12122023 informatieveiligheid -gecombineerd
Tekst van het document
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 20 van 33
4.1
Mail-phishing test
Gedurende het onderzoek traject hebben Onderzoekers van Hoffmann in overleg met gemeente Lingewaard een mail-phishing verstuurd naar alle medewerkers. De e-mail is op 20 maart 2023 om 09:08 uur verstuurd en bevatte de volgende inhoud:
Figuur 1: Mail phishing met als onderwerp: ‘Cadeautje van gemeente Lingewaard!’
Figuur 2: Phishing website gemeente Lingewaard
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 21 van 33
Doordat de link naar de website een uniek ID bevat, kon worden geregistreerd hoeveel unieke gebruikers de website bezochten en/of hun gebruikersnaam en wachtwoord invulden. De wachtwoorden van gebruikers zijn niet geregistreerd tijdens de mail phishing. De eerste gebruikersnaam met bijbehorend wachtwoord is diezelfde dag ontvangen om 18:35 uur. De laatste persoonlijke inloggegevens zijn ontvangen op 22 maart om 09:01 uur. Door zowel zelflerende technische veiligheidsmaatregelen als door verschillende meldingen van medewerkers bij de servicedesk, is de mail snel opgevallen, ondervangen en op een ‘black-list’ gezet. Hierdoor is de e-mail niet bij iedereen binnengekomen. Helaas is het niet duidelijk door hoeveel medewerkers de mail wel is ontvangen. Op 22 maart, aan het einde van de dag, is er een bericht van de servicedesk uitgegaan naar de rest van de organisatie om te informeren over de mail-phishing. Door bovenstaande alertheid en acties is het aantal gebruikers dat op de link heeft geklikt en de gebruikersnaam en wachtwoord hebben ingevuld, relatief beperkt gebleven. Er zijn in totaal 14 unieke bezoekers geregistreerd waarvan 5 gebruikers hun gebruikersnaam en wachtwoord hebben ingevuld. Het wachtwoord is niet opgeslagen, ook zijn de inloggegevens niet getest op geldigheid. De mail-phishing actie is gestopt op 23 maart 2023 omstreeks 15:00.
De resultaten laten zien dat de organisatie in combinatie met de technische maatregelen, relatief goed in staat is om mail-phishing te herkennen en onderscheppen. Om een goed beeld te krijgen hoe het is gesteld met het bewustzijn van medewerkers (technische maatregelen uitgesloten), raden wij de organisatie aan om een dergelijke mail-phishing test nogmaals uit te voeren, echter deze van tevoren te ‘white-listen’ zodat de mail bij iedereen aankomt. Aanbevelingen Blijf medewerkers voortdurend bewust maken van mail-phishing-technieken door praktijktoetsen, bewustwordingsprogramma’s en het delen van actuele voorbeelden; Communiceer duidelijk wat er van medewerkers wordt verwacht aangaande informatieveilig gedrag; Zorg ervoor dat medewerkers weten welke domeinnamen van de gemeente zijn en dat men geen gebruik moet maken van andere domeinen.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 22 van 33
4.2
Mystery guest bezoek
Op dinsdag 28 februari 2023 heeft een Mystery Guest van Hoffmann, hierna te noemen ‘MG’, een fysieke inlooptest verricht bij het gemeentehuis van de gemeente Lingewaard (Kinkelenburglaan 6, 6681 BJ Bemmel). Hieronder een overzicht van de gebeurtenissen.
Tijd
Omschrijving activiteit
12:32
MG parkeert haar auto op het parkeerterrein op het buitenterrein van het gemeentehuis. MG kijkt vanuit de auto waar de ingangen van het gebouw zijn. MG ziet een ingang met een tourniquet waar mensen naar binnen- en buiten gaan. MG ziet dat de tourniquet voor één persoon is en dat men een pas aanbiedt.
12:37
MG stapt uit en ziet een persoon van het kantoor richting een auto lopen. MG spreekt de persoon aan, zegt een afspraak te hebben en vraagt waar de ingang is. De persoon blijkt een medewerker te zijn en geeft aan dat de hoofdingang om de hoek is en dat de ingang met de tourniquet de personeelsingang is. MG bedankt de medewerker en loopt richting de hoofdingang.
Foto 1: Foto vanaf parkeerplaats met zicht op de personeelsingang. 12:41
MG ziet een mogelijke medewerker richting de hoofdingang lopen. MG loopt achter deze persoon aan en loopt langs de beveiliging (aan rechterzijde). MG wordt niet aangesproken en blijft de medewerker volgen. De medewerker slaat rechtsaf en opent de eerste deur zonder pas. MG volgt en belandt in de algemene vergaderruimten. Tegenover deze deur zit een andere deur met een paslezer. De medewerker opent deze deur met een pas en MG volgt wederom. MG bevindt zich op dit moment in de beveiligde zone. MG heeft de indruk dat zij door één of enkele personen wordt gezien, maar wordt niet aangesproken.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 23 van 33
Tijd
Omschrijving activiteit
12:48
MG loopt naar de eerste etage, slaat linksaf en daarna rechts en komt in een algemene ruimte. Aan haar linkerkant ziet ze een afdeling met ‘Service desk’ en ziet zij een aantal kluizen met cijfercodes. MG loopt rechtdoor, hangt haar jas op en besluit plaats te nemen op een van de, naar haar vermoeden, algemene werkplekken. Hier opent MG haar laptop om de indruk te wekken dat zij aan het werk is. MG heeft de indruk dat zij door één of enkele personen wordt gezien, maar wordt niet aangesproken.
Foto 2 & 3: Kluisjes eerste etage en zitplaats algemene werkplek. 12:55
MG besluit om de eerste etage verder te verkennen en loopt wederom langs de service desk en slaat linksaf. Hier staat een printer, waarin geen (vertrouwelijke) documentatie wordt aangetroffen. Tevens staat een vertrouwelijke papierbak welke afgesloten is. MG ziet ook de inkomende post liggen, welke vrij toegankelijk is. MG komt diverse medewerkers tegen. Het valt MG op dat vrijwel alle medewerkers hun pas zichtbaar dragen. MG wordt niet aangesproken op het feit dat zij geen pas draagt.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 24 van 33
Tijd
Omschrijving activiteit
Foto 4 en 5: Printer en postvakken.
Foto 6: Vertrouwelijk papierbak (afgesloten). 12:59
MG verkent de eerste etage. Veel van de werkplekken zijn bezet waardoor MG niet ongezien de documentatie op werkplekken kan inzien. Op de onbemande werkplekken valt het op dat de laptops allemaal vergrendeld zijn. MG ziet wel onbemande werkplekken waar documentatie op tafel ligt. Zij heeft de indruk dat zij door één of enkele personen wordt gezien, maar wordt niet aangesproken.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 25 van 33
Tijd
Omschrijving activiteit
13:10
MG besluit naar de tweede etage te bewegen. Zij neemt de lift naar boven en heeft geen pas nodig. Hier zijn minder medewerkers aanwezig dan op de eerste verdieping. Veel van de werkplekken zijn onbemand.
Foto 7: Onbemande werkplek tweede etage. 13:11
MG loopt door tot het einde van de gang en betreedt een werkruimte waar geen medewerkers aanwezig zijn. Aan haar rechterkant staat een archiefkast welke niet afgesloten is. MG treft in deze kast mappen aan, met daarin verschillende documenten.
Foto 8 & 9: Documenten in open archiefkast.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 26 van 33
Tijd
Omschrijving activiteit
13:14
MG loopt de kamer uit richting de liften en verplaatst zich naar de begane grond. Ze loopt door de kantoorruimte en treft een printer aan, zonder documentatie. MG ziet onbemande werkplekken waar de laptops wederom zijn vergrendeld, maar waar wel documentatie op het bureau ligt. MG verplaatst zich over de gang met als doel om de linkervleugel van het gebouw te verkennen. MG komt diverse medewerkers tegen en krijgt zelf een broodje aangeboden. MG wordt niet aangesproken door de medewerkers met de vraag wie zij is of waarom zij geen pas draagt.
13:18
MG bevindt zich buiten de beveiligde zone en wacht zo onopvallend mogelijk bij een koffiehoek tot zij iemand ziet die de linkerkant van het gebouw betreedt. Een medewerker loopt langs, richting de deur, biedt zijn pas aan en loopt naar binnen. De deur staat lang genoeg open voor MG om mee naar binnen te lopen. MG slaat rechtsaf en betreedt een grote vergaderzaal. Het valt MG op dat de deur, waar zij doorheen kwam, nog steeds niet dicht is. De medewerker, welke zij gevolgd was, had zijn pas aangeboden bij de volgende deur aan de rechterkant. MG verplaatst zich richting deze deur, omdat zij vermoed dat deze ook nog openstaat. MG kan haar voet nog tussen de deur plaatsen en betreedt zo de beveiligde ruimte. MG loopt door de ruimte heen en loopt naar achteren. Zij leest op het naambordje van een vergaderruimte het woord ‘burgemeester’, in de ruimte is een vergadering bezig. MG heeft de indruk dat zij door één of enkele personen wordt gezien, maar wordt niet aangesproken.
13:30
MG besluit terug te lopen om de andere kant van de linkervleugel te verkennen. Zij ziet onderweg nog een aantal werkplekken die onbemand zijn, maar waar wel documenten liggen.
Foto 10 & 11: Onbemande werkplekken met documenten.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 27 van 33
Tijd
Omschrijving activiteit
13:34
De deur naar de andere kant van de linkervleugel is beveiligd, om toegang te krijgen is een pas nodig. Het valt MG op dat de deur niet goed dichtzit. MG duwt tegen de deur en krijgt zo toegang tot de beveiligde zone. MG ziet dat het slot waarschijnlijk onbruikbaar is.
Foto 13 & 14: deur naar beveiligde zone & slot dat waarschijnlijk onbruikbaar is. 13:35
MG loopt op de begane grond, slaat linksaf gaat vervolgens rechtdoor en komt aan bij de entree. MG besluit daarom terug te lopen. MG een ruimte waar men aan het werk is en waar een pasje voor nodig is om binnen te komen. MG besluit door te lopen naar de eerste etage.
13:40
Op de eerste etage komt MG aan bij de eerder beschreven ruimtes. Kort daarop wordt de inlooptest beëindigd.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 28 van 33
5. Techniek Initieel was er afgestemd dat er een technisch onderzoek (pentest) zou plaatsvinden waarbij getoetst zou worden middels een interne en externe pentest, of de informatiesystemen van de gemeente voldoende beveiligd zijn tegen het risico van hacken. Gezien het feit dat er recentelijk door een andere derde partij een pentest is uitgevoerd op het netwerk van de gemeente, is er in overleg met de gemeente en de rekenkamer en mede gezien deze overlap, afgestemd dat het draadloze netwerk van de gemeente getest zou worden, waarbij onder andere gekeken diende te worden of er voldoende segmentatie is tussen deze netwerken. Deze pentest heeft plaatsgevonden middels een test op locatie, waarbij heeft een medewerker van Hoffmann zowel met als zonder voorinformatie de volgende penetratietesten heeft uitgevoerd: Wifi penetratietest van het medewerkers Wifi-netwerk; Wifi penetratietest van het gasten Wifi-netwerk. De onderzoekers zijn er in geslaagd om ongeautoriseerde toegang te verkrijgen tot het interne draadloze ‘Lingewaard-Medewerkers’ netwerk van de gemeente. Het was voor onze onderzoeker mogelijk om met een onderschept account in te loggen op het interne draadloze ‘Lingewaard-Medewerkers’. Dit vormt een mogelijkheid om het domein/netwerk over te nemen.
Gezien de beperkte scope (vanwege de eerder uitgevoerde pentest), is dit risico verder niet door Hoffmann getoetst en heeft onze onderzoeker de mogelijkheden die hij potentieel had met dit onderschepte account, verder niet onderzocht. Echter indien een account met geldige rechten kan worden onderschept, zoals onze onderzoeker heeft kunnen doen, wordt de kans vergroot op een verdere succesvolle aanval op het netwerk van de gemeente. Verder was het onderzochte interne gasten netwerk voldoende gesegmenteerd en voldoende beveiligd tegen hacken. Tijdens het onderzoek is één kritieke kwetsbaarheden geconstateerd die hierop direct telefonisch is besproken met de CISO. De penetratietesten hebben plaatsgevonden op maandag 6 maart 2023.
5.1
Rapportage penetratietesten
De detailbevindingen en specifieke aanbevolen maatregelen van de penetratietest zijn beschreven in het document: “Pentestrapport Lingewaard.docx. Om te voorkomen dat kwaadwillenden de geconstateerde kwetsbaarheden kunnen misbruiken, is dit document als geheim geclassificeerd.
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 29 van 33
Disclaimer De volgende medewerkers van Hoffmann hebben het onderzoek uitgevoerd en deze rapportage opgemaakt: Harald Langmar, Security Consultant Esther Kraan, Consultant Riskmanagement
Ondergetekende is vanuit zijn rol als leidinggevende eindverantwoordelijk voor dit onderzoek.
Johan van Slooten Directeur Cybersecurity & Security Risk management
Ondanks het feit dat onze onderzoekers zeer zorgvuldig onderzoek verrichten, bestaat de mogelijkheid dat zij niet iedere kwetsbaarheid detecteren in de IT-infrastructuur van onze opdrachtgever. Dit komt mede doordat onze medewerkers gebonden zijn aan een budget- en tijdslimiet (een penetratietest is altijd een momentopname). Dit rapport is geschreven voor de opdrachtgever, zodat hij of zij staat wordt gesteld om maatregelen te nemen teneinde de cyberweerbaarheid van zijn/haar organisatie te verhogen. Wij kunnen geen aansprakelijkheid aanvaarden voor acties of maatregelen die door opdrachtgever of diens vertegenwoordigers op basis van het rapport worden ondernomen. Tenslotte verwijzen wij naar de van toepassing zijnde dienstverleningsvoorwaarden. Almere, 27 juli 2023
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 30 van 33
6. Bijlagen 6.1
Verklarende woordenlijst
Onder leiding van Cyberveilig Nederland (https://www.cyberveilignederland.nl/) hebben ruim 60 organisaties, overheidspartijen en private partijen meegewerkt aan de samenstelling van het cybersecurity woordenboek. Er is een verklarende woordenlijst opgesteld met bijna 600 cybersecuritytermen om bijvoorbeeld rapporten, adviezen of offertes beter te begrijpen. Voor het complete woordenboek verwijzen wij graag naar: www.cyberveilignederland.nl/woordenboek
6.2
Overzicht geïnterviewden
Functie
Datum interview
CISO
24 januari 2023
Privacy adviseur
24 januari 2023
Inkoopadviseur
26 januari 2023
Functionaris gegevensbescherming
27 januari 2023
ISO IV
6 maart 2023
Wethouder
13 maart 2023
6.3
Overzicht bestudeerde documenten
Onderstaande tabel bevat de documenten die zijn ontvangen vanuit de gemeente Lingewaard en bestudeerd ten behoeve van het onderzoek naar de organisatie van informatiebeveiliging.
Document
Versie
Datum
Kwartaalrapportage IB en Privacy Q1-2021
-
-
Datalekproces
-
-
Kwartaalrapportage IB en P Q2-2021
-
-
309520 Informatiebeveiligingsbeleid gemeente Lingewaard – Getekend
2.0
14-06-2021
Proces informatiebeveiligingsincidenten
-
-
Kwartaalrapportage IB en P Q3-2021
-
-
Privacybeleid en reglement Lingewaard
-
-
270435 Kaders op gemeentelijke informatie
-
-
Risico Heatmap Cluster IV – Automatisering – DT
-
-
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 31 van 33
Document
Versie
Datum
Voortgangsrapportage invoeringsplan IV 20221104
-
-
8.1.3 Aanvaardbaar gebruik bedrijfsmiddelen 2020-04-08
-
08-04-2020
Regeling tijd- en plaatsonafhankelijk werken 21102014
-
18-09-2014
Richtlijnen dataclassificatie 2022
1.0
10-11-2022
071221 def EHRM systeem
4.0
07-12-2021
164088 notitie Governance Bijlage voor college
-
-
301121 def DPIA Peutermonitor
4.0
01-11-2021
DPIA getekend door FG en PBB
1.4
04-10-2021
Proces Incident Management
1.0
25-11-2022
Proces melden beveiligingsincidenten en datalekken
-
-
Printscreen datalekmelding
-
-
Hoffmann | 22212023 | VERTROUWELIJK
Pagina 32 van 33
VERTROUWEN IS GOED, HOFFMANN IS BETER
www.hoffmann.nl