1171852 Bijlage 01 Aanvraag omgevingsvergunning, incl. bijlagen_compressed_geanonimiseerd
Tekst van het document
Ruimtelijke Onderbouwing tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard Windpark A15-Lingewaard B.V. 723229 | V2.0 29 december 2023
Pondera
Colofon
Hoofdvestiging Nederland
Soort document
Amsterdamseweg 13 6814 CM Arnhem 088 – pondera (088-7663372) info@ponderaconsult.com
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling
Postbus 919 6800 AX Arnhem
Vestiging South East Asia Jl. Mampang Prapatan XV no 18 Mampang Jakarta Selatan 12790 Indonesia
Vestiging North East Asia Suite 1718, Officia Building 92 Saemunan-ro, Jongno-gu Seoul Province Republic of Korea
Vestiging Vietnam 7th Floor, Serepok Building 56 Nguyen Dinh Chieu Street, Da Kao Ward, District 1 Ho Chi Minh City Vietnam
Projectnaam Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard
Versienummer V2.0
Datum 29 december 2023
Project nummer 723229
Opdrachtgever Windpark A15-Lingewaard B.V.
Auteur Nagekeken door
Disclaimer In het onderzoek is gebruik gemaakt van algemeen geaccepteerde uitgangspunten, modellen en informatie die ten tijde van het opstellen van dit rapport ter beschikking stonden. Aanpassingen in de uitgangspunten, modellen of gebruikte gegevens kunnen leiden tot andere uitkomsten. De aard en de nauwkeurigheid van de gebruikte gegevens voor het onderzoek bepalen in belangrijke mate de nauwkeurigheid en de onzekerheden van de berekende uitkomsten en aanbevelingen. Pondera is niet aansprakelijk voor schade die wordt geleden door opdrachtgever(s) en/of derden uit conclusies die gebaseerd zijn op gegevens die niet van Pondera afkomstig zijn. Deze rapportage is opgesteld met de intentie dat deze alleen gebruikt wordt door de opdrachtgever en slechts voor het doel waarvoor de rapportage is opgesteld. Er mag geen beroep worden gedaan op de informatie uit deze rapportage voor andere doeleinden zonder schriftelijke toestemming van Pondera. Pondera is niet verantwoordelijk voor de consequenties die kunnen voortvloeien uit het oneigenlijk gebruik van de rapportage. De verantwoordelijkheid voor het gebruik van (de analyse, resultaten en bevindingen in) de rapportage blijft bij de opdrachtgever. De Rechtsverhouding opdrachtgevers – architect, ingenieur en adviseur conform DNR 2011 is te allen tijde van toepassing.
Pondera werkt met een kwaliteitsmanagementsysteem dat door EIK gecertificeerd is volgens de ISO 9001:2015 norm.
Inhoudsopgave 1
Inleiding 1.1 1.2
Aanleiding en doel ________________________________________________________ 3 Ligging plangebied ________________________________________________________ 3
1.3 1.4 1.5
Geldend bestemmingsplan __________________________________________________ 5 Juridisch kader ___________________________________________________________ 6 Leeswijzer _______________________________________________________________ 8
2
Beleid 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
3 4
Huidige situatie Planbeschrijving
5
9
Mondiaal en Europees beleid ________________________________________________ 9 Rijksbeleid______________________________________________________________ 10 Provinciaal Beleid ________________________________________________________ 13 Gemeentelijk beleid ______________________________________________________ 18 Conclusie ______________________________________________________________ 23
4.1 4.2
25 32
Beschrijving van het plangebied _____________________________________________ 32 Beschrijving van het plan __________________________________________________ 35
Resultaten onderzoek
39
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
Uitgangspunten __________________________________________________________ 39 Geluid _________________________________________________________________ 43 Slagschaduw____________________________________________________________ 56 Veiligheid ______________________________________________________________ 65 Natuur _________________________________________________________________ 66 Landschap _____________________________________________________________ 74 Cultuurhistorie en Archeologie ______________________________________________ 78
5.8 5.9 5.10 5.11
Waterhuishouding ________________________________________________________ 80 Overige aspecten ________________________________________________________ 82 Eindconclusie en voorwaarden omgevingsvergunning ____________________________ 92 m.e.r.-beoordeling ________________________________________________________ 93
6
Uitvoerbaarheid 6.1 6.2 6.3
7
3
94
Economische uitvoerbaarheid _______________________________________________ 94 Financiële uitvoerbaarheid _________________________________________________ 95 Maatschappelijke uitvoerbaarheid ____________________________________________ 96
Bijlagen
99
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 1
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 2
1 Inleiding 1.1
Aanleiding en doel
Windpark A15-Lingewaard B.V. (hierna: Windpark A15-Lingewaard) heeft het voornemen een windpark te realiseren in de gemeente Lingewaard. Het initiatief van Windpark A15-Lingewaard omvat drie windturbines (zie ook Kader 1.1). De windturbines vormen een lijnstelling langs de spoorlijn Betuweroute en de geplande doortrekking van de rijksweg A15. De windturbines vormen een zelfstandig windpark. Het windpark heeft een opgesteld vermogen van maximaal 24 megawatt (MW), uitgaande van een opgesteld vermogen van maximaal 8 MW per windturbine. De daadwerkelijke duurzame energieproductie is afhankelijk van het nog te kiezen type turbine. Bij een Vestas V172 is de productie naar verwachting circa 58 gigawattuur (GWh) oftewel circa 209 TJ per jaar. Dit is genoeg windenergie om circa 24.800 huishoudens1 te voorzien van elektriciteit. Naast huishoudelijk verbruik moet ook transport, bedrijvigheid en warmteopwek een transitie ondergaan. De verwachte toename van de benodigde elektriciteit in gemeente Lingewaard2 tot 2030 bedraagt circa 174 tot 410 TJ. Oftewel, Windpark A15-Lingewaard kan ertoe bijdragen dat de extra groei naar elektriciteit binnen de gemeente op duurzame wijze tot stand wordt gebracht. Kader 1.1 Plan voor windpark van 5 naar 3 windturbines
Oorspronkelijk bestond het plan van het windpark A15-Lingewaard uit 5 windturbines, zoals dat op de website http://www.windparka15lingewaard.nl/ is gepresenteerd. Over deze opstelling heeft afstemming plaatsgevonden met Gasunie, vanwege de ligging van de bestaande gasleiding. Uit dit overleg bleken 2 turbines in het oostelijk deel van het plangebied dicht bij de bestaande gasleiding te staan. Daarop is het plan aangepast naar 3 in plaats van 5 windturbines. De aanvraag Omgevingsvergunning voor het windpark, en derhalve ook deze ruimtelijke onderbouwing, heeft betrekking op 3 windturbines in het Windpark A15-Lingewaard.
1.2
Ligging plangebied
Het windpark ligt in de gemeente Lingewaard langs de Linge, ten zuiden van de Betuweroute en de geplande doortrekking van de rijksweg A15 en tussen de bestaande 380 kV- en 150 kVhoogspanningsleidingen. De geplande windturbines liggen tevens evenwijdig aan een drietal gasleidingen van Gasunie.
1
gebaseerd op een gemiddeld elektriciteitsverbruik van 2.479 kWh per huishouden, zie ook https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/inzicht-in-je-energierekening/gemiddeld-energieverbruik/ 2 Zie ook: Beleidskader energietransitie 2023-2025, gemeente Lingewaard Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 3
Figuur 1.1 Ligging plangebied Windpark A15-Lingewaard
Het plangebied van het windpark ligt ten oosten van de kern Bemmel, ten noorden van Haalderen en Gendt, ten westen van Doornenburg en ten zuidwesten van de kern Angeren en het bedrijventerrein van Huissen. Het plangebied wordt aan de noordzijde door de Betuweroute en aan de westzijde door de Linge begrensd. Aan de zuidzijde is het plangebied begrensd door de Linge en door een strook land ten zuiden van en evenwijdig aan de Linge. De oostzijde van het plangebied wordt begrensd door een naamloos pad dat voor de aanleg van de Betuweroute met de Kraaienstraat in verbinding stond. De realisatie van de windturbines inclusief wegen en kraanopstelplaatsen, vindt plaats op meerdere percelen. Het gaat om de percelen kadastraal bekend als gemeente Angeren sectie E505, sectie E516 en sectie E360. Het perceel kadastraal bekend als gemeente Gendt E33 wordt als onderdeel van de inrichting opgenomen in verband met de technische, organisatorische en functionele binding uit hoofde van de molenaarsfunctie. De kadastrale kaarten zijn opgenomen in Bijlage 1.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 4
Figuur 1.2 Plangebied windpark A15-Lingewaard
De begrenzing van het plangebied wordt hier voor het overzicht aangegeven als het gebied waarbinnen het Windpark A15-Lingewaard wordt gerealiseerd. Een vergunning om af te wijken van het geldende bestemmingsplan wordt aangevraagd voor de verschillende onderdelen van het windpark, de windturbines met bijbehorende elektrische en civiele voorzieningen, zoals de interne parkbekabeling, het inkoopstation, de wegen en de kraanopstelplaatsen.
1.3
Geldend bestemmingsplan
Ter plaatse geldt het bestemmingsplan “Bestemmingsplan buitengebied” van de gemeente Lingewaard (2013). Het bestemmingsplan Buitengebied Lingewaard categoriseert het plangebied als AgrarischKomgronden terrein en tevens als Dubbelbestwaemming archeologie 6 (zie Figuur 2.2).3 Wegen in en aan de rand van het plangebied hebben de Enkelbestemming ‘Verkeer’ (grijs) en naastgelegen watergangen de Enkelbestemming ‘Water’. De regels uit het bestemmingsplan zijn nader beschreven in paragraaf 2.4.2. In het bestemmingsplan en de toelichting daarop wordt niet ingegaan op windturbines. Het geldende bestemmingsplan staat de realisatie van een windpark met bijbehorende voorzieningen niet toe.
3
Het bestemmingsplan uit 2013 en de herzieningen hierop met de bijbehorende regels en toelichting zijn de te raadplegen via https://www.ruimtelijkeplannen.nl/ Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 5
Figuur 1.3 Bestemmingsplan buitengebied Lingewaard met windturbine posities
1.4
Juridisch kader
Op de aanvraag is het huidige juridische kader van toepassing. Vanaf 1 januari 2024 wordt de Omgevingswet ingevoerd. Aanvragen voor een omgevingsvergunning ingediend voor die datum worden onder huidig recht behandeld tot en met het onherroepelijk worden van het besluit op die aanvraag. Omdat het vergunningstraject voor dit project vóór die datum wordt ingezet door indienen van een aanvraag, is de huidige wet- en regelgeving van toepassing en is gehanteerd in deze GRO.
1.4.1
Aanvraag Omgevingsvergunning
Omdat het planvoornemen niet past in het geldende bestemmingsplan is een planologische procedure benodigd om het plan mogelijk te maken. De initiatiefnemer dient voor het voornemen een aanvraag omgevingsvergunning in voor de activiteit: ‘het gebruiken van gronden of bouwwerken in strijd met een bestemmingsplan’. Dit betreft artikel 2.1 lid 1 aanhef en onder c Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Daarnaast wordt verzocht om een vergunning conform artikel 2.1 lid 1 a Wabo voor het bouwen van bouwwerken, zijnde de windturbines en het inkoopstation en een artikel 2.1 lid 1 i Wabo voor het verrichten van een andere activiteit die behoort bij een aangewezen categorie activiteiten die van invloed kunnen zijn op de fysieke leefomgeving (de OBM). Deze laatste betreft de Omgevingsvergunning beperkte milieutoets (OBM). Hierin wordt beoordeeld voor m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteiten of er sprake is een vergunningplicht op grond van de Wet milieubeheer of een meldingsplicht op grond van het Activiteitenbesluit. Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 6
Windpark A15-Lingewaard B.V. doet hierbij tevens een melding op grond van het Besluit algemene regels inrichting milieubeheer (Barim), artikel 1.10, voor het oprichten van een inrichting (betreffende het in werking hebben van een windturbine). Via de procedure ex artikel 2.12 lid 1 sub a onder 3 Wabo kan het college afwijken van het geldende planologisch regime. Voorwaarde voor verlening van de vergunning is dat de activiteit niet in strijd mag zijn met een goede ruimtelijke ordening. In deze ruimtelijke onderbouwing wordt toegelicht en onderbouwd dat de voorgenomen ontwikkeling voldoet aan de goede ruimtelijke ordening. Daar waar dat aan de orde is, wordt aangegeven op welke wijze afspraken die in dat kader nodig zijn, in de besluitvorming worden gewaarborgd.
1.4.2
Relatie met milieueffectrapportage
De procedure voor de milieueffectrapportage (m.e.r.) heeft tot doel om te waarborgen dat voor besluitvorming met potentieel aanzienlijke gevolgen voor het milieu dit milieubelang volwaardig wordt betrokken in de besluitvorming. De wettelijke eisen ten aanzien van m.e.r. zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer en in het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.). In de Wet milieubeheer en in het Besluit m.e.r. wordt een onderscheid gemaakt in activiteiten die m.e.r.-plichtig zijn (de zogenaamde bijlage C-activiteiten), activiteiten die m.e.r.-beoordelingsplichtig zijn (de zogenaamde bijlage D-activiteiten) en activiteiten die wel zijn opgenomen in de D-lijst, maar in omvang kleiner zijn dan de opgenomen drempelwaarden. Voor deze laatste categorie geldt een vormvrije m.e.r.-beoordeling. De oprichting, wijziging of uitbreiding van een windturbinepark is aangewezen in het Besluit m.e.r. als categorie D22.2. Bij een opgesteld vermogen van 15 MW (elektrisch) of meer, of bij een windturbinepark bestaande uit 10 of meer windturbines, moet de m.e.r.-beoordelingsprocedure worden doorlopen. Bij een windturbinepark van 20 of meer windturbines is sowieso sprake van een m.e.r.-plichtig plan. Afhankelijk van het vermogen per windturbine, kan het initiatief onder of boven de drempelwaarde van 15 MW opgesteld vermogen uitkomen.
Omdat het initiatief boven de drempelwaarde van 15 MW uit kan komen, is een m.e.r.-beoordeling verplicht. Deze goede ruimtelijke onderbouwing betreft ook de aanmeldnotitie voor de m.e.r.-beoordeling voor het initiatief. Op basis van deze m.e.r.-beoordeling kan het bevoegd gezag bepalen of een milieueffectrapport moet worden gemaakt, vanwege belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu. De belangrijkste milieueffecten vanwege het windpark zijn onderzocht, te weten geluid, slagschaduw, natuur, externe veiligheid en radaronderzoek, ook in cumulatie met andere projecten. De resultaten van deze onderzoeken zijn in deze ruimtelijke onderbouwing samengebracht. Daarnaast zijn effecten op landschap, cultuurhistorie en archeologische waarden in beeld gebracht. Ook deze informatie is opgenomen in deze ruimtelijke onderbouwing. Hierbij is ook rekening gehouden met de relevante criteria van Bijlage III van de m.e.r.-richtlijn. Bevoegd gezag wordt gevraagd in te stemmen met de conclusie van de beoordeling en de geldende procedure voor de m.e.r.-beoordeling te doorlopen. Een dergelijk besluit kan parallel aan het in behandeling nemen van deze aanvraag voor de omgevingsvergunning worden genomen.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 7
1.4.3
Bevoegd gezag
De aanvraag voor omgevingsvergunning wordt in overeenstemming met artikel 3.1 Wabo in gediend bij het college van de burgemeester en wethouders van de gemeente Lingewaard. In principe is het college van burgemeester en wethouders bevoegd tot vergunningverlening, na verkrijging van een verklaring van geen bedenkingen van de gemeenteraad. Voor een windpark met een omvang tussen de 5 en 100 MW zijn op grond van artikel 9f Elektriciteitswet gedeputeerde staten bevoegd tot verlening van de omgevingsvergunning, na verkrijging van een verklaring van geen bedenkingen van provinciale staten. Gedeputeerde staten kunnen deze bevoegdheid op grond van artikel 9f, lid 6, sub a Elektriciteitswet 1998 overdragen aan de gemeente Lingewaard. Deze bevoegdheidsoverdracht is mogelijk als in aanmerking genomen de omvang, aard en ligging van het windpark, redelijkerwijs niet valt te verwachten dat toepassing van besluitvorming door de provincie vergunningverlening in betekende mate zal versnellen of dat daaraan anderszins aanmerkelijke voordelen zijn verbonden. Aangezien de verwachting is dat de gemeente Lingewaard voornemens is tot vergunningverlening over te gaan, is het mogelijk voor gedeputeerde staten de bevoegdheid bij de gemeente neer te leggen.
Door of namens initiatiefnemer zal worden verzocht om de coördinatieregeling uit afdeling 3.5 Awb (onder de Omgevingswet) van toepassing te verklaren op de besluitvorming voor het Windpark. Op dit moment worden in ieder geval voorzien een omgevingsvergunning voor verschillende activiteiten en een watervergunning. De toepassing van de coördinatieregeling is niet van invloed op de bevoegdheidsverdeling van bestuursorganen ten aanzien van de verschillende besluiten. De omgevingsvergunningsaanvraag dient gezamenlijk gecoördineerd te worden met de watervergunning met aanvraagnummer 8309483 welke op 24 december 2023 door initiatiefnemer is ingediend.
1.5
Leeswijzer
Dit hoofdstuk bevat de inleiding tot het project. In hoofdstuk 2 is het beleidskader beschreven. Hoofdstuk 3 beschrijft de huidige situatie in het plangebied en omgeving aan de orde. Hoofdstuk 4 geeft een beschrijving van het plan voor de windturbines. In hoofdstuk 5 worden de resultaten van onderzoek voor milieuaspecten beschreven. Hoofdstuk 6 geeft ten slotte de conclusies weer over uitvoerbaarheid van dit plan en het vervolg. In de bijlagen zijn kaarten, rapportages van onderzoeken en diverse overeenkomsten opgenomen.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 8
2 Beleid 2.1
Mondiaal en Europees beleid
2.1.1
Klimaatakkoord van Parijs
Klimaatverandering is een mondiale uitdaging en vereist dan ook een mondiale respons. Deze respons kwam in december 2015 toen op de eenentwintigste klimaatconferentie in Parijs (COP21)4 195 landen, waaronder Nederland, instemden met een klimaatakkoord. Hieronder de belangrijkste punten uit het akkoord: •
De gemiddelde temperatuur op de aarde mag niet meer dan 2 graden Celsius stijgen. Landen streven er naar de temperatuurstijging zelfs te limiteren tot maximaal 1,5 graden Celsius;
•
De partijen zullen zo snel mogelijk hun best doen om de uitstoot van broeikasgassen en schadelijke stoffen te verminderen in combinatie met de beschikbare techniek van dat moment. Daarbij wordt rekening gehouden met verschillen tussen landen;
•
Er is extra inzet nodig om negatieve gevolgen van klimaatverandering aan te pakken en de hoeveelheid broeikasgassen terug te brengen zonder dat dit de voedselproductie in gevaar brengt;
•
Alle partijen moeten financieel bijdragen aan het verlagen van de hoeveelheid broeikasgassen en onderzoek doen naar klimaatbestendige ontwikkelingen;
•
Voor de klimaatconferentie van 2025 moeten de partijen van de klimaatovereenkomst van Parijs zich samen ten doel stellen elk jaar minstens 100 miljard dollar (91 miljard euro) ter beschikking te stellen aan armere landen die economisch moeite hebben de klimaatdoelstellingen te halen. Het geld zou vanaf 2020 beschikbaar moeten zijn;
•
Het verdrag van Parijs is bindend en de landen verplichten zich het na te leven.
In december 2023 heeft de 28e klimaatconferentie van Dubai (COP28) plaatsgevonden. Het belangrijkste resultaat is dat de landen zijn het eens geworden over het uitfaseren van het gebruik van fossiele brandstoffen. De in 2015 in Parijs vastgestelde doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graad is overeind gebleven, maar nadere afspraken om hem binnen bereik te brengen zijn niet gemaakt. Windpark A15-Lingewaard draagt bij aan realisatie van de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs.
2.1.2
Europese klimaatwet
Ook op Europees niveau zijn doelstellingen geformuleerd en vastgelegd om klimaatverandering tegen te gaan. Het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie (EU) hebben op 28 juni 2021 de Europese Klimaatwet5 vastgesteld. Met de vaststelling is de doelstelling om in 2030 40% minder CO2 uit te stoten dan in 1990 verhoogd naar 55%. Ook is vastgelegd dat de EU in 2050 klimaatneutraal moet zijn.
4
De klimaatconferentie van Parijs 2015 (officieel: 2015 United Nations Climate Change Conference), die van 30 november tot 12 december 2015 plaatsvond in Parijs leidde tot het afsluiten van het "Akkoord van Parijs", dat op 22 april 2016 in New York is ondertekend. Het klimaatverdrag is 4 november 2016 in werking getreden. 5 https://climate.ec.europa.eu/eu-action/european-climate-law_nl Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 9
Voor de productie en bevordering van duurzame energie uit hernieuwbare bronnen is algemeen beleid vastgelegd in de richtlijn hernieuwbare energie (2009/28/EG). Het vereist dat de EU tegen 2030 ten minste 32% van haar totale energiebehoeften met hernieuwbare energie vervult. Windpark A15-Lingewaard draagt bij aan realisatie van de doelen uit de Europese Klimaatwet.
2.2
Rijksbeleid
2.2.1
Nationale Klimaatwet
De Eerste Kamer heeft op 28 mei 2019 het initiatiefwetsvoorstel voor de Klimaatwet aangenomen. Het voorstel legt de klimaatdoelstellingen voor de regering vast. Om conform het Klimaatakkoord van Parijs de wereldwijde opwarming van de aarde en de verandering van het klimaat te beperken heeft de Klimaatwet drie doelen vastgelegd. Deze zijn: 1. Een vermindering van 55% (ten opzichte van 1990) van de broeikasgasuitstoot in 2030; 2. Een vermindering van 95% (ten opzichte van 1990) van de broeikasgasuitstoot in 2050; 3. 100% broeikasgas-neutrale elektriciteit in 2050. Ter uitvoering van de Klimaatwet heeft de minister van Economische Zaken en Klimaat op 1 april 2020 het Klimaatplan vastgesteld. Dit Klimaatplan bevat de hoofdlijnen van het nationale klimaatbeleid voor de komende 10 jaar (2021-2030). Daarnaast gaat het Klimaatplan, conform de Klimaatwet, in op de laatste wetenschappelijke inzichten over klimaatverandering, technologische ontwikkelingen, internationale beleidsontwikkelingen en de economische gevolgen. De inhoud van het Klimaatplan is voor een belangrijk deel bepaald door de hoofdlijnen van het Klimaatakkoord. Windpark A15-Lingewaard draagt bij aan realisatie van de doelen uit de Nationale Klimaatwet.
2.2.2
Nationaal Klimaatakkoord
Het Nationaal Klimaatakkoord van 28 juni 2019, was een reactie op het klimaatakkoord van Parijs en de Klimaatwet. In het Klimaatakkoord hebben, onder regie van het kabinet, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden concrete afspraken gemaakt over de maatregelen waarmee de CO2-uitstoot in Nederland gehalveerd kan worden. Het centrale doel is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met ten minste 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Het vergroten van de opwek van hernieuwbare energie levert hier een belangrijke bijdrage aan. Daarom heeft Nederland in dit akkoord toegezegd dat 70% van het energieverbruik in 2030 uit duurzame stroom dient voor te komen.6 In 2022 lag het aandeel duurzame energieverbruik nog op 15%.7 Dit doel voor de Nederlandse energievoorziening betekent dat er nog een forse inspanning geleverd dient te worden. De productie op zee moet worden uitgebreid, maar ook de productie zon en wind op land.
In de hoofdlijnen staat als doel beschreven dat in 2030 doormiddel van windenergie en zonne-energie 35 TWh 6 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/klimaatverandering/klimaatakkoord/maatregelen-klimaatakkoord-per-sector 7 https://longreads.cbs.nl/nederland-in-cijfers-2023/welk-deel-van-ons-energieverbruik-was-duurzaam/ Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 10
(Terawattuur) wordt gerealiseerd. Overheden zullen de initiatieven voor de duurzame elektriciteitsproductie voornamelijk aan de markt overlaten. In het Klimaatakkoord zijn tevens de Regionale Energie Strategie Regio’s (RES-regio’s) vastgelegd. In de Regionale Energiestrategie (RES) wordt een deel van de nationale afspraken uit het Klimaatakkoord vertaald naar regionale afspraken. In totaal zijn er dertig RES-regio’s in Nederland. Binnen elke RES-regio werken overheden samen met maatschappelijke partners, netbeheerder, het bedrijfsleven en inwoners aan deze RES. Door de RES-regio's wordt het concreter wat er ook lokaal niveau dient te gebeuren om de landelijke doelstelling van 35TWh duurzame energie in 2030 te halen. Afgesproken is dat deze strategieën uiteindelijk ruimtelijk geborgd worden via het omgevingsbeleid van gemeenten, provincies en Rijk en via het beleid van de waterschappen. In de RES wordt onder meer ingegaan op: •
Mogelijkheden voor regionale opwek en besparing
•
Die mogelijkheden vertaald naar keuzes in concrete plekken, projecten en planning
•
De afstemming omtrent warmtebronnen
•
De gevolgen voor de energie-infrastructuur
•
Al gerealiseerde projecten en plannen.
2.2.3
Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) uit 2020, schetst het Rijk voor de lange termijn een duurzaam perspectief voor de leefomgeving in Nederland tot 2050. De NOVI vormt de Rijksvisie op de fysieke leefomgeving volgens de Omgevingswet en beschrijft 21 nationale belangen en grote opgaven waarop de nationale overheid zich in NOVI richt. Voor wat betreft duurzame energie zijn meerdere van deze nationale belangen relevant. Met name het creëren van een betrouwbare, betaalbare en veilige energievoorziening, het beperken van klimaatverandering en het realiseren van een toekomstbestendige circulaire economie zijn hiervoor in het bijzonder van belang. De NOVI noemt duurzame energie inpassen met oog voor omgevingskwaliteit als een van de belangrijkste keuzes. Gesteld wordt dat er meer windturbines en meer zonnepanelen nodig zijn. Voor windturbines op land stelt de NOVI “De molens op land clusteren we zoveel mogelijk en passen we zo goed mogelijk in het landschap in. Bijvoorbeeld langs snelwegen. Hierbij zorgen we dat bewoners goed betrokken zijn en waar het kan meeprofiteren in de opbrengsten”. De Omgevingswet voorziet niet in juridische doorwerking van de NOVI naar omgevingsvisies van andere overheden. Andere overheden, burgers en bedrijven, zijn dan ook niet juridisch aan de NOVI gebonden, maar wel aan regels en normen die op basis van de NOVI worden opgesteld.
Provincies en gemeenten zullen in hun eigen omgevingsvisies uiting geven aan hun verantwoordelijkheid en keuzes in de fysieke leefomgeving. Windpark A15-Lingewaard draagt bij aan realisatie van de doelen uit de NOVI.
2.2.4
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) is opgesteld in maart 2012 door de Rijksoverheid. Het vormt een langetermijnbeleidskader voor ruimtelijke ordening, infrastructuur en mobiliteit in Nederland (tot
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 11
2028). De ambities zijn uitgewerkt in rijksdoelen en ook is aangegeven welke nationale belangen daarbij aan de orde zijn. Belangrijke doelen van de SVIR zijn: •
Optimale Benutting en Bereikbaarheid: streven naar een efficiënt gebruik van bestaande infrastructuur en het bevorderen van bereikbaarheid, zowel nationaal als internationaal.
•
Ruimtelijke Kwaliteit en Leefbaarheid: duurzaam ruimtegebruik met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid, waarbij natuur, landschap, en stedelijke ontwikkeling in balans zijn.
•
Sterke Economie en Concurrentiepositie: het creëren van randvoorwaarden voor een sterke economie en het versterken van de internationale concurrentiepositie van Nederland.
•
Veiligheid en Duurzaamheid: integratie van veiligheidsaspecten in de ruimtelijke planning en duurzaamheid bevorderen, bijvoorbeeld door de overgang naar duurzame energiebronnen.
•
Wonen en Werken: bevorderen van een evenwichtige verstedelijking en het creëren van ruimte voor wonen, werken, en recreëren.
Een nationaal belang wat genoemd wordt is ruimte voor het hoofdnetwerk voor de (duurzame) energievoorziening en energietransitie.
2.2.5
Structuurvisie Windenergie op Land
De Structuurvisie Wind op Land (SWOL, maart 2014)8 is een uitwerking van de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR), die is opgegaan in de NOVI. Voor de NOVI is onder meer het SWOL relevant. De doelstelling van de SWOL is zodanig ruimtelijke voorwaarden te scheppen dat begin 2020 een opwekkingsvermogen van ten minste 6.000 MW aan windturbines op land operationeel is. Daarvoor worden drie soorten beleid gepresenteerd: •
Visie: bundeling in gebieden die geschikt zijn voor grootschalige windenergie (windparken met een vermogen groter dan 100 MW) en daarmee andere gebieden vrijhouden van grootschalige windenergie. Bij het ruimtelijk ontwerp van windturbineprojecten aansluiten bij de hoofdkenmerken van het landschap.
•
Aanwijzen van concrete gebieden die geschikt zijn voor grootschalige windturbineparken. Het kabinet zal initiatieven voor windturbineparken met een omvang van ten minste 100 MW toetsen aan deze gebieden.
•
Taakverdeling tussen Rijk en provincies bij het ruimtelijk mogelijk maken van windenergie, en de prestatieafspraken die daarover met het IPO zijn gemaakt. Verder wordt ingegaan op beleidsonderwerpen die van groot belang zijn voor het slagen van de doelen voor windenergie, zoals de stimuleringsregeling SDE+ en het landelijke elektriciteitsnet.
Het kabinet heeft in de SWOL elf gebieden aangewezen waar grootschalige windturbineparken op land mogen komen. Om de doelstelling van 6.000 MW te halen is het noodzakelijk dat ook buiten deze gebieden ruimte wordt geboden voor kleinere windturbineparken. Provincies kunnen daarvoor locaties aanwijzen of hebben dit reeds gedaan. Het Programma Energiehoofdstructuur (PEH) zal de SWOL opvolgen. Het programma is nog in ontwikkeling. De ambitie van het PEH is tijdig te zorgen voor voldoende ruimte voor de nationale
8
"Structuurvisie Windenergie op land" (SWOL), Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 28 maart 2014. Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 12
energiehoofdstructuur, op basis van een integrale afweging met andere opgaven en belangen, binnen een (inter-)nationale context en waarbij een goede leefomgevingskwaliteit randvoorwaarde is. Het programma hanteert als tijdshorizon 2030–2050. Het is breder dan de SWOL en heeft omvat ook ruimtelijk beleid omtrent onder meer elektriciteit en de grote wateren. Het gaat over het gehele Nederlandse grondoppervlak, uitgezonderd de Noordzee. Windturbineparken, zoals Windpark A15-Lingewaard, dragen bij aan de doelstelling voor vermogen windenergie op land.
2.2.6
Besluit algemene regels ruimtelijke ordening
Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro)9,10 voorziet in de juridische borging van het nationaal ruimtelijk beleid. Het bevat regels die de beleidsruimte van andere overheden ten aanzien van de inhoud van ruimtelijke plannen inperken, daar waar nationale belangen dat noodzakelijk maken. Bij de vaststelling van een ruimtelijk plan voor de ontwikkeling van een windpark dient rekening gehouden te worden met de regels die het Barro stelt. In titel 2.6 over Defensie staan regels omtrent militaire radarstations en laagvliegroutes jacht- en transportvliegtuigen. Met deze regels is rekening gehouden bij het project. Specifiek voor het project zijn er geen andere nationale belangen, zoals beschreven in hoofdstuk 2 van het Barro, waar mee rekening mee dient te worden gehouden.
2.3
Provinciaal Beleid
2.3.1
Omgevingsvisie Provincie Gelderland
De provincie Gelderland heeft op 19 december 2018 de omgevingsvisie Gaaf Gelderland vastgesteld. 11 Hierin geeft de provincie aan belang te hechten aan het vergroten van het aandeel hernieuwbare energie. Om te voldoen aan de doelen uit het Klimaatakkoord van Parijs, wil Gelderland in 2050 energieneutraal zijn. Als tussendoel wil de provincie in 2030 55% broeikasgasreductie hebben gerealiseerd. Zonne- en windenergie zijn onmisbaar voor het bereiken van die energiedoelen. De provincie streeft naar een versnelde energietransitie, gericht op forse vergroting van het aandeel duurzame energie en passend bij de Gelderse kwaliteiten. Hiertoe heeft de provincie de mogelijkheden om zonne- en windenergie op te wekken in kaart gebracht met als insteek zoveel mogelijk behoud van haar natuur- en landschappelijke kwaliteit.
Windenergie In de omgevingsvisie is voor windenergie een themakaart uitgewerkt.12 Deze is opgenomen in figuur 5.1. Het is deels gecategoriseerd als ‘windenergie mogelijk’ en deels als ‘windenergie aandachtsgebied’. Deze eerste categorie houdt in dat het gebied gezien wordt als een geschikte locatie voor windenergie door de 9
Besluit van 22 augustus 2011, houdende algemene regels ter bescherming van nationale ruimtelijke belangen (Besluit algemene regels ruimtelijke ordening)(versie 01-12-2020) 10 Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening is te vinden op: https://wetten.overheid.nl/BWBR0030378/2020-1201 (geraadpleegd 22.12.2023, geldend van 01-12-2020, vervalt 01-01-2024). 11 https://media.gelderland.nl/Omgevingsvisie_Gaaf_Gelderland_07f3da27da.pdf 12 https://media.gelderland.nl/Omgevingsvisie_Gaaf_Gelderland_07f3da27da.pdf Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 13
provincie. Windaandachtsgebieden betreffen zones waar vanwege bebouwde kommen, leidingen en/of wegen in samenspraak met de relevante partijen moet worden bekeken of plaatsing van windturbines mogelijk is. Windturbines zijn in dit geval mogelijk als wordt voldaan aan de wettelijke normen. Figuur 2.1 Themakaart uit de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland. Het plangebied ligt in de blauw gearceerde zone “windenergie mogelijk” en de bruine arcering “windenergie aandachtsgebied”.
Als algemeen uitgangspunt geldt dat de provincie een voorkeur heeft voor het combineren van windturbines met andere, intensieve functies in een gebied. Hierbij dient in eerste plaats gedacht te worden aan13: •
combinatie met infrastructuur ((water)wegen en railverbindingen);
•
combinatie met regionale bedrijventerreinen;
•
combinatie met intensiveringsgebieden glastuinbouw;
•
combinatie met agrarische productielandschappen.
Dit project sluit aan bij het ruimtelijk beleid uit de Omgevingsvisie van de provincie Gelderland.
2.3.2
Omgevingsverordening provincie Gelderland
In de Omgevingsverordening Gelderland (versie januari 2023) zijn in artikel 2.62 en artikel 2.63 instructieregels voor windturbines opgenomen.14 Ook zijn er regels ten aanzien van windturbines opgenomen omtrent het Gelders Natuurnetwerk (artikel 2.42), Weidevogelgebieden (artikel 2.51a) en waardevol open gebied (artikel 2.55).
13
https://media.gelderland.nl/Beleidslijn_Windenergie_be0588e498.pdf https://media.gelderland.nl/Omgevingsverordening_Gelderland_januari_2023_12310e266c.pdf?updated_at=2023-0120T12:31:28.076Z 14
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 14
Artikel 2.42 (afwijkruimte bij windturbines) 1. In afwijking van artikel 2.39, eerste lid, kan een bestemmingsplan het bouwen van een windturbine toelaten: a) voor een locatie binnen het gebied dat is aangeduid als Gelders natuurnetwerk windturbines onder voorwaarden mogelijk; en b) i.
ii. 2.
als de compensatie voor windturbines en omliggende verharding bestaat uit maatregelen waarbij: de nadelige gevolgen voor de kernkwaliteiten, oppervlakte of samenhang van het Gelders natuurnetwerk zoveel mogelijk worden beperkt en de overblijvende effecten gelijkwaardig worden gecompenseerd in overeenstemming met bijlage Gelijkwaardige natuurbeheertypen; en de oppervlakte aan natuur die verloren gaat voor 200 procent wordt gecompenseerd. De initiatiefnemer legt de wijze van compensatie van de kernkwaliteiten en de wijze waarop aandacht aan voorkomende soorten wordt besteed vast in een natuurversterkingsplan dat onderdeel uitmaakt van het bestemmingsplan.
Artikel 2.55 (ontwikkeling in Waardevol open gebied) 1. Voor waardevolle open gebieden is de grootschalige openheid de belangrijkste kernkwaliteit. Daarom geldt als uitgangspunt dat ruimtelijke ingrepen die de openheid aantasten niet zijn toegestaan. 2. Open gebieden zijn soms ook kansrijke plekken voor het opwekken van windenergie. Met het oog op de maatschappelijke opgave voor duurzame energie, is het daarom onder voorwaarden mogelijk om een windturbinepark met meer dan drie windturbines op te richten in open gebieden. Een toelichting op de voorwaarden is opgenomen bij paragraaf 2.7.1 Instructieregels windturbines. Deze voorwaarden worden gesteld om ervoor te zorgen dat de ingreep een kwalitatieve toevoeging aan het landschap is. Artikel 2.7.1 De toelichting bij een bestemmingsplan dat de oprichting van een windturbine of windturbinepark mogelijk maakt, besteedt aandacht aan: a. de ruimtelijke kenmerken van het landschap; b. de maat, schaal en inrichting in het landschap; c. de visuele interferentie met een nabij gelegen windturbine of windturbines; d. de cultuurhistorische achtergrond en waarden van het landschap; e. de beleving van de windturbine of het windturbinepark in het landschap. Artikel 2.63 Een bestemmingsplan maakt het niet mogelijk een windturbine of windturbinepark op te richten voor gronden gelegen binnen het verbodsgebied windenergie.
Onder uitsluitingsgebieden voor windenergie vallen onder meer rustgebieden voor winterganzen, de weidevogelgebieden en delen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het Windpark wordt niet gerealiseerd in een verbodsgebied windenergie, zodat artikel 2.63 niet van toepassing is. Een windturbine kan mogelijk onder voorwaarden binnen het Gelders natuurnetwerk worden toegestaan. Er is in het plangebied geen sprake van uitsluitingsgebieden dan wel plaatsing van windturbines in het Gelders natuurnetwerk (GNN). De omgevingsvergunning strijdig gebruik is ook van toepassing op het GNN, aangezien er (zeer beperkte) overdraai plaatsvindt bij de Linge, die onderdeel is van het GNN.
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 15
In de resultaten van de onderzoeken natuur worden de potentiële effecten van het Windpark op het GNN concreet beschreven. De provincie heeft in de Omgevingsverordening 2023 beschermde bosgebieden aangewezen (artikel 7.25).15 In het plangebied is geen sprake van beschermde bosgebieden. In het project is rekening gehouden met de voorschriften van de omgevingsverordening provincie Gelderland voor landschap en natuur.
2.3.3
Gelders Energieakkoord
Het Gelders Energieakkoord (GAE) uit 2014 is een regionaal initiatief in de Nederlandse provincie Gelderland dat tot doel heeft de overgang naar duurzame energie te bevorderen. 16 Het akkoord brengt verschillende stakeholders, waaronder overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties, samen om gezamenlijk duurzame energiedoelen te formuleren en te realiseren. Hierbij staan thema's als energiebesparing, opwekking van hernieuwbare energie en het stimuleren van innovatie centraal. Het akkoord streeft naar concrete doelen, waaronder het verminderen van CO2-uitstoot met 55% in 2030, het vergroten van energie-efficiëntie, en het bevorderen van de transitie naar duurzame energiebronnen. Het Gelders Energieakkoord fungeert als een samenwerkingsplatform om deze doelen te verwezenlijken en de transitie naar een duurzamere energievoorziening in de regio te versnellen. Alle Gelderse gemeenten nemen deel aan het akkoord. Windpark A15-Lingewaard draagt bij aan realisatie van het Gelders energieakkoord.
2.3.4
Beleidslijn Windenergie provincie Gelderland
In dit beleidsstuk geeft de provincie enkele handvatten of hetgeen belangrijk wordt gevonden bij het realiseren van windprojecten.17 Hierin is onder meer opgenomen dat het combineren van windturbines met andere, intensieve functies in een gebied de voorkeur heeft. Het kan de beleving van een gebied benadrukken en concentreert milieueffecten. De voorkeur van de provincie ligt bij de volgende combinaties: •
combinatie met infrastructuur ((water)wegen en railverbindingen);
•
combinatie met regionale bedrijventerreinen;
•
combinatie met intensiveringsgebieden glastuinbouw;
• combinatie met agrarische productielandschappen. Indien windturbines niet gecombineerd kunnen worden met de genoemde combinaties en uit onderzoek blijkt dat voldaan kan worden aan een goede ruimtelijke ordening, dan staat dit beleid de realisatie van windturbines niet in de weg. Ten aanzien van het Gelders natuurnetwerk (GNN) geldt een nee, tenzij principe. In beginsel worden geen nieuwe initiatieven toegestaan die gelegen zijn in het GNN. Er zijn enkele uitzonderingen mogelijk. Dat zijn ontwikkelingen van groot openbaar belang én waarvoor - overtuigend gemotiveerd - geen alternatieven 15
https://gldanders.planoview.nl/planoview/proxy/NL.IMRO.9925.PVOVwp2023vst1/doc/b_NL.IMRO.9925.PVOVwp2023-ontw_Omgevings..ooiVersie.pdf 16 https://www.geldersenergieakkoord.nl/images/uploads/Gelders_Energieakkoord_startdocument.pdf 17 https://media.gelderland.nl/Beleidslijn_Windenergie_be0588e498.pdf Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 16
bestaan. Voor dergelijke uitzonderingen gelden specifieke spelregels die garanderen dat het Gelders Natuurnetwerk in stand blijft. Dit project is niet gelegen in het GNN, er is wel sprake van (zeer beperkte) overdraai over het GNN aangezien de Linge onderdeel is van het GNN. Tevens wordt er ingegaan op het belang van een goede samenwerking tussen alle partijen. Belanghebbende partijen, zoals omwonenden, dienen de mogelijkheid te hebben om zowel financieel als in het ruimtelijke proces te participeren. Dit kan bereikt worden door de belanghebbende partijen in een zo vroeg mogelijk stadium bij de planvorming te betrekken. Ook worden er redenen genoemd waarom windenergie op bepaalde locaties niet is toegestaan dan wel niet gewenst is. Voorbeelden die worden genoemd zijn luchthavens en buisleidingen. Deze beperkingen worden in de ruimtelijke analyse ook meegenomen.
2.3.5
RES 1.0 Arnhem Nijmegen
De gemeente Lingewaard valt in RES-regio Arnhem Nijmegen. In de Regionale Energiestrategie (RES) uit 2021 worden een deel van de nationale afspraken uit het Klimaatakkoord vertaald naar regionale afspraken.18 De RES-doelstelling is om in 2030 1,62 TWh aan duurzame energie op te wekken in de RESregio. In de RES 1.0 wordt gesproken over een verhouding van 89% zon op dak en 11% windturbines. Er wordt gestreefd naar de combinatie van 50% zonnevelden en 50% windturbines.19 Dit is goedkoper voor initiatiefnemers en de afnemers die uiteindelijk deze kosten betalen. Ook worden andere redenen genoemd waarom in de RES 2.0 toch weer kritisch naar deze verhouding tussen zon en wind gekeken wordt. Zo wordt onder meer ingegaan op ruimtegebruik: een grote windturbine wekt namelijk evenveel elektriciteit op als 18 hectare zonneveld.20 Ook blijft de grond onder een windturbine, in tegenstelling tot bij zonnepanelen, beschikbaar voor andere doelen zoals recreatie, natuur of landbouw. Tot slot wordt genoemd dat het rendement bij windturbines in een constructie met lokaal eigendom gunstiger uitvalt. Om visuele ruimtelijke versnippering door windturbines te voorkomen is groepering van windturbines vereist. Voor grote windturbines is afgesproken dat deze: •
Niet solitair maar gegroepeerd worden geplaatst;
•
De groepering in een lijnopstelling of in een clusteropstelling wordt uitgevoerd;
•
De onderlinge afstand van deze opstelling zodanig is dat beeldinterferentie zoveel mogelijk wordt voorkomen (= ontwerponderzoek bij uitwerking zoekgebieden en toets bij projecten buiten de zoekgebieden);
•
De inpassing van windlocaties in samenhang met de ontwikkeling in aangrenzende andere RES’en wordt beoordeeld. Daarnaast wordt in de RES gewezen op het behouden van de ruimtelijke kwaliteit en samenhang van het totale gebied. Er dient goed rekening te worden gehouden met het gebruik van de ruimte door lokale partijen, stakeholders en inwoners. Ook wordt er gestreefd naar minimaal 50% eigendom en lage maatschappelijke kosten. Tot slot dient er zo veel mogelijk rekening gehouden te worden met gezondheidsaspecten, milieueffecten en natuur.
18
https://www.groenemetropoolregio.nl/media/xd3jqdrl/res-1-0-an_20210305-def.pdf https://www.groenemetropoolregio.nl/media/go2jrfge/voortgangsrapportage-res-gmr-an-2023-1.pdf 20 https://www.groenemetropoolregio.nl/media/xd3jqdrl/res-1-0-an_20210305-def.pdf 19
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 17
In de RES 1.0 worden een aantal grote zoekgebieden voor wind en zon benoemd. Geen hiervan is in de gemeente Lingewaard. Het betreft een werkkaart, die kansen en mogelijkheden inzichtelijk maakt met name voor grotere wind- en zonneparken. In de RES worden gemeentes die buiten de zoekgebieden vallen opgeroepen om actief de verkenning te starten – zo ver dat nog niet is gebeurd – en op zoek te gaan naar mogelijkheden om zon- en windprojecten te ontwikkelen. In de gemeente Lingewaard is ruimte voor kleinere windparken zoals dit project. Drie relatief grote turbines kunnen voor de gemeente Lingewaard een aanzienlijke bijdrage zijn in het verduurzamen van de energiemix.
2.4
Gemeentelijk beleid
2.4.1
Omgevingsvisie Lingewaard
De omgevingsvisie is vastgesteld in mei 2023.21 Het schetst een algemeen beeld van de gewenste fysieke leefomgeving in 2035. Op hoofdlijnen wordt er gekeken naar de gemeente en worden verschillende onderwerpen en uitdagingen in samenhang bekeken. De gemeente wil in 2035 gegroeid zijn in het aantal woningen, bekend zijn in de tuinbouw, toekomstbestendig, duurzaam en groen zijn. De omgevingsvisie benadrukt het belang van energie besparen en anders opwekken. Anders opwekken vergt meer ruimte en wijst erop dat een gezamenlijke aanpak met inwonersinitiatieven nodig is. Lingewaard zet in op een mix van mogelijkheden voor duurzame energie opwek. Het landschap en de agrarische gronden worden zoveel mogelijk ontlast om deze aantrekkelijk te houden/maken. Daarnaast wordt ook vanuit de grote energieverbruikers, zoals de steenfabrieken, land- en tuinbouw, en bedrijven op NEXTgarden, gezocht naar duurzame alternatieven voor warmte en stroom opwek. In de omgevingsvisie staat dat de Gemeente Lingewaard een positieve houding heeft ten opzichte van initiatieven voor windmolens. Belangrijk hierbij is dat de windmolens onderdeel uitmaken van het landschap en dat er afstemming plaatsvindt met alle belanghebbenden. De A15- zone is een kans voor de opwek van duurzame energie, waarbij aandacht vereist blijft voor gezondheidsaspecten, zoals hinder en geluid.
De realisatie van het Windpark past binnen de Omgevingsvisie.
2.4.2
Bestemmingsplan Buitengebied Lingewaard
Het bestemmingsplan Buitengebied Lingewaard categoriseert het plangebied als Agrarisch-Komgronden terrein en tevens als een archeologische bestemming met waarde 6 (zie Figuur 2.2).22 In het bestemmingsplan en de toelichting daarop wordt niet ingegaan op windturbines. Ruimtelijke inpassing De basis voor medewerking aan functieverandering is een goed inrichtingsplan. Landschappelijke elementen zijn 'leidend' voor de ontwikkeling van bouwplannen. Openheid en doorzichten naar achtergelegen landschap dienen te worden gewaarborgd. Daarnaast dient de beoogde ontwikkeling stedenbouwkundig te worden ingepast in de omgeving.
21
https://samen.lingewaard.nl/omgevingsvisie+lingewaard/de+visie/default.aspx Het bestemmingsplan uit 2013 en de herzieningen hierop met de bijbehorende regels en toelichting zijn de te raadplegen via https://www.ruimtelijkeplannen.nl/ 22
Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 18
Bestemming Agrarisch-Komgronden Regels voor de bestemming Agrarisch-Komgronden zijn opgenomen in hoofdstuk 2 artikel 4 van het bestemmingsplan. De komgronden betreffen de open gebieden, centraal gelegen in de gemeente. De gronden worden voornamelijk gebruikt als grasland en voor de akkerbouw. Het gebied is slechts zeer beperkt bebouwd en de aanwezige bebouwing betreft voornamelijk grondgebonden agrarische bedrijven (voornamelijk akkerbouw en melkveehouderijen). Binnen de bestemming Agrarisch-Komgronden wordt de nadruk gelegd op de agrarische functie en het open karakter van het gebied. In zowel het regionaal plan, het Landschapsontwikkelingsplan als de structuurvisie wordt het belang aangeduid van de openheid van de komgronden. Deze bestemming dient derhalve om deze waarde te beschermen. Om het bebouwde oppervlak te beperken mag alleen gebouwd worden ten behoeve van deze bestemming en alleen in aangemerkte bouwvlakken. Het college van burgermeester en wethouders heeft een wijzigingsbevoegdheid voor deze bestemming om bouwvlakken te vergroten. Dit mag echter alleen in bepaalde gevallen en indien aan bepaald voorwaarden wordt voldaan. Voor zonneparken is in de 2 de herziening van het bestemmingsplan een dergelijke wijzigingsbevoegdheid gecreëerd. Voor windturbines niet.
De algemene afwijkingsbevoegdheid (hoofdstuk 3, artikel 39) biedt mogelijkheden om af te wijken van de voor de bestemming geldende regels. Deze bevoegdheid is beperkt tot bepaalde afmetingen en windturbines overschrijden deze afmetingen. De bevoegdheid om het bestemmingsplan te wijzigen ligt bij het college van burgermeester en wethouders. Een reden om van deze bevoegdheid gebruik te mogen maken is: het toestaan van de bouw van niet voor bewoning bestemde gebouwen met een hoogte van ten hoogste 3,5 m en een inhoud van ten hoogste 75 m3 ten dienste van het openbare nut en overige openbare dienstverlening. Ook aan deze voorwaarden wordt niet voldaan. De voorgenomen windturbines zijn in strijd met het bestemmingsplan. Er dient dan ook een omgevingsvergunning voor dit project te worden aangevraagd.
Bestemming archeologie waarde 6 Vanuit nationale wetgeving dienen gemeenten zorg te dragen voor de archeologische waarden in de bodem. Waarde 6 is de laagste categorie in archeologische waarden. Regels voor de bestemming archeologie waarde 6 zijn opgenomen in hoofdstuk 2 artikel 32 van het bestemmingsplan. Het doel van het aanwijzen van deze bestemming is het behoud en de bescherming van te verwachten archeologische resten in de bodem. Er zijn regels opgesteld wanneer in deze aangemerkte terreinen bebouwing wordt aangebracht van meer dan 2500m2. Voor het bouwen van een bouwwerk groter dan 2500 m 2 dient de aanvrager een rapport te overleggen waarin de archeologische waarden van de gronden, waarop de aanvraag betrekking heeft, in voldoende mate is vastgesteld. Op basis hiervan kan de gemeente, indien uit het rapport blijkt dat archeologische waarden van de gronden door het oprichten van het vergunde bouwwerk zullen worden verstoord, één of meerdere voorwaarden verbinden aan de omgevingsvergunning voor het bouwen. In dit geval bedraagt de oppervlakte van de windturbines en de funderingen daarvan minder dan 2500 m2, namelijk 1413 m2(zie ook Bijlage 2). Er is in dit geval in beginsel geen archeologisch onderzoek vereist bij de omgevingsvergunning.
Het college van burgermeester en wethouders kan op grond van artikel 32.3 wel Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 19
nadere eisen stellen ten aanzien van de situering en de afmetingen van bouwwerken en de inrichting van gronden. Deze bevoegdheid is er indien uit archeologisch onderzoek blijkt dat ter plaatse behoudens- en beschermenswaardige archeologische monumenten of resten aanwezig zijn. Figuur 2.2 Bestemmingsplan buitengebied Lingewaard met windturbine posities
2.4.3
Landschapsontwikkelingsplan
In 2005 heeft de gemeente een landschapsontwikkelingsplan ("LOP") opgesteld voor het buitengebied van de gemeente Lingewaard.23 Centraal stond het behoud van de historische karakteristieke en landschappelijke kwaliteit in het licht van verstedelijking en andere ontwikkelingen. Concreet zijn er in het LOP drie bedreigingen voor het landschap vastgesteld: •
Verstedelijking zet veel druk op het open karakter van Lingewaard; het leidt tot ruimtebeslag, verdichting, versnippering en doorsnijding;
•
Toenemende verkeersdruk, met name op de rivierdijken, zet de beleving en herkenbaarheid van cultuurhistorisch waardevolle elementen en patronen onder druk;
•
Verrommeling en vervlakking van het landschap.
Om deze bedreigingen het hoofd te bieden is een landschapsvisie opgesteld. Deze is gericht op het actief tegengaan van de landschappelijke tweedeling die in de gemeente dreigt te ontstaan. Deze tweedeling ontstaat door de toenemende verstedelijking in het noordwesten en de natuurontwikkeling in het
23
https://www.lingewaard.nl/landschapsontwikkelingsplan-lop Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 20
zuidoosten. Versterking van het natuurnetwerk verdient bijzondere aandacht, met name het behoud van bestaande natuurwaarden en de ontwikkeling van nieuwe natuur buiten het Nederlands Natuurnetwerk. Samengevat heeft de gemeente de volgende aandachtspunten om het landschap in het buitengebied te verbeteren: •
De ontwikkeling centraal komgebied;
•
Het herontdekken historische identiteit oeverwallen;
•
Kwalitatieve ontwikkeling dijkzone;
•
Versterking robuust natuurlandschap uiterwaarden;
•
Inpassing autonome ontwikkelingen.
2.4.4
Locatieonderzoek Windenergie Lingewaard
In 2017 heeft Royal Haskoning DHV in opdracht van de gemeente onderzoek gedaan naar mogelijke locaties voor wind.24 De raad heeft vooraf aangegeven dat het onderzoek zich in eerste instantie dient te richten op de locaties Bergerden en Ressen. Alleen als oprichting van windturbines op deze locaties niet mogelijk blijkt te zijn kan een locatie langs de (doorgetrokken) A15 in beeld komen. In het rapport komen vijf zoekgebieden voor windenergie naar voren: •
Locatie 1a Bergerden: Deze locatie bevindt zich op de grens van glastuinbouw en het open landschap van park Lingezegen. Er is ruimte voor drie windturbines. Er zijn weinig woningen maar de locatie ligt in het Gelders Natuurnetwerk (GNN). Door de aansluiting bij bestaande glastuinbouw heeft het geen negatief effect op het open landschap. Locatie 1b heeft beperkte ruimte voor twee windturbines door grens met een andere gemeente. Het ligt in park Lingezegen waardoor windturbines afbreuk doet aan karakteristieke open landschap. Deze opstelling is landschappelijk gezien dan ook niet wenselijk. Bovendien is er mogelijk een visuele beïnvloeding met het windpark Nijmegen Betuwe.
•
Locatie 2 knooppunt Ressen: Er is ruimte langs de A15 om één windturbine in nabijheid een bestaand windpark te plaatsen. De landschapsbeleving wordt door het bestaande windpark weinig aangetast.
•
Locatie 3 open komgebied: Afhankelijk van de opstelling zijn er relatief weinig woningen in de nabijheid van de windturbines. Er is ruimte voor meer dan vier windturbines. Een genoemde opstelling is direct ten zuiden van de doorgetrokken A15 nabij andere hoofdinfrastructuur, windturbines worden onderdeel van bestaande infrastructurele bundel. Dit project past bij deze opstelling. Deze opstelling sluit aan bij de markante infrastructurele bundel A15/Betuwelijn en vormt een eenheid met het windpark Nijmegen Betuwe, ook al is de afstand tot de weg mogelijk wat groter. Het levert een relatief rustig beeld op, maar ook een dominant beeld omdat de turbines goed zichtbaar zullen zijn vanuit de woningen rondom en in de rand van het komgebied; er is namelijk niet of nauwelijks bebouwing en/of opgaande beplanting nabij de bronnen aanwezig dat de turbines aan het zicht zal onttrekken. Bovendien wordt de openheid van het komgebied aangetast. De alternatieve opstellingen zijn gelegen in het komgebied waardoor het open landschap meer aangetast wordt. Deze locatie is vanuit landschappelijk perspectief niet wenselijk.
•
Locatie 4 Steenfabrieksterreinen (4.1 en 4.2): Relatief weinig woningen maar hier zijn alleen verspreide solitaire windturbines mogelijk. Er is een aantasting van het landschap rondom de rivieren.
24
https://www.lingewaard.nl/_flysystem/media/2._locatieonderzoek_windenergie_lingewaard_1.pdf Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 21
Dit project bevindt zich op locatie 3. Voor locatie 4.1 (Windpark Caprice) geldt dat gemeente Lingewaard hier twee windturbines vergund heeft. Locatie 2 heeft slechts ruimte voor een solitaire windturbine. Het RES-beleid verzet zich tegen solitaire grote windturbines. Tevens is in het provinciale beleid opgenomen dat er in beginsel geen nieuwe windinitiatieven worden toegestaan die gelegen zijn in het GNN. Provincie Gelderland heeft zich daarom uitgesproken tegen de verdere ontwikkeling van windturbines op Bergerden. Op basis hiervan is van de nog niet vergunde locaties, locatie 3 en de daarbij gekozen opstelling in dit gebied, het meest passend bij het huidige beleid. Figuur 2.3 Overzicht ligging plangebied Windpark A15-Lingewaard en windturbines Caprice
2.4.5
Beleidskader energietransitie
In 2020 heeft de gemeenteraad van Lingewaard een beleidskader energietransitie vastgesteld. 25 De gemeente Lingewaard heeft toegezegd 100% van de elektriciteitsvraag van de gemeente in 2030 duurzaam te willen opwekken om een bijdrage te leveren aan de RES-regio. Om dit doel te halen wil de gemeente voor 2030 onder meer acht windturbines plaatsen (401 TJ) en veel zonnepanelen leggen op daken en in velden (595 TJ). 26 Op 26 oktober 2023 heeft de gemeenteraad van Lingewaard het beleidskader energietransitie geactualiseerd. Het ' Beleidskader energietransitie 2023-2030 en Uitgangspuntennotitie grootschalige
25 26
https://www.lingewaard.nl/energietransitie https://www.lingewaard.nl/_flysystem/media/beleidskader_energietransitie_14.7.2020_0.pdf Ruimtelijke Onderbouwing, tevens aanmeldnotitie m.e.r.-beoordeling 723229 | Windpark A15-Lingewaard, gemeente Lingewaard | V2.0 | 29-12-2023 Pagina 22
opwek zone A15/Betuweroute' is met ruime meerderheid (75%) aangenomen. Deze herijking van het beleidskader energietransitie benadrukt, nog meer dan de vorige versie, de noodzaak én urgentie om actie te ondernemen. Daarbij stelt dit beleidskader dat iedereen in de actiestand moet komen en dat het aanpassen van het energiesysteem niet alleen een verantwoordelijkheid is van de gemeente. De verwachte groei van benodigde elektriciteit stijgt tot 2030 met 30 tot 70% ten opzichte van 2020 (groei met 174 tot 410 TJ), dit ondanks het doel om juist energie te besparen. Daarom blijft er naast de besparingsopgave ook een opgave om duurzame elektriciteit op te wekken. Tot 2030 gebeurt dat vooral met de bewezen technieken wind en zon. Hierbij ligt de focus op het realiseren van een ideale verhouding tussen beiden voor de meest efficiënte benutting van het netwerk. Het energiebeleid van de gemeente wordt vormgegeven aan de hand van drie pijlers: 1) besparing, 2) duurzame opwek en 3) warmtetransitie. Met betrekking tot pijler 2 is afgesproken dat hieraan invulling gegeven wordt door onder andere te onderzoeken of het haalbaar is om vier windturbines van 220-250 meter hoogte en 20 hectare zon in de zone A15/ Betuweroute te plaatsen. De gemeente stelt onder andere: We moedigen initiatiefnemers van duurzame opwek aan om zich vroegtijdig te melden mits het idee binnen onze randvoorwaarden valt.