13. ProjectMER.pdf
Tekst van het document
Auteurs M.N. de Wild MSc. L.A. Cornax MSc. Drs. Ing. Jeroen Dooper
Windpark Caprice ProjectMER
Opdrachtgever Windpark Caprice BV Noordsingel 250 3032BN Rotterdam
Windpark Caprice ProjectMER Datum 25 februari 2020
Versie 2.2
Bosch & Van Rijn Groenmarktstraat 56 3521 AV Utrecht Tel: Mail: Web:
030-677 6466 info@boschenvanrijn.nl www.boschenvanrijn.nl
© Bosch & Van Rijn 2020 Behoudens hetgeen met de opdrachtgever is overeengekomen, mag in dit rapport vervatte informatie niet aan derden worden bekendgemaakt. Bosch & Van Rijn BV is niet aansprakelijk voor schade door het gebruik van deze informatie
Windpark Caprice ProjectMER
Inhoudsopgave SAMENVATTING i. ii. iii. iv. v. vi.
H OOFDSTUK 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
H OOFDSTUK 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
H OOFDSTUK 3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5
H OOFDSTUK 4 4.1 4.2 4.3
H OOFDSTUK 5 5.1 5.2 5.3 5.4
H OOFDSTUK 6 6.1 6.2 6.3 6.4
H OOFDSTUK 7 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8
3 Achtergrond Beleidskader Varianten Voorkeursalternatief Vergelijking varianten en VKA Leemten in kennis
4 4 4 5 6 7
INLEIDING
8
Aanleiding Aanleiding MER Doel milieueffectrapportage Advies notitie reikwijdte en detailniveau Leeswijzer
9 10 10 11 12
PROCEDURE
13
Rol van de m.e.r. Waarom een project-MER Initiatiefnemers Bevoegd gezag Betrokken partijen
14 14 15 15 16
BELEIDSKADER
17
Inleiding Rijksbeleid Provinciaal beleid Gemeentelijk beleid Conclusie
18 18 19 19 21
LOCATIEKEUZE
22
Afweging op basis van provinciaal beleid Afweging op basis van gemeentelijk beleid en overige effecten Conclusie
23 23 24
REFERENTIESITUATIE
25
Inleiding Beschrijving projectgebied en omgeving Bestemmingsplan Autonome ontwikkelingen
26 26 27 27
VARIANTEN
28
Inleiding Ruimtelijke belemmeringen in en om het projectgebied Varianten Referentiesituatie
29 29 31 32
SECTORALE ONDERZOEKEN
33
Inleiding Geluid Slagschaduw Externe veiligheid Bodem, water en archeologie Landschap Ecologie Energieopbrengst en vermeden emissies
34 35 42 47 51 58 61 68
Samenvatting 2
Windpark Caprice ProjectMER
H OOFDSTUK 8
VOORKEURSALTERNATIEF
71
Toelichting keuze voorkeursalternatief Geluid Slagschaduw Externe veiligheid Bodem, water en archeologie Landschap Ecologie Energieopbrengst en vermeden emissies
72 74 78 80 82 82 83 83
VERGELIJKING VARIANTEN EN VOORKEURSALTERNATIEF
85
Inleiding Overzichtstabel Toelichting
86 86 87
LEEMTEN IN KENNIS
89
Inleiding Leemten in informatie en kennis Monitoring en evaluatie
90 90 90
H OOFDSTUK 11
BEGRIPPENLIJST
91
BIJLAGEN BIJLAGE A BIJLAGE B BIJLAGE C BIJLAGE D BIJLAGE E BIJLAGE F
AKOESTISCH ONDERZOEK SLAGSCHADUWONDERZOEK EXTERNE VEILIGHEID ONDERZOEK LANDSCHAPPELIJKE BEOORDELING RAPPORT SOORTENBESCHERMING RAPPORT GEBIEDSBESCHERMING
8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7 8.8
H OOFDSTUK 9 9.1 9.2 9.3
H OOFDSTUK 10 10.1 10.2 10.3
Samenvatting 3
Windpark Caprice ProjectMER
Samenvatting
3 Samenvatting
3
Windpark Caprice ProjectMER
i.
Achtergrond De gezamenlijke provincies hebben in 2013 afspraken gemaakt met het Rijk over de verdeling per provincie van de Rijksdoelstelling van 6.000 Megawatt (MW) windenergie op land in 2020. De provincies hebben hier allen een aandeel in en de provincie Gelderland zal volgens de Monitor Wind op Land waarschijnlijk haar doelstelling voor wind op land (230,5 MW in 2020) niet halen. Inmiddels is op 28 juni 2019 ook het nationale Klimaatakkoord gepubliceerd door het kabinet. Het doel is om ten minste 35 terawattuur (TWh) aan hernieuwbare energie op land te realiseren in 2030. Om aan de ambitieuze doelstelling voor hernieuwbare energie op land te voldoen zal windenergie komende jaren één van de meest kosteneffectieve wijzen om hernieuwbare energie te produceren zijn. Initiatiefnemer Renewable Energy Factory is voornemens windpark Caprice, bestaande uit twee windturbines, te realiseren. Het projectgebied ligt in de provincie Gelderland, in de gemeente Lingewaard. De windturbines zijn beoogd op het industrieterrein Caprice, langs de toekomstige ligging van de Rijksweg A15.
ii.
Beleidskader Windpark Caprice past in het nationale beleid en draagt bij aan de doelstelling van 6.000 MW windenergie op land in 2020 en het doel is om ten minste 35 TWh aan hernieuwbare energie op land te realiseren in 2030. De locatie past in het provinciaal beleid van de provincie Gelderland gezien de bijdrage aan de doelstelling van 230,5 MW opgesteld vermogen en de ligging in ‘windenergie aandachtsgebied’ in de provinciale omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’. De locatie is ook in lijn met het gemeentelijk beleid.
iii.
Varianten In het kader van dit projectMER zijn drie opstellingsvarianten onderzocht en beoordeeld. De technische gegevens van deze varianten zijn hieronder beschreven:
Tabel 1
Technische eigenschappen varianten Variant Aantal windturbines Variant 1 2
Ashoogte (±) 100m
Rotordiameter (±) 100m
Tiphoogte (±) 150m
Variant 2
2
130m
130m
195m
Variant 3
2
160m
160m
240m
Omdat het een concreet voornemen betreft en het projectMER in feite dient als de ruimtelijke onderbouwing van de vergunningaanvraag zijn de windturbinelocaties voor de 3 MER-varianten gelijk. Samenvatting
4 4
Windpark Caprice ProjectMER
De opstelling van de varianten (windturbinelocaties) staat hieronder uitgebeeld. Figuur 1
Ligging beoogde windturbines, windpark Caprice
iv.
Voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief (VKA) is bepaald aan de hand van de uitkomsten van de onderzochte MER-varianten en de voorkeur van de initiatiefnemer. De windturbineposities van het VKA verschillen ietwat (respectievelijk 33 en 13 meter) ten opzichte van de windturbineposities van de drie MER-varianten. Deze wijziging is het noodzakelijk om aan het vigerende provinciale beleid van Gelderland te voldoen. Qua afmetingen komt het VKA het meest overeen met twee van de onderzochte MER-varianten, te weten MER-variant 2 en MER-variant 3. De omgevingsvergunningaanvraag, waar het MER een onderbouwing van is, gaat namelijk uit van een bandbreedte in de afmetingen van de aangevraagde windturbines. Dit is gedaan om in een later stadium de keuze van de precieze te bouwen windturbines te kunnen maken. Het VKA bestaat uit 2 windturbines waarvan de locaties vast liggen, maar welke een bandbreedte kennen in de ashoogte (130-160m) en de rotordiameter (130-170m). Tevens bestaat er een maximale tiphoogte van 240m. Initiatiefnemer verwacht dat binnen deze bandbreedte voldoende windturbinetypes beschikbaar zijn om een goede keuze te kunnen maken voor een windturbine. Zie Figuur 2 voor een schematische weergave van de onder- en bovengrens van de bandbreedte van het VKA.
Samenvatting
5 5
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 2
Bandbreedte voorkeursalternatief, windpark Caprice
v.
Vergelijking varianten en VKA Geluid Absoluut gezien scoren al de varianten en de ondergrens van de bandbreedte van het VKA even goed voor het aspect geluid. De bovengrens van de bandbreedte van het VKA kent een groter aantal geluidgevoelige objecten (31) binnen de niet-wettelijke 42 dB Lden-contour. Er is geen sprake van overschrijding van de wettelijke norm (47 dB Lden). Slagschaduw Voor slagschaduw scoren al de varianten en de VKA bandbreedte zowel voor woningen binnen de wettelijke norm (5u:40m-slagschaduwcontour), als aantal woningen met enige vorm van slagschaduw (0u-slagschaduwcontour) vergelijkbaar. Bij alle varianten en de VKA bandbreedte is een stilstandregeling nodig om aan de norm van de Activiteitenregeling te voldoen. Externe veiligheid Op het gebied van faalkansverhoging gevaarlijke stoffen, ligging objecten t.o.v. risicocontouren, ligging t.o.v. adviesafstanden (infrastructuur) alle varianten en de VKA bandbreedte hetzelfde. Voor wat betreft de ligging t.o.v. adviesafstanden (hoogspanning en leidingen) scoort variant 3 slechter dan de overige varianten. Variant 3 geldt dat er v.w.b. hoogspanningslijnen niet wordt voldaan aan de afstandseis van TenneT. Derhalve dient in overleg te worden getreden met TenneT wanneer een windturbinetype wordt gekozen welk niet kan voldoen aan de adviesafstand. 6
Samenvatting
6
Windpark Caprice ProjectMER
Bodem, water en archeologie Voor deze milieuthema’s zijn de varianten en de VKA bandbreedte niet onderscheidend. Landschap Vanwege de grotere afmetingen dienen de windturbines van variant 2 en 3 en de VKA bandbreedte te worden voorzien van obstakelverlichting. Variant 1 heeft behoeft geen verlichting, maar kent door de grotere draaisnelheid (rpm) van de wieken een negatievere score op het aspect visuele rust dan variant 2 en 3 en de VKA bandbreedte. Ecologie Variant 1 én de VKA bandbreedte scoren beter dan varianten 2 en 3. Dit komt doordat variant 1 en het VKA geen overdraai hebben over het ‘Gelders Natuurnetwerk’ en ‘Rustgebieden voor winterganzen’. Energieopbrengst Varianten 2 en 3 én de VKA bandbreedte scoren aanzienlijk beter in opbrengst dan variant 1. Variant 3/bovengrens VKA brengen ca. 3 keer zoveel energie op als variant 1. Daarbij geldt wel de benodigde stilstand t.g.v. de grotere afmetingen voor variant 2 en 3 en de VKA bandbreedte meer is, maar dit is nog steeds zeer beperkt.
vi.
Leemten in kennis Op dit moment is nog niet bekend welk type windturbine de voorkeur van de initiatiefnemer zal hebben. In het MER is – voor de variantenvergelijking – uitgegaan van realistische typen turbines. Het VKA bestaat daarom ook uit een bandbreedte, met een onder- en bovengrens. Nadat er definitief is gekozen voor een windturbinetype zullen de exacte te verwachten effecten voor de onderdelen geluid, slagschaduw en externe veiligheid opnieuw berekend en geanalyseerd worden. Deze effecten zullen zich in ieder geval bevinden binnen de, in dit MER onderzochte, minimale en maximale effecten bevinden.
7 Samenvatting
7
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 1 Inleiding
8 Inleiding
8
Windpark Caprice ProjectMER
1.1
Aanleiding De gezamenlijke provincies hebben in 2013 afspraken gemaakt met het Rijk over de verdeling per provincie van de Rijksdoelstelling van 6.000 MW windenergie op land in 2020. De afspraak van 6.000 MW windenergie op land is tevens inzet van de gezamenlijke provincies in het kader van het door de SER gefaciliteerde Nationaal Energieakkoord. De provincies hebben hier allen een aandeel in en de provincie Gelderland zal volgens de Monitor Wind op Land waarschijnlijk haar doelstelling voor wind op land (230,5 MW in 2020) niet halen. Inmiddels is op 28 juni 2019 ook het nationale Klimaatakkoord gepubliceerd door het kabinet. Het doel is om ten minste 35 terawattuur (TWh) aan hernieuwbare energie op land te realiseren in 2030. Ook hier zullen decentrale overheden een rol in krijgen, al zal de invulling waarschijnlijk techniekneutraal zijn. Techniekneutraal betekent dat er geen specifieke techniek is voorgeschreven om het doel aan hernieuwbare energie op land te realiseren. In Nederland is windenergie één van de goedkoopste manieren om duurzame energie op te wekken. Bij windenergie door middel van windturbines behoren de kosten per opgewekte kWh tot de laagste van alle duurzame opwekkingsvormen.
Om aan de ambitieuze doelstelling voor hernieuwbare energie op land te voldoen zal windenergie komende jaren één van de meest kosteneffectieve wijzen om hernieuwbare energie te produceren zijn. Windpark Caprice BV – een samenwerking tussen Renewable Energy Factory en Caprice - is voornemens windpark Caprice te realiseren. Het projectgebied ligt in de provincie Gelderland, in de gemeente Lingewaard. De windturbines zijn gesitueerd op industrieterrein Caprice langs de toekomstige verlenging van Rijksweg A15. Caprice wil het eigen energieverbruik verduurzamen door een deel van de energieproductie van de turbines in te zetten voor de benodigde elektriciteit en warmte voor de productie van de stenen. Het energie verbruik van Caprice is geanalyseerd waarin windpark scenario’s zijn doorgerekend. Doordat de turbines ook elektriciteit produceren als de fabriek het niet nodig heeft (bv in vakantie) of juist niet produceert als de fabriek het wel nodig heeft (weinig wind), kan Steenfabriek Huissenswaard ongeveer 97% van haar verbruik afnemen van de toekomstige windturbines. Van de elektriciteit die de windturbine produceert, die niet wordt gebruikt gaat in op het net of wordt omgezet naar waterstof om het gasverbruik te verminderen.
9 Inleiding
9
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 3
Ligging beoogde windturbines, Windpark Caprice
1.2
Aanleiding MER Het windplan zal bestaan uit twee windturbines met een gezamenlijk opgesteld vermogen van ca. 6 tot 10 MW windenergie. Hiermee is geen sprake van een windturbinepark in de zin van bijlage A Besluit MER. Desondanks is in overleg met de gemeente Lingewaard besloten een vrijwillig ProjectMER op te stellen inclusief de reeds gepubliceerde notitie reikwijdte en detailniveau1 (hierna: NRD).
1.3
Doel milieueffectrapportage Het doel van het milieueffectrapport is het vooraf bieden van informatie over de milieueffecten van een voornemen, in dit geval de ontwikkeling van windenergie, zodat deze milieu-informatie een volwaardige rol kan spelen in de besluitvorming. MER en m.e.r. Milieueffectrapportage (afkorting m.e.r.) brengt de milieugevolgen van een besluit in beeld, voordat het besluit genomen wordt. De afkorting m.e.r. wordt gehanteerd bij aanduiding van de procedure. De onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in het milieueffectrapport (MER). 1
Inleiding
10
NRD Windpark Caprice, 14 december 2018.
10
Windpark Caprice ProjectMER
De activiteit ‘de oprichting, wijziging of uitbreiding van een windturbinepark met een gezamenlijk vermogen van 15 MW of meer’ is opgenomen als activiteit 22.2 in lijst D van het Besluit m.e.r. Dat betekent dat in het kader van een vergunningaanvraag beoordeeld moet worden of er belangrijke nadelige gevolgen op het milieu kunnen zijn (de zogenaamde m.e.r.-beoordeling). In het initiatief ‘Windpark Caprice’ is sprake van een opstelling van minder dan 15 MW. Tevens wordt een opstelling van 2 windturbines niet gezien als een ‘windpark’ in het kader van het Besluit m.e.r. Derhalve betreft de m.e.r. geen plicht, maar is vrijwillig gekozen voor toepassing van de m.e.r.-procedure. De uitgebreide Wabo procedure (3.4 Awb en hoofdstuk 3 Wabo) biedt de mogelijkheid om voor het verlenen van ‘ruimtelijke toestemming’ een projectprocedure te volgen door middel van de omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan. Voor een omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan kan geen planMER plicht optreden omdat een dergelijke vergunning niet kan worden aangemerkt als een plan in de zin van het Besluit m.e.r.
1.4
Advies notitie reikwijdte en detailniveau De notitie reikwijdte en detailniveau had als doel belanghebbenden te informeren over de beoogde plannen ten aanzien van het windpark, het milieueffectrapport (MER) dat hiervoor wordt opgesteld en wat er in het MER onderzocht gaat worden. Het bevoegd gezag (de gemeente Lingewaard) gebruikt de NRD en de hierop ingediende zienswijzen van derden voor het opstellen van een advies over de reikwijdte en het detailniveau voor het opstellen van het MER. De NRD heeft vanaf 20 december 2018 tot en met 30 januari 2019 ter inzage gelegen. Tevens zijn betrokken bestuursorganen geraadpleegd over de reikwijdte en het detailniveau van het MER. Daarnaast heeft de commissie voor de m.e.r. een advies uitgebracht over de NRD2. Op basis van de conclusies inzake de zienswijzen en overlegreacties heeft het college van b & w een advies vastgesteld inzake de reikwijdte en detailniveau van het op te stellen MER voor het windpark Caprice.
2 Windpark Caprice, gemeente Lingewaard; Advies over de reikwijdte en het detailniveau van het mili-
11
eueffectrapport. Commissie voor de milieueffectrapportage, 21 februari 2019.
Inleiding
11
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 4
Manier waarop de NRD zich verhoudt tot het MER.
1.5
Leeswijzer In de hoofstukken 1 en 2 staan de aanleiding, achtergrond en procedure van dit MER beschreven. Het relevante beleidskader op nationaal, provinciaal en lokaal niveau is beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 is de locatiekeuze, inclusief voorgeschiedenis, voor de locatie Caprice beschreven. In hoofdstuk 5 is de referentiesituatie inclusief de autonome ontwikkelingen in het gebied beschreven. Hoofdstuk 6 bevat de uitwerking van te onderzoeken varianten die in hoofdstuk 7 worden onderzocht op hun milieueffecten. Voor een aantal thema’s zijn losse deelonderzoeken opgesteld die als bijlage zijn bijgevoegd. In hoofdstuk 8 staat het voorkeursalternatief met milieuonderzoeken beschreven. In hoofdstuk 9 is een vergelijking van de varianten en het voorkeursalternatief opgenomen door middel van een beoordelingstabel van de milieueffecten. Eventuele leemten in kennis worden in hoofdstuk 10 aangeduid. Een begrippenlijst is te vinden in hoofdstuk 11. Tot slot zijn de bijlagen opgenomen.
12 Inleiding
12
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 2 Procedure
13 Procedure
13
Windpark Caprice ProjectMER
2.1
Rol van de m.e.r. De m.e.r.-procedure (m.e.r.) heeft tot doel het milieubelang een volwaardige plaats te geven in de besluitvorming over plannen en besluiten met mogelijk belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu. Op deze wijze wordt zorg gedragen voor een goede inpassing in de omgeving van de te realiseren activiteit. In het kader van de m.e.r.-procedure wordt een milieueffectrapport (MER) opgesteld. In het MER worden de milieueffecten van de voorgenomen activiteit op het milieu getoetst en beschreven, zodat eventuele nadelige gevolgen en/of knelpunten worden herkend en oplossingen worden gevonden.
Waarom een project-MER3
2.2
Europese en nationale wetgeving schrijven voor activiteiten met potentieel aanzienlijke milieueffecten de milieueffectrapportprocedure (m.e.r.-procedure) moet worden doorlopen. Het doel van milieueffectrapportage is om het milieubelang een volwaardige plaats te geven in de besluitvorming over dergelijke activiteiten. De activiteiten waarvoor dit van toepassing is, zijn gegeven in het Besluit m.e.r. De m.e.r.-procedure resulteert in een milieueffectrapportage (MER). Er wordt onderscheid gemaakt tussen de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen (plan-m.e.r.) en projecten (project-m.e.r.). In het Besluit m.e.r. wordt onderscheid gemaakt in activiteiten waarvoor de m.e.r.plicht geldt (bijlage 1, lijst C, hieronder vallen windparken van meer dan 20 windturbines) en activiteiten waarvoor de m.e.r.-beoordelingsplicht geldt (bijlage 1, lijst D, hieronder vallen overige windparken). Of een MER voor activiteiten uit de lijst D wel of niet moet worden uitgevoerd, volgt uit een zogenaamde “m.e.r.-beoordelingsprocedure”. Voor windparken bestaande uit minder dan 3 windturbines of minder dan 15MW geplaatst vermogen, geldt geen m.e.r.-beoordelingsplicht of m.e.r.-plicht. De besluiten die van toepassing zijn op activiteiten waarop een m.e.r.-(beoordelings)plicht rust, zijn per activiteit weergegeven in kolom 4.
Daarnaast geldt voor de activiteiten in zowel de C-lijst als de D-lijst dat een planm.e.r.-plicht optreedt in het geval sprake is van “plan” zoals genoemd in kolom 3 van de lijst en voor zover dit plan kaderstellend is voor m.e.r.-(beoordelings)plichtige activiteiten. In het Besluit milieueffectrapportage zijn windparken, kleiner dan 20 windturbines, opgenomen in onderdeel D van de bijlage van het besluit. Het betreft categorie D22.2, de oprichting, wijziging of uitbreiding van een windturbinepark met een gezamenlijk vermogen van 15 MW of meer, of bestaande uit 10 windturbines of meer.
3
Procedure
De afkorting m.e.r. wordt gehanteerd bij aanduiding van de procedure. De onderzoeksresultaten worden gepubliceerd in het milieueffectrapport (MER). Wanneer wordt gesproken over MER, wordt het rapport bedoeld.
14 14
Windpark Caprice ProjectMER
Dit betekent dat voor een plan (b.v. een bestemmingsplan) dat een kader vormt voor een m.e.r.-(beoordelings)plichtig besluit (zoals de omgevingsvergunning) in beginsel een planMER moet worden opgesteld. Daarnaast geldt dat een planm.e.r.plicht kan ontstaan in het geval een passende beoordeling moet worden gemaakt op grond van de Wet natuurbescherming. Omdat in de huidige situatie geen bestemmingsplan wordt opgesteld vervalt de planMER-plicht. Indien sprake kan zijn van een windpark van 15 MW of meer dient het bevoegd gezag, onder meer in het kader van de omgevingsvergunning, een m.e.r.-beoordelingsbesluit te nemen waarin wordt onderbouwd of een projectMER nodig is of niet. De initiatiefnemer heeft er echter voor gekozen om vrijwillig een projectMER op te stellen. Het MER wordt gebruikt voor de aanvraag van een omgevingsvergunning.
2.3
Initiatiefnemers Windpark Caprice BV, een samenwerking tussen Renewable Energy BV en Caprice BV, is de initiatiefnemer voor de omgevingsvergunningaanvraag waar het projectMER een onderbouwing en bijlage van is.
2.4
Bevoegd gezag Op basis van art. 9f Elektriciteitswet beschikt de provincie over de bevoegdheid voor het verlenen van een omgevingsvergunning voor de realisatie van een windpark van meer dan 5 MW en niet meer dan 100 MW. In het geval toepassing wordt gegeven aan deze bevoegdheid zijn Gedeputeerde Staten tevens bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning voor de realisatie van een windpark van meer dan 5 MW en niet meer dan 100 MW. De gemeente Lingewaard en de provincie Gelderland zijn echter voornemens een overeenkomst te tekenen waarmee de gemeente de taak op zich neemt om de ontwikkeling van onder meer dit windpark planologisch mogelijk te maken. Het college van burgemeester en wethouders is dan bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning. De gemeenteraad moet hiervoor een verklaring van geen bedenkingen afgeven. Aangezien sprake is van een activiteit die is aangewezen in artikel 3.10 lid 1 sub a van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), moet de uitgebreide voorbereidingsprocedure uit de Wabo worden gevolgd. Dat houdt in dat eerst een ontwerp van de omgevingsvergunning en bijbehorende documenten ter inzage wordt gelegd op basis waarvan eenieder zijn zienswijze naar voren kan brengen. Na de periode van terinzagelegging van de ontwerpen beslist de gemeente definitief op de aanvraag waarbij een totale termijn van 6 maanden na ontvangst van de aanvraag wordt aangehouden.
15 Procedure
15
Windpark Caprice ProjectMER
2.5
Betrokken partijen
2.5.1
Adviseurs en bestuursorganen Alle adviseurs en bestuursorganen die op grond van de Wro en het Besluit m.e.r. een rol hebben worden betrokken. Dit zijn o.a. de provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat. De commissie voor de m.e.r. heeft een advies uitgebracht over de Notitie Reikwijdte en Detailniveau en zal dat ook doen voor het MER.
2.5.2
Overige belanghebbenden Omwonenden, natuur- en milieuorganisaties en andere maatschappelijke organisaties worden bij de planvorming betrokken. In de tervisielegging van dit MER en de ontwerpvergunningen krijgt een ieder de mogelijkheid zienswijzen kenbaar te maken. Daarnaast worden er in de procedure een aantal informatieavonden georganiseerd.
16 Procedure
16
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 3 Beleidskader
17 Beleidskader
17
Windpark Caprice ProjectMER
3.1
Inleiding In dit hoofdstuk worden de hoofdlijnen van relevant beleid voor de voorgenomen activiteit beschreven.
3.2
Rijksbeleid De Raad en Europees parlement hebben richtlijn 2009/28/EG vastgesteld op grond waarvan Nederland wordt verplicht om in 2020 14% van het totale bruto eindverbruik aan energie op te wekken met behulp van hernieuwbare bronnen. Deze richtlijn vormt de basis voor het rijksbeleid ten aanzien van de opwekking van duurzame energie. Om tot een duurzame energiehuishouding te komen heeft het toenmalige Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (min. EL&I) in het energierapport (2011)4 vastgelegd te willen investeren in duurzame energie. Dit heeft onder andere geresulteerd in de doelstelling om in 2020 minstens 6.000 Megawatt (MW) aan windenergie op land te hebben staan. In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)5 geeft het rijk aan dat de overgang naar duurzame energie om meer ruimte vraagt. Om te waarborgen dat er in Nederland voldoende ruimte wordt gereserveerd voor windenergie, zijn in samenwerking met de provincies kansrijke gebieden aangewezen. Dat is gebeurd op landschappelijke en natuurlijke kenmerken enerzijds en het windaanbod anderzijds. In het SER Energieakkoord6 zijn de doelen nog eens bevestigd en vastgelegd. In de Structuurvisie Wind op Land7 is - na overleg met de provincies - ook een doelstelling opgenomen voor de hoeveelheid gerealiseerd vermogen per provincie in 2020.
De provincie Gelderland heeft een opgave van 230,5 MW opgesteld vermogen in 2020. Inmiddels is op 28 juni 2019 ook het nationale Klimaatakkoord gepubliceerd door het kabinet. Het doel is om ten minste 35 terawattuur (TWh) aan hernieuwbare energie op land te realiseren. Ook hier zullen decentrale overheden een rol in krijgen, al zal het waarschijnlijk techniekneutraal zijn en wordt er geen specifiek doel voor de bron wind gesteld. In Nederland is windenergie één van de goedkoopste manieren om duurzame energie op te wekken. Bij windenergie door middel van windturbines behoren de kosten per opgewekte kWh tot de laagste van alle duurzame opwekkingsvormen. Om aan de ambitieuze doelstelling voor hernieuwbare energie op land te voldoen zal windenergie de komende jaren één van de meest kosteneffectieve wijzen om hernieuwbare energie te produceren zijn.
4 Ministerie van EL&I, Energierapport 2011 (2011) 5 Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte, 13 maart 2012 6 Sociaal Economische Raad, Energieakkoord voor Duurzame Groei, september 2013
18
7 Structuurvisie Windenergie op land, 31-03-2014
Beleidskader
18
Windpark Caprice ProjectMER
3.3
Provinciaal beleid De provinciale doelstellingen ten aanzien van het ruimtelijk beleid zijn vastgelegd in de provinciale Omgevingsvisie en de provinciale Omgevingsverordening. De Omgevingsvisie Gaaf Gelderland en de geconsolideerde Omgevingsverordening gaan om duurzame economische structuur en het borgen van de kwaliteit van de leefomgeving in Gelderland. Dit vormt de basis voor de meeste plannen die de provincie de komende jaren wil maken. Een aspect dat volgens de provincie zowel de economische doelstelling als de kwaliteit van de leefomgeving aangaat is de productie van hernieuwbare energie. Gelderland heeft de ambitie in 2020 een aandeel van 14% hernieuwbare energie te hebben en door te groeien naar energieneutraliteit in 2050. Provincie Gelderland realiseert zich dat elk duurzaam potentieel met voldoende maatschappelijk draagvlak dient te worden benut. Derhalve is in 2018 de ‘Windvisie Gelderland’ opgenomen in de provinciale omgevingsvisie ‘Gaaf Gelderland’ met bijbehorende kaart (Figuur 5). Hierin heeft de provincie de locatie Caprice aangemerkt als ‘windenergie aandachtsgebied’. Dergelijke gebieden zijn volgens de provincie locaties waar windenergie niet is uitgesloten, maar ‘specifieke objecten aandacht vragen bij de ontwikkeling van een windturbinepark.
In deze gebieden is het gesprek met de juiste partijen nodig om de (on)mogelijkheden in een zo vroeg mogelijk stadium duidelijk te krijgen’.
Figuur 5
Bron: Geconsolideerde Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (december 2018)
3.4
Gemeentelijk beleid In de beleidsnota duurzaamheid 2016-2020 schrijft gemeente Lingewaard het volgende over windenergie:
19 Beleidskader
19
Windpark Caprice ProjectMER
‘Nederland is een dichtbevolkt en energie-intensief land. Ruimte om windenergie op te wekken is hier niet zo aanwezig als in andere landen. Toch zullen ook bij ons in de regio windturbines worden geplaatst om aan de Gelderse en Nationale doelstellingen te kunnen voldoen. Hiervoor heeft de provincie Gelderland een windvisie opgesteld. Uitgangspunt is dat de provincie gemeenten niet zal dwingen om windturbines te plaatsen, maar rekent op het draagvlak van de gemeenteraad. Voor onze regio geldt dat de wind pas op grotere hoogtes voldoende waait. Dat betekent dat wij in Lingewaard praten over windturbines met een masthoogte van ca. 120-150 meter. Hierdoor valt eigenlijk niet meer te spreken van landschappelijk inpassing van de windmolens, ze vormen een nieuwe dominante laag in het landschap.’ ‘Vanuit beleving en leesbaarheid van het landschap zou gestreefd moeten worden naar een ordelijk beeld. Een lijnopstelling ligt in dat geval in het Lingewaardse landschap het meest voor de hand. Om visueel een lijnopstelling te creëren zullen er minimaal drie molens gerealiseerd moeten worden op een passende locatie. Wat betreft de landschappelijke inpassing geeft de provincie de voorkeur voor windturbines langs grootschalige infrastructuur en rond bedrijventerreinen.’
Bovendien wordt in de beleidsnota de onderzoekslocatie: ‘in het open kom gebied langs de Betuwe route en de nog aan te leggen A15’, genoemd als één van drie technisch mogelijke locaties. De gemeenteraad heeft in de raadsvergadering van 14 december 2017 een motie aangenomen waarin het college wordt opgeroepen tot het aannemen van een positieve grondhouding bij grootschalige duurzame energieprojecten zoals windenergie in Lingewaard. De gemeenteraad roept het college op om door te gaan met het gebiedsproces voor windenergie op Bergerden, maar ook de andere potentiële locaties in de gemeente “vanuit een positieve grondhouding te bezien”. Genoemde mogelijke locaties zijn in ieder geval de toekomstige A15, bij de steenfabriek Huissenswaard en bij windpark Nijmegen Betuwe in Ressen. Hiermee kan afgeweken worden van het uitgangspunt dat een lijnopstelling voor de hand ligt zoals genoemd in de beleidsnota duurzaamheid. Een opstelling van twee turbines is dan ook niet uitgesloten op deze locatie. De gemeenteraad vraagt naast een MER om de omgeving te betrekken om zo aan te tonen dat er voldoende draagvlak is vanuit de omgeving en lusten en lasten eerlijk zijn verdeeld. In het coalitieprogramma 2018-2022 wordt bovendien het volgende gesteld: ‘We zijn ons ervan bewust dat windmolens nodig zijn om de doelstelling van het Gelders Energie Akkoord te halen.
We kijken heel goed naar de inpasbaarheid in het landschap en de gevolgen voor de direct omwonenden’. Op 29 Mei 2019 heeft de gemeente tevens het nieuwste concept van het Beleidskader Windenergie gepresenteerd. Hierin beschrijft de gemeente: ‘Vanuit leesbaarheid van het landschap moet bij plaatsing van nieuwe windturbines in Lingewaard, gestreefd worden naar een rustig en ordelijk beeld, waarbij de windturbines onderdeel uitmaken van de totale beleving van het landschap in plaats van de landschapsbeleving te domineren’.
20 Beleidskader
20
Windpark Caprice ProjectMER
Verder wijst de gemeente de Gendtse en Bemmelse Polder als gebieden welke vrij dienen te blijven van windturbines en worden solitaire windturbines negatief beoordeeld. De gemeente staat verder in beginsel open voor windparken en noemt windenergie één van de meest uitontwikkelde, krachtigste en goedkoopste vormen van duurzame energie en beaamt dat windenergie de potentie heeft om een belangrijk deel van de energie-opwek voor haar rekening te nemen. Wel dient een goede ruimtelijke ordening plaats te vinden en schrijft het gemeentelijk beleidskader windenergie een milieueffectrapportage voor, zelfs indien het betreffende initiatief niet m.e.r.-plichtig is.
3.5
Conclusie Windpark Caprice voldoet in de basis aan de locatie-eisen zoals die gelden op grond van het provinciaal en gemeentelijk beleid. Op de specifieke voorwaarden, voortvloeiend uit het beleid, wordt in dit MER nader ingegaan.
21 Beleidskader
21
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 4 Locatiekeuze
22 Locatiekeuze
22
Windpark Caprice ProjectMER
4.1
Afweging op basis van provinciaal beleid De provincie Gelderland heeft middels de omgevingsvisie aangegeven waar windenergie op voorhand mogelijk is en waar windenergie is uitgesloten. Tevens is er ruimte aangemerkt als ‘windenergie aandachtsgebied’. Het voorgenomen plan ligt buiten de zones waar windenergie is uitgesloten, waarmee voldaan wordt aan het eerste provinciale criterium. Verder heeft de provincie als algemeen uitgangspunt dat het combineren van windturbines met andere, intensieve functies in een gebied de voorkeur heeft. Dit kan ‘de beleving van een gebied onderstrepen en concentreert milieueffecten’ (Beleidslijn Windenergie Provincie Gelderland). Onder de voorkeuren voor combinaties noemt de provincie onder meer: • •
Combinatie met infrastructuur Combinatie met regionale bedrijventerreinen
De plaatsing van windturbines op het bedrijventerrein Caprice zorgt voor een samenhang van opwek en consumptie, waarbij het bedrijventerrein op directe wijze wordt verduurzaamd. Daarnaast zullen de twee windturbines gelegen zijn langs de toekomstige loop van de Rijksweg A15, waarbij de twee windturbines als duurzame poort naar de Lingewaard kunnen worden ervaren. De omgevingsvisie beschouwend, ligt het voornemen binnen een ‘windenergie aandachtsgebied’. Op de ‘aandachtsgebieden’ rust op voorhand geen belemmering vanuit wettelijk en provinciaal belang. Wel dient er locatiespecifiek onderzocht te worden of met het windinitiatief aan de normen kan worden voldaan aan milieueisen voor gevoelige objecten (o.a. woningen) en veiligheidseisen t.o.v. buis- en hoogspanningsleidingen, spoorwegen en rijkswegen.
4.2
Afweging op basis van gemeentelijk beleid en overige effecten De gemeente Lingewaard beschrijft in haar Beleidsnota duurzaamheid 2016-2020 de wijze waarop voldaan kan worden aan de duurzame ambities. Het aandeel duurzame energie dient met 398 Terajoule toe te nemen. Lingewaard geeft net als de provincie een voorkeur voor windturbines langs grootschalige infrastructuur en rond bedrijventerreinen. In de beleidsnota beschrijft de gemeente dat deze benadering voor Lingewaard drie technisch mogelijke locaties oplevert: rond of in Bergerden, in het open kom gebied langs de Betuwe route en de nog aan te leggen A15, en nabij knooppunt Ressen in het verlengde van het windmolenpark Nijmegen Betuwe (hier moet nader onderzoek uitwijzen of er ruimte is voor één turbine). Plaatsing van windturbines in het open kom gebied langs de toekomstige A15 werd in eerste instantie ter discussie gesteld. In 2017 is een motie aangenomen waarin de locatie definitief op de kaart gekomen is. Met de locatie Caprice wordt rekening gehouden met behoud van de landschapsbeleving. Zo worden de windturbines niet
Locatiekeuze
23 23
Windpark Caprice ProjectMER
midden in de polder geplaatst, maar op het bedrijventerrein van de Huissense Steenfabriek in lijn met de Nederrijn en haaks op de A15. Zodoende ontstaat een ordelijke uitstraling zoals beschreven in het beleidskader windenergie Lingewaard 2019. Windpark Caprice is vanuit dit beleid zeer wenselijk. Een windpark op deze locatie zal een landmark zijn als begrenzing van de gemeente, een poort vormen voor de nog aan te leggen A15 en gesitueerd zijn op een bedrijventerrein, waarmee opwek en verbruik bij elkaar gebracht worden. Figuur 6
Locatie windpark Caprice Lingewaard, parallel aan de Nederrijn en haaks op de toekomstige A15
4.3
Conclusie De locatie komt tegemoet aan de provinciale en gemeentelijke afwegingen voor windenergie door plaatsing langs de snelweg en op bedrijventerrein Caprice.
24 Locatiekeuze
24
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 5 Referentiesituatie
25 Referentiesituatie
25
Windpark Caprice ProjectMER
5.1
Inleiding In het MER wordt de referentiesituatie beschreven om inzichtelijk te maken wat de milieueffecten zijn als de voorgenomen activiteit niet wordt uitgevoerd. Deze beschrijving is relevant voor de beoordeling van de effecten van de varianten. De referentiesituatie wordt gevormd door de huidige situatie inclusief de autonome ontwikkelingen (vastgesteld en in voorbereiding zijnde).
5.2
Beschrijving projectgebied en omgeving Het projectgebied ligt in de provincie Gelderland, in de gemeente Lingewaard, tegenover de grens met gemeenten Duiven en Zevenaar. Het projectgebied ligt langs de westkant van de Nederrijn en wordt doorklieft door de nieuw aan te leggen verlenging van de rijksweg A15. Ten zuiden liggen de woonkernen Boerenhoek, Honderdmorgen, De Pas en Doornenburg. Ten westen Angeren en Bergerden. Aan de overkant van de Nederrijn ligt de woonkern Loo, met op grotere afstand Westervoort, Duiven en Zevenaar. Ten zuiden van het windpark ligt camping De Waay, gelegen achter de Rijndijk op ca. 700m afstand van de dichtstbijzijnde windturbine.
Figuur 7
Ligging van het beoogde windpark (WTB locaties) t.o.v. omliggende woonkernen
26 Referentiesituatie
26
Windpark Caprice ProjectMER
5.3
Bestemmingsplan Het vigerende bestemmingsplan is het bestemmingsplan ‘Steenfabriek Huissenswaard’ van gemeente Lingewaard. Omdat windturbines niet zijn toegestaan in dit bestemmingsplan wordt er een vergunning voor afwijken van het bestemmingsplan aangevraagd, specifiek voor het windpark. Hierin blijven de bestaande bestemmingen en aanduidingen in stand. Ter plaatse van het projectgebied geldt het bestemmingsplan ‘Steenfabriek Huissenswaard’ dat in november 2016 is vastgesteld. Voor het projectgebied gelden de volgende planregels: ➢ Bestemming ‘Bedrijf’ ➢ Dubbelbestemming ‘Waterstaat – Waterstaatkundige functie’ ➢ Dubbelbestemming ‘Waterstaat – Waterkering’ ➢ Dubbelbestemming ‘Leiding – Gas’ ➢ Bouwaanduiding ‘specifieke bouwaanduiding’ (2x) ➢ Gebiedsaanduiding ‘Vrijwaringszone - Weg’ (A15)
5.4
Autonome ontwikkelingen De milieueffecten van de beoogde ontwikkelingen (plan) worden vergeleken met de referentiesituatie (huidige situatie en autonome ontwikkelingen); dit betreft de situatie die zou ontstaan als de ontwikkeling geen doorgang zou vinden.
5.4.1
Verlenging A15 De voornaamste ontwikkeling betreft de verlenging van de Rijksweg A15. De snelweg wordt doorgetrokken vanaf Bemmel en krijgt aansluiting op de A12 tussen Duiven en Zevenaar.
Figuur 8
Visualisatie toekomstige verlenging A15 (bron: RWS)
27 Referentiesituatie
27
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 6 Varianten
28 Varianten
28
Windpark Caprice ProjectMER
6.1
Inleiding In het MER moeten reële varianten onderzocht worden. Aangezien het een projectMER betreft, behorend bij een concrete vergunningaanvraag kan volstaan worden met alternatieve inrichtingen van het voornemen: twee windturbines op het terrein van Caprice. De varianten bestaan uit windturbines met verschillende technische specificaties (ashoogte/rotordiameter). In het MER worden reële en realiseerbare varianten onderzocht.
6.2
Ruimtelijke belemmeringen in en om het projectgebied Onderstaande figuur toont diverse ruimtelijke belemmeringen die invloed hebben op realiseerbare varianten binnen het zoekgebied.
Figuur 9
Ruimtelijke belemmeringen rondom de windturbinelocaties, exclusief Natuur.
29 Varianten
29
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 10
Natuur rondom de windturbinelocaties.
Figuur 11
Provinciaal beleid ‘windenergie niet kansrijk’ rondom projectlocatie.
30 Varianten
30
Windpark Caprice ProjectMER
6.3
Varianten Om een beeld te krijgen van de invloeden op het milieu is het belangrijk dat de varianten onderscheidend zijn. De varianten verschillen in ashoogte, rotordiameter, tiphoogte, ondertiphoogte en vermogen. Belangrijk hierbij is dat alle te onderzoeken varianten realiseerbaar zijn. Omdat het een concreet voornemen betreft en het ProjectMER in feite dient als de ruimtelijke onderbouwing van de vergunningaanvraag is het niet relevant om andere mogelijke opstellingen in de omgeving in het onderzoek te betrekken: dergelijke varianten zijn niet realiseerbaar, omdat geen overeenkomsten bestaan met grondeigenaren in de omgeving, anders dan ter plaatse van de locaties van de 3 MER-varianten.
Tabel 2 Kop 1
Eigenschappen varianten, windpark Caprice Eigenschappen Aantal windturbines Ashoogte (m) Rotordiameter (m) Tiphoogte (m) Ondertiphoogte (m) Tussenafstand (m) Afstand (aantal D) Vermogen (MW) Parkvermogen (MW)
Figuur 12
Eigenschappen windturbines varianten, windpark Caprice
Variant 1 2 100 100 150 50 625 6,3 Ca. 3 MW Ca. 6 MW
Variant 2 2 130 130 195 65 625 4,8 Ca. 4 MW Ca. 8 MW
Variant 3 2 160 160 240 80 625 3,9 Ca. 5 MW Ca. 10 MW
Deze 3 varianten worden in het volgende hoofdstuk onderzocht op diverse sectorale aspecten, zoals geluid, slagschaduw, ecologie, landschap etc.
31 Varianten
31
Windpark Caprice ProjectMER
6.4
Referentiesituatie De referentiesituatie (waarmee de MER-varianten vergeleken worden) bestaat uit de huidige situatie plus autonome ontwikkelingen. Windparken Op dit moment zijn de meest dichtbijgelegen windparken WP Duiven, op ca. 7km afstand en WP Nijmegen Betuwe op ca. 9km afstand. Er kan derhalve gesteld worden dat in de huidige situatie geen windturbinegeluid of slagschaduw optreedt ter plaatse van de woningen in de omgeving van WP Caprice. Vanuit het gemeentelijk beleid is er ruimte voor toekomstige windenergie aan de zuidwestzijde van Bergerden op ca. 6km afstand en rond knooppunt Ressen op ca. 8km afstand. Hiervan zijn nog geen concrete initiatieven bekend, bovendien is de afstand dusdanig dat er geen sprake kan zijn van cumulatieve effecten. Verlenging A15 De milieueffecten van het aan te leggen rijkswegtracé A15 zijn door Royal Haskoning DHV beschreven in het MER A15. Deze resultaten zijn meegenomen in de referentiesituatie voor Windpark Caprice en maken daarmee deel uit van de milieuonderzoeken van het windpark.
Figuur 13
Verlenging Rijksweg A15 van Knooppunt Ressen tot Knooppunt Oudbroeken (Bron: RWS)
32 Varianten
32
Windpark Caprice ProjectMER
Hoofdstuk 7 Sectorale onderzoeken
33 Sectorale onderzoeken
33
Windpark Caprice ProjectMER
7.1
Inleiding In dit hoofdstuk worden van de varianten de effecten op de relevante milieuaspecten beschreven en beoordeeld. Het totaal aan milieuthema’s en de wijze waarop de effecten worden uitgedrukt in het MER vormt het beoordelingskader. Voor de beoordeling van de effecten wordt gewerkt met een vijf-puntenschaal waarbij de waardering van de effecten kan variëren van positief (++) tot negatief (- -). De vijf beoordelingsklassen zijn voor elk milieueffect zo gekozen dat er onderscheid tussen de varianten is.
Tabel 3
Effectbeoordeling ten opzichte van de referentiesituatie Effect Beoordeling Positief effect ++ Beperkt positief effect + Neutraal effect 0 Beperkt negatief effect Negatief effect --
In onderstaande tabel is het beoordelingskader weergegeven voor de bepaling van de effecten van de varianten. Tabel 4
Beoordelingskader milieueffecten Thema Beoordelingscriterium Geluid Aantal geluidsgevoelige objecten binnen twee geluidscontouren (absoluut en relatief) Slagschaduw Aantal gevoelige objecten binnen twee slagschaduwcontouren (absoluut en relatief) Externe veiligheid Faalkansverhoging gevaarlijke stoffen
Bodem, water en archeologie
Landschap en cultuurhistorie
Ligging objecten t.o.v. risicocontouren Ligging t.o.v. adviesafstanden (infrastructuur) Ligging t.o.v. adviesafstanden (hoogspanning en leidingen) Milieukwaliteit bodem Invloed op grondwater door grondwateronttrekking t.b.v. aanleg fundering Afstand tot kernzone waterkering en/of toename faalkans waterkeringen Effecten op archeologische waarden Aansluiting bij bestaande structuren en patronen Herkenbaarheid opstelling Visuele rust Interferentie met andere windparken Verlichting
Ecologie
Effecten op beschermde gebieden Effecten op beschermde soorten
Energieopbrengst en vermeden emissies
Energieopbrengst Reductie CO2-emissies en luchtverontreinigende stoffen
Methode Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Kwalitatief / kwantitatief Kwantitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwalitatief Kwantitatief en kwalitatief
Kwantitatief
34
Derving slagschaduw
Sectorale onderzoeken
34
Windpark Caprice ProjectMER
7.2
Geluid Windturbines produceren geluid, dat meestal wordt omschreven als suizend of zoevend. Er is veel onderzoek gedaan naar windturbinegeluid en de effecten van blootstelling aan dit geluid. Op basis van deze onderzoeken zijn relaties bepaald tussen de hinderbeleving en de blootstelling aan geluidniveaus. Dit zijn dosis-effectrelaties waarbij met de mate van blootstelling een bepaalde mate van effect gepaard gaat. Deze relaties vormen de basis voor de geluidwetgeving in Nederland. Windturbines vallen onder het Activiteitenbesluit. Volgens dit besluit is de maximaal toegestane waarde ter plaatse van geluidsgevoelige objecten8 47 dB Lden en 41 dB Lnight. De Lden (Engels: Level day-evening-night) is een maat om de geluidsbelasting door omgevingslawaai uit te drukken. Hierbij wordt de geluidsbelasting die optreedt gedurende de nacht en de avond zwaarder meegewogen dan geluid overdag. Met de norm wordt recht gedaan aan het feit dat geluid ’s nachts en ’s avonds als storender ervaren kan worden dan overdag. Het geluid wordt berekend als een gemiddelde, waarbij ’s avonds en ’s nachts respectievelijk 5 en 10 dB bij de berekende geluidsbelasting moet worden opgeteld. De norm staat beschreven in artikel 3.14a van het Activiteitenbesluit milieubeheer.
7.2.1
Beoordelingscriterium en effectbeoordeling Voor de varianten is de geluidemissie naar de omgeving berekend conform het “Reken- en meetvoorschrift windturbines” uit bijlage 4 van de Activiteitenregeling. De geluidcontour van 47 dB Lden is berekend en weergeven op de kaarten met geluidscontouren per variant. Daarnaast is van nabijgelegen woningen berekend wat de jaargemiddelde geluidsimmissie in is (dag-, avond- en nachtperiode, en Lden). Aangezien windturbines in elk geval moeten voldoen aan een maximale geluidsbelasting van 47 dB Lden op woningen, vindt de beoordeling v.w.b. het MER ook plaats op basis van het aantal woningen waar de geluidsbelasting groter is dan 42 dB Lden contour (absoluut criterium Tabel 4). Hiermee worden de verschillen in effecten duidelijk gemaakt voor de varianten. Hieronder wordt de specifieke invulling van deze schaal voor het milieuaspect ‘geluid’ toegelicht. Om een goede afweging te kunnen maken tussen de voor- en nadelen van windenergie wordt het thema geluid ook uitgedrukt in relatie tot de energieopbrengst (relatief criterium in Tabel 4).
Tabel 5
Beoordelingscriterium geluid Thema Beoordelingscriteria Aantal geluidsgevoelige objecten binnen de 47 dB Lden-geluidscontour (absoluut en relatief) Geluid Aantal geluidsgevoelige objecten binnen de 42 dB Lden-geluidscontour (absoluut en relatief)
Methode Kwantitatief
8 Onder geluidsgevoelige objecten worden verstaan: woningen, onderwijsgebouwen, ziekenhuizen,
verpleeghuizen, verzorgingstehuizen, psychiatrische inrichtingen, kinderdagverblijven, woonwagenstandplaatsen en ligplaatsen voor woonschepen. Bron: Wet geluidhinder.
Sectorale onderzoeken
35 35
Windpark Caprice ProjectMER
Tabel 6
7.2.2
Beoordelingstabel geluid Absoluut -Meer dan 50 woningen in 42 dB LDEN 11-50 woningen in 42 dB LDEN 0 0-10 woningen in 42 dB LDEN + n.v.t. ++ n.v.t.
Relatief > 1 woning per GWh/jaar 0,1-1 woning per GWh/jaar <= 0,1 woning per GWh/jaar n.v.t. n.v.t.
Verdieping – werkelijke vs. gemiddelde geluidsbelasting Verdieping - werkelijke geluidsbelasting windturbines
Om het verschil te beschrijven tussen jaargemiddelde en momentane geluidsbelasting is hieronder een inschatting gemaakt van de daadwerkelijke geluidsbelasting, in tegenstelling tot de jaargemiddelde geluidsbelasting van de Lden-norm. De 47 dB Lden waarde, waarbij ‘straf’-decibellen aan de avond en nachtperiode worden opgeteld, geeft geen inzicht in de daadwerkelijke geluidsbelasting. In onderstaande tabel is de geluidsproductie van een windturbine uitgezet tegen de windsnelheid op ashoogte. Dit is dus het daadwerkelijk geproduceerde geluidsniveau, en geen jaargemiddelde waarde zoals de 47 dB Lden-norm. Tabel 7 - Daadwerkelijke geluidsbelasting grote windturbines. Tijd Windsnelheid WindBrongeGeluid op op ashoogte kracht luid 200m af(m/s) (±) dB (A) stand dB (A) 2% Windstil 0-2 Stil Stil 49% 2 tot 7 m/s 2-5 99 43 39% 8 tot 12 m/s 5-6 101-106 46-51 10% > 12 m/s >6 106 51
Geluid op 400m afstand dB (A) Stil 38 41-46 46
Geluid op 600m afstand dB (A) Stil 36 39-43 43
Wanneer de geluidbelasting op de gevel van een woning 47 dB L den is, dan betekent dit in de praktijk een gemiddelde belasting van 41 dB(A) en een maximale belasting van 46 dB(A) (ca. 10% van de tijd).
7.2.3
Beoordeling – absoluut In het kader van dit MER is een akoestisch onderzoek opgesteld, waarin met het akoestisch rekenprogramma Geomilieu de geluidbelasting als gevolg van de verschillende opstellingsvarianten is berekend. Het rekenprogramma Geomilieu houdt rekening met verschillende omgevingsspecifieke kenmerken, zoals de overheersende windrichting en de absorptie/reflectie factor van de bodem. Het programma zoekt hiervoor aansluiting bij het “Reken- en meetvoorschrift windturbines” uit bijlage 4 van de Activiteitenregeling milieubeheer. Het gehele onderzoek is te vinden in Bijlage A, hieronder worden de resultaten gegeven.
36 Sectorale onderzoeken
36
Windpark Caprice ProjectMER
Tabel 8
Aantallen woningen (buiten de inrichting): samenvatting geluidsimmissie MER-varianten. Variant Aantal woningen met Lden ≥ 42 Aantal woningen met Lden > 47 1 2 0 2 2 0 3 4 0
De windturbines liggen dermate ver van woningen van derden dat de maximale geluidsbelasting ter plaatse van woningen 45 dB Lden en 39 dB Lnight bedraagt. De woning op het terrein van Caprice behoort tot de sfeer van de inrichting en betreft zodoende geen woning in de sfeer van de inrichting (zie hoofdstuk Voorkeursalternatief. Onderstaande afbeeldingen tonen de 42 en 47 dB Lden-contouren. Dit wil dus zeggen dat de verwachte jaargemiddelde geluidsbelasting binnen de rode contour gelijk is aan of hoger is dan 47 dB Lden en erbuiten lager. Binnen de gele contour is de jaargemiddelde geluidsbelasting gelijk is aan of hoger dan 42 dB Lden maar niet hoger dan 47 dB Lden. Buiten de gele contour is de jaargemiddelde geluidsbelasting niet hoger dan 42 dB Lden. Figuur 14
Geluidscontouren variant 1
37 Sectorale onderzoeken
37
Windpark Caprice ProjectMER
Figuur 15
Geluidscontouren variant 2
Figuur 16
Geluidscontouren variant 3
38 Sectorale onderzoeken
38
Windpark Caprice ProjectMER
7.2.4
Beoordeling – relatief Om een evenwichtige vergelijking te kunnen maken tussen varianten is ook gekeken naar de hoeveelheid woningen met Lden > 42 dB in relatie tot de hoeveelheid geproduceerde energie per variant. (Zie paragraaf 7.8 voor de berekening van de verwachte netto jaarproductie per variant).
Tabel 9
7.2.5
Opbrengst en relatieve beoordeling geluid Variant Netto jaarproductie GWh/jr 1 12,8 2 26,6 3 40,2
Aantal woningen >42 dBb Lden, relatief woningen/GWh/jr 0,16 0,08 0,10
Laagfrequent geluid Een gedeelte van het geluid dat windturbines produceren heeft een frequentie van 4-100 Hz en wordt daarom geclassificeerd als laagfrequent geluid. Uit zienswijzen op eerdere windprojecten is gebleken dat de vrees bestaat dat laagfrequent geluid mensen ziek maakt en dat de Nederlandse geluidsnorm onvoldoende bescherming biedt, omdat bij de vaststelling van de voor windturbinegeluid geldende norm van 47 dB op basis van Lden met deze informatie geen rekening zou zijn gehouden. Om deze reden heeft de Staatssecretaris van I&M een brief aan de Tweede Kamer gestuurd9 met twee onderzoeken van het Rijksinstituut voor Volksgezond en Milieu (RIVM) en een literatuurstudie naar laagfrequent geluid door Bureau LBP|Sight. Op grond van inzichten uit deze onderzoeken concludeert de Staatssecretaris dat de huidige norm voor geluidhinder van windturbines (47 dB-Lden en 41 dB-Lnight) en het bijbehorende reken- en meetvoorschrift voldoen en geen wijzigingen behoeven. Laagfrequent geluid draagt inderdaad voor een klein deel bij in de hinderervaring van windturbinegeluid. Echter, deze hinder is op een verantwoorde manier voldoende beperkt door de huidige norm. De Staatssecretaris erkent dat gemiddeld 9 procent van de bewoners van woningen die op de normgrens belast zijn met windturbinegeluid zal zijn gehinderd.
Dat is ook in lijn met de toelichting in 2009 van de toenmalige minister van VROM op de ontwerp-norm voor windturbinegeluid. Zoals al eerder is betoogd, is dat een beleidskeuze geweest waarbij de verschillende belangen zijn afgewogen. De 47 dB Lden-norm is gebaseerd op de mate van hinderlijkheid die wordt ervaren. Hierbij is gebruik gemaakt van empirisch onderzoek, waarbij ook rekening is gehouden met laagfrequent geluid (met een frequentie van 125 Hz of minder), wat een onderdeel van het geluidsspectrum van windturbinegeluid is. In dit MER wordt
39
9 Kenmerk brief: IENM/BSK-2014/44564.
Sectorale onderzoeken
39
Windpark Caprice ProjectMER
laagfrequent geluid niet apart beschouwd, omdat het een integraal onderdeel uitmaakt van de beoordeling van de Lden-normering. Het geluid van moderne windturbines heeft een groter aandeel laagfrequent geluid dan oudere, kleinere windturbines. Dit kan zorgen voor een geringe toename van laagfrequent geluid ter plaatse van geluidsgevoelige objecten. De hoeveelheid laagfrequent geluid die windturbines produceren is echter nog steeds gering. De conclusie die in de brief van de Staatssecretaris wordt getrokken: dat de huidige Ldennormering voor windturbinegeluid ook voldoende bescherming biedt tegen laagfrequent geluid, blijft onveranderd. Deze conclusie is recent bevestigd in een publicatie van de Duitse federale milieudienst van november 2016: “In terugblik op de akoestische effecten kan voor het laagfrequente geluid door windturbines met de huidige stand van onderzoek ervan uitgegaan worden dat deze in vergelijk met andere (natuurlijke en menselijke) bronnen zeer gering is, waardoor er geen negatieve effecten op de gezondheid optreden.” 10
7.2.6
Cumulatie met andere bronnen Er vindt geen cumulatie plaats met andere windparken, wel is het cumulatief omgevingsgeluid met andere bronnen onderzocht. Naast het geluid van WP Caprice is in het akoestisch onderzoek gekeken wat de bijdrage is aan het totale geluidsniveau. Daartoe zijn ook andere geluidsbronnen betrokken, te weten scheepvaartlawaai, bestaand verkeerslawaai, verkeerslawaai na de aan te leggen (verlenging van de) snelweg A15, industrielawaai van bedrijventerrein Caprice, direct en indirect lawaai gerelateerd aan de ontgronding van de buitenpolder. Hierbij is gerekend volgens de rekenregels voor cumulatie van verschillende bronnen, zoals onder andere uiteengezet in hoofdstuk 4 van bijlage 4 bij de Activiteitenregeling milieubeheer. De verschillende geluidsbronnen worden daarbij omgerekend naar ‘equivalente geluidsniveaus’ alvorens te worden opgeteld. De bestaande situatie kan zodoende worden vergeleken met de autonome situatie en de situatie waarbij een van de varianten gerealiseerd wordt. Aan de hand van de ‘methode Miedema’ wordt inzicht gegeven in de verwachtte veranderingen van de kwaliteit van de akoestische omgeving.
10
Mögliche gesundheitliche Effekte von Windenergieanlagen, Umwelt Bundesamt, november 2016. Vertaling: Bosch & van Rijn.
Sectorale onderzoeken
40 40
Windpark Caprice ProjectMER
Tabel 10
Definitie kwaliteit van de akoestische omgeving aan de hand van methode Miedema.
Definitie Miedema
Waarde
Lden cumulatief
Goed
< of =
50
Redelijk
< of =
55
Matig
< of =
60
Tamelijk slecht
< of =
65
Slecht
< of =
70
>
70
Zeer slecht
Op basis van de ligging van woningen ten opzichte van het windpark is een selectie gemaakt van nabijgelegen woningen als ‘maatgevende woningen’. Dit is gedaan om de berekening overzichtelijk te houden. Voor de details van de cumulatie kan het akoestisch rapport in Bijlage A worden geraadpleegd. Een samenvatting van de resultaten is weergegeven in Tabel 11. Tabel 11
Resultaten cumulatieberekening inclusief de MER-varianten.
Adressen Boerenhoek 20 Lodderhoeksestraat 18 Lodderhoeksestraat 31 Lodderhoeksestraat 37 Rijdijk 75 Rijndijk 73 Rijnstrangenweg 15 Vossendel 3 Rijnstraat 115 Rijndijk 4 Rijndijk 57 Rijndijk 55 Rijndijk 53
Adressen Boerenhoek 20 Lodderhoeksestraat 18 Lodderhoeksestraat 31 Lodderhoeksestraat 37 Rijdijk 75 Rijndijk 73 Rijnstrangenweg 15 Vossendel 3 Rijnstraat 115 Rijndijk 4 Rijndijk 57 Rijndijk 55 Rijndijk 53
Totaal Bestaand
Totaal Autonoom
dB(A) LCUM
dB(A) LCUM
54 57 62 53 55 55 53 47 50 50 50 49 49
56 58 62 55 56 56 58 59 50 50 50 50 49
Zonder windenergie Huidig Autonoom Redel i jk Ma tig Ma tig Ma tig Tml k Sl echt Tml k Sl echt Redel i jk Redel i jk Redel i jk Ma tig Redel i jk Ma tig Redel i jk Ma tig Goed Ma tig Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed Goed
Totaal incl. windpark variant MER-1 MER-2 MER-3 VKA-O VKA-B LCUM LCUM LCUM LCUM LCUM 57 58 62 55 57 57 58 59 50 50 50 50 49
57 58 62 55 57 57 58 59 50 50 50 50 49
incl. MER-alternatieven wind Alt. 1 Ma tig Ma tig Tml k Sl echt Redel i jk Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Goed Goed Goed Goed Goed
57 58 62 55 58 58 58 59 50 50 50 50 49
56 58 62 55 57 57 58 59 50 50 50 50 49
Alt. 2 Ma tig Ma tig Tml k Sl echt Redel i jk Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Goed Goed Goed Goed Goed
58 59 62 56 60 60 58 59 51 50 50 50 49
Alt. 3 Ma tig Ma tig Tml k Sl echt Redel i jk Ma tig Ma tig Ma tig Ma tig Goed Goed Goed Goed Goed
41 Sectorale onderzoeken
41
Windpark Caprice ProjectMER
7.2.7
Conclusie Omdat alle onderzochte varianten voldoen aan de wettelijke norm t.a.v. woningen van derden zijn geen mitigerende maatregelen nodig. De windturbines resulteren niet in een verandering in woonklimaat t.o.v. de autonome situatie. De varianten scoren op basis van de criteria beschreven in 7.2.1 als volgt: Conclusie geluid11 Variant Variant 1 Variant 2 Variant 3
Tabel 12
7.3
Absoluut 0 0 0
Relatief -0 0
Slagschaduw Slagschaduw van een windturbine is de bewegende schaduw van de draaiende wieken. Als slagschaduw op het raam van een woning of kantoor valt kan dat als hinderlijk worden ervaren. De Activiteitenregeling milieubeheer (RARIM, 2007) meldt in artikel 3.12 dat een windturbine voorzien moet zijn van een automatische stilstandvoorziening indien slagschaduw optreedt ter plaatse van gevoelige objecten voor zover de afstand tussen de windturbine en de gevoelige objecten minder dan 12 maal de rotordiameter (12D) bedraagt en gemiddeld meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag (17 x 20 minuten = 5:40 uur/jaar-contour) slagschaduw kan optreden.
7.3.1
Beoordelingscriterium en effectbeoordeling Om het milieueffect slagschaduw te beoordelen hanteren we als criterium het aantal woningen dat jaarlijks een bepaalde hoeveelheid slagschaduw zou ondervinden. We beschouwen zowel het aantal woningen waar meer dan 0 uur, als het aantal woningen waar meer dan 5:40 uur (wettelijke norm) slagschaduw optreedt. Om een goede afweging te kunnen maken tussen de voor- en nadelen van windenergie wordt het thema slagschaduw ook uitgedrukt in relatie tot de energieopbrengst (relatief criterium in Tabel 13).
Tabel 13
Beoordelingscriterium slagschaduw Thema Beoordelingscriteria Aantal woningen binnen 5:40u contour (absoluut en relatief) Slagschaduw Aantal woningen binnen 0u-contour (absoluut en relatief)
11
Methode Kwantitatief
42
Cumulatie met overige bronnen is geen onderdeel van de effectbeoordeling.
Sectorale onderzoeken
42
Windpark Caprice ProjectMER
De effectbepaling in dit MER wordt gegeven in de genoemde 5-punts schaal van ‘-‘ tot ‘+ +’. In onderstaande tabellen wordt de specifieke invulling van deze schaal voor het milieuaspect ´slagschaduw´ toegelicht. Tabel 14
Tabel 15
7.3.2
Beoordelingstabel slagschaduw absoluut > 0 uur slagschaduw per jaar -Meer dan 1000 woningen 500 - 1000 woningen 0 Minder dan 500 woningen + n.v.t. ++ n.v.t.
> 5:40 uur slagschaduw per jaar Meer dan 50 woningen 1 – 50 woningen Geen woningen n.v.t. n.v.t.
Beoordelingstabel slagschaduw relatief Relatief t.o.v. 0u slagschaduw ->50 woningen per GWh/jaar >0u 25-50 woningen per GWh/jaar > 0u 0 <25 woningen per GWh/jaar >0u + n.v.t. ++ n.v.t.
Relatief t.o.v. 5:40u slagschaduw >2 woningen per GWh/jaar 1-2 woningen per GWh/jaar <1 woningen per GWh/jaar n.v.t. n.v.t.
Beoordeling – absoluut In het kader van dit MER is een slagschaduwonderzoek opgesteld, waarin met het rekenprogramma WindPRO de slagschaduwbelasting als gevolg van de verschillende opstellingsvarianten is berekend. Het gehele onderzoek is te vinden in het slagschaduwrapport in Bijlage B, hieronder worden de resultaten per variant gegeven. Onderstaande afbeeldingen tonen de 5:40 uur-contour en de 0 uur-contour. Dit wil dus zeggen dat de verwachte jaargemiddelde slagschaduwduur binnen de rode contour hoger is dan 5 uur en 40 minuten per jaar en erbuiten lager. De jaargemiddelde slagschaduwduur binnen de gele contour is hoger dan 0 uur per jaar en erbuiten afwezig. Op de afbeeldingen zijn tevens de gevoelige objecten weergeven (rode punten). Dit zijn immers de objecten waarvoor de norm geldt.