1171852 Bijlage 01 Aanvraag omgevingsvergunning, incl. bijlagen_compressed_geanonimiseerd
Tekst van het document
Zo kunnen we samen kijken hoe dit initiatief bijdraagt aan de doelen en aan welke randvoorwaarden het initiatief moet voldoen. Uitwerking van het idee ligt vooral bij initiatiefnemers. Over de rolverdeling met betrekking tot communicatie en participatie maken we aan het begin heldere afspraken. We begeleiden initiatiefnemers met plannen voor grootschalige opwek van zonne- en windenergie. Vooraf moeten we een anterieure overeenkomst sluiten met de betrokken partijen. We stellen drie randvoorwaarden voor grootschalige opwekinitiatieven: 1. Opwekprojecten moeten voldoen aan een goede ruimtelijke ordening, waarbij een goede landschappelijke inpassing belangrijk is. 2. Het project moet bijdragen aan een duurzaam en efficiënt energiesysteem. 3. Een eerlijke verdeling van maatschappelijke (en financiële) lusten en lasten. Verder staat in het Beleidskader dat er een energievisie wordt opgesteld voor de zone A15/Betuweroute om de mogelijkheden voor grootschalige zonne- en windenergie in dit gebied te verkennen.
2.5
Conclusie
De ontwikkeling van windenergie in Windpark A15-Lingewaard is wenselijk vanuit het Rijks- en provinciaal beleid. Het initiatief nabij (boven)regionale infrastructuur, het bedrijventerrein en de combinatie met (bestaand) agrarisch grondgebruik, sluit goed aan op de Beleidslijn Windenergie van de provincie Gelderland en de Provinciale Omgevingsverordening. Realisatie van het windpark is ook nodig voor de invulling van de gemeentelijke duurzaamheidsambities. De locatie is in door de gemeente Lingewaard opgevraagd onderzoek ook aangewezen als geschikte locatie voor de ontwikkeling van windturbines. Nu het herijkte gemeentelijke beleid is vastgesteld, meldt Windpark A15-Lingewaard zich vroegtijdig aan voor realisatie van drie windturbines in de zone A15/Betuweroute.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 23
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 24
3 Huidige situatie In deze paragraaf is de huidige situatie en autonome ontwikkeling in het plangebied en omgeving beschreven. Het plangebied en de opstelling van drie windturbines is weergegeven in onderstaande figuur. Figuur 3.1 Plangebied Windpark A15-Lingewaard met opstelling van drie windturbines
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 25
Agrarisch grondgebruik Het plangebied ligt in een agrarisch gebied langs de rivier de Linge. Het agrarisch grondgebruik is grasland en bouwland (mais-, aardappel- en graanakkers). Goedkeuringen van de eigenaren van de benodigde percelen voor de realisatie van de windturbines, wegen, kraanopstelplaatsen en inkoopstation zijn bijgevoegd in Bijlage 3. Figuur 3.2 Bodemtypen in het plangebied en omgeving met opstelling van drie windturbines
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 26
Natuur In het plangebied bevindt zich de rivier Linge. De rivier met oevers is onderdeel van het NNN, dit is verder beschreven in paragraaf 5.5.
Waterhuishouding In het zuidelijk deel van het plangebied loopt de Rivier Linge in oost-west richting. Ten zuiden van de Linge loopt de Haldersche Zeeg. In het plangebied liggen watergangen op de perceelscheiding. Figuur 3.3 Ligging rivier de Linge in het plangebied en omgeving met opstelling van drie windturbines
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 27
Woningen In de omgeving van het plangebied liggen verspreid enkele boerderijen. De bebouwde kommen van Bemmel en Haalderen, Gendt en Angeren liggen op meer dan een kilometer afstand van het plangebied. Er zijn geen beschermde woningen van derden gesitueerd in of direct om het plangebied. Aan de zuidwestzijde bevindt zich de dichtstbijzijnde woning (Lage Zandsestraat 38) op 592 meter van een geplande windturbine. Aan de noordzijde aan de andere kant van de Betuweroute bevindt zich een woning (Kampsestraat 90) op 532 meter van een geplande turbine. Overige woningen aan de noordzijde bevinden zich top een afstand van meer dan 550 meter. In de directe omgeving van het plangebied staat een als woning gebruikt object. Deze woning ligt aan de zuidkant op meer dan 400 meter. Met de bewoner hiervan is een overeenkomst gesloten voor het uitvoeren van molenaarswerkzaamheden ten behoeve van het Windpark (Bijlage 4). Ten westen van het plangebied ligt het buurtschap Baal en ten zuidoosten ligt het buurtschap Flieren. De rand van de woonbebouwing in de kern Bemmel ligt op circa 1300 meter van de windturbines en de rand van de woonbebouwing in Haalderen op 990 meter. Figuur 3.4 Woningen en andere gebouwen in omgeving plangebied
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 28
Infrastructuur Ten noorden van het plangebied loopt de spoorlijn Betuweroute. In het plangebied liggen enkele lokale wegen. Door het plangebied loopt de Kampsestraat. De Kampsestraat kruist de Betuweroute met een ongelijkvloerse kruising onderlangs. Langs de Betuweroute loopt de weg het Veld ter ontsluiting van agrarische percelen. Op de noordelijke oever langs de rivier Linge loopt het Lingefietspad. In de omgeving van het plangebied bevinden zich 2 bruggen over de Linge. Het Baalsepad vanuit het zuidwesten en de Broeksestraat vanuit het zuiden. Figuur 3.5 Wegen en spoorwegen in nabijheid van plangebied met opstelling van drie windturbines
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 29
Ten noorden van de Betuweroute loopt een 380kV hoogspanningsverbinding. Ten zuiden van het plangebied loopt een 150kV hoogspanningsverbinding. In het plangebied, ten zuiden van de Betuweroute loopt een drietal gasleidingen van Gasunie (A-533, A-524 en de A-635). Figuur 3.6 Kabels en leidingen in nabijheid van het plangebied
Bedrijvigheid Het bedrijventerrein Huissen ligt op ongeveer 500 m afstand ten noorden van het plangebied. Dit industrieterrein vormt een dominante lichtbron op korte afstand van het geplande windpark.
Overige functies Ten zuidwesten van het plangebied in de rand van de kern Haalderen bevinden zich een tuinvereniging en tennisclub. Ten zuiden van het plangebied liggen de vis- en recreatieplassen Het Broek.
Bestaande windturbines Ten westen van het plangebied langs de rijksweg A15 bevindt zich het bestaande windpark BetuweNijmegen. Dit windpark bestaat uit 4 windturbines van elk 2.5 MW met een ashoogte 99 meter, rotordiameter 100 en totale tiphoogte 150. De afstand tot het windpark is meer dan @ kilometer. Ten noordoosten van het plangebied ligt het windpark Caprice. Het windpark is (nog) niet gerealiseerd, maar wel vergund en bestaat uit twee windturbines met een ashoogte van maximaal 160 meter, rotordiameter maximaal 170 meter en totale tiphoogte 240 meter. De afstand tot het windpark is meer dan 2,9km.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 30
Autonome ontwikkeling Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de Provincie Gelderland werken samen aan het project ViA15. In het Ontwerp Tracébesluit wordt de Rijksweg A15 te Ressen wordt verbonden met de Rijksweg A12 te Oudbroeken27. Tussen deze locaties wordt een nieuwe rijksweg aangelegd. Het tracé van de nieuwe rijksweg loopt ten noorden van de beoogde windturbines. Ter illustratie zijn de beschikbare plankaarten voor de ligging van het Ontwerp Tracébesluit zijn middels georeferentie over de huidige situatie gelegd (zie onderstaande figuur). Dit heeft als consequentie dat er in de werkelijkheid een paar meter verschil kan zijn tussen deze visualisatie en de daadwerkelijke positie van het tracé. Figuur 3.7 Uitsnede plankaart Ontwerp Tracébesluit Rijksweg ViA15 en de opstelling van drie windturbines.
27
TB 2021 ViA15 – Plankaarten blad 1-15_008-6- groot Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 31
4 Planbeschrijving 4.1
Beschrijving van het plangebied
Het geplande Windpark A15-Lingewaard bestaat uit drie windturbines. De windturbines staat in een oostwest georiënteerde lijnopstelling, parallel aan de Betuweroute langs de Linge. Figuur 4.1 Plangebied Windpark A15-Lingewaard en opstelling van drie windturbines
Keuze locatie plangebied Aan het benoemen van het plangebied als locatie voor de grootschalige opwekking van duurzame energie gaat een geschiedenis vooraf. Het Rijk en het Interprovinciaal Overleg (IPO) namens de provincies hebben begin 2013 afspraken gemaakt over het opstellen van 6.000 MW ‘Wind op land 2020’, en de verdeling van deze windopgave over de provincies. De Provincie Gelderland hierin een aandeel van 230,5 MW28. Per 1 januari 2015 hebben alle provincies de ruimte voor windenergie op land in ruimtelijke plannen vastgelegd. De provincies richten zich daarna op de gebiedsinpassing en vergunningverlening. Voor het plaatsen van een windpark zijn daarnaast regels en voorwaarden gesteld. Door het Rijk zijn bijvoorbeeld richtlijnen afgegeven voor zoekgebieden voor de productie van energie uit zon en wind. Deze gebieden moeten zoveel mogelijk worden gecombineerd met bestaande infrastructuur. Vanuit de provincie Gelderland is verordend dat het onder voorwaarden mogelijk is een windturbinepark met meer drie windturbines op te richten in open gebieden.
28
Een actueel overzicht in de Monitor Wind op Land, zie https://www.rvo.nl/onderwerpen/windenergie-op-land/monitor Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 32
Voor windturbines gelden normen voor geluidshinder, radarverstoringen en slagschaduw, en moet worden voldaan aan overige wet- en regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en natuur(bescherming). Het realiseren van de windturbines dient daarnaast technisch mogelijk te zijn en zijn beschikbare locaties afhankelijk van medewerking door grondeigenaren. De beoogde locatie is geschikt bevonden. omdat op deze locatie kan worden voldaan aan richtlijnen en wet- en regelgeving en sprake is van een goede ruimtelijke ordening, zoals verder wordt uitgewerkt in dit document.
Keuze opstelling windpark De opstelling van de windturbines in het aangewezen plangebied is tot stand gekomen op basis van een analyse van belemmeringen in en om het plangebied, voldoende onderlinge afstand tussen windturbines om daarmee windafvang en inkomstenderving te voorkomen, als ook op basis van beschikbaarheid van gronden. De positionering van de windturbines is bepaald op basis van een windpark van drie windturbines. De lijnopstelling van windturbines komt parallel te staan aan de bestaande infrastructuur als de spoorlijn Betuweroute, hoogspanningsverbindingen en de geplande doortrekking de A15. Ondergronds lopen ook drie gasleidingen in oost-west richting. Een landschappelijke afweging heeft bij de positionering een rol gespeeld binnen de beschikbare ruimte voor de plaatsing van drie windturbines. Er is in en nabij het plangebied sprake van een bundeling van infrastructuur in oost-west richting. Het initiatief met lijnstelling van drie windturbines sluit aan op de hoofdrichting van deze infrastructuur. Het plangebied bevindt zich op agrarische grond. Deze grond kan ook met windturbines grotendeels gebruikt worden voor agrarische doeleinden. Er is hiermee sprake van een functiecombinatie van duurzame energieopwekking en bestaand agrarisch gebruik.
Belemmeringenanalyse De posities van de windturbines zijn op basis van een belemmeringenanalyse voor het plangebied tot stand gekomen. Daarbij gelden naast milieutechnische randvoorwaarden zoals opgenomen in de belemmeringenanalyse een aantal andere randvoorwaarden of restricties: •
een windpark in een open gebied bestaat uit een cluster van minimaal drie windturbines volgens de Provinciale Omgevingsverordening.
•
het plangebied is vastomlijnd, waarbij de noordelijke, zuidelijke en westelijke begrenzing wordt bepaald door ruimtelijke barrières hoofdinfrastructuur en de rivier Linge en de oostelijke begrenzing door de aanwezigheid van ondergrondse buisleidingen.
•
het heersende windklimaat ter plaatse van het plangebied vereist de realisatie van grote windturbines (circa 225 meter tiphoogte om zodoende invulling aan de gemeentelijke kaders te kunnen geven);
•
voor windturbines geldt ook een minimaal aan te houden onderlinge afstand vanuit windafvang en veiligheid waarin de afmeting van de windturbines als ook de heersende windrichting en positionering van windturbines ten opzichte van elkaar de positionering van de windturbines bepalen. Dit zijn geen keiharde maten maar gestreefd is naar een optimum (afhankelijk van situering ten opzichte van overwegende windrichting is daarvoor een vuistregel).
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 33
De milieutechnische randvoorwaarden (vuistregels) die zijn aangehouden voor de belemmeringenanalyse zijn als volgt: •
vuistregel voor inpassing vanuit aspect geluid en slagschaduw: (ruime) zone van 400 meter rond woningen/gevoelige objecten;
•
afstand tot rijks(vaar)wegen: 92,5 meter (halve rotordiameter29) van op basis van de beleidsregels van Rijkswaterstaat30. Voor overige wegen gelden geen aan te houden zones;
•
aan te houden zone voor 380-kV hoogspanningsverbinding en bestaande 150 kV-verbinding: 225 meter (maximale tiphoogte windturbine) tot aan geplande 380 kV-verbinding op basis van Handboek risicozonering windturbines31;
•
aan te houden zone voor gasleiding: in overleg met Gasunie tot stand gekomen. Gasunie heeft daarvoor haar eigen risicoanalysesoftware gebruikt.
•
geen windturbines binnen Natuurnetwerk Gelderland (NNN) en overdraai tot een minimum beperken.
Op basis van de belemmeringenanalyse is gekomen tot een opstelling van drie windturbines binnen het plangebied om voldoende onderlinge afstand te hebben. Er zijn feitelijk geen andere opstellingen van minimaal drie windturbines mogelijk in het plangebied. De posities als ook de bijbehorende voorzieningen zijn vervolgens afgestemd op een praktische inrichting en uitvoerbaarheid van het windpark. De positionering van de windturbines is hiermee definitief vastgelegd zoals dat op basis van de belemmeringenanalyse al is bepaald en wordt hieronder verder toegelicht en onderbouwd.
29
Overdraai van windturbines over rijks(vaar)wegen is wel toegestaan maar vraagt dan een nadere analyse ten aanzien van de effecten. 30 “Beleidsregel voor het plaatsen van windturbines op, in of over rijkswaterstaatswerken”, 15 mei 2002/Nr. HKW/R 2002/3641 31 Handboek risicozonering windturbines (herziene versie 2014) Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 34
4.2
Beschrijving van het plan
De windturbines Het windpark bestaat uit drie windturbines met bijbehorende voorzieningen. De maximale hoogte van de windturbines worden bepaald door een maximale tiphoogte van 225 meter. De maximale rotordiameter is vastgelegd op 185 meter. De ashoogte is afhankelijk van de maximale tiphoogte en de rotordiameter met een maximale hoogte van 150 meter. Onderstaande figuur verduidelijkt de genoemde begrippen en laat de maximale afmetingen zien. De verhoudingen en vorm van de windturbine in de figuur zijn indicatief.
Figuur 4.1 Verbeelding windturbine, de maximale tiphoogte is 225m. Tabel 4.1 Uitgangspunten eigenschappen windturbines Windpark A15-Lingewaard Parameter
Windturbines Windpark A15-Lingewaard
Ashoogte t.o.v. maaiveld [m]
Maximaal 150 m
Rotordiameter [m]
Maximaal 185 m*
Tiphoogte t.o.v. maaiveld [m]
Maximaal 225 m
*de maximale tiphoogte van 225m geldt altijd Tabel 4.2 Coördinaten windturbines WTG_NR
rd-x
rd-y
1
192,374
434,773
2
192,822
434,814
3
193,272
434,856
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 35
Het gezamenlijk vermogen van de windturbines komt naar verwachting op maximaal 24 MW te liggen, afhankelijk van het uiteindelijk te kiezen windturbinetype (het opgesteld vermogen is vanuit ruimtelijk perspectief niet relevant). Figuur 5.1 is ter illustratie van de maximale afmetingen van de windturbines.
Kraanopstelplaats en ontsluiting Het plan omvat naast de te plaatsen windturbines ook de bij de windturbines behorende voorzieningen zoals kraanopstelplaatsen voor bouw en onderhoud (zie Figuur 4.4). De kraan wordt gebruikt tijdens de bouw, maar moet ook voor onderhoud aan de windturbines tijdens de exploitatiefase bij de windturbines kunnen komen. De locatie van de windturbines dient voldoende bereikbaar te zijn voor de bouw en voor onderhoud en daarmee dient ook de aanvoerroute van materialen voldoende breed te zijn. Uitgegaan wordt van 4 meter, uitgezonderd bochten en kruisingen met andere wegen, en maximaal 1 ontsluitingsweg per windturbine, zie ook Bijlage 5. De positionering van de wegen is gekozen parallel aan bestaande landschapsstructuren. Technische uitwerking (waaronder minimale draagkracht) van kraanopstelplaatsen en wegen wordt in een later stadium bepaald tijdens de detailengineering en voorafgaand aan de realisatie ter aan het bevoegd gezag aangeboden.
Figuur 4.2 Illustratie positionering windturbines, ontsluitingsweg en opstelplaatsen
Aansluiting elektriciteitsnetwerk De windturbines worden met een ondergrondse kabel onderling verbonden en verbonden met het aansluitpunt op het elektriciteitsnetwerk. De exacte ligging van de kabels voor de aansluiting op het openbaar net dient nog bepaald te worden. De aanleg van parkbekabeling en aansluitpunten heeft geen relevante ruimtelijke impact (omdat het geen bovengrondse hoogspanningslijnen zijn) waardoor de aanleg van kabels en leidingen ook verder niet specifiek hoeven te worden opgenomen. Ter informatie is de interne parkbekabeling opgenomen als Bijlage 6. Volgens recente opgave van is er nog ruimte om de windturbines aan te kunnen sluiten op het openbaar net bij transformatorstation Oosterhout. In de turbines (of in de directe nabijheid; vergunning vrij) worden faciliteiten geplaatst voor de eerste transformatie. Er wordt vervolgens een inkoopstation gebouwd met een gedeelte voor de netbeheerder en een gedeelte dat dienstdoet als klantstation. Een inkoopstation is een gebouw van geringe afmetingen dat is bedoeld voor het onderbrengen van schakel- en meetapparatuur om de windturbines te verbinden met het landelijke elektriciteitsnet. Hierin vindt tevens de meting plaats van de aan het net geleverde elektriciteit. Het inkoopstation heeft afmetingen van maximaal (lxbxh) 9m x3.65m x. 3,65m, zie Bijlage 7.
Verhardingen Bij een maximale diameter van 24,5 meter bedraagt het benodigde oppervlak inclusief fundering 471 m2 per windturbine. Daarnaast wordt rekening gehouden met permanente kraanopstelplaatsen. Net als bij het fundament is het oppervlak van de kraanopstelplaats afhankelijk van de specificatie van de windturbine. Voor de drie kraanopstelplaatsen voor het windpark wordt uitgegaan van een totaal maximaal oppervlak van 4270 m2Naast ruimte voor permanenten kraanopstelplaatsen is er ook ruimte voor tijdelijke Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 36
kraanopstelplaatsen benodigd. . Tijdelijke voorzieningen hoeven niet in deze procedure meegenomen te worden. Er is daarnaast 3905 m2 aan verharding nodig voor de ontsluitingswegen van die 4 meter breed zijn. In het ontwerp is rekening gehouden met deze benodigde afmetingen. Voor de een overzicht van de maatvoering van de verhardingen zie ook Bijlage 2. Tekstkader 4.1 Toelichting berekening verhard oppervlak
Ten behoeve van de watervergunning moet de oppervlakte van de permanente verhardingen worden berekend. Voor deze verhardingen (funderingen, wegen, kraanopstelplaatsen) moet de initiatiefnemer compenseren voor waterberging. In de berekening voor de watervergunning wordt uitgegaan van een worst case permanent oppervlak van 9588 m 2. Voor deze berekening is de worst case benadeling juist een zo groot mogelijk oppervlak. Ten behoeve van de Nbw-vergunningsaanvraag voor stikstof depositie, wordt de uitgespaarde stikstof depositie tijdens de bouwfase berekend. Hiervoor wordt een Aerius-berekening uitgevoerd. Voor de berekening van uitgespaarde stikstof depositie, wordt uitgegaan van een permanent oppervlak van circa 8600 m2. Voor deze berekening is de worst case benadering juist een zo klein mogelijk oppervlak. Tijdelijke voorzieningen, zoals opslagruimte bij de opstelplaats of grotere boogstralen, hoeven niet meegenomen te worden in de ruimtelijke procedure.
Molenaarswoning Het nabijgelegen object, zal als molenaarswoning gaan dienen gedurende de exploitatie van het Windpark. Ten behoeve daarvan is een overeenkomst gesloten met de eigenaar/bewoner. Op basis van deze overeenkomst kan worden geconcludeerd dat er zodanige technische, functionele en organisatorische bindingen tussen dit object en de inrichting zijn, dat het object tot de inrichting gaat behoren. Onder de Omgevingswet wordt niet langer gekeken naar technische, functionele en organisatorische bindingen, maar is enkel nog de functionele binding met het windpark als milieubelastende activiteit van belang. Daarmee wordt de toets weliswaar anders, maar blijft de uitkomst daarvan hetzelfde. Ook onder nieuw recht blijft sprake van een zodanige binding met het windpark dat het object daartoe kan worden gerekend.
Obstakelverlichting Voor een windturbine hoger dan 150 meter (tiphoogte) geldt dat de turbine op basis van opgave van de Inspectie Leefomgeving en Transport in het Informatieblad over obstakelverlichting (2020) 32 voorzien dient te worden van obstakelverlichting (zie ook Kader 4.2). Dit geldt dus ook voor de windturbines in Windpark A15-Lingewaard. Gangbaar wordt voor de aanvang van de bouw van de windturbines een verlichtingsvoorstel uitgewerkt gericht op het zo veel mogelijk beperken van hinder, overeenkomstig het Informatieblad. Mogelijkheden om hinder te beperken zijn bijvoorbeeld toepassen van vastbrandende verlichting, dimmende verlicht naar gelang de zichtbaarheid en toepassen radardetectie zodat verlichting alleen aan gaat wanneer er een vliegtuig overvliegt. Windpark A15-Lingewaard past - indien toegestaan door de autoriteit - vastbrandende verlichting toe in plaats van knipperende verlichting. Een voorstel voor 32
"Aanduiding van windturbines en windparken op het Nederlandse vasteland - in relatie tot luchtvaartveiligheid", Ministerie van Infrastructuur en Milieu, wijziging informatieblad, IENW/BSK-2020/107085, 24 mei 2020. Geraadpleegd van: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2020-31428.html Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 37
het aanbrengen van markering en obstakellichten op windturbines en windparken dient voorafgaand aan de realisatie van het windpark ter instemming te worden voorgelegd aan de Inspectie Leefomgeving en Transport. De op dat moment best beschikbare technieken kunnen dus ook in het verlichtingsplan betrokken worden. Kader 4.2 Toepassing obstakel- of markeringsverlichting
Er worden markeringslichten op de windturbines geplaatst onder meer indien windturbines, met een hoogte van 100 meter of meer (tiphoogte) ten opzichte van het maaiveld, binnen een afstand van 120 meter van een snelweg of waterweg zijn gelegen of wanneer er sprake is van een windturbine met een tiphoogte van 150 meter. In mei 2020 is een aanpassing van de richtlijn voor de toepassing van obstakelverlichting gepubliceerd waarin onder meer alternatieve verlichtingsmethoden zijn vastgelegd ter beperking van hinder. Zo mag het rode licht in de nacht vast brandend zijn maar kan ook dat een (wisselende) lichtintensiteit kan worden toegepast, afhankelijk van de zichtbaarheid. Nieuw is dat gebruik gemaakt kan worden van obstakelverlichting op basis van naderingsdetectie. Wanneer obstakelverlichting dient te worden toegepast dienen de volgende windturbines in een windpark te worden voorzien van obstakellichten: a. windturbines op de hoekpunten van het windpark; b. windturbines op de randen van het windpark, tenzij de maximale horizontale afstand tussen drie windturbines voorzien van obstakellichten minder dan 900 meter bedraagt; c. windturbines welke in hoogte boven de omringende windturbines uitsteken. Voorstellen voor het aanbrengen van markering en obstakellichten op windturbines en windparken worden ter instemming voorgelegd aan de Inspectie.
Overigens veroorzaken deze markeringslichten gezien de afstanden tot woningen geen lichthinder in de gangbare zin, waarbij woonruimtes in woningen door inschijnen worden opgelicht. In dit verband kan eerder worden gesproken van landschappelijke invloed, door het zichtbaar zijn van de windturbinelocatie in de nachtelijke uren.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 38
5 Resultaten onderzoek 5.1
Uitgangspunten
Voor het bepalen van milieueffecten wordt gebruik gemaakt van een set windturbines met eigenschappen binnen een bepaalde bandbreedte, omdat de definitieve keuze voor een specifieke windturbine met bijbehorende specificaties pas in een later stadium plaats vindt. Voor alle omgevingsaspecten worden berekeningen of beschrijvingen uitgevoerd volgens deze uitgangspunten, zodat sprake is van een realistische worst case inschatting van de potentiële effecten van het Windpark. Tabel 5.1 Uitgangspunten eigenschappen windturbines Windpark A15-Lingewaard Parameter
Windturbines Windpark A15-Lingewaard
Ashoogte t.o.v. maaiveld [m]
minimaal 115m, maximaal 150 m
Rotordiameter [m]
maximaal 185 m
Tiphoogte t.o.v. maaiveld [m]
maximaal 225 m
Referentie windturbine akoestisch onderzoek
V172-7.2MW STE op 139 m ashoogte
Referentie windturbine slagschaduwonderzoek
Fictieve windturbine met rotordiameter van 185 m op 132,5 m ashoogte
Voor het aspect geluid (akoestisch onderzoek) wordt uitgegaan de Vestas V172-7.2MW met serrated edges (STE). Dit is een windturbine met een hoge geluiduitstraling in vergelijking tot andere windturbines binnen de beschouwde bandbreedte. Ook veroorzaakt deze turbine zonder mitigatie precies 47 dB op de meest nabijgelegen woningen. Dit is de grens van de minst strenge van de drie mogelijke normen/grenswaarden die in het akoestisch rapport zijn onderzocht. Met deze turbine wordt aangetoond dat er geen aanleiding is te betwijfelen dat er een selectie van turbinetypes beschikbaar is waarmee kan voldaan kan worden aan de uiteindelijk te kiezen maximaal aanvaardbaar bevonden geluidsbelasting (de gekozen lokale norm). Daarnaast worden op deze manier de maximale ruimtelijke (geluid-)effecten inzichtelijk gemaakt voor de drie beschouwde mogelijke normen.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 39
5.1.1
Normenkeuze
Op 30 juni 2021 heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (de ABRvS) een uitspraak gedaan in de zaak Windpark Delfzijl Zuid Uitbreiding (DZU) over -samengevat - de vraag of voor het Activiteitenbesluit milieubeheer en de Activiteitenregeling milieubeheer een plan-MER-plicht bestaat op grond van de Europese SMB-richtlijn[1]. De Afdeling is in die uitspraak tot het oordeel gekomen dat op grond van het Europese recht inderdaad een dergelijke beoordeling moet worden gemaakt van de gevolgen voor het milieu. Als gevolg van de uitspraak mogen de algemene normen uit het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling niet zonder meer toegepast worden in het geval van windparken (drie of meer windturbines). De ABRvS geeft echter ook aan dat in de tussentijd het bevoegd gezag voor een concreet project eigen normen kan stellen ter vervanging van de normstelling uit het Activiteitenbesluit en de -regeling[2]. Voor de besluitvorming geldt dat de te hanteren normen die nu project-specifiek moeten worden vastgelegd, moeten worden voorzien van een actuele, deugdelijke, op zichzelf staande en op de aan de orde zijnde situatie toegesneden motivering. Voor Windpark A15-Lingewaard worden de geluids- en slagschaduw belasting bepaald op een aantal niveaus. Zoals aangegeven is landelijke regelgeving in voorbereiding voor het vaststellen van uniforme geluids- en slagschaduwnormen.
Recent is hiervoor het ontwerp Besluit windturbinepalingen leefomgeving in ontwerp ter inzage gelegd. Ten behoeve van dat ontwerpbesluit is een plan-MER (Arcadis, 2023) opgesteld waarin de meest recente inzichten ten aanzien van onder meer de gevolgen van geluid, slagschaduw en externe veiligheid zijn onderzocht. Gezien het potentiële belang van het Ontwerpbesluit voor de toekomstige realisatie van nieuwe windparken wordt in deze goede ruimtelijke onderbouwing volledigheidshalve nagegaan of het Windpark kan voldoen aan de in ontwerp voorgestelde normen. De landelijke uniforme regels zijn nu nog niet van kracht en zullen naar verwachting per 1 juli 2025 in werking treden. Voor Windpark A15-Lingewaard zijn deze kaders dan ook geen onderdeel van het formele toetsingskader. In het ontwerpbesluit Windturbinebepaling leefomgevingen is voor het milieuthema geluid een standaardwaarden 45 dB Lden en 39 dB Lnight opgenomen voor toegestane geluidsproductie op gevels van geluidsgevoelige objecten gelden. Daarvan kan worden afgeweken tot een grenswaard van 47 dB L den en 41 dB Lnight. Voor het milieuthema slagschaduw is in de bepalingen een norm voor de netto jaarlijkse slagschaduw duur voorgesteld van maximaal 6 uur per jaar en maximaal 20 minuten per dag voor slagschaduwgevoelige objecten.
In het rapport akoestiek en slagschaduw bij deze toelichting is getoetst aan diverse mogelijke normen en zijn de daarbij horende effecten op de omgeving in kaart gebracht zo dat een lokale normkeuze kan worden gemaakt. Voor geluid zijn de beschouwde normen: 1. 47 dB Lden en 41 dBLnight (uiterste grenswaarde in het ontwerp besluit windturbines leefomgeving) 2. 46 dB Lden en 40 dBLnight 3. 45 dB Lden en 39 dBLnight (voorkeursgrenswaarde in het ontwerp besluit windturbines leefomgeving en in lijn met advies WHO)
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 40
Voor slagschaduw zijn de beschouwde normen: 1. Maximaal 6 uur slagschaduw in een gemiddeld jaar ter plaatse van slagschaduwgevoelige objecten 2. Maximaal 1 uur slagschaduw in een gemiddeld jaar ter plaatse van slagschaduwgevoelige objecten Aan de normen ligt onderzoek ten grondslag op basis van de meest recente inzichten. Dit onderzoek is samengevat in het Plan-MER Windturbinepalingen leefomgeving (Arcadis, 2023) (hierna: de plan-MER). In de Nota van Toelichting bij het ontwerp Besluit windturbinepalingen leefomgeving (het ontwerp Besluit) is een beoordeling gegeven van de informatie uit de plan-MER. Voor de normering voor Windpark A15Lingewaard kan worden aangesloten bij de onderbouwing van het ontwerp Besluit. Deze normen zijn gericht op een uniform beschermingsniveau voor omwonenden. Locatiespecifiek kunnen omstandigheden aanleiding geven voor een andere hoogte van een norm. Waar relevant wordt in deze goede ruimtelijke onderbouwing, dan wel het specifieke geluids- en slagschaduwonderzoek, rekening gehouden met dergelijke locatie specifieke omstandigheden.
5.1.2
Te normeren effecten
Voor de aspecten geluid, slagschaduw en externe veiligheid golden landelijke normen voor windturbines die vervallen zijn door de eerder beschreven ABRvS-uitspraak aangaande Windpark Delfzijl-Zuid Uitbreiding. Voor deze aspecten is het dan ook noodzakelijk om bij verlening van een omgevingsvergunning door middel van voorschriften project specifieke normen te stellen ter bescherming van de omgeving voor potentiële effecten op deze aspecten voor de omgeving. Hierna is een toelichting gegeven over de aanvaardbaar te achten normen (inclusief maat en beschermingsniveau). In vervolgparagrafen wordt inzichtelijk gemaakt dat hieraan kan worden voldaan. Daarmee kan geoordeeld worden dat voor deze aspecten sprake is van een goede ruimtelijke ordening. Het wordt aanbevolen de normstelling met voorwaardes aan de vergunning te verbinden. Lichtschittering De landelijke regelgeving bevatte vereisten over het voorkomen van lichtschittering van de windturbines. Voor dit laatste aspect geldt dat het effect kan worden voorkomen door niet-reflecterende materialen of coatinglagen te gebruiken op de onderdelen die de hinder veroorzaken. Windturbines worden op deze wijze uitgevoerd. Voor de volledigheid wordt verzocht om hiervoor een vergunningvoorschrift op te nemen.
5.1.3
Normmaat
De maat voor de betreffende normen (bijvoorbeeld Lden voor geluid) is niet locatie specifiek aangezien het doel van de norm bescherming van de omgeving is, veelal omwonenden. Dat geldt zowel voor landelijke uniforme normen als de locatie specifieke situatie. In paragraaf 4.4 van de Nota van Toelichting van het ontwerpbesluit is onderbouwd dat Lden op de buitengevel de meest geschikte maat is aangezien, samengevat, deze aansluit bij de beschikbare hinderrelaties uit wetenschappelijke studies. Voor het aspect externe veiligheid geldt dat het landelijke beleid voor veiligheid uitgaande van een risicobenadering wordt gevolgd. Dit sluit ook aan bij de Nota van Toelichting van het ontwerp Besluit. Als alternatief voor een risicobenadering kan een effectbenadering wordt gehanteerd; de beleidskeuze in Nederland in zijn algemeen is echter om uit te gaan van een risicobenadering. Er is geen aanleiding om daarvan af te wijken op deze project specifieke locatie.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 41
Voor het aspecten slagschaduw volgt uit het plan-MER en de Nota van Toelichting van het ontwerp Besluit dat de mate van hinder wordt bepaald door de duur van de bewegende schaduw die in slagschaduwgevoelige gebouwen wordt veroorzaakt door in bedrijf zijnde windturbines. Een maat hiervoor is de maximale slagschaduwduur in uren per jaar en maximale duur per dag, zoals dat ook in het ontwerp Besluit wordt voorgesteld. Er is geen aanleiding om daarvan af te wijken op deze project specifieke situatie. Bij genoemde normmaten kan derhalve ook voor Windpark A15-Lingewaard worden aangesloten.
5.1.4
Normhoogte - beschermingsniveau
Een besluit moeten worden genomen over de te hanteren hoogte voor de project specifieke situatie die als aanvaardbaar beschermingsniveau kan worden gezien. Voor geluid gold op grond van de oorspronkelijke regelgeving uit het Activiteitenbesluit en de –regeling een hoogte van Lden 47 en Lnight 41. Uit het Plan-MER (zie ook paragraaf 4.8 van de Nota van Toelichting van het ontwerp Besluit) geldt volgens recente inzichten dat deze normering nog steeds een acceptabel beschermingsniveau biedt: bij een gevelniveau dat gelijk is aan de grenswaarde, is er een kans van circa 8% dat een bewoner binnenshuis ernstige hinder ervaart. Deze bescherming tegen hinder is in lijn met de uitgangspunten voor de grenswaarden voor andere geluidbronsoorten of strenger. Er zijn geen locatie specifieke omstandigheden om een strengere waarde te hanteren. Desalniettemin wordt inzicht gegeven in het verschil in aantal gehinderden bij lagere (strengere) normen. Een lagere geluidsbelasting is haalbaar door geluidsbeperking; dit leidt ook tot beperking van de energieproductie van de windturbine. Dit wordt eveneens inzichtelijk gemaakt. De ontwikkelaar is voornemens aan te sluiten bij een normering van Lden 45 en Lnight 39, zodat deze norm ook wordt getoetst in het kader van de mogelijke naleving van de geluidsnorm en de effecten op de omgeving.
In de Nota van Toelichting van het ontwerp besluit is gemotiveerd dat de nachtnorm van L night 41 als hoogte een aanvaardbaar beschermingsniveau aangezien dit nagenoeg overeenstemt met de advieswaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie. Voor het aspect externe veiligheid is er geen aanleiding af te wijken van de landelijke beleidslijn voor externe veiligheid voor kwetsbare objecten (10-6) en voor beperkt kwetsbare objecten (10-5) en de Handreiking risicozonering windturbines (zie ook paragraaf 5.4 en de bijbehorende Bijlage 8) voor wat betreft de windturbines. Voor slagschaduw is als hoogte van de maximaal aanvaardbare slagschaduwduur een maximale duur van 6 uur per jaar en maximaal 20 minuten per dag op openingen in gevels van slagschaduwgevoelige gebouwen. De sluit aan bij hetgeen op grond van het Plan-MER in het ontwerp Besluit aanvaardbaar geachte belastingniveau. Er is geen aanleiding op grond van lokale omstandigheden om lokaal voor het windpark een afwijkende waarde te hanteren. Voornoemde normen worden als uitgangspunt gehanteerd voor de toetsing van de potentiële effecten van het Windpark op de omgeving. Daarvoor is vervolgens noodzakelijk dat het Windpark aan deze milieunormen wordt gehouden. Om daarin te voorzien, wordt verzocht om in het kader van de activiteit strijdig gebruik vergunningvoorschriften op te nemen ter bescherming van de goede ruimtelijke ordening.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 42
5.1.5
Effectbepaling
Ondanks het niet langer kunnen toepassen van de specifieke geluidsnormen uit het Activiteitenbesluit en – regeling, is het nog wel mogelijk gemotiveerd gebruik te blijven maken van de beschikbare wijze van effectbepaling. De voor onderhavige beoordeling (deels in de betreffende bijlagen toegelicht) gehanteerde methode van effectbeoordeling is toegelicht. De gehanteerde methodes zijn opgesteld voor de effectbepaling van windturbines en daarmee ook voor onderhavig project bruikbaar.
5.2
Geluid
Net als alle andere mechanische installaties produceren windturbines geluid. Dit geluid wordt deels veroorzaakt door de bewegende onderdelen in de gondel, maar is voornamelijk afkomstig van de bladen die door de wind ‘zoeven’. Om de effecten op de omgeving in beeld te brengen is een akoestisch onderzoek uitgevoerd (zie Bijlage 9). In dit onderzoek is gekeken naar de individuele geluidsbelasting van de windturbine, cumulatie met andere geluidbronnen en laagfrequent geluid. In deze paragraaf wordt kort ingegaan op de resultaten. Kader 5.1 Geluidsgevoelige objecten
Bij de beoordeling van geluid wordt primair gekeken naar de effecten op geluidsgevoelige objecten en terreinen zoals die zijn gedefinieerd in artikel 1 van de Wet geluidhinder. Het gaat hierbij om woningen, andere geluidsgevoelige gebouwen zoals zorginstellingen, ziekenhuizen en onderwijsgebouwen en geluidsgevoelige terreinen zoals woonwagenstandplaatsen.
5.2.1
Reductie van de geluidsbelasting
Om te voldoen aan de mogelijke geluidnormen kan ervoor worden gekozen om een windturbine te selecteren met een lagere geluidemissie en/of een lagere ashoogte te nemen. Ook kan ervoor worden gekozen om bij turbines die wel leiden tot overschrijdingen (voor bepaalde perioden) de bedrijfsinstellingen van specifieke turbines te wijzigen. Met deze aangepaste bedrijfsinstellingen worden de bronsterkten van de turbines gereduceerd door bijvoorbeeld het toerental te verlagen en/of de bladhoek te verdraaien. Dit gaat enigszins ten koste van de energieopbrengst. Voor Windpark A15-Lingewaard is onderzocht om de windturbines (type Vestas V172, relatief erg luide turbines binnen de klasse) in geluid mitigerende modi te laten draaien gedurende de nachtperiode (tussen 23:00 uur ’s avonds en 7:00 uur in de ochtend) en waar nodig de avondperiode (tussen 19:00 en 23:00 uur ’s avonds). De bedrijfsinstellingen waarmee overschrijding van de te onderzoeken normen voorkomen kan worden, is gegeven in onderstaande tabellen. De benamingen verwijzen naar de door de turbinefabrikant gegeven benamingen van deze standaardinstellingen. Deze maatregelen leiden tot een beperkte reductie van de energieopbrengst. Tabel 5.2 Bedrijfsinstelling windturbines – norm 46 dB Lden en 40 dB Lnight Windturbine
Dag (7:00-19:00u)
Avond (19:00-23:00u)
Nacht (23:00-07:00u)
WT01
--
--
--
WT02
--
--
--
WT03
--
--
SO 2
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 43
Tabel 5.3 Bedrijfsinstelling windturbines – norm 45 dB Lden en 39 dB Lnight Windturbine
Dag (7:00-19:00u)
Avond (19:00-23:00u)
Nacht (23:00-07:00u)
WT01
--
--
--
WT02
--
--
--
WT03
--
SO1
SO 4
5.2.2
Individuele geluidsbelasting
Volgens richtlijn 2002/49/EG van het Europees Parlement dient omgevingslawaai in alle lidstaten op dezelfde wijze behandeld te worden. De geluidbelasting dient daarbij in decibel (dB) L den of dB Lnight te worden uitgedrukt. Lden is een berekend gewogen jaargemiddelde van de geluidsbelasting tijdens de dag-, de avond- en de nachtperiode. De avond- en nachtperiode krijgen een opslag van respectievelijk +5 en +10 dB omdat in deze periode geluid als hinderlijker wordt ervaren en deze periodes worden derhalve zwaarder meegewogen. De nachtelijke geluidbelasting wordt uitgedrukt in L night. Voor het bepalen van de hinder wordt gebruik gemaakt van Lden. Lnight wordt gebruikt om effecten die kunnen leiden tot slaapverstoring te bepalen. Gezien het constante karakter van windturbinegeluid (de verschillen tussen dag-, avond- en nachtperiode zijn beperkt) is de Lden-normering een passende maat om blijvend toe te passen. De geluidsnorm voor windturbines van een jaargemiddelde in Lden is een theoretisch getal dat door zogenaamde straffactoren hoger ligt dan de werkelijke gemiddelde geluidbelasting. Het geluid dat een windturbine in de avond en nacht maakt, telt in de berekeningen zwaarder mee. Bij het geluid in de avond wordt 5 decibel opgeteld en bij het geluid in de nacht 10 decibel. Daarnaast is een windturbine continu in bedrijf.
Daar waar het wellicht in theorie mogelijk is om aan het gemiddelde te voldoen met een kortstondige hoge piekbelasting en een lange tijd heel weinig geluid, zal dat in de praktijk door de aard van een windturbine niet gebeuren. De hoeveelheid geluid die een windturbine produceert is afhankelijk van het bronvermogen van het windpark en heeft tevens een rechtstreeks verband met de jaargemiddelde optredende windsnelheid. Daardoor is het maximale geluid dat in praktijk op de gevel van een woning kan ontstaan lager dan de L den norm. De Lden waarde is daarbij een rekenkundig gemiddelde. Ter illustratie: bij een berekende geluidbelasting van bijvoorbeeld 47 dB L den op een woning (Lden dus, inclusief straffactoren voor extra hinderlijkheid van geluid in avond en nacht) is het daadwerkelijk te ervaren geluidniveau op de gevel van de woning circa 43-45 dB(A), dus 2-4 dB(A) lager dan de Lden waarde. Bij constante geluidniveaus bedraagt het verschil tussen de geluidbelasting in dB L den en dB Lnight circa 6 dB en biedt een aparte norm voor Lnight geen extra bescherming. In uitzonderlijke gevallen, afhankelijk van concrete omstandigheden, kan de L night een verschil van 7 dB of meer hebben met de Lden. Om extra verstoring in de nacht ten allen tijden te voorkomen wordt daarom in de geluidpraktijk van windturbines toch ook een L night gehanteerd.
In Tabel 5.1 staan de rekenresultaten van 13 referentietoetspunten ter plaatse van maatgevende woningen, de molenaarswoning en de grens van het nabijgelegen bedrijventerrein in het gebied rondom de planlocatie. Dit betreft 13 geluidgevoelige objecten en 2 niet-gevoelige objecten. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de drie mogelijke geluidnormen: L den 47 (geen mitigatie voor de beschouwde Vestas V172) Lden 46 (lichte mitigatie in de nacht) en Lden 45 (iets meer mitigatie in de avond en nacht). Uit Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 44
de berekening komt naar voren dat de maximale geluidbelasting ter plaatse van de meest maatgevende woning zonder mitigatie (toetspunt en R01 en R02) 47 dB Lden bedraagt. Dit betreft de Kampsestraat 90 en 61 op 540 en 565 meter van de windturbine. Tabel 5.4 Rekenresultaten [dB(A)] Norm Lden 47
Norm Lden 46
Norm Lden 45
Lnight
Lden
Lnight
Lden
Lnight
Lden
Kampsestraat 90
41
47
40
46
38
45
R 02
Kampsestraat 61
40
47
39
46
38
45
R 03
Kraaienstraat 8
35
41
34
40
32
39
R 04
Kraaienstraat 3
35
41
33
40
32
39
R 05
't Veld 2
32
38
31
37
29
36
R 06
't Veld 8
32
38
31
37
30
36
R 07
Broeksestraat 30
38
44
37
43
35
42
R 08
Klein Baal 1
36
42
35
42
35
41
R 09
Lage Zandsestraat 9
35
42
35
41
35
41
R 10
Lage Zandsestraat 38
39
45
39
45
38
45
R 11
Baalsestraat 12
38
44
38
44
38
44
R 12
Weteringseweg 4
36
43
36
42
36
42
R 13
Nijverheidstraat 67
37
44
37
43
36
43
BT
Grens bedrijventerrein Pannenhuis
42
48
42
48
41
48
MW
Molenaarswoning Broeksestraat 32
42
49
41
48
40
47
Tp
Adres
R 01
Voor de beoordeling van de resultaten is gekeken naar Lden 47, 46 en 45 en bijbehorende Lnight niveaus. Zie Kaders 5.2 en 5.3 en Bijlage 9 voor nadere achtergrondinformatie. Uit de rekenresultaten blijkt dat, met de beschouwde luide windturbine aan al deze normen kan worden voldaan, waarbij in de twee strengste normen lichte mitigatie nodig is in de avond en/of nacht. In
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 45
Figuur 5.1 t/m Figuur 5.7 worden de verschillende Lden-contouren gepresenteerd, in Figuur 5.4 t/m Figuur 5.6 de Lnight-contouren.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 46
Figuur 5.1 Referentietoetspunten en Lden geluidscontouren bij norm Lden 47 dB(A)
Figuur 5.2 Referentietoetspunten en Lden geluidscontouren bij norm Lden 46 dB(A)
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 47
Figuur 5.3 Referentietoetspunten en Lden geluidscontouren bij norm Lden 45 dB(A)
Figuur 5.4 Referentietoetspunten en Lnight geluidscontouren bij norm Lden 47 dB(A)
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 48
Figuur 5.5 Referentietoetspunten en Lnight geluidscontouren bij norm Lden 46 dB(A)
Figuur 5.6 Referentietoetspunten en Lnight geluidscontouren bij norm Lden 45 dB(A)
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 49
Kader 5.2 Geluidsniveau 47 dB Lden en 41 dB Lnight
Een toetsingskader van 47 dB Lden en 41 dB Lnight (zoals dat in de windturbinebepalingen staat, maar voor windparken van 3 of meer turbines niet meer zonder meer als normstelling toegepast mag worden) is tot stand gekomen op basis van betrouwbaar onderzoek naar de dosis-effectrelatie van de geluidbelasting van windturbines in relatie tot percentage gehinderden. Voor windturbines ligt het verwachte percentage ernstig gehinderden binnenshuis zoals te zien in onderstaande tabel bij een maximale geluidbelasting (47 dB Lden) op circa 8 à 9%. Het toetsingskader geeft een vergelijkbaar dan wel lager percentage ernstig gehinderden binnenshuis als bij de andere geluidbronnen (o.a. verkeersen industriegeluid) acceptabel wordt geacht bij het maximaal toelaatbaar geluidniveau. Snelwegen
Spoorwegen
Industrieterrein
Windturbines
Voorkeurswaarde
4%
4%
2%
-
Maximaal toelaatbare waarde
9%
9%
9%
9%
Door het mede hanteren van een Lnight norm is er sprake van extra bescherming tegen geluid van windturbine in de nacht wanneer dat het meest hinderlijk wordt geacht. Het hanteren van een toetsingskader van 47 dB Lden en 41 Lnight kan leiden tot (individuele) hinder, maar dit heeft geen rechtstreekse gezondheidseffecten. Daarnaast biedt de 47 dB L den norm afdoende bescherming tegen hinder door laagfrequent geluid.
Kader 5.3 Geluidniveau 45 dB Lden (WHO-richtlijn)
De zogenoemde WHO-richtlijn is een advies van de Wereldgezondheidsorganisatie aan beleidsmakers en andere professionals en bevat aanbevelingen gericht op de bescherming tegen negatieve gezondheidseffecten als gevolg van geluid. De WHO-richtlijn gaat niet specifiek alleen over windturbinegeluid. Op basis van diverse onderzoeken wordt voor windturbinegeluid gesteld dat op basis van een geluidniveau van 45 dB Lden ongeveer 10% van de omwonenden ernstige hinder buitenshuis ervaart. Er wordt geen percentage binnenshuis genoemd, noch wordt aangegeven welke percentages verwacht worden bij andere geluidbelastingen. De WHO-geeft geen aparte adviesnorm voor Lnight voor geluid van windturbines. De WHO-richtlijn geeft zoals genoemd geen percentage over het aantal gehinderden binnenshuis. Onderzoek naar de dosis-effectrelatie uitgevoerd door TNO geeft een verwacht aantal gehinderden binnenshuis van circa 5-6 % bij een norm van 45 dB Lden.
5.2.3
Cumulatie met andere geluidbronnen.
Cumulatie met andere geluidbronnen wordt beschouwd als er sprake is van blootstelling aan meer dan één geluidbron conform de rekenregels uit het Reken- en meetvoorschrift windturbines. Een gangbare en (door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State) geaccepteerde methodiek om cumulatieve geluideffecten te beoordelen is de 'Methode Miedema'. In deze methode wordt de akoestische kwaliteit van de omgeving bepaald voor en na toevoeging van een nieuwe geluidbron. Hiermee kan de leefomgeving objectief worden beoordeeld (zie tekstkader 5.4) Voor de omgeving van de beoogde windturbine is uitgegaan van de volgende andere geluidbronnen: 1. Wegverkeer: snelweg A15 zowel met als zonder beoogde verlenging ten oosten van de N839. 2. Railverkeer: spoorweg ten noorden van de turbines. Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 50
3. Industrie: bedrijventerrein Pannenhuis ten noordwesten van de turbines Er zijn geen andere windturbines in de omgeving waarmee moet worden gecumuleerd. De meest nabijgelegen windturbines liggen op een zodanige afstand tot het Windpark dat daarmee geen relevante cumulatieve effecten kunnen optreden. Kader 5.4 Toelichting methode Miedema
Teneinde voor een bepaald gebied, waarin verschillende geluidsbronnen zoals wegen en industrieterreinen aanwezig zijn, de mate van hinder te beoordelen, is een methode ontwikkeld om de verwachte (gecumuleerde) hinder te kwantificeren. Deze methode wordt de ‘methode Miedema’ genoemd. De methode Miedema berekent bij een bepaalde waarde van de geluidsbelasting van een geluidsoort (railverkeer, industrie, windturbines) de geluidbelasting door wegverkeer welke een vergelijkbare hinderervaring veroorzaakt. De verschillende soorten geluid kunnen daardoor bij elkaar worden opgeteld: Windturbinegeluid Wegverkeerslawaai Industrielawaai Railverkeerslawaai
= 1,65 * LWT - 20,05 dB = 1,00 * LVL + 0,00 dB = 1,00 * LIL + 1,00 dB = 0,95 * LRL - 1,40 dB.
Geluid van windturbines telt, zoals in bovenstaande opsomming te zien is, het zwaarste mee in de optelsom van de cumulatieve geluidbelasting vanwege het continue karakter van de geluidbelasting. De cumulatieve geluidbelasting wordt bepaald door de afzonderlijke waarden bij elkaar op te tellen (zogenoemde energetische sommatie). De geluidbelasting (grootheid L) wordt uitgedrukt in Lden, met uitzondering van industrielawaai waarvoor de etmaalwaarde geldt. Aan de hand van de methode Miedema wordt vervolgens de akoestische kwaliteit van de omgeving ten gevolge van de cumulatieve effecten bepaald en kan de leefomgeving objectief worden beoordeeld. De beoordeling van de akoestische kwaliteit vindt dan plaats op basis van het overzicht in onderstaande tabel. Kwaliteit van de akoestische omgeving
Geluidbelasting
Goed
< 50 dB Lden
Redelijk
< 55 dB Lden
Matig
< 60 dB Lden
Tamelijk slecht
< 65 dB Lden
Slecht
< 70 dB Lden
Zeer slecht
≥ 70 dB Lden
De referentiesituatie33 (railverkeer, wegverkeer en industrielawaai) is beschreven in Tabel 5.3. In de referentiesituatie wordt de kwaliteit van de akoestische omgeving op basis van Methode Miedema voor 5 woningen geclassificeerd als ‘Redelijk’, voor 5 woningen als ‘Matig’, voor 3 woningen als ‘Tamelijk slecht’. Op basis van de resultaten kan worden geconcludeerd dat er al een significante geluidbelasting is in de referentiesituatie. Tabel 5.5 Cumulatieve geluidbelasting referentiesituatie [dB(A)] 33
Bestaande windturbines = L*WT, wegverkeer = L*VL, railverkeer = L*RL en industrielawaai = L*IL Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 51
Tp
Adres
L VL = L* VL
L* RL
L* IL
Lcum ref
R 01
Kampsestraat 90
55
54
43
58
R 02
Kampsestraat 61
54
53
42
57
R 03
Kraaienstraat 8
53
53
36
56
R 04
Kraaienstraat 3
57
59
36
61
R 05
't Veld 2
53
51
34
55
R 06
't Veld 8
48
49
34
52
R 07
Broeksestraat 30
44
50
37
51
R 08
Klein Baal 1
42
49
38
50
R 09
Lage Zandsestraat 9
44
50
39
51
R 10
Lage Zandsestraat 38
48
53
42
54
R 11
Baalsestraat 12
52
54
44
56
R 12
Weteringseweg 4
52
62
56
63
R 13
Nijverheidstraat 67
51
61
56
62
Door de komst van de windturbines neemt de cumulatieve geluidbelasting toe. In de toekomstige situatie zijn er bij een normwaarde van 47 Lden vier van de dertien referentiewoningen die met één klasse verslechteren op basis van de classificering ‘Methode Miedema’. Bij een normwaarde van 46 respectievelijk 45 Lden bedraagt dit in beide gevallen twee van de dertien referentiewoningen. Het verschil in cumulatieve geluidbelasting in de referentiesituatie en de nieuwe situatie bedraagt maximaal 4 dB(A) bij een norm voor windturbinegeluid van L den = 47 dB (A) en maximaal 3 dB(A) bij een norm voor windturbinegeluid van Lden = 46 dB (A) of Lden = 45 dB (A). Tabel 5.6 Cumulatieve geluidbelasting toekomstige situatie [dB(A)] Toet spun t
Ref.
Incl. WP, 47 dB norm
Lcum
LWT,nw
R 01
58
R 02
Incl. WP, 46 dB norm
L*WT,n
Lcum,n
w
w
Toen. [dB]
LWT,nw
47
58
61
3
57
47
57
60
R 03
56
41
48
R 04
61
41
R 05
55
R 06
Incl. WP, 45 dB norm
L*WT,n
Lcum,n
w
w
Toen. [dB]
LWT,nw
L*WT,n
Lcum,n
w
w
Toen. [dB]
46
56
60
2
45
55
60
2
3
46
55
59
2
45
54
59
2
57
1
40
46
56
0
39
45
56
0
47
61
0
40
45
61
0
39
44
61
0
38
43
55
0
37
41
55
0
36
40
55
0
52
38
43
52
0
37
42
52
0
36
40
52
0
R 07
51
44
52
55
4
43
51
54
3
42
49
53
2
R 08
50
42
49
53
3
42
49
52
2
41
48
52
2
R 09
51
42
48
53
2
41
48
53
2
41
47
53
2
R 10
54
45
54
57
3
45
54
57
3
45
54
57
3
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 52
R 11
56
44
53
58
2
44
53
58
2
44
52
58
2
R 12
63
43
50
63
0
42
50
63
0
42
49
63
0
R 13
62
44
52
63
1
43
51
63
1
43
51
62
0
Ten slotte wordt ter informatie in het akoestisch onderzoek tevens de referentiesituatie weergegeven en de toename door de bijdrage van het nieuwe windpark, indien de beoogde verlenging van de A15 niet door zou gaan.
5.2.4
Laagfrequent geluid
Er is geen algemeen geaccepteerd normstelsel voorhanden waarmee laagfrequente geluidhinder kan worden geobjectiveerd. Laagfrequent geluid (LFG) is geluid in het voor mensen laagst hoorbare frequentiegebied, onder 200 Hz. Windturbines produceren, net als de meeste andere geluidbronnen, ook laagfrequent geluid. Het RIVM heeft op verzoek van de GGD-en de invloed op de beleving en gezondheid van omwonenden door windturbines onderzocht (2013)34. Hierin wordt gesteld dat windturbines weliswaar laagfrequent geluid produceren maar dat er geen bewijs bestaat dat dit een factor van belang is voor de hinderbeleving. Er is geen aparte beoordeling nodig boven op de bescherming die de zogenoemde A-gewogen normstelling op basis van dosis-effectrelatie reeds biedt. De mate van bescherming en de normering worden eveneens beschouwd in een literatuuronderzoek naar laagfrequent geluid van windturbines van Agentschap NL (2013)35. Ook hier zijn geen aanwijzingen dat het aandeel laagfrequent geluid een bijzondere dan wel belangrijke rol speelt. Door de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mede namens de minister van Economische Zaken en de minister van Infrastructuur en Milieu over het onderwerp laagfrequent geluid van windturbines een brief aan de Tweede Kamer gestuurd (2014)36.
Op grond van de brief van de staatssecretaris en het rapport van het RIVM kan worden gesteld dat toetsing aan de standaard Nederlandse geluidnormen tevens voldoende bescherming biedt tegen laagfrequent geluid. In 2017 heeft de GGD Amsterdam in samenwerking met het RIVM nog een literatuurstudie uitgevoerd naar de relatie tussen blootstelling aan windturbinegeluid, waaronder laagfrequent geluid, en gezondheid37. Tweeëndertig (peer reviewed38) wetenschappelijke onderzoeken tussen 2009 en 2017 zijn daarbij onderzocht in de literatuurstudie. Deze literatuurstudie bevestigt nogmaals dat een windturbine 34
"Windturbines: invloed op de beleving en gezondheid van omwonenden", GGD Informatieblad medische milieukunde Update 2013; RIVM rapport 200000001/2013. Geraadpleegd van: http://www.rivm.nl/ 35 "Literatuuronderzoek laagfrequent geluid windturbines", LBP Sight in opdracht van Agentschap NL (tegenwoordig Rijksdienst voor Ondernemend Nederland; RVO), projectnummer DENB 138006 september 2013. Geraadpleegd van: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-311813.pdf 36 Kamerbrief over "Laagfrequent geluid van windturbines", Ministerie van Infrastructuur en Milieu, kenmerk IENM/BSK2014/44564, 31 maart 2014. Geraadpleegd van: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2014/04/01/laagfrequent-geluid-van-windturbines 37 “Health effects related to wind turbine sound, including low-frequency sound and infrasound,” RIVM and GGD Amsterdam, 2018. 38 Peer reviewed betekent een evaluatie van wetenschappelijk of professioneel onderzoek door medewerkers binnen het desbetreffende werkveld. Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 53
geen directe effecten heeft op de gezondheid van omwonenden. Dit onderzoek heeft in oktober 2020 een update gekregen39 met een literatuuronderzoek waarbij onderzoeken tussen 2017 en medio 2020 op een rij zijn gezet over het effect van geluid van windturbines op de gezondheid van omwonenden. Uit de update literatuurstudie blijkt dat hinder optreedt als gevolg van geluid: hoe sterker het geluid (in dB) van windturbines, hoe groter de hinder ervan. Uit de literatuur bleek niet dat het zogeheten 'laagfrequent geluid' (lage tonen) van windturbines voor extra hinder zorgt tot die gerelateerd aan "gewoon" geluid. Voor andere gezondheidseffecten zijn de resultaten van wetenschappelijk onderzoek niet eenduidig: deze effecten hangen niet duidelijk samen met het geluidniveau, maar soms wel met de ervaren hinder 40. Vaste rechtspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State bevestigt ook dat windinitiatieven zich op basis van bovenstaande studies in redelijkheid op het standpunt hebben kunnen stellen dat het plan niet zal leiden tot onaanvaardbare hinder door laagfrequent geluid (zie o.a. ABRvS 4 mei 2016, ECLI:NL:RVS:2016:1228 (Windpark Wieringermeer), 21 februari 2018, ECLI:NL:RVS:2018:616 (Windpark De Drentse Monden Oostermoer), 7 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2720 (Windpark De Rietvelden) en recentelijk 16 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2226 (Windplan Groen).
Het is dan ook niet noodzakelijk verder onderzoek uit te voeren naar laagfrequent geluid voor de nieuwe windturbine. Gezien de al relatief lage geluidsbelasting is ook ten aanzien van laagfrequent geluid sprake van een aanvaardbare situatie.
5.2.5
Geluid bij niet-gevoelige objecten
Een bedrijf/kantoor wordt in de Wet Geluidhinder niet aangemerkt als geluidgevoelig object. Een specifiek wettelijk kader of normstelling ten aanzien van dergelijke objecten ontbreekt. Niettemin wordt in het kader van een goede ruimtelijke ordening toch een akoestische afweging gemaakt, om te beoordelen of de bedrijven/kantoren in het gebied niet worden blootgesteld aan onaanvaardbare geluidhinder. In dit project liggen in bijna alle windrichtingen de woningen dichterbij dan andere niet beschermde panden, zoals een kantoor. Daarmee zullen de bedrijfspanden beter worden beschermd dan de woningen waarvoor de geluidbelastingen al inzichtelijk worden gemaakt. Alleen in ten noorden van de westelijke turbine ligt bedrijventerrein Pannenhuis dichter bij dan woningen in deze richting. Daarom is op de grens van dit bedrijventerrein de geluidbelasting berekend. De jaargemiddelde geluidniveaus Lnight en Lden zijn weergegeven in het rapport in de bijlage. De woning aan de Broeksestraat 32 zal als molenaarswoning gaan dienen en is daarom geen geluid- en slagschaduwgevoelig object. In het kader van een goede ruimtelijke ordening en aanvaardbaar woon- en leefklimaat is nagegaan wat de geluidsbelasting en verwachte jaarlijkse slagschaduwduur ter plaatse van dit object is.