landschap in het beleid De ontwikkeling van het landschap Beschrijving van de landschapstypen Landschappelijke hoofdstructuren Cultuurhistorische waarden van het landschap Landschappelijke perceelgrootte binnen het plangebied
5 20 21 23 24 25
ONTWERPPRINCIPES
28
Inleiding De ontwerpprincipes voor zonne-energie De ontwerpprincipes voor windenergie
28 28 34
Inleiding 3
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
Hoofdstuk 1 Inleiding Deze bijlage bevat een verdiepende analyse voor de onderbouwing van de landschappelijke ruimtelijke criteria en ontwerpprincipes voor de Energievisie zonneen windenergie Lingewaard. In hoofdstuk 2 wordt de landschappelijke analyse beschreven. De landschappelijke analyse is het resultaat van een bureaustudie. De studie is uitgevoerd door Bosch & van Rijn in samenwerking met de gemeente Lingewaard en inventariseert richtinggevende beleidsuitspraken over de inpassing van windturbines en zonneparken in de Betuweroute/A-15-zone. De landschappelijke analyse wordt gebruikt om de landschappelijke ontwerpprincipes voor zowel wind- als zonneparken op te stellen. In hoofdstuk 3 zijn de landschappelijke ontwerpprincipes beschreven. De landschappelijke ontwerpprincipes zijn opgesteld op basis van de landschappelijke- en beleidsanalyse. De ontwerpprincipes voor zonne- en windparken maken onderdeel uit van de Energievisie Lingewaard.
4
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
Hoofdstuk 2 Landschappelijke analyse 2.1
Het landschap in het beleid In onderstaande paragrafen wordt het vigerende beleid op landelijk, regionaal, provinciaal en gemeentelijk niveau beschreven. Alleen het beleid dat betrekking heeft op de landschappelijke en cultuurhistorische aspecten ten aanzien van zonne- en windenergie staat beschreven.
2.1.1
Nationaal Het huidige plangebied (Betuweroute-A15-zone) voor de beoogde duurzame energieopwekking ligt niet in een van de ‘nationale landschappen’, maar wordt omgeven door het Nationaal landschap ‘De Gelderse Poort’. Vanuit nationaal beleid t.a.v. de Nationale landschappen worden geen aanwijzingen of voorwaarden gesteld t.a.v. de landschappelijke inrichting van de Betuweroute-A15-zone.
Figuur 1
Nationaal landschap ‘Gelderse Poort’ zoals gedefinieerd door de Provincie Gelderland. Bron: Provinciale Staten van Gelderland. (2014, 9 juli). Kernkwaliteiten Gelderse Nationale Landschappen.
5
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
2.1.2
Regionaal beleid
2.1.2.1
PlanMER RES GMR Arnhem-Nijmegen, Samenvatting planMER, Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, 9 juni 2023
Het planMER voor de Regionale Energiestrategie (RES) van de Groene Metropoolregio (GMR) Arnhem-Nijmegen, opgesteld op 9 juni 2023, onderzoekt de milieueffecten van de gemaakte RES-afspraken door zestien gemeenten binnen de regio. In paragraaf 2.3.3 ‘Landschap, cultuurhistorie en archeologie’ wordt ingegaan op de landschappelijke effecten van zonnevelden en windturbines. Hier staat het volgende beschreven: ‘’Het stroomruggenlandschap en de uiterwaarden zijn als negatief beoordeeld voor de plaatsing van windturbines. Hier zijn de effecten van windturbines iets minder dominant negatief dan de genoemde structuren in het stuwwallandschap. Voor de overige landschapsstructuren en -typen geldt weliswaar een effect door de ontwikkeling van windturbines en zonnevelden ten opzichte van de huidige situatie, maar relatief gezien valt dit mee en is inpassing mogelijk. Hierbij kan gedacht worden aan een nieuwe of versterking van de groenstructuur. Voor de cultuurhistorisch waardevolle gebieden kunnen mogelijk negatieve effecten voorkomen. Het gaat hierbij beschermde stads- en dorpsgezichten, de Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW), waardevol open gebied, molenbiotopen en historische buitenplaatsen. Met de juiste inpassing kunnen de effecten beperkt worden.
In gebieden met bekende archeologische waarden, zoals de Romeinse Limes, zorgen ontwikkelingen zoals windturbines en zonnevelden voor sterk negatieve effecten. Op projectniveau kunnen in dergelijke gebieden wel ontwikkelingen mogelijk zijn, maar deze worden vanuit het oogpunt van het behoud van de archeologische waarden als sterk negatief effect beoordeeld.’’ (p.18). Naast bovengenoemde zaken geeft het document verder geen concrete vermeldingen van specifieke landschappelijke voorwaarden met betrekking tot het huidige plangebied (Betuweroute-A15-zone) voor de beoogde duurzame energieopwekking. Er worden geen (beleidsmatige) expliciete richtlijnen of gedetailleerde instructies gegeven over de landschappelijke kenmerken die moeten worden overwogen bij het plaatsen van windturbines/zonneparken.
2.1.2.2
Boven-Linge, Ambitie & samenwerking, februari 2022
Waterschap Rivierenland, provincie Gelderland en lokale gemeenten (waaronder de gemeente Lingewaard) hebben samengewerkt om een integraal plan voor de Boven-Linge te creëren. Het resulterende beleidsdocument ‘Boven-Linge, Ambitie & samenwerking (2022)’ behandelt de ontwikkeling van de Boven-Linge, een belangrijke rivier tussen Doornenburg en de kruising met het Amsterdam-Rijnkanaal bij Zoelen. De aanleiding was de constatering dat huidige ruimtelijke ontwikkelingen weinig samenhang vertonen, terwijl de rivier kansen biedt voor water, natuur 6
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
en recreatie. Het doel van het proces is om een samenhangend plan op te stellen, waarbij de partners streven naar een geordend beeld en samenwerking. Het document bevat een analyse van de historie, ruimtelijke opbouw en huidig beleid, gevolgd door de formulering van ambitie en concrete maatregelen, en ten slotte beschrijft het hoe de partners de ambitie in de komende jaren willen vastleggen en samenwerken. In het document wordt een beleidsanalyse uitgevoerd ten aanzien van het ruimtelijk beleid en de Boven-Linge. De belangrijkste conclusies zijn: • • •
• • • •
‘’In het provinciaal beleid is er stevige inzet op de ontwikkeling van de logistieke corridor in de Betuwe en een stedelijk netwerk Arnhem-Nijmegen. Het waterschap ziet in de toekomst water als bepalend in het ruimtelijk beleid, Linge vormt daarbij de ‘blauwe draad’. De Boven-Linge wordt in Lingewaard, Overbetuwe en Neder-Betuwe gezien als landschappelijke structuurdrager met het oog op de ruimtelijke ontwikkeling. De Boven-Linge wordt in Buren en Tiel gezien als een belangrijk recreatielandschap. Het mogelijke conflict tussen Linge als structuurdrager en de agenda’s voor verstedelijking en ontwikkeling van infrastructuur staan niet op de agenda. Het begrip ‘structuurdrager’ voor de Boven-Linge is abstract, ze wordt in het ruimtelijk beleid nergens concreet gemaakt. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen langs de Boven-Linge hebben weinig samenhang met de rivier en ook onderling.’’
Verder staat er de volgende belangrijke planologische beschrijving in het document: ‘een zonering in de ruimtelijke visies van 100 meter, vijftig meter ter weerszijde van de Boven-Linge. Als principe geldt een “ja, mits” benadering, ofwel alles wat binnen deze strook plaatsvindt moet bijdragen aan het realiseren van de ambitie voor de Boven-Linge’ (p.58). Het document geeft naast bovengenoemde geen concrete vermeldingen van specifieke landschappelijke voorwaarden met betrekking tot het huidige plangebied (Betuweroute-A15-zone) voor de beoogde windturbines en/of zonnevelden. Er worden geen (beleidsmatige) expliciete richtlijnen of gedetailleerde instructies gegeven over de landschappelijke kenmerken die moeten worden overwogen bij het plaatsen van windturbines/zonneparken.
2.1.3
Provinciaal beleid
2.1.3.1
Omgevingsverordening provincie Gelderland.
In het kader van de Omgevingsverordening provincie Gelderland1, die op 2 januari 2024 in werking is getreden, zijn specifieke instructieregels vastgesteld met betrek-
1 Provincie Gelderland. (2024). Omgevingsverordening provincie Gelderland. In werking getreden op 2
januari 2024.
7
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
king tot het landschap, windenergie en zonneparken. Hoofdstuk 5 van de verordening, genaamd "Instructieregels omgevingsplan," biedt een gedetailleerd kader voor het omgevingsbeleid in de provincie. Beschermen van het Landschap: Artikel 5.33 In Afdeling 5.3 van de Omgevingsverordening ligt de nadruk op het beschermen van het landschap, met bijzondere aandacht voor de nationale landschappen. Artikel 5.33 stelt: 1. Als een omgevingsplan een activiteit of ontwikkeling toelaat, bevat de toelichting op het omgevingsplan een beschrijving van de wijze waarop rekening is gehouden met de in het plangebied aanwezige kernkwaliteiten, in het bijzonder de nationale landschappen. 2. Als een activiteit of ontwikkeling leidt tot een aantasting van de kernkwaliteiten, laat het omgevingsplan die alleen toe als uit de toelichting op het omgevingsplan blijkt dat: a) per saldo sprake is van versterking van het landschap in lijn met de ontwikkelingsdoelen, bedoeld in bijlage Kernkwaliteiten en ontwikkeldoelen landschap die in de betreffende Gelderse streek van toepassing zijn; en b) de versterking en de uitvoering hiervan worden vastgelegd.
Artikel 5.41 (beschermen landschap Gelderse streken: Over-Betuwe) Artikel 5.41 in Afdeling 5.3 van de Omgevingsverordening stelt: ‘’Voor zover een omgevingsplan van toepassing is op locaties binnen de Gelderse streek Over-Betuwe wordt bij een nieuwe activiteit of ontwikkeling rekening gehouden met de voor die streek vastgestelde kernkwaliteiten en ontwikkeldoelen van het landschap als bedoeld in bijlage Kernkwaliteiten en ontwikkeldoelen landschap Gelderse streek Over-Betuwe.’’ De bijlage bij artikel 5.41 belicht de kernkwaliteiten en ontwikkeldoelen van de Gelderse streek Overbetuwe. De streek is onderverdeeld in de deelgebieden Boven Waal, Nederrijn & Pannerdensch Kanaal, Overbetuwe West en Overbetuwe Oost. Kernkwaliteiten vormen de essentie van het landschap, aangevuld met ontwikkeldoelen die de beoogde versterking van deze kwaliteiten weerspiegelen. De 11 Gelderse streken, waaronder Overbetuwe, worden gedefinieerd op basis van landschappelijke kenmerken. De streek Overbetuwe wordt verder gedetailleerd met 11 kernkwaliteiten en bijbehorende ontwikkeldoelen, zoals het behoud van het rivierengebied, het benutten van toeristische aantrekkingskracht, en de bescherming van waardevolle open gebieden zoals Hollanderbroek. De streekgidsen per streek bieden aanvullende informatie voor praktische toepassing.
In Overbetuwe worden specifieke doelen genoemd, zoals het behouden van de open weidsheid in Hollanderbroek en het versterken van de Linge als landschapsstructuur.
8
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
De paragraaf benadrukt het belang van zorgvuldige ruimtelijke ontwikkeling, waarbij alle ontwikkelingen bijdragen aan de versterking van de kernkwaliteiten. De gepresenteerde kernkwaliteiten dienen als leidraad voor een duurzaam en gebalanceerd landschapsbeheer in deelgebied Overbetuwe. In de onderstaande tabel zijn de Kernkwaliteiten en ontwikkeldoelen voor deelgebied Overbetuwe overgenomen die (mogelijk) effect hebben op het plangebied (Betuweroute-A15-zone).
Kernkwaliteiten
Ontwikkeldoelen
1
Verstedelijkt rivierengebied (als “Gelderse poort van de delta”) tussen Pannerdens Kanaal, Nederrijn en Waal, met een afwisseling van enkele nog relatief open (vrij van bebouwing) overwegend agrarische landschappen.
Ruimtelijke ontwikkelingen houden rekening met en dragen zo mogelijk bij aan de kernkwaliteiten van Overbetuwe. De ontwikkeling van het landschap van Overbetuwe richten op de versterking van de identiteit als ‘poort van de delta’. Creëren van een robuust landschap als groene basis voor het verstedelijkende landschap van Arnhem-Nijmegen. Dijkversterking met versterking van de ruimtelijke kwaliteit en de dijk als scenic route.
3
Rivierengebied met klassieke opbouw van rivier, brede en smalle uiterwaarden, dijktrajecten, fijnmazige (hoger gelegen) oeverwallen en min of meer open (lager gelegen) komgronden. Landschap mede gevormd door continue strijd tegen het water en de klei-, zand- en grindwinning van de laatste decennia. Dorpspolderstructuren met (dwars)dijken, kaden, weteringen, sluizen etc.
Accentueren van de landschappelijke opbouw van het rivierengebied: rivieren met natuurrijke uiterwaarden, kleinschalige diversiteit op de oeverwal met veel historische waarden en een rivierkomlandschap met rationele verkaveling en grote maten. In contrast met de hoge, droge en bosrijke (en zichtbare) stuwwallen Veluwe en Nijmegen.
5
Verstedelijking vanuit Arnhem en Nijmegen via ‘riviersprongen’, aangevuld met landschapspark Lingezegen als buffergebied. Grote variatie in grondgebruik, infrastructuur en bebouwing.
Voorkomen dat het verstedelijkte gebied door mogelijk conflicterende, ruimtelijke ontwikkelingen verrommelt, door te sturen op ruimtelijke kwaliteit en adequaat in te zetten op aantrekkelijke landschapsbouw: door inrichting van een robuuste groene dooradering van het hele landschap met Park Lingezegen als belangrijke kern, gekoppeld aan verbeterde recreatieve toegankelijkheid, goed aangesloten op de steden en dorpen. Zorgvuldige ruimtelijke ordening van ontwikkelingen langs de snelwegen (inclusief doortrekking van A15), gekoppeld aan landschappelijke investeringen, om ecologische barrièrewerking en landschappelijk kwaliteitsverlies te voorkomen. 9
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
Kernkwaliteiten
Ontwikkeldoelen
6
Gegraven Linge als structurerend landschapselement.
Versterken van de Linge als landschapsstructuur, gekoppeld aan kansen voor natuur, waterbeheer en recreatie.
10
Overblijfselen en verwijzingen naar de Hollandse Waterlinie (Fort Pannerden) en Limes (UNESCO-waarde).
Bijzondere aandacht geven aan de beleefbaarheid van de cultuurhistorische linies als uniek deel van het rivierenlandschap.
11
Relatieve stilte en rust als contrast met de stedelijke zones, zoals in omgeving van Doornenburg, in de brede uiterwaarden en in de nog relatief ‘lege’ gebieden zoals het Hollanderbroek.
Verschillende recreatievormen afstemmen op rust en stilte, eventueel werken met zonering.
Ruimtelijke Inrichting, Ontwikkeling en Energietransitie: Paragraaf 5.7.7 Afdeling 5.7 behandelt de ruimtelijke inrichting, ontwikkeling van gebieden en regionale samenwerking. In Paragraaf 5.7.7, gericht op energietransitie, worden in Artikel 5.90 specifieke instructies gegeven met betrekking tot zonneparken. Artikel 5.90 stelt: 1. Als een omgevingsplan zonneparken in het buitengebied mogelijk maakt, wordt met het oog op het belang van zorgvuldig ruimtegebruik rekening gehouden met: a) de bijdrage van zonne-energie aan de lokale energiebehoefte; b) de mogelijkheden om binnen het stedelijk gebied en op daken van gebouwen in die behoefte te voorzien; c) de gevolgen voor de ruimtelijke kwaliteit van gebieden of locaties waar zonneparken mogelijk zijn en de wijze waarop deze kwaliteit behouden of blijvend versterkt kan worden; d) de samenhang met het omringende landschap; e) de consequenties voor het elektriciteitsnet; en f) het huidige grondgebruik. 2. Het omgevingsplan verzekert een gebruikstermijn van maximaal 30 jaar en dat na beëindiging van het gebruik het zonnepark wordt verwijderd. 3. Het omgevingsplan bepaalt in welke mate de bij aanleg en gebruik van een zonnepark gerealiseerde versterking van de ruimtelijke kwaliteit na de verwijdering van dat zonnepark in stand wordt gehouden.
Ruimtelijke Inpassing van Windturbines: Artikel 5.91 Voor de ruimtelijke inpassing van windturbines benadrukt Artikel 5.91 het belang van aandacht voor: 10
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
a) b) c) d) e)
de ruimtelijke kenmerken van het landschap; de maat, schaal en inrichting in het landschap; de visuele interferentie met nabijgelegen windturbines; de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap; en de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap.
De toelichting bij het omgevingsplan moet deze aspecten nauwgezet behandelen om de juiste afwegingen te maken bij het mogelijk maken van windturbines. Deze instructieregels, verankerd in de Omgevingsverordening, zetten de koers uit voor een gebalanceerde en duurzame ruimtelijke ontwikkeling, waarbij het behoud van landschappelijke kwaliteiten en de bevordering van hernieuwbare energiebronnen centraal staan.
2.1.3.2
Gelderse streekgidsen landschap
In 2021 heeft bureau BoschSlabbers in samenwerking met de Provincie Gelderland, gemeenten, waterschappen en maatschappelijke organisaties streekgidsen ruimtelijke kwaliteit en landschap opgesteld voor elf Gelderse streken en de provincie als geheel. Deze gidsen dienen als inspiratie en praktische handleidingen voor lokale besluitvorming en ruimtelijke ordening, waarbij de focus ligt op specifieke kernkwaliteiten en ontwikkeldoelen van elke streek. De Koepelgids Gelderse Streken biedt een overkoepelend perspectief voor de gehele provincie. Samen vormen ze een samenhangend kader om de kwaliteit van het Gelderse landschap te waarborgen en te versterken, met oog voor lokale dynamiek en maatschappelijke uitdagingen. Voor het betreffende plangebied en haar omgeving geldt de streekgids ‘Overbetuwe’ en specifiek het deelgebied ‘Overbetuwe Oost’2.
2 Bosch Slabbers landschapsarchitecten, Van Loon, T., Vlaar, R., Slagter, T., Van Reijn, M., & Wilbren-
ninck, D. (2022, februari). Streekgidsen Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap: Overbetuwe. Opdrachtgever: Provincie Gelderland.
11
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
Figuur 2
Overzichtskaart uit de Streekgids Ruimtelijke Kwaliteit & Landschap, Deelgebied Overbetuwe OostStreekgids Overbetuwe. Bron: Bosch Slabbers landschapsarchitecten, Van Loon, T., Vlaar, R., Slagter, T., Van Reijn, M., & Wilbrenninck, D. (2022, februari). Streekgidsen Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap: Overbetuwe. Opdrachtgever: Provincie Gelderland.
2.1.4
Gemeentelijke beleid
2.1.4.1
Omgevingsplan gemeente Lingewaard (01-05-2024)
In het kader van het Omgevingsplan gemeente Lingewaard (01-05-2024), die op 1 mei 2024 in werking is getreden, zijn specifieke instructieregels vastgesteld met betrekking tot activiteiten in de gemeente Lingewaard. Hoofdstuk 22 ‘Activiteiten’ van het omgevingsplan, onderdeel van het tijdelijk deel van het omgevingsplan, biedt in afdeling 22.2 ‘activiteiten met betrekking tot bouwwerken, open erven en terreinen’ een kader die mogelijk betrekking heeft op generieke landschappelijke voorwaarden met betrekking tot het huidige plangebied (Betuweroute-A15-zone). Artikel 22.28 Inperking artikel 22.27 vanwege cultureel erfgoed Het beleid benadrukt de overwegingen met betrekking tot omgevingsplanactiviteiten in, aan, of op (voor)beschermde monumenten of archeologische monumenten. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijke invloed van deze activiteiten op monumentale waarden. Het beleid stelt dat de regels voor activiteiten met betrekking tot bouwwerken in lijn zijn met die voor (gemeentelijke of provinciale) beschermde monumenten of archeologische monumenten. Voor gemeenten die geen vergunningvrij regime per locatie willen hanteren, wordt voorgesteld een vergelijkbaar regime toe te passen als beschreven in artikel 13.11 van het Besluit Activiteiten Leefomgeving (Bal), dat vergunningvrije gevallen voor 12
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
rijksmonumentenactiviteiten aangeeft. In de omgeving van (voor)beschermde monumenten is specifieke aandacht vereist om aantasting van de omgeving te voorkomen, zoals aangegeven in artikel 5.130, tweede lid, onder d, onder 1°, van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Voor beschermde stads- en dorpsgezichten en mogelijk ook voor beschermde cultuurlandschappen via het omgevingsplan, met name in het buitengebied, geldt de instructieregel uit artikel 5.130 ook. Dit komt naar voren uit de zin: ‘’Voornoemde instructieregel voor beschermde stads- en dorpsgezichten geldt overigens ook voor eventuele via het omgevingsplan beschermde cultuurlandschappen, iets wat met name in het buitengebied aan de orde zou kunnen zijn.’’ Het Omgevingsplan geeft verder geen concrete vermeldingen van specifieke landschappelijke voorwaarden met betrekking tot het huidige plangebied (Betuweroute-A15-zone) voor de beoogde duurzame energieopwekking. Er worden geen (beleidsmatige) expliciete richtlijnen of gedetailleerde instructies gegeven over de landschappelijke kenmerken die moeten worden overwogen bij het plaatsen van windturbines/zonneparken. 2.1.4.2
Beleidskader Energietransitie 2023-2025
Het Beleidskader Energietransitie 2023-2025 benadrukt de noodzaak en urgentie van actie voor energietransitie. Lingewaard streeft naar elektriciteitsneutraliteit in 2030 door energiebesparing van 2,5% per jaar, met focus op isolatie van gebouwen. De gemeente wil ook meer groene energie opwekken, vooral uit zon en wind, en onderzoekt windturbines in de A15-zone/Betuweroute. Het uiteindelijke doel is energieneutraliteit in 2050. Het beleidskader benadrukt samenwerking, participatie en een leidende rol voor de gemeente. De routekaart voor 2030 toont stappen richting elektriciteitsneutraliteit en het beleid wordt om de twee jaar geëvalueerd en aangepast. In het Beleidskader worden drie pijlers benoemd; Energiebesparing (Pijler 1), Duurzame opwek (Pijler 2), en Warmtetransitie (Pijler 3). Deze pijlers vormen de basis van het beleid en de strategieën voor de energietransitie in Lingewaard. De tweede pijler gaat over groene energie opwekken, met name uit bestaande bronnen zoals zon en wind. Er wordt specifiek verwezen naar het invullen van de zoekzone voor zonne-energie tot maximaal 30 hectare en het onderzoeken van de energievisie voor windturbines in de A15-zone/Betuweroute. Bij deze pijler wordt benoemd: ‘’Opwekprojecten moeten voldoen aan een goede ruimtelijke ordening, waarbij een goede landschappelijke inpassing belangrijk is.’’ (p.23).
Er wordt verder niet gespecificeerd wat wordt verstaan onder een goede landschappelijke inpassing. Hieronder wordt kort ingegaan op de belangrijkste landschappelijk voorwaarden uit het beleid: •
De gemeente biedt ruimte aan initiatieven voor zonne-energie in de zoekzone zon tot het maximum van 30 hectare is behaald.
13
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
• •
De gemeente biedt geen nieuwe ruimte voor zonneparken die kleiner zijn dan 3 ha. De op te stellen energievisie voor de zone A15/Betuweroute zal een eigen integrale landschappelijke visie bevatten met hierin randvoorwaarden voor eventuele initiatieven in dat gebied.
De landschappelijke voorwaarden in dit document zijn dus niet specifiek bedoeld voor het huidige plangebied (Betuweroute-A15-zone). Hiervoor dienen eigen randvoorwaarden te worden opgesteld. Bijlage 4 van het document: ’Kaders zon en kleine windturbines’ geeft aan waar en onder welke voorwaarden de gemeente de opwek van zonne-energie mogelijk wil maken. Dit onderdeel van het beleidskader is een herijking van het “Beleidskader zonne-energie” (2019), aangepast en in lijn gebracht met het “Beleidskader Energietransitie 2023-2030” en de betreffende doelstellingen. Deze bijlage geeft gedetailleerde informatie over het inpassen van zonneparken in de gemeente; en dan met name in de zoekzone zon (zie bijlage 4 van Beleidskader Energietransitie 20232025). Het document beschrijft verder: ‘’Dit beleidskader zal niet worden verankerd in het bestemmingsplan of (na 1 januari 2024) het omgevingsplan. Elk initiatief dat niet passend is binnen het geldende bestemmingsplan of (na 1 januari 2024) het omgevingsplan, zal wanneer gewenst, via een aparte planologische procedure mogelijk moeten worden gemaakt.’’ (p.23) De gemeente benoemt dat de ontwikkeling van een zonnepark maatwerk is en dat er een aantal algemene randvoorwaarden en aandachtspunten gelden voor zonneparken binnen de gemeente. Hieronder wordt kort ingegaan op de belangrijkste landschappelijk voorwaarden uit het beleid: • • •
• • • • • •
Streven naar meervoudig ruimtegebruik, met aandacht voor landschappelijke kwaliteit. Creëren van omstandigheden die diverse diersoorten/soortengroepen ten goede komen. Zonneparken zo min mogelijk laten opvallen en het behouden en versterken van het bestaande landschapspatroon c.q. de bestaande verkaveling. Het zonnepark heeft een groene en/of blauwe inrichting op het maaiveld in de vorm van oppervlaktewater, grasland of andere gebiedseigen vegetatie. Afstemmen van vormgeving op de omgeving, inclusief bestaande zonneparken. Schittering op de panelen dient voorkomen te worden. Maximale hoogte zonnepanelen is in de zoekzone 2,5 meter boven maaiveld. Eenvoudige vormgeving van de opstellingen om minimaal op te vallen. Inpassing van ondersteunende bouwwerken in het landschap en rekening houden met aanwezige kabels en leidingen. Zonneparken ontsluiten via bestaande infrastructuur en beperkte toegankelijkheid om diefstal/vandalisme te voorkomen. Waar dit niet mogelijk is 14
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
•
• • • •
•
worden nieuwe toegangswegen uitgevoerd in halfverharding of geheel onverhard. Zonneparken zijn beperkt toegankelijk omwille van risicobeperking ten aanzien van diefstal en/of vandalisme. Bij voorkeur wordt gebruik gemaakt van natuurlijke oplossingen voor de beveiliging aan de rand van een zonnepark. Het aanbrengen van hekwerken moet zoveel mogelijk vermeden worden. Indien dit onmogelijk is, wordt voor een passend type hekwerk gekozen (bijvoorbeeld afrastering met houten palen en schapengaas), rekening gehouden met doorgang kleine dieren en worden de aangebrachte hekwerken landschappelijk ingepast. In open gebieden is met name een watergang een goede begrenzing van het zonnepark. Hekwerken of opgaande houtachtige beplanting niet. Veilige constructie en materialen, met aandacht voor brandveiligheid. Goede bereikbaarheid voor hulpdiensten, ook binnenin het zonnepark. Landschappelijke inpassing is maatwerk en moet aansluiten bij de schaal en het karakter van het betreffende landschapstype. Bij het ontwerpen van zonneparken moet rekening worden gehouden met de bestaande landschaps- en bebouwingskarakteristieken, zoals landschapselementen, beplantingssoorten, waardevolle historische bebouwing of beeldbepalende gebieden en de mate van openheid.
De ontwikkeling van een zonnepark moet bijdragen aan het verder versterken van de aanwezige landschappelijke kwaliteiten (verschillende voorbeelden staan in het beleid benoemd). De gemeente hanteert als uitgangspunt dat ten minste 10% van de oppervlakte van het zonnepark wordt aangewend voor landschappelijke kwaliteitsverbetering (randbeplanting valt niet onder deze 10%, deze is sowieso vereist).
Het beleidskader geeft geen concrete vermeldingen van specifieke landschappelijke voorwaarden met betrekking tot het huidige plangebied (Betuweroute-A15-zone) voor de beoogde windturbines. Er worden geen (beleidsmatige) expliciete richtlijnen of gedetailleerde instructies gegeven over de landschappelijke kenmerken die moeten worden overwogen bij het plaatsen van windturbines. 2.1.4.3
Uitgangspuntennotitie energievisie zone A15/Betuweroute, Gemeente Lingewaard, 2023
De uitgangspunten voor de verkenning worden beschreven in de Uitgangspuntennotitie energievisie zone A15/Betuweroute. Dit document vormt de basis van de uiteindelijke energievisie A15 zone/Betuweroute. Het document benoemt verschillende aspecten met betrekking tot de ontwikkeling van duurzame energie in de genoemde zone. Het document beschrijft verder: ‘’Bij het voorstel hoort een landschapsanalyse naar de geschiktheid voor het inpassen van windturbines (en wellicht in beperkte mate zonne-energie) en de mogelijkheid om met de spin-off van windturbines het landschap te versterken’’ (p.4). Het document geeft verder geen concrete vermeldingen van specifieke landschappelijke voorwaarden met betrekking tot het huidige plangebied (Betuweroute-A15zone) voor de beoogde duurzame energieopwekking. Er worden geen (beleidsma15
Bijlage landschap – Energievisie Lingewaard
tige) expliciete richtlijnen of gedetailleerde instructies gegeven over de landschappelijke kenmerken die moeten worden overwogen bij het plaatsen van windturbines/zonneparken. 2.1.4.4
COALITIEAKKOORD LINGEWAARD SAMEN KUNNEN WE VEEL AAN, 2022 – 2026
Het "Coalitieakkoord Lingewaard; Samen kunnen we veel aan" beschrijft hoe de gemeente Lingewaard samen met haar inwoners en verschillende politieke partijen de komende jaren wil omgaan met uitdagingen. Over het thema klimaat en milieu (klimaat en energie) wordt het volgende benoemd: ‘’In het buitengebied werken we aan landschapszones, zodat we karakteristieke en groene gebieden behouden voor de toekomst. En uiteraard bewaken we samen de grenzen van Park Lingezegen.’’ (p.16) Het document geeft geen concrete vermeldingen van specifieke landschappelijke voorwaarden met betrekking tot het plangebied (Betuweroute-A15-zone) voor de beoogde duurzame energieopwekking. Er worden geen (beleidsmatige) expliciete richtlijnen of gedetailleerde instructies gegeven over de landschappelijke kenmerken die moeten worden overwogen bij het plaatsen van windturbines/zonneparken.
2.1.4.5
Landschapsontwikkelingsplan gemeente Lingewaard
In het Landschapsontwikkelingsplan (LOP) is het landschapsbeleid voor het buitengebied van de gemeente Lingewaard vastgelegd. Het LOP biedt de basis om in te spelen op maatschappelijke veranderingen, zoals de ontwikkelingen in de landbouw, veranderingen in het omgaan met het milieu en het gewijzigde beleid en de regelgeving door de provinciale- en rijksoverheid. Het huidige LOP is in 2005 opgesteld. In 2013 heeft een actualisatie van de maatregelenlijst uit het LOP plaatsgevonden. Het LOP beschrijft vier hoofdthema’s uitgewerkt in vier gebiedsopgaven. 1. Tegengaan dreigende landschappelijke tweedeling: Het westelijke deel van de gemeente dreigt los te raken van het oorspronkelijke landschap door toenemende verstedelijking. Stedelijke structuren domineren het binnendijkse gebied, waardoor een scherpere scheiding tussen stedelijk en landelijk ontstaat. De aanleg van groengebieden versterkt deze scheiding, wat als onwenselijk wordt beschouwd. 2. Versterken landschappelijke hoofdstructuur: Streven naar vergroting van landschappelijke verschillen tussen kommen, oeverwallen en uiterwaarden, terwijl de eenheid van deze gebieden afzonderlijk wordt vergroot. Dit draagt bij aan een robuuste landschappelijke structuur. 3. Versterking historische identiteit: Actieve bescherming en vergroting van de herkenbaarheid van de geschiedenis van de Overbetuwe.