13. ProjectMER.pdf
Tekst van het document
43 Sectorale onderzoeken
43
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 17
Slagschaduwcontouren variant 1
Figuur 18
Slagschaduwcontouren variant 2
44 Sectorale onderzoeken
44
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 19
Slagschaduwcontouren variant 3
Tabel 16 Kop 1
Aantal woningen binnen de slagschaduwcontouren van de opstellingen, absoluut. Variant Aantal woningen binnen: 0 uur-contour 5:40 uur-contour Variant 1 849 22 Variant 2 861 32 Variant 3 867 62
7.3.3
Beoordeling – relatief Om een evenwichtige vergelijking te kunnen maken tussen varianten is ook gekeken naar de hoeveelheid woningen binnen de slagschaduwcontouren in relatie tot de hoeveelheid geproduceerde energie per variant. (Zie paragraaf 7.8 voor de berekening van de verwachte jaarproductie per variant).
Tabel 17
Opbrengst en relatieve beoordeling slagschaduw Variant Jaarproductie Aantal woningen binnen 0u-contour, relatief GWh/jr woningen/GWh/jr Variant 1 12,8 66,3 Variant 2 26,6 32,4 Variant 3 40,2 21,6
Aantal woningen binnen 5:40u-contour, relatief woningen/GWh/jr 1,7 0,8 1,5
45 Sectorale onderzoeken
45
Windpark Caprice ProjectMER
7.3.4
Mitigerende maatregelen Door windturbines gedurende bepaalde perioden stil te zetten (wanneer het voldoende waait om te draaien en de zon schijnt om schaduw op een of meer woningen te werpen) kan alsnog aan de slagschaduwnorm worden voldaan. De stilstandvoorziening wordt zodanig ingeregeld dat, als normoverschrijding optreedt op een van de nabijgelegen woningen van derden, de windturbine uitschakelt. Deze voorziening wordt op de turbine aangebracht en vooraf per woning ingeregeld. Het gaat immers om specifieke momenten die bepaald zijn door de positie van de aarde t.o.v. de zon. Deze positie is heel nauwkeurig te berekenen. Daarnaast wordt gemeten of er daadwerkelijk voldoende zon (en dus slagschaduw) is op die momenten. In Tabel 18 staat weergegeven hoeveel stilstand per jaar -en bijbehorende opbrengstderving- per jaar nodig is om aan de norm te voldoen.
Tabel 18 Kop 1
Stilstand per jaar om aan de norm te voldoen ter plaatse van woningen van derden Variant Stilstand per jaar (uu:mm) Derving (% van draaiuren) Variant 1 60:46 0,36% Variant 2 101:17 0,60% Variant 3 164:30 0,98%
NB. de resultaten in bovenstaande tabel houden rekening met een woning die gaat behoren tot de sfeer van de inrichting. Bij de betreffende woning (Scherpekamp 17) hoeft niet te worden voldaan aan de norm uit de Activiteitenregeling milieubeheer.
7.3.5
Conclusie Bij alle varianten is een stilstandregeling nodig om aan de norm van het activiteitenbesluit te voldoen. De opbrengstderving die het toepassen van een stilstandregeling tot gevolg heeft wordt meegewogen bij het onderwerp ‘energieopbrengst’ in paragraaf 7.8. De varianten scoren op basis van de criteria uit 7.3.1 als volgt:
Tabel 19
Conclusie slagschaduw Variant Variant 1 Variant 2 Variant 3
Absoluut
Relatief
binnen 0u-contour
binnen 5:40u-contour
binnen 0u-contour
binnen 5:40u-contour
-
--
-0
0 -
46 Sectorale onderzoeken
46
Windpark Caprice ProjectMER
7.4
Externe veiligheid Vanwege de kans op falen kunnen windturbines een risico opleveren voor de omgeving. De risico’s van een windturbine worden gevormd door 3 typen falen: 1. het afbreken van (een gedeelte van) een windturbineblad, a) bij overtoeren b) bij nominaal vermogen 2. het omvallen van een windturbine door mastbreuk, 3. en het naar beneden vallen van de gondel en/of rotor.
7.4.1
Toetsingskader Bij de toetsing op veiligheidsaspecten wordt gebruik gemaakt van verschillende (wettelijke) kaders. Activiteitenbesluit - De normen omtrent windturbines en bebouwing worden gegeven in het Activiteitenbesluit milieubeheer. De norm is als volgt: ➢ Het plaatsgebonden risico (PR) voor een buiten de inrichting gelegen kwetsbaar object, veroorzaakt door een windturbine of een combinatie van windturbines, is niet hoger dan 10-6 per jaar. ➢ Het plaatsgebonden risico (PR) voor een buiten de inrichting gelegen beperkt kwetsbaar object, veroorzaakt door een windturbine of een combinatie van windturbines, is niet hoger dan 10-5 per jaar. Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) - In mei 2004 is het “Besluit externe veiligheid inrichtingen” (Bevi) in werking getreden. Hiermee zijn de risiconormen voor externe veiligheid met betrekking tot bedrijven met gevaarlijke stoffen wettelijk vastgelegd. Windturbines vallen niet onder de categorieën van inrichtingen waarop het Bevi zich richt. Windturbines kunnen wel resulteren in een risicoverhoging van nabijgelegen Bevi-inrichtingen. Besluit externe veiligheid buisleidingen (Bevb) - Windturbines kunnen een risico vormen op buisleidingen. Indien windturbines nabij een buisleiding geplaatst worden moet getoetst worden aan het “Besluit externe veiligheid buisleidingen” (Bevb).
Hierin zijn risiconormen opgenomen voor vervoer van gevaarlijke stoffen in buisleidingen. Er liggen geen buisleidingen binnen de invloedssfeer van de windturbines. Handboek Risicozonering Windturbines - Het “Handboek Risicozonering Windturbines12” geeft richtlijnen om de risico’s rond windturbines te toetsen. Uit het handboek blijkt dat windturbines geen substantiële bijdrage mogen leveren aan een hoger risico van een inrichting (bijv. BEVI-inrichting). Dat komt er op neer dat de windturbines geen effect hebben op de voor de inrichting geldende Groepsrisico, Persoonsgebonden Risico en afstanden tot (beperkt) kwetsbare objecten. Om dit te 12
47
Handboek Risicozonering Windturbines versie 3.1, sep 2014
Sectorale onderzoeken
47
Windpark Caprice ProjectMER
toetsen wordt in eerste instantie gekeken of de windturbines een toename van de catastrofale faalfrequentie van risicovolle installaties behorende tot de inrichting tot gevolg hebben. Indien deze toename een bepaalde richtwaarde niet overschrijdt dan is plaatsing van de windturbine uit oogpunt van risicobeoordeling toegestaan. Als uitgangspunt voor deze richtwaarde wordt volgens het Handboek Risicozonering Windturbines een toename van 10% gehanteerd. Indien de toename deze richtwaarde overschrijdt, is plaatsing niet direct uitgesloten, maar wordt door een uitgebreidere analyse bepaald of er na plaatsing nog steeds voldaan wordt aan de normen uit het Bevi en Bevb. Ten aanzien van gasleidingen en hoogspanningslijnen hanteren respectievelijk de Gasunie en Tennet een afstand van ‘werpafstand bij nominaal toerental’ waarbuiten geen negatieve invloed van een windturbine te verwachten is (Handboek Risicozonering Windturbines, 2013). Binnen deze adviesafstand is in overleg met Gasunie en Tennet en afhankelijk van een locatie specifieke risicoanalyse in sommige gevallen kleinere afstanden mogelijk. Met de implementatie wetgeving van de herziening van de m.e.r.-richtlijn is in mei 2017 het element risico’s op zware ongevallen of rampen toegevoegd aan de onderwerpen die beschreven dienen te worden in het MER.
Windturbines zelf kunnen geen zware ongevallen of rampen veroorzaken, maar kunnen wel een verhoging van deze risico’s daarvan bij risicovolle installaties teweeg brengen. Dit wordt daarom, voor zover relevant, voor deze inrichtingen beschreven. Infrastructuur - In aanvulling op het externe veiligheidsbeleid dat algemeen van toepassing is, hanteren Rijkswaterstaat en ProRail eigen risicocriteria voor windturbines welke zijn opgenomen in de documenten “Beleidsregel voor het plaatsen van windturbines op, in of over Rijkswaterstaatwerken” en “Windturbines langs auto-, spoor-, en vaarwegen – Beoordeling van veiligheidsrisico’s”. Voor ijsafworp geldt geen wettelijk kader en is in het kader van het MER geen beoordelingscriterium opgenomen. Voor het onderdeel ijs is onderzocht of de turbines dusdanig gekruid kunnen worden zodat er voldoende afstand is tot de weg in het geval van vallend ijs. Veiligheidsnormen Interne veiligheid (NVN en IEC) - Buiten de eerdergenoemde eisen en richtlijnen omtrent externe veiligheid dienen windturbines ook te voldoen aan eisen omtrent interne veiligheid. Bij interne veiligheid gaat het om voorzieningen in en aan de windturbines zelf, die de kans op onveilige situaties (o.a. brand, elektrocutie, afwerpen van ijsafzetting) zo klein mogelijk maken. Dergelijke interne veiligheidsvoorzieningen gelden voor elk type turbine in elke willekeurige opstelling.
Deze veiligheidsvoorzieningen zijn samengevat in een geobjectiveerd eisenpakket NVN 11400-0 “Windturbines, voorschriften voor typecertificatie, technische eisen” of haar opvolger IEC 61400-1 “Wind Turbine Safety and Design“. Windturbines dienen voorzien te zijn van een geldig typecertificaat conform de hierboven genoemde normen. Dit onderdeel vormt daarom verder geen beoordelingscriterium.
48 Sectorale onderzoeken
48
Windpark Caprice ProjectMER
7.4.2
Beoordelingscriterium en effectbeoordeling Onderstaand zijn de te beschrijven effecten weergegeven. Ook is vermeld hoe deze effecten beoordeeld worden.
Tabel 20
Beoordelingscriteria externe veiligheid Thema Beoordelingscriterium Faalkansverhoging gevaarlijke stoffen Ligging objecten t.o.v. risicocontouren Externe veiligheid Ligging t.o.v. adviesafstanden (infrastructuur) Ligging t.o.v. adviesafstanden (hoogspanning en leidingen)
Methode Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief
De effectbepaling in dit MER wordt gegeven in de genoemde 5-punts schaal van ‘- -‘ tot ‘+ +’. In onderstaande tabel wordt de specifieke invulling van deze schaal voor het milieuaspect ´externe veiligheid’, onderverdeeld in vijf beoordelingscriteria, toegelicht. Tabel 21
Beoordelingstabel externe veiligheid Faalkansverhoging gevaarlijke stoffen -≥ 10% faalkansverhoging als gevolg van windturbines. < 10% faalkansverhoging als gevolg van windturbines. 0 Geen risicovolle installatie binnen maximale werpafstand. + n.v.t. ++ n.v.t. Ligging objecten t.o.v. risicocontouren -Kwetsbaar object binnen 10-6-contour of beperkt kwetsbaar object binnen 10-5 contour. n.v.t. 0 Geen objecten binnen risicocontouren. + n.v.t. ++ n.v.t. Ligging t.o.v. adviesafstanden (infrastructuur) -Locatie voldoet niet aan beleidsregels. n.v.t. 0 Locatie voldoet aan beleidsregels. + n.v.t. ++ n.v.t. Ligging t.o.v. adviesafstanden (hoogspanning en leidingen) -Hoogspanningslijnen of buisleidingen binnen adviesafstand. Hoogspanningslijnen of buisleidingen binnen maximale werpafstand, buiten adviesafstand. 0 Geen hoogspanningslijnen of buisleidingen lijnen binnen werpafstand. + n.v.t. ++ n.v.t.
49 Sectorale onderzoeken
49
Windpark Caprice ProjectMER
7.4.3
Faalkansverhoging gevaarlijke stoffen De windturbines hebben een potentieel risico verhogend effect op een aanwezige installatie binnen de maximale werpafstand bij overtoeren. Het betreft een gasontvangstation.
7.4.3.1
Trefkansberekening
In de risicoanalyse die is uitgevoerd voor de MER-varianten (Bijlage C) is berekend hoe groot de kans is dat de risicovolle installatie wordt geraakt door een (onderdeel van een) windturbine en hoe deze kans zich verhoudt tot de ‘intrinsieke faalkans’ van deze installatie. Hieruit blijkt dat voor alle varianten de verhoging van de faalkans kleiner is dan 1%. Dit is ver onder de toetsingswaarde van 10%. Daarmee scoren alle varianten voor dit aspect ‘-‘.
7.4.4
Ligging objecten t.o.v. risicocontouren In de risicoanalyse zijn de berekende 10-5- en 10-6-contouren per variant weergegeven op kaart. Per windturbinelocatie is nagegaan of (geprojecteerde conform vigerende bestemmingpslannen) kwetsbare of beperkt kwetsbare objecten aanwezig zijn. Voor de gebouwen binnen de 10-6-contour is nagegaan of sprake is van een kwetsbaar object betreft (risicokaart.nl / luchtfoto’s). Hieruit blijkt dat bij alle varianten geen sprake is van gebouwen binnen de 10-5- en 10-6-contouren. Alle varianten scoren op dit onderdeel neutraal (‘0’).
7.4.5
Ligging t.o.v. adviesafstanden (infrastructuur) Voor de varianten is de volgende werkwijze gehanteerd: Eerst is gekeken of een windturbine over een openbare weg of vaarweg draait. Indien er geen overdraai plaatsvindt wordt er sowieso voldaan aan veiligheidseisen voor Rijkswegen en Vaarwegen, waarmee direct geconcludeerd kan worden dat er zich geen onacceptabele risico’s voordoen. Tevens is er per variant gekeken of het basisnet zich binnen de invloedssfeer van de windturbines bevindt. Het Pannerdensch Kanaal is onderdeel van het basisnet. Dat betekent dat er transport van gevaarlijke stoffen mogelijk is over deze vaarweg. Ten behoeve hiervan is de kans berekend dat een schip wordt geraakt door (onderdeel van) de windturbines. Hieruit blijkt dat de verhoging van de faalkans door de toekomstige windturbine van verwaarloosbaar is. Er zijn geen onacceptabele risico’s te verwachten.
50 Sectorale onderzoeken
50
Windpark Caprice ProjectMER
7.4.6
Ligging t.o.v. adviesafstanden (hoogspanning en leidingen) Voor Variant 1 en Variant 2 geldt dat de hoogspanningsinfrastructuur zich bevindt buiten de werpafstand bij nominaal toerental of tiphoogte. Hiermee wordt er voor deze varianten voldaan aan de adviesafstand van TenneT. Daarmee scoren deze varianten voor dit aspect ‘0‘. Voor Variant 3 geldt dat er zich hoogspanningsinfrastructuur bevindt binnen de tiphoogte. Daarmee wordt niet voldaan aan de adviesafstand van TenneT. Wanneer er niet wordt voldaan aan de afstandseis, vraagt TenneT om met hen in overleg te treden. TenneT zal op basis van het concrete geval bepalen welk risico voor het betreffende asset op dat moment aanvaard kan worden. Daarmee scoort Variant 3 ‘- -‘. De leidingen die gevaarlijke stoffen transporteren bevinden zich, bij alle varianten, buiten de werpafstand bij nominaal toerental of ashoogte + 1/3de wiek van de beoogde windturbines.
7.4.7
Conclusie De opstellingen scoren als volgt:
Tabel 22
Conclusie externe veiligheid Beoordelingscriterium Faalkansverhoging gevaarlijke stoffen Ligging objecten t.o.v. risicocontouren Ligging t.o.v. adviesafstanden (infrastructuur) Ligging t.o.v. adviesafstanden (hoogspanning en leidingen)
7.5
Bodem, water en archeologie
7.5.1
Bodem
Variant 1 0 0
Variant 2 0 0
Variant 3 0 0
0
0
--
Voor het milieuaspect bodem wordt getoetst of op de locatie verontreinigde gronden te verwachten zijn. Hiermee kan een inschatting worden gemaakt of verontreiniging te verwachten en aan te treffen is tijdens de bouw van het windpark. 7.5.1.1
Toetsingskader
Op grond van de Wet bodembescherming dient, in verband met de uitvoerbaarheid van een plan of project, rekening te worden gehouden met de bodemgesteldheid. Bij functiewijzigingen dient te worden bekeken of de bodemkwaliteit voldoende is
51 Sectorale onderzoeken
51
Windpark Caprice ProjectMER
voor de beoogde functie en moet worden vastgesteld of er sprake is van een saneringsnoodzaak (ernstige verontreinigingen). In de Wet bodembescherming is bepaald dat indien de desbetreffende bodemkwaliteit niet voldoet aan de norm voor de beoogde functie, de grond zodanig dient te worden gesaneerd dat zij kan worden gebruikt door de desbetreffende functie (functiegericht saneren). Voor een nieuw geval van bodemverontreiniging geldt, in tegenstelling tot oude gevallen (voor 1987), dat niet functiegericht maar in beginsel volledig moet worden gesaneerd. Nieuwe bestemmingen dienen bij voorkeur te worden gerealiseerd op bodem die geschikt is voor het beoogde gebruik. 7.5.1.2
Onderzoek en resultaten
Bij de aanleg van de windturbines zullen bodemwerkzaamheden plaatsvinden. De verankering van de windmolens vindt plaats met een betonnen voet. Daardoor zal een hoeveelheid grond ontgraven moeten worden. Voor de uitvoeringsfase zal in het kader van de bouwvergunning en de Arbowet een bodemonderzoek ter plaatse van de posities moeten worden uitgevoerd. Vanuit de functie van windturbines worden verder geen eisen gesteld aan de kwaliteit van de bodem. Er is immers geen sprake van de langdurige aanwezigheid van personen. Voor moderne windturbines geldt dat er geen sprake is van potentieel bodembedreigende activiteiten. Bij aanof afvoer van grond zal uiteraard aan het Besluit bodemkwaliteit worden voldaan. Voor het afgraven van grond ten behoeve van de aanleg van de molenfundamenten, bouw- en onderhoudswegen en kraanopstelplaatsen is in sommige gevallen een vergunning nodig op grond van de Ontgrondingenwet. De Omgevingsverordening van de provincie Gelderland13 stelt het aanleggen van funderingen en bouwwerken vrij van vergunningplicht. Voor het windpark geldt deze vergunningplicht daarom niet.
Voor de inschatting van de bodemkwaliteit op de locaties van de windturbines is bekeken of er op dit moment bedrijfsactiviteiten op de locaties plaatsvinden, waarbij potentieel bodemverontreiniging kan ontstaan en of in het verleden activiteiten hebben plaatsgevonden, waarbij verontreiniging is ontstaan. Om dit inzichtelijk te maken is aansluiting gezocht bij de bodemkaart vanuit het Bodemloket14. De beoogde turbinelocaties liggen binnen de vlakken ‘Voldoende onderzocht/gesaneerd’, dan wel ‘Saneringsactiviteit’. Over het plangebied ligt een nazorgcontour op basis van de Wet Bodembescherming. De graafwerkzaamheden binnen dit gebied dienen te voldoen aan het nazorgplan.
13 14
Omgevingsverordening Gelderland (december 2018) Bodemloket.nl geraadpleegd op 27-06-2019.
Sectorale onderzoeken
52 52
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 20
Uitdraai bodemloket t.o.v. het projectgebied (rode cirkels).
Tabel 23
Beoordeling thema bodem -Meer dan 1 windturbine op verontreinigde locatie 1 windturbine op verontreinigde locatie 0 Geen windturbines op verontreinigde locatie + n.v.t. ++ n.v.t.
De opstellingen scoren hiermee als volgt: Tabel 24
7.5.2
Conclusie thema bodem Beoordelingscriterium Bodem
Variant 1 0
Variant 2 0
Variant 3 0
Water Voor het milieuaspect water wordt getoetst of windturbines voorzien zijn op of nabij gronden die relevant zijn voor de waterhuishouding. Ten behoeve hiervan wordt gekeken naar grondwater, grondwaterbeschermings- en waterwingebieden, naar primaire, regionale en compartimenteringswaterkeringen en naar waterbergingsgebieden.
53 Sectorale onderzoeken
53
Windpark Caprice ProjectMER
7.5.2.1
Toetsingskader
Op grond van de Wro moet bij een ruimtelijke ontwikkeling inzicht worden gegeven in de gevolgen voor de waterhuishouding. In de Waterwet is de waterhuishouding, veiligheidsnorming voor primaire waterkeringen, het beheer van oppervlaktewater en grondwater geregeld. Het provinciaal waterbeleid is vastgelegd in de Omgevingsverordening Gelderland. Dit beleid betreft bijvoorbeeld waterkwaliteit, de grondwatervoorraad en zoetwatervoorziening. Waterschap Rivierenland draagt in het projectgebied zorg voor het functioneren van het watersysteem. De Keur van het Waterschap Rivierenland is van kracht op de waterhuishouding in het projectgebied. Bijbehorende leggers bepalen het toepassingsgebied van de keur. Figuur 21
Kaart 3: Themakaart Waterbeleid, Omgevingsverordening Gelderland
7.5.2.2
Onderzoek
Het hele projectgebied waarbinnen de windturbines zijn beoogd valt buiten beschermd gebied waterhuishouding. Het projectgebied bevindt zich wel in de nabijheid van voorlandkering en een primaire waterkering.
54 Sectorale onderzoeken
54
Windpark Caprice ProjectMER
Grondwater Er bevinden zich geen grondwaterbeschermingsgebieden en waterwingebieden in of nabij het projectgebied. Door gebruik te maken van niet-uitlogende bouwmaterialen wordt uitspoelen van stoffen voorkomen. Uitspoelen van stoffen, en daarmee veranderingen van de grondwaterkwaliteit, wordt daarmee uitgesloten. Als de windturbines eenmaal in werking zijn, dus nadat mogelijke bemalingen tijdens de bouwfase zijn beëindigd, is er geen relatie met het grondwater. De genoemde eventuele bemaling tijdens de bouwfase kan tijdelijke effecten hebben. Alle varianten scoren dan ook neutraal op dit thema (‘0’). Waterkering De windturbinelocaties zijn gepland nabij een primaire waterkering (Rijndijk). In de risicoanalyse (Bijlage C) is per variant inzichtelijk gemaakt welke faalscenario’s van toepassing zijn, waarna er een trefkansberekening is uitgevoerd indien de windturbines een risicoverhogend effect hebben. De voor de varianten berekende trefkans is vervolgens vergeleken met de intrinsieke faalkans van de primaire waterkering. De faalkansverhoging (t.o.v. de huidige toegestane faalkans van 1/1.250) door de windturbines is voor geen van de varianten hoger dan 0,004%. Hieruit blijkt dat bij de primaire waterkering wordt voldaan aan de richtwaarde van 10%. Hierdoor is er geen aanvullend onderzoek nodig. NB.
Voor de ‘overige waterkering’ (voorlandkering en zomerkade) geldt dat er geen norm is geen vastgesteld. Voor deze waterkering is geen risicoberekening uitgevoerd. Tabel 25
Beoordeling aspect grondwater -Verstoring van de grondwaterhuishouding na realisatie windpark. n.v.t. 0 Geen relatie met grondwaterhuishouding na realisatie windpark. + n.v.t. ++ n.v.t.
Tabel 26
Beoordeling aspect waterkering -≥ 10% faalkansverhoging primaire waterkering als gevolg van windturbines. < 10% faalkansverhoging primaire waterkering als gevolg van windturbines. 0 Geen faalkansverhoging primaire waterkering als gevolg van windturbines. + n.v.t. ++ n.v.t
De varianten scoren als volgt: Tabel 27
Conclusie water Beoordelingscriterium Grondwater Waterkering
Variant 1
Variant 2
Variant 3
0 -
0 -
0 -
55 Sectorale onderzoeken
55
Windpark Caprice ProjectMER
7.5.3
Archeologie Voor het milieuaspect archeologie wordt getoetst of op een bepaalde locatie archeologische waarden bekend zijn dan wel te verwachten zijn. Ten behoeve hiervan worden windturbines binnen of in de nabijheid van een terrein van archeologische waarde of een gebied met een (middel)hoge archeologische verwachting zijn gelegen in beeld gebracht. Hiermee kan een inschatting gemaakt worden of archeologische waarden te verwachten en aan te treffen zijn tijdens de bouw van het windpark.
7.5.3.1
Toetsingskader
Wet op de archeologische monumentenzorg In de Wet op de archeologische monumentenzorg (2007) zijn de uitgangspunten van het Verdrag van Malta (1992) binnen de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd. De wet regelt de bescherming van archeologisch erfgoed in de bodem, de inpassing ervan in de ruimtelijke ontwikkeling en de financiering van opgravingen, waarbij in beginsel geldt: “de veroorzaker betaalt”. Het belangrijkste doel van de wet is het behoud van het bodemarchief “in situ” (ter plekke), omdat de bodem de beste garantie biedt voor een goede conservering van de archeologische waarden. Gemeenten zijn verplicht om in het proces van ruimtelijke ordening tijdig rekening te houden met de mogelijke aanwezigheid van archeologische waarden. Op die manier komt er ruimte voor overweging van archeologievriendelijke alternatieven. Na de invoering van het Verdrag van Malta in de Nederlandse wetgeving hebben provincies de bevoegdheid gekregen om zogenaamde attentiegebieden aan te wijzen. Dit zijn gebieden die archeologisch waardevol zijn of naar verwachting waardevol zijn. Gemeenten zullen in dat geval verplicht worden hun bestemmingsplan(nen) in het desbetreffende gebied te herzien. Gemeenten kunnen dan in het bestemmingsplan deze gebieden archeologische waarden toekennen waarbij een vergunning met onderbouwend archeologisch onderzoek verplicht gesteld wordt.
56 Sectorale onderzoeken
56
Windpark Caprice ProjectMER
7.5.3.2
Onderzoek en resultaten
Figuur 22
Indicatieve kaart archeologische waarden in en rondom het projectgebied (rood omcirkeld)
De windturbinelocaties en de bijbehorende fundaties liggen in een gebied met lage trefkans. Het vigerende bestemmingsplan kent ook geen archeologische (dubbel)bestemmingen: In onderstaande tabel wordt de beoordelingsschaal voor het milieuaspect ‘archeologie’ toegelicht. Tabel 28
Beoordeling aspect archeologie -Gebieden van archeologische waarde. Lage tot hoge archeologische verwachting. 0 Geen archeologische verwachting. + n.v.t. ++ n.v.t.
De varianten scoren als volgt: Tabel 29
Conclusie archeologie Beoordelingscriterium Archeologie
Variant 1 -
Variant 2 -
Variant 3 -
57 Sectorale onderzoeken
57
Windpark Caprice ProjectMER
7.6
Landschap Voor het milieuaspect landschap wordt getoetst of windturbines inpassen in het landschap. Ten behoeve hiervan wordt gekeken naar aansluiting bij bestaande structureren en patronen, herkenbaarheid opstelling, visuele rust, interferentie met andere windparken en verlichting. Herinrichting Angerensche en Doornenburgsche buitenpolder Door het stopzetten van de grootschalige herinrichtingsplannen in het najaar van 2014 veranderde ineens het toekomstperspectief van de Huissensche Waarden. Rivierverruiming blijft echter onverminderd noodzakelijk voor hoogwaterveiligheid. En ook de vraag naar klei en zand blijft bestaan. Daarnaast is er behoefte aan natuurontwikkeling: toename biodiversiteit, boscompensatie, landschapsversterking en schoon water (Kaderrichtlijn Water). Hiertoe is een inrichtingsplan opgesteld voor het zuidelijk deel van de Huissensche Waarden, zijnde de Angerensche en Doornenburgsche Buitenpolder met verbeterde ruimtelijke kwaliteit, waarin de beoogde doelen worden gehaald.
Figuur 23
Windturbines in combinatie met herinrichting Angerensche en Doornenburgsche buitenepolder.
58 Sectorale onderzoeken
58
Windpark Caprice ProjectMER
7.6.1
Toetsingskader Door hun grote afmetingen (met name de hoogte) hebben windturbines een grote impact op het landschap. Er is geen relevante wet- of regelgeving over landschap. In de structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)15 heeft de minister van Infrastructuur en Ruimte (I&M) aangegeven dat de verantwoordelijkheid van beleid over landschappen niet langer een Rijksverantwoordelijkheid is, maar van de provincies. Eén van de doelstellingen van de SVIR is ruimte voor behoud en versterking van (inter)nationale unieke cultuurhistorische en natuurlijke kwaliteiten. De provinciale omgevingsverordening stelt dat bij het opstellen van een bestemmingsplan dat de oprichting van een windturbine of windturbinepark mogelijk maakt, aandacht besteed moet worden aan de volgende aspecten (art. 2.62). a. b. c. d. e.
de ruimtelijke kenmerken van het landschap; de maat, schaal en inrichting in het landschap; de visuele interferentie met een nabij gelegen windturbine of windturbines; de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap; de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap.
De provinciale omgevingsverordening kent verder algemene (instructie)regels voor bestemmingsplannen over onderwerpen die vanwege het bovenlokale of (boven)regionale belang als provinciaal belang zijn aangemerkt. De varianten worden beoordeeld op de mate waarin het landschap beïnvloed wordt. Deze criteria en de conclusies hiervan staan uitgebreid beschreven in Bijlage D. Voor de toetsing zijn de volgende criteria gehanteerd:
7.6.2
Beoordelingscriterium Om het aspect landschap te beoordelen worden aan de hand van het toetsingskader de volgende beoordelingscriteria gehanteerd. Dit is uitgewerkt in een uitgebreide landschappelijke analyse welke is bijgevoegd in bijlage D.
Tabel 30
Beoordelingscriteria landschap Thema Beoordelingscriteria De ruimtelijke kenmerken van het landschap Maat, schaal en richting in het landschap Landschap Visuele interferentie met een nabijgelegen windpark De cultuurhistorische achtergrond van het landschap Beleving van het windpark in het landschap
Methode Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief
De effectbepaling in dit MER wordt gegeven in de genoemde 5-punts schaal van ‘- -‘ tot ‘+ +’. 15
59
Ministerie I&M structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, 13-3-2012
Sectorale onderzoeken
59
Windpark Caprice ProjectMER
Hieronder staan een paar visualisaties om een beeld te geven van de beoogde situatie. In de landschappelijk beoordeling (Bijlage D) staan meer visualisaties en de beschrijving. Figuur 24
Visualisatie windpark Caprice, zichtpunt 2b (kruising Krakkedel/Lodderhoeksestraat), variant 3
Figuur 25
Visualisatie windpark Caprice, zichtpunt 3 (Rijndijk), variant 3
60 Sectorale onderzoeken
60
Windpark Caprice ProjectMER
7.6.3
Conclusie Voor de effectbepaling wordt aangesloten bij de voor dit MER geldende 5-punts schaal van ‘- -‘ tot ‘+ +’.
Tabel 31
Conclusie thema landschap Beoordelingscriteria De ruimtelijke kenmerken van het landschap Maat, schaal en richting in het landschap Visuele interferentie met een nabijgelegen windpark De cultuurhistorische achtergrond van het landschap Beleving van het windpark in het landschap
7.7
Ecologie
7.7.1
Toetsingskader
Variant 1
Variant 2
Variant 3
0
0
0
-
-
--
0
0
0
-
-
--
0
-
-
De Wet natuurbescherming (Wnb) bevat het juridisch kader voor het ecologisch onderzoek. Hoofdstuk 2 van deze wet betreft de regels voor bescherming van de natura-2000 gebieden. De wet is verder ingedeeld aan de hand van de betreffende Europese richtlijnen. Het ‘beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn’ staat in § 3.1, het ‘beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn’ in § 3.2 en het ‘beschermingsregime andere soorten’ in § 3.3. Verder geldt een algemene zorgplicht op basis van art. 1.11 voor Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en voor in het wild levende dieren en planten. Gebiedsbescherming Het onderdeel gebiedsbescherming is gericht op het beschermen en in stand houden van bijzondere gebieden in Nederland. Art. 2.7 lid 2 Wnb bepaalt dat voor het realiseren van projecten die gelet op de instandhoudingsdoelstellingen voor een Natura 2000-gebied de kwaliteit van de natuurlijke habitats of de habitats van soorten in dat gebied kunnen verslechteren of de soorten waarvoor dat gebied is aangewezen verstoren een vergunning nodig is. De aanvrager van de vergunning dient, als significante negatieve effecten niet kunnen worden uitgesloten, hiervoor een passende beoordeling op te stellen.
De Natura 2000-gebieden hebben dus een externe werking, zodat ook ingrepen die buiten deze zones plaatsvinden verstoring kunnen veroorzaken en moeten worden getoetst op het effect van de ingreep op soorten en habitats. Voor cumulatieve effecten dienen alle activiteiten en plannen te worden betrokken, die op dezelfde instandhoudingsdoelstellingen voor de Natura 2000-gebieden negatieve effecten kunnen hebben als het eigen project/plan.
61 Sectorale onderzoeken
61
Windpark Caprice ProjectMER
Soortenbescherming Dit onderdeel is gericht op de bescherming van dier- en plantensoorten in hun natuurlijke leefgebied. De Wnb bevat onder meer verbodsbepalingen met betrekking tot het opzettelijk doden of vangen, en het aantasten, verontrusten of verstoren van beschermde dier- en plantensoorten, hun nesten, holen en andere voortplantings- of vaste rust- en verblijfsplaatsen. Per beschermingsregime gelden verschillende verboden. Voor soorten uit de Vogelrichtlijn geldt het volgende verbod: - Opzettelijk doden of vangen; - Opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen of eieren; - Opzettelijk storen van vogels (tenzij dit niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding). Voor soorten uit de Habitatrichtlijn geldt het volgende verbod: - Opzettelijk doden of vangen; - Opzettelijk verstoren; - Beschadigen of vernielen van voortplantings- of rustplaatsen of eieren. Voor het beschermingsregime andere soorten geldt het volgende: - Opzettelijk doden of vangen; - Opzettelijk beschadigen of vernielen van vaste voortplantings- of rustplaatsen.
Gedeputeerde staten kunnen vrijstelling en ontheffing verlenen van verboden wanneer er voor een project geen alternatief is, het project nodig is ter bescherming van een specifiek (per regime bepaald) algemeen belang en de maatregelen niet leiden tot verslechtering van de staat van instandhouding van de desbetreffende soort. Voor de effecten op soorten die zijn beschermd wordt gekeken naar effecten in de aanlegfase en in de gebruiksfase (met name aanvaringsslachtoffers vogels). Bij aanvaringsslachtoffers wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de verschillende soorten vliegbewegingen van vogels en vleermuizen in de omgeving van het windpark (slaaptrek, foerageertrek). Provinciaal beleid Naast het beschermingsregime van de Wet natuurbescherming heeft de provincie Gelderland ook zelf beschermde natuurgebieden aangewezen. In de provincie Gelderland gaat het om het Gelders Natuurnetwerk, Groene Ontwikkelingszone, Weidevogelgebieden en Rustgebieden voor winterganzen. Windenergie (incl. overdraai) is niet mogelijk binnen de begrenzing van de het Gelders Natuurnetwerk (tenzij expliciet aangeven), Weidevogelgebieden en Rustgebieden voor winterganzen. In de Groene ontwikkelingszones (GO) is windenergie mogelijk in combinatie met een (substantiële) versterking van de kernkwaliteiten van GO.
62 Sectorale onderzoeken
62
Windpark Caprice ProjectMER
7.7.2
Beoordelingscriterium en effectbeoordeling Onderstaand zijn de te beschrijven effecten weergegeven. Ook is vermeld hoe deze effecten beoordeeld worden.
Tabel 32
Beoordelingscriteria ecologie Thema Beoordelingscriterium Natura 2000-gebieden Gelders Natuurnetwerk Ecologie Overig provinciaal beleid Beschermde soorten
Methode Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwantitatief
De effectbepaling in dit MER wordt gegeven in de genoemde 5-punts schaal van ‘--‘ tot ‘++’. In onderstaande tabel wordt de specifieke invulling van deze schaal voor het milieuaspect “ecologie”, onderverdeeld in drie beoordelingscriteria, toegelicht. Tabel 33
Beoordelingstabel ecologie Natura 2000-gebieden Negatieve effecten op Natura 2000-gebieden: significant negatieve effecten op de instandhoudings-0 + ++
doelstellingen zijn niet uit te sluiten. Negatieve effecten op Natura 2000-gebieden: significant negatieve effecten op instandhoudingsdoelstellingen zijn uit te sluiten. Geen effecten op de kwalificerende natuurwaarden van Natura 2000-gebieden. Een beperkte verbetering van Natura 2000-gebieden. Levert een beperkte bijdrage aan de instandhoudingsdoelstellingen. Een sterke verbetering van Natura 2000-gebieden. Levert een grote bijdrage aan de instandhoudingsdoelstellingen.
Gelders natuurnetwerk Wezenlijke kenmerken of waarden van GNN worden ernstig aangetast en/of een aanzienlijk deel -0 + ++
gaat verloren. Wezenlijke kenmerken of waarden van GNN worden aangetast en/of een gering deel gaat verloren Wezenlijke kenmerken of waarden van GNN worden (nagenoeg) niet aangetast. Een verbetering van de wezenlijke kenmerken of waarden en/of geringe uitbreiding van GNN. Een sterke verbetering van de wezenlijke kenmerken of waarden en/of aanzienlijke uitbreiding van GNN.
Overig provinciaal beleid --
Wezenlijke kenmerken of waarden worden ernstig aangetast en/of een aanzienlijk deel gaat verloren. Wezenlijke kenmerken of waarden worden aangetast en/of een gering deel gaat verloren.
Wezenlijke kenmerken of waarden worden (nagenoeg) niet aangetast. 0 Een verbetering van de wezenlijke kenmerken of waarden en/of geringe uitbreiding. + Een sterke verbetering van de wezenlijke kenmerken of waarden en/of aanzienlijke uitbreiding. ++ Beschermde soorten Aantal slachtoffers (in gebruiksfase) door windpark: aantal vogelslachtoffers meer dan 80 per jaar; -0 + ++
Sectorale onderzoeken
aantal vleermuisslachtoffers meer dan 20 per jaar / significant negatieve effecten op staat van instandhouding niet uitgesloten. Aantal slachtoffers (in gebruiksfase) door windpark: aantal vogelslachtoffers tussen de 1 en 80 per jaar; aantal vleermuisslachtoffers tussen de 1 en 20 per jaar / Significant negatieve effecten op staat van instandhouding uitgesloten. Aantal slachtoffers (in gebruiksfase) door windpark: geen vogel- en vleermuisslachtoffers / geen effecten op de staat van instandhouding. n.v.t. n.v.t.
63 63
Windpark Caprice ProjectMER
7.7.3
Analyse
7.7.3.1
Onderzoek Econsultancy
In de rapportages ‘soortenbescherming’ (Bijlage E) en ‘gebiedsbescherming’ (Bijlage F) is een meer uitgebreide beschrijving van de effecten opgenomen. Hieronder volgt een verkorte versie van de analyse in die rapportages. Effectbeoordeling Natura 2000-gebieden Beide windturbines vallen binnen de huidige begrenzing van het Natura 2000-gebied ‘Rijntakken’. De instandhoudingsdoelen van de beschermde habitattypes, de habitatrichtlijnsoorten en de vogelrichtlijnsoorten mogen door de voorgenomen realisatie van het windpark niet in het geding komen. Significante effecten als versnippering, verstoring door trilling en verstoring door mechanische effecten zijn op voorhand uit te sluiten. Om te toetsen of er effecten op de populatiedynamiek en optische verstoring optreden heeft nadere toetsing plaatsgevonden. Voornamelijk in de gebruiksfase is er een aanvaringsrisico voor “Niet-Broedvogels” van de Vogelrichtlijnsoorten van Natura 2000-gebied “De Rijntakken” en mogelijk de meervleermuis van de Habitatrichtlijnsoorten van de Rijntakken. Uit het broedvogelonderzoek en het vleermuisonderzoek is gebleken dat negatieve effecten op broedvogels van de Natura 2000 en negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van de meervleermuis redelijkerwijs zijn uit te sluiten. Voor de niet-broedvogels is uitgegaan van wintertellingen ter plaatse.
Hieruit blijkt dat voor geen van de vogelrichtlijnsoorten van Natura 2000-gebied De Rijntakken het 1% mortaliteitscriterium overschreden wordt, waardoor significante negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van de ze soorten op voorhand zijn uit te sluiten. De effecten van de realisatie van het windpark zijn ook in cumulatie met andere vergunde, maar nog niet gerealiseerde, windparken en andere grote autonome ontwikkelingen bekeken. Inclusief het cumulatie-effect zijn significante effecten op instandhoudingsdoelen van de Natura 2000 nog steeds redelijkerwijs uit te sluiten. Door de uitspraak van de Raad van State op 29 mei 2019 is de Programmatische Aanpak Stikstof onderuitgegaan. Sinds de uitspraak van de Afdeling is een vergunning noodzakelijk bij een rekenresultaat hoger dan 0,00 mol/ha/jaar, zoals bij Windpark Caprice. Een vergunning kan verleend worden wanneer bijvoorbeeld saldering wordt toegepast. Er zal een vergunningaanvraag Wnb worden aangevraagd bij de provincie Gelderland, waarbij ook op stikstofdepositie getoetst zal worden. Effecten Gelders Natuurnetwerk De windturbines worden buiten het Gelders Natuurnetwerk gerealiseerd. Echter heeft variant 3 overdraai boven het Gelders Natuurnetwerk. Derhalve scoort vari-
64 Sectorale onderzoeken
64
Windpark Caprice ProjectMER
ant negatiever dan de andere twee varianten. Externe negatieve effecten voor variant 1 en variant 2 op de kernkwaliteiten van de Gelders Natuurnetwerk zijn redelijkerwijs uit te sluiten. Effecten overig provinciaal beleid De zuidelijke windturbine komt in een gebied te liggen wat deel uitmaakt van de Groene Ontwikkelingszone (GO). In de nieuwe situatie zal de begrenzing van de GO niet aangepast worden. Dit betekent dat windpark Caprice geen significante negatieve effecten op de kernkwaliteiten van de GO mag hebben. De windturbines zijn gesitueerd binnen het uitbreidingsdeel van het bedrijventerrein. Om deze uitbreiding mogelijk te maken is reeds een plan ingediend ten behoeve van de versterking van de kernkwaliteiten van GO. In onderstaande afbeeldingen is dit weergegeven. Figuur 26
Inrichtingsplan natuurversterking t.b.v. de herinrichting steenfabrieksterrein
65 Sectorale onderzoeken
65
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 27
Dwarsprofiel natuurversterking t.b.v. de herinrichting steenfabrieksterrein
De provincie Gelderland is akkoord gegaan met deze natuurversterkingsmaatregelen. Gezien het feit dat de beoogde windturbines binnen het uitbreidingsdeel van het fabrieksterrein zijn gelegen is de natuurversterking van GO reeds geborgd. De voorgenomen plannen zijn derhalve in te passen binnen de Groene Ontwikkelingszone. De windturbines zullen buiten de provinciaal aangewezen weidevogelgebieden en rustgebieden voor winterganzen gesitueerd worden. Wel is er sprake van overdraai bij rustgebieden voor winterganzen bij variant 2 en variant 3. Derhalve is niet uitsloten dat er wezenlijke kenmerken of waarden worden aangetast en/of een gering deel verloren gaat. Voor variant 1 is dit wel uitgesloten. Effecten op beschermde soorten De onderzoekslocatie heeft verschillende functies voor de gewone dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis. Voor beide soorten kan mogelijk meer dan incidentele sterfte optreden door aanvaringsslachtoffers. De aantallen blijven echter ruimschoots onder het 1%-criterium waardoor significante negatieve effecten op de staat van instandhouding redelijkerwijs zijn uit te sluiten. Wel dient voor deze soorten ontheffing aangevraagd te worden. Door de voorgenomen plannen gaan geen vaste rust- en verblijfplaatsen en/of vaste vliegroutes van vleermuizen verloren.
Op en rondom de onderzoekslocatie zijn een aantal broedvogels aanwezig waarvoor mogelijk meer dan incidentele aanvaringsslachtoffers kunnen vallen. Daarnaast is voor de niet-broedvogels met behulp van tellingen in de directe omgeving van het projectgebied tevens voorspeld dat er een aantal soorten meer dan incidenteel in aanvaring met de windturbines kunnen komen. In totaal zijn er 32 soorten waarvoor meer dan incidentele sterfte wordt voorspeld. Voor geen van deze soorten wordt echter voorspeld dat er een negatief effect op de staat van instandhouding tot stand komt. Het wordt geadviseerd voor deze soorten een ontheffing aan te vragen. Door de voorgenomen plannen gaan geen jaarrond beschermde nesten van vogels verloren. Tevens gaat er geen significant deel van leefgebied van vogels verloren en treedt er geen barrièrewerking op. Door de voorgenomen plannen worden geen andere soorten dan vogels en vleermuizen die een sterengere bescherming genieten verstoord. Wel dient voor de algemene soorten te allen tijde rekening gehouden te worden met de zorgplicht. Tevens dient rekening gehouden te worden met het broedseizoen van algemene broedvogels. Sectorale onderzoeken
66 66
Windpark Caprice ProjectMER
De cumulatieve effecten van de voorgenomen plannen met alle windinitiatieven die reeds vergund, maar nog niet gerealiseerd zijn, zijn tevens in acht genomen. Inclusief de cumulatieve effecten wordt echter nog steeds voor geen vogel- en/of vleermuissoort het 1%-mortaliteitscriterium overschreden.
Stilstandvoorziening voor vleermuizen De toepassing van een stilstandvoorziening voor vleermuizen bij Windpark Caprice is niet benodigd in het kader van de Wet natuurbescherming, er is immers geen sprake van een overschrijding van de 1%-mortaliteitsnorm (incl. cumulatie). Echter is de toepassing van een stilstandsvoorziening een veelgebruikt instrument om tegen relatief lage kosten een grote reductie in het aantal vleermuisslachtoffers te bewerkstelligen. Een stilstandvoorziening kan bestaan uit een vaste grenswaarde zoals het stilzetten van een windturbine beneden een bepaalde windsnelheid (bijvoorbeeld 5 m/s). In Canada en de V.S. heeft dit geresulteerd in een reductie van 44% tot 93% van het aantal slachtoffers met bijbehorend verlies aan energieopbrengst (op jaarbasis) van minder dan 1% (Bearwald et al. 2009; Arnett et al. 2011). Een voorbeeld van een stilstandvoorziening: Beneden de 5 m/s (windsnelheid gemeten op gondelhoogte) dienen de rotorbladen van de windturbines niet sneller te draaien dan 1 rpm. Dit betekent een verhoging van de startwindsnelheid naar 5 m/s en het voorkomen dat de rotorbladen gedurende vrijloop sneller bewegen dan 1 rpm.
Dit is alleen nodig in de periode dat vleermuizen voor kunnen komen in het windpark, gedurende de volgende omstandigheden of perioden: • Tussen zonsondergang en zonsopkomst • Tussen 1 juli en 1 oktober • Bij droog weer • Bij temperaturen boven de 10 graden Celsius
7.7.4
Conclusie Uit de voortoets bleek dat negatieve effecten op instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebieden niet op voorhand zijn uitgesloten. Hierdoor is er sprake van een vergunningplicht uit de Wet natuurbescherming, onderdeel gebiedsbescherming. Uit nader onderzoek, in de vorm van een passende beoordeling (onderdeel van het ‘rapport gebiedsbescherming’), blijkt dat significant negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebieden ten gevolgen van windpark Caprice zijn uitgesloten. Effecten vanwege stikstofdepositie worden met behulp van de vernieuwde regels van BIJ12 en de provincie Gelderland gesaldeerd of anderzijds afgewikkeld. Dit heeft tot gevolg dat de vergunning omtrent gebiedsbescherming Wnb afgegeven kan worden. Significant negatieve effecten op het GNN, GO en overig provinciaal aanwezen gebieden zijn uitgesloten. Wel kan er sprake zijn van overdraai over provinciaal aangewezen gebieden.
67 Sectorale onderzoeken
67
Windpark Caprice ProjectMER
Er zijn aanvaringsslachtoffers onder vogels en vleermuizen te verwachten, een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming (soortenbescherming) is derhalve vereist. De aantallen blijven echter ruimschoots onder het 1%-criterium waardoor significante negatieve effecten op de staat van instandhouding redelijkerwijs zijn uit te sluiten. De varianten zijn onderscheidend en scoren als volgt: Tabel 34
Conclusie ecologie exclusief mitigerende maatregelen Beoordelingscriteria Variant 1 Natura 2000-gebieden Gelders Natuurnetwerk 0 Overig provinciaal beleid 0 Beschermde soorten -
7.8
Variant 2 0 -
Variant 3 -
Energieopbrengst en vermeden emissies Wanneer windturbines elektriciteit produceren wordt op dat moment minder ‘grijze’ stroom door kolen- en gascentrales geproduceerd, met bijbehorende vermindering van CO2-, fijnstof en emissies van verzurende stoffen. De emissies per gemiddelde opgewekte kWh zijn in Nederland als volgt16:
Tabel 35
Uitstoot per kWh (op basis van energiemix in NL) Uitstoot per kWh
7.8.1
CO2
NOX
SO2
526 g
0,71 g
0,39 g
Beoordelingscriterium en effectbeoordeling Er bestaat geen relevante regelgeving voor dit onderdeel. Beleidsmatig ligt er een doelstelling voor het opwekken van duurzame energie middels windturbines en het reduceren van emissies, zie Hoofdstuk 3. Per opstellingsvariant wordt een inschatting gemaakt van de energieopbrengst en bijbehorende emissiereductie. De vermindering van deze emissies is een direct gevolg van de energieopbrengst. Hieronder is de wijze waarop beoordeeld en gewogen wordt gegeven.
Tabel 36
Beoordelingscriteria duurzaamheid/energieopbrengst
Thema
Beoordelingscriterium
Methode
Energieopbrengst Emissiereductie
Elektriciteitsproductie Reductie uitstoot broeikasgassen en luchtverontreiniging Opbrengstderving door mitigerende maatregelen
Kwantitatief Kwantitatief
Derving slagschaduw
16
Kwantitatief
68
Otten M. & Afman M., 2015. Emissiekentallen elektriciteit. CE Delft.
Sectorale onderzoeken
68
Windpark Caprice ProjectMER
Onderstaande tabel toont een nadere onderverdeling van het milieueffect energieopbrengst, vermeden uitstoot en de procentuele opbrengstderving door toepassing van mitigerende maatregelen (zoals beschreven in paragraaf 7.3.4). De vermindering van uitstoot is een direct gevolg van de energieproductie en wordt om dubbeltelling tegen te gaan niet apart beoordeeld. Tabel 37
Beoordelingstabel energieopbrengst (t.o.v. referentiesituatie) -0 + ++
Energieopbrengst n.v.t. n.v.t. < 15.000 MWh/jaar
Derving slagschaduw Meer dan 1 % opbrengstderving 0,1 - 1 % opbrengstderving < 0,1 % opbrengstderving
15.000 - 30.000 MWh/jaar > 30.000 MWh/jaar
n.v.t. n.v.t.
7.8.2
Referentiesituatie In de referentiesituatie is er binnen de locatie geen sprake van opwekking van elektriciteit met behulp van windenergie.
7.8.3
Analyse en resultaat Op basis van het lokale windaanbod en technische eigenschappen van windturbines, is de te verwachten elektriciteitsopbrengst van de varianten berekend. In deze paragraaf volgt een beschrijving van de berekening om te komen tot een geschatte elektriciteitsproductie. Voor de berekeningen zijn de volgende windturbines per opstellingsvariant gebruikt. Hiermee worden de afmetingen van de bandbreedte van de vergunningaanvraag benaderd:
Tabel 38
Windturbinetypes waarvan de opbrengst is berekend
Variant Variant 1 – V100 2.0 Variant 2 – SWT-4.0-130 Variant 3 – GE Wind 5.3-158
Ashoogte (±)
Rotordiameter (±)
Vermogen per wtb (±)
Bruto jaarproductie 1 wtb
100m 130m 160m
100m 130m 158m
2,0 MW 4,0 MW 5,3 MW
7.279 MWh 15.155 MWh 22.844 MWh
Om te komen tot een jaarlijkse verwachte bruto elektriciteitsproductie is het aantal uren per jaar dat een bepaalde windsnelheid voorkomt, vermenigvuldigd met het vermogen van de windturbine bij die windsnelheid (de zogenaamde ‘power curve’ van de windturbines). Optelling hiervan levert de jaarlijkse verwachte bruto elektriciteitsproductie. De netto jaarproductie van het windpark is vervolgens berekend door de bruto productie te vermenigvuldigen met het aantal windturbines, en een afslag te doen van 12% op de bruto productie. Deze afslag is een schatting die termen bevat voor parkverliezen, onderhoud, storing en transportverliezen. Uit het onderzoek naar slagschaduw blijkt dat er enige terugregeling nodig is om de varianten aan de slagschaduwnorm te laten voldoen. Deze mitigatiemaatregelen Sectorale onderzoeken
69 69
Windpark Caprice ProjectMER
hebben effect op de jaarproductie vanwege het toepassen van een stilstandvoorziening voor slagschaduw. De verliezen door mitigatie worden hieronder berekend. Tabel 39
Effecten van mitigatiemaatregelen op opbrengst
Variant 1
Variant 2
Variant 3
Excl. mitigatie Verwachte netto jaarproductie (MWh/jaar)
12.811
26.672
40.205
Incl. mitigatie17 Derving t.g.v. mitigatie slagschaduw Verwachte netto jaarproductie (MWh/jaar)
-0,36% 12.765
-0,60% 26.512
-0,98% 39.811
De netto elektriciteitsproductie inclusief mitigatie resulteert in de volgende vermeden emissies per variant: Tabel 40
Vermeden emissies in ton/jaar op basis van de verwachte jaarproductie inclusief mitigatie
Emissie (ton/jaar) CO2 NOx SO2
Variant 1
Variant 2
Variant 3
6.714 9 5
13.945 19 10
20.941 28 16
7.8.4
Conclusie De varianten scoren na aftrek van de verliezen als gevolg van mitigatie als volgt:
Tabel 41
Conclusie energieopbrengst vermeden emissies Energieopbrengst Derving slagschaduw
17
Variant 1
Variant 2
Variant 3
0 -
+ -
++ -
Zie het deelonderzoek slagschaduw (Bijlage B) voor de details van de mitigatiemaatregelen zoals voor de MER-varianten geponeerd.
Sectorale onderzoeken
70 70
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 8
Voorkeursalternatief
71 Voorkeursalternatief
71
Windpark Caprice ProjectMER
8.1
Toelichting keuze voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief (hierna: VKA) is bepaald aan de hand van de uitkomsten van de onderzochte MER-varianten en de voorkeur van de initiatiefnemer. De windturbineposities van het VKA verschillen ietwat (respectievelijk 33 en 13 meter) ten opzichte van de windturbineposities van de drie MER-varianten. Deze wijziging is het noodzakelijk om aan het vigerende provinciale beleid van Gelderland te voldoen. Qua afmetingen komt het VKA het meest overeen met twee van de onderzochte MER-varianten, te weten MER-variant 2 en MER-variant 3. De omgevingsvergunningaanvraag, waar het MER een onderbouwing van is, gaat namelijk uit van een bandbreedte in de afmetingen van de aangevraagde windturbines. Dit is gedaan om in een later stadium de keuze van de precieze te bouwen windturbines te kunnen maken. Zie onderstaande afbeelding voor de windturbinelocaties van het VKA.
Figuur 28
Ligging beoogde windturbines Voorkeursalternatief, Windpark Caprice
72 Voorkeursalternatief
72
Windpark Caprice ProjectMER
Het VKA bestaat uit 2 windturbines waarvan de locaties vast liggen, maar welke een bandbreedte kennen in de de rotordiameter (130-170m18) en de tiphoogte (195m240m). Tevens bestaat er een maximale tiphoogte van 240m. Initiatiefnemer verwacht dat binnen deze bandbreedte voldoende windturbinetypes beschikbaar zijn om een goede keuze te kunnen maken voor een windturbine. Zie Figuur 29 voor een schematische weergave van de onder- en bovengrens van de bandbreedte van het VKA. De volledige bandbreedte van het VKA is dus reeds grotendeels onderzocht in het voorgaande hoofdstuk van dit MER. De bandbreedte van het VKA is: Tabel 42
Bandbreedte ashoogte en rotordiameter
Bandbreedte Ondergrens (minimaal) Bovengrens (maximaal)
Ashoogte 130 m 160 m
Rotordiameter 130 m 170 m
Tiphoogte 195 m 240 m
Bovenstaande voorwaarden resulteren in windturbines waarvan de afmetingen hieronder schematisch zijn weergegeven. Figuur 29
Schematische weergave van de bandbreedte uit de vergunningaanvraag/VKA
NB. Het aantal MW per windturbine heeft geen directe milieueffecten tot gevolg en is daarom niet relevant in de ruimtelijke afweging. De windturbines kennen voor het vermogen (MW’en) geen bandbreedte. Van het VKA worden in de hiernavolgende paragrafen de milieueffecten inzichtelijk gemaakt.
18
De rotordiameter is gemaximeerd op 170 meter. Dit wijkt 10 meter af van variant 3. Dit heeft ermee te maken dat er momenteel een aantal windturbinetypes op de markt komt die een rotordiameter hebben welke iets boven de 160 meter liggen: Vestas V162 (162 meter rotor) en de Siemens SWT-170 (170 meter rotor). Deze turbines passen binnen de onderzochte geluidsbelastingen (boven- en ondergrens).
Voorkeursalternatief
73 73
Windpark Caprice ProjectMER
8.2
Geluid In hoofdstuk 4 van het Akoestisch onderzoek is onderzoek uitgevoerd voor het VKA (zie Bijlage A). Het VKA betreft een bandbreedte overeenkomend met MER-variant 2 (onderkant bandbreedte) en MER-variant 3 (bovenkant bandbreedte). Aangezien het geluid dat windturbines produceren niet 1-op-1 schaalt met de afmetingen is voor het milieuaspect geluid een tweetal windturbinetypes uitgekozen die: ➢ ➢
Voldoen aan de bandbreedte-eisen voor wat betreft afmetingen. Een zo groot mogelijke bandbreedte voor geluid opspannen.
In het akoestisch onderzoek is voor de varianten 2 en 3 eerst een lijst opgesteld met een aantal verschillende types van verschillende fabrikanten. Hiervan is de jaargemiddelde geluidsemissie op de locatie van windpark Caprice bepaald. Om een maximale bandbreedte op te spannen voor het aspect geluid, is gekeken naar de stilste en luidste windturbine binnen de twee genoemde MER-varianten. Binnen de bandbreedte blijkt dat de Siemens Gamesa SWT-DD-145 4.5 de hoogste gemiddelde geluidsemissie heeft en de Vestas V136-4.2 de laagste. Om de bandbreedte voor het milieueffect geluid op te spannen wordt deze stille windturbine doorgerekend op de laagste ashoogte die binnen de bandbreedte past (130m). De luidste windturbine wordt doorgerekend op de hoogste ashoogte (160m). Zie onderstaande tabel voor de samengevatte gegevens van de twee doorgerekende types: Tabel 43
Onder- en bovenvariant bandbreedte geluid (diameter en ashoogte in meters)
Grens
Fabrikant
Onder
130 Vestas V136-4.2 136 103,9 Siemens Gamesa SWT-DD-145 4.5 145 160 107,8 1L E,den is de jaargemiddelde bronsterkte, berekend volgens de L DEN-methodiek.
Boven
Type
Diameter
Ashoogte
Lw max
LE, den1 107,9 112,1
In de verdere akoestische beschouwing van het VKA wordt de Vestas V136-4.2 aangeduid met ‘ondergrens’ en de Siemens Gamesa SWT-DD-145 4.5 met ‘bovengrens’. Onderstaande afbeeldingen tonen de 47 dB en 42 dB Lden-contour (respectievelijk rode en gele vlakken) van de onder- en bovengrens.
74 Voorkeursalternatief
74
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 30
Lden 47- en 42 dB-contour van de VKA ondergrens (Vestas V136-4.2)
Figuur 31
Lden 47- en 42 dB-contour van de VKA bovengrens (Siemens Gamesa SWT-DD-145)
75 Voorkeursalternatief
75
Windpark Caprice ProjectMER
Bij zowel de onder- als bovengrens liggen er geen woningen van derden binnen de Lden-47 dB-contour noch binnen de Lnight-41 dB-contour (deze is niet weergeven op bovenstaande figuren, maar wel berekend in het akoestisch rapport bijlage A). Bij de ondergrens komen 2 woningen binnen de 42 Lden contour te liggen, bij de bovengrens zijn dat er 31. Het aantal woningen binnen de 42 dB Lden contour van de bandbreedte van het VKA wijkt af van het aantal woningen binnen de 42 dB Lden contouren van MER-variant 2 en 3, zoals inzichtelijke gemaakt in Hoofdstuk 7. Dit komt doordat voor het VKA de stilste en luidste windturbinetype binnen de bandbreedte zijn doorgerekend, terwijl voor de MER-varianten een representatief (niet de stilste, maar ook niet de luidste) windturbinetype is gehanteerd. Tabel 44
Aantallen woningen: samenvatting geluidsimmissie bandbreedte VKA VKA Aantal woningen met Lden > 42 Aantal woningen met Lden > 47 Ondergrens 0 0 Bovengrens 26 0
Er is ook gekeken naar de hoeveelheid woningen met Lden > 42 dB in relatie tot de hoeveelheid geproduceerde energie per variant. (Zie paragraaf 7.8 voor de berekening van de verwachte netto jaarproductie per variant).
76 Voorkeursalternatief
76
Windpark Caprice ProjectMER
Tabel 45
Opbrengst en relatieve beoordeling geluid Variant Netto jaarproductie GWh/jr Ondergrens 26,5 Bovengrens 43,7
Aantal woningen >42 dBb Lden, relatief woningen/GWh/jr 0,59
Cumulatie In het kader van goede ruimtelijke ordening wordt voor het VKA de cumulatieve geluidsbelasting beschouwd door voor maatgevende woningen de toename van het totale geluidsniveau door de komst van de windturbines te berekenen, en een kwalitatieve beschrijving te geven van de akoestische kwaliteit met en zonder de windturbines. Daartoe is een inventarisatie gemaakt van geluidsbronnen in de omgeving van het windpark. Dit zijn industrielawaai, spoorweglawaai, wegverkeerlawaai, scheepvaartlawaai en lawaai gerelateerd aan de ontgronding van de buitenpolder. De bestaande situatie kan zodoende worden vergeleken met de situatie inclusief autonome ontwikkelingen (Rijksweg A15 en ontgronding buitenpolder) en de situatie inclusief autonome ontwikkelingen én beoogd windpark Caprice. Aan de hand van de ‘methode Miedema’ (zie onderstaande tabel) wordt inzicht gegeven in de verwachtte veranderingen van de kwaliteit van de akoestische omgeving. Tabel 46
Definitie kwaliteit van de akoestische omgeving aan de hand van methode Miedema. Definitie Miedema
Waarde
Lden cumulatief
Goed
< of =
50
Redelijk
< of =
55
Matig
< of =
60
Tamelijk slecht
< of =
65
Slecht
< of =
70
>
70
Zeer Slecht
Het geluidsniveau ter plaatse van omliggende woningen wordt op één locatie sterk beïnvloed, namelijk op het adres Scherpekamp 17 te Lingewaard. Deze bedrijfswoning is onderdeel van het windpark, waardoor de geluidsnormen uit het Activiteitenbesluit niet van toepassing zijn. Voor overige woningen wordt het geluidsniveau slechts in beperkte mate beïnvloed: De kwaliteit van de akoestische omgeving, weergegeven volgens de ‘methode Miedema’ kan licht afnemen, maar blijft in de meeste gevallen gelijk aan de autonome situatie zonder windenergie. Voor de woningen geldt dat het autonome geluidsniveau dusdanig is dat de windturbines niet voor een significante verslechtering zorgen. Zie ook onderstaande tabel.
77 Voorkeursalternatief
77
Windpark Caprice ProjectMER
Tabel 47
Resultaten cumulatieberekening inclusief het VKA, methode Miedema Adressen Boerenhoek 20 Lodderhoeksestraat 18 Lodderhoeksestraat 31 Lodderhoeksestraat 37 Rijdijk 75 Rijndijk 73 Rijnstrangenweg 15 Vossendel 3 Rijnstraat 115 Rijndijk 4 Rijndijk 57 Rijndijk 55 Rijndijk 53
Zonder windenergie Huidig Autonoom Redel i jk Ma tig Ma tig Ma tig Tml k Sl echt Tml k Sl echt Redel i jk Redel i jk Redel i jk Ma tig Redel i jk Ma tig Redel i jk Ma tig Goed Ma tig Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed
Incl. VKA onder- en bovengrens wind Onder Boven Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Tml k Sl echt Tml k Sl echt Redel i jk Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Goed Redel i jk Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed
Voor de resterende woningen geldt dat het autonome geluidsniveau dusdanig is dat de windturbines niet voor een significante verslechtering zorgen. Conclusie In onderstaande tabel wordt de betreffende score voor de onder- en bovengrens van het VKA geplaatst. Conclusie geluid voorkeursalternatief19 Beoordelingscriteria VKA ondergrens Absoluut 0 Relatief 0
Tabel 48
8.3
VKA bovengrens -
Slagschaduw In hoofdstuk 4 van het slagschaduwonderzoek is onderzoek uitgevoerd voor het VKA (zie Bijlage B). De verwachte slagschaduwduur ter plaatse van woningen in de omgeving van het beoogde windpark is gemodelleerd met behulp van het programma WindPRO. Ook dit onderzoek is uitgevoerd aan de hand van een tweetal windturbinetypen waarmee de bandbreedte is opgespannen (zie Tabel 49). Hiermee wordt de minimale en maximale slagschaduwduur in de omgeving van het windpark weergegeven. Gegevens onder- en bovenvariant20 v.w.b slagschaduw Variant Type Ashoogte Onder Siemens SWT 3.3. - 130 130 Boven Referentiewindturbine 155
Tabel 49 Kop 1
Rotordiameter 130 170
NB. Er is een maximale ashoogte van 160 meter toegestaan. Echter, omdat de tiphoogte begrensd is op 240 meter, en een grotere rotordiameter meer effect heeft 19
Cumulatie van geluid met andere bronnen is geen onderdeel van de beoordelingscriteria.