WoonZORGvisie 2025-2030 concept oktober 2024 incl. wijzigingen.pdf

Gemeente Leusden

T P E

C N

O C

Op weg naar onbezorgd wonen WoonZORGvisie gemeente Leusden 2025-2030 oktober 2024

Opdrachtgever: gemeente Leusden Opdrachtnemer: Companen

Voorwoord Een veilige bestaansbasis voor al onze inwoners; dat is

verbondenheid in straten en buurten minder vanzelf-

wat we in de gemeente Leusden graag willen bereiken.

sprekend dan in het verleden. Juist hierom voelen we als

Een belangrijke voorwaarde daarvoor is een passende en

gemeente de zorg om onze inwoners die hierdoor kwets-

betaalbare woonplek. Met zorg of ondersteuning als dit

baar zijn zo lang mogelijk een prettig leven te bieden.

nodig is. Deze zorg staat op dit moment onder druk. Op landelijk niveau slaan politiek en zorgsector de handen

We kiezen in onze visie voor een samenspel van verschil-

in elkaar via het Integraal Zorgakkoord. Het bewustzijn

lende perspectieven. Enerzijds omdat niet alles met één

groeit dat we elkaar hard nodig hebben om te borgen

keuze is te ondervangen en anderzijds omdat het een

dat inwoners nu maar ook in de toekomst de noodzake-

hele diverse groep is. Op die manier kunnen we op de

lijke zorg en ondersteuning kunnen krijgen. Ook wij als

verschillende vragen en behoeftes inspelen. We zetten in

gemeente Leusden hebben onze partners en inwoners

op ‘Langer zelfstandig wonen/ weer zelfstandig wonen’,

nodig om deze groeiende opgave op te kunnen pakken.

‘Woon-zorgcirkels’ (deels als ondersteuning van langer of weer zelfstandig wonen), ‘Geclusterd wonen’ en ‘Gespreid

Voor u ligt de Woonzorgvisie Leusden 2025-2030. Hierin

wonen’.

hebben we onze visie neergelegd op de huisvesting van onze inwoners die naast woonruimte ook zorg of onder-

Het realiseren van de visie is niet alleen een weerbarstige

steuning nodig hebben.

opgave, maar ook een opgave die we niet alleen kunnen realiseren. Gelukkig staan we hierin ook niet alleen. We hebben diverse gesprekken gevoerd voor het maken

met fysieke en mentale problemen of om mensen die

van onze visie. Onder meer met Lariks, Omthuis, diverse

een vorm van begeleiding of zorg bij het wonen nodig

zorgaanbieders, wijkverenigingen, ondernemers, belan-

hebben vanwege fysieke of psychische problematiek of

genvertegenwoordigers van de doelgroepen en inwoners.

verstandelijke beperking. Het gaat ook om mensen die

Interessante gesprekken die de verschillende dimensies,

uitstromen uit maatschappelijke opvang of detentie.

uitdagingen en opgaven inzichtelijk hebben gemaakt.

Deze groepen worden de komende jaren snel groter door

We hebben ook gemerkt dat alle betrokken partijen de

zowel de dubbele vergrijzing als door het rijksbeleid om

urgentie en noodzaak zien om met de wonen-, zorg- en

meer mensen met zorg in de wijk te laten wonen.

welzijnsopgave samen aan de slag te gaan.

Het is beslist geen eenvoudige opgave waar we voor

Laten we de visie dan ook vooral gebruiken om aan de

staan. Het aantal mensen dat zorg of ondersteuning

slag te gaan, zodat onze inwoners die naast woonruim-

nodig heeft, oud en jong, neemt de komende jaren toe

te ook zorg en ondersteuning nodig hebben, zo lang en

en zal meer dan voorheen zelfstandig (moeten) blijven

prettig mogelijk in Leusden, Achterveld en Stoutenburg

wonen. Ondanks de vergrijzing neemt het aantal ver-

kunnen (blijven) wonen.

pleeghuisbedden de komende jaren niet toe. En door een groeiend tekort aan personeel is er (steeds) minder professionele zorg beschikbaar. Ook wordt de groep men-

Marleen Treep

sen die mantelzorg kan leveren kleiner en is onderlinge

Wethouder Sociaal Domein

WoonZORGvisie 2025 - 2030

Het gaat daarbij om ouderen die vaker te maken krijgen

| 3

WoonZORGvisie 2025 - 2030

|

4

Inhoud Voorwoord 3 1

Inleiding 6

2

Visie en beleidskeuzes 7

3

Relevant beleid 10

4

Doelgroepen Woonzorgvisie 13

5 5.1 5.2

Maatschappelijke opgaven 14 Maatschappelijke opgaven voor ouderen 14 Maatschappelijke opgaven voor aandachtsgroepen 17

6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Beleidsrichtingen 23 Langer thuis wonen (voor ouderen) 23 Weer thuis wonen (voor aandachtsgroepen) 25 Woonzorgcirkels 26 Geclusterd wonen 29 Gemengd wonen 30

7 7.1 7.2

Aandachtspunten voor beleid 32 Beleidsthema’s voor ouderen 32 Beleidsthema’s voor aandachtsgroepen 33

8

Verschillende beleidsrichtingen toepassen in één woningbouwprogrammering

35

9

Afkortingen en definities

37

Bijlage 1: Woonzorgcirkels Leusden Bijlage 2: Woonzorgcirkels Achterveld

38 39

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 5

1. Inleiding De gemeente Leusden heeft te maken met een sterke

vereenzaming en kunnen blijven bewegen? Wat vraagt

vergrijzing. Tijdens de uitbreiding in de jaren zestig en

dit van de samenwerking tussen organisaties? En hoe

zeventig van de vorige eeuw vestigden zich veelal jonge

bouwen we aan solidariteit tussen mensen en generaties,

gezinnen. Deze generatie vormt nu de steeds groter wor-

en besef van eigen verantwoordelijkheid?

dende groep ouderen. Gelukkig is een groot deel van hen zeer vitaal en staat nog midden in de samenleving. Maar

In de Woonzorgvisie zet de gemeente Leusden uiteen hoe

naarmate mensen ouder worden, zal een deel behoefte

zij de maatschappelijke opgaven voor deze doelgroepen

hebben aan een aangepaste woning, al dan niet met

wil aanpakken. Deze Woonzorgvisie geldt voor de periode

aanvullende zorg. De meerderheid van de ouderen met

2025-2030, waardoor het goed aansluit bij de Woonvi-

een zorgvraag zal in de toekomst zelfstandig wonen. Niet

sie 2025-2030 en de Woondealperiode tot en met 2030.

alleen omdat dit vaak de wens is, maar ook vanwege het

Daarnaast biedt de Woonzorgvisie een doorkijk tot 2040,

rijksbeleid.

omdat verschillende ontwikkelingen en oplossingen ook een kwestie van de lange termijn zijn.

Ook inwoners die naast een woning ook zorg of begeleiding nodig hebben, wonen vaker zelfstandig. Het gaat

Op basis van deze Woonzorgvisie zal de gemeente

bijvoorbeeld om mensen met een beperking of mensen

Leusden een uitvoeringsprogramma voor de periode

die na verblijf in een zorginstelling of opvangvoorziening

2025-2030 opstellen. In het uitvoeringsprogramma staan

uitstromen naar een reguliere woning. Veelal hebben

de concrete afspraken en acties voor de komende jaren.

zij behoefte aan ondersteuning en begeleiding om hun

Daarmee streeft de gemeente Leusden ernaar om samen

eigen leven te leiden, zich thuis te voelen in de buurt

met maatschappelijke partners deze Woonzorgvisie in de

en mee te doen in de samenleving. Als we in het vervolg

praktijk te realiseren.

spreken over kwetsbare inwoners dan gaat het om de mensen die op deze punten kwetsbaar zijn.

De Woonzorgvisie krijgt te zijner tijd een vertaling in de Omgevingsvisie van de gemeente. De teksten die

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 6

Voor deze oudere en kwetsbare inwoners heeft de ge-

daarvoor in aanmerking komen, zijn in groen weerge-

meente Leusden een Woonzorgvisie opgesteld. De Woon-

geven. Daarnaast bevat deze visie aanzetten voor het

zorgvisie verbindt het sociale domein met het wonen. In

uitvoeringsprogramma. Deze gaat vertaald worden in een

de Woonzorgvisie gaat het om een passende woonomge-

Volkshuisvestingsprogramma. Dit programma geeft aan

ving, begeleiding, ondersteuning, zorg en huisvesting. De

op welke manier de gemeente Leusden de visie wil gaan

opgaven rond langer en weer zelfstandig meedoen in de

realiseren.

samenleving zijn groot. De behoefte aan zorg en onder-

RELATIE WOONVISIE, WOONZORGVISIE EN OMGEVINGSVISIE

steuning groeit, de personeelstekorten in de zorg groei-

Woonvisie

en, mantelzorgers zijn steeds zwaarder belast. Daarbij is

+ Woonzorgvisie

de huidige woonplek van mensen niet altijd geschikt voor een passende en efficiënte ondersteuning als die nodig is. Minstens zo belangrijk als een passend huis is dan ook

Visie

opgave. Wat is nodig voor een veilig en prettig thuis voor we invulling aan de aspecten van positieve gezondheid? Hoe dragen we bij aan ontmoeting, voorkomen van

2024-2025

UitvoeringsProgramma’s

de organisatie en sociaalmaatschappelijke kant van de mensen die zelfstandig willen blijven wonen? Hoe geven

Uitvoering

Omgevingsvisie Omgevingsprogramma’s

2025-2026 Volkshuisvestingsprogramma

2. Visie en beleidskeuzes Voor ouderen en kwetsbare inwoners in de gemeente

schappelijke opgaven te maken, zoals demografische

Leusden is er een passende woning en woonomgeving,

ontwikkelingen op de lange termijn. Ook zullen sommige

waarbij zelfstandigheid en samenredzaamheid voorop

beleidsmaatregelen sneller geïmplementeerd kunnen

staat en waar nodig ondersteuning, begeleiding en zorg

worden dan andere. De komende jaren kan al vol ingezet

beschikbaar is.

worden op het realiseren van de visie, maar voor bijvoorbeeld nieuwbouw is meer tijd nodig.

Woonzorgvisie in de gemeente Leusden Met deze Woonzorgvisie wil de gemeente Leusden be-

Inzetten op meerdere beleidsrichtingen

reiken dat ouderen en aandachtsgroepen een passende

Om aan de maatschappelijke opgaven voor deze doel-

woning en woonomgeving hebben. Daarbij staat zelf-

groepen te kunnen voldoen is het nodig om in te zetten

standigheid en samenredzaamheid voorop, gevolgd door

op meerdere beleidsrichtingen. De ene oudere is immers

ondersteuning, begeleiding of zorg als dat nodig en mo-

de andere niet en kwetsbare inwoners verschillen ook

gelijk is. Deze Woonzorgvisie draagt voor een belangrijk

van elkaar. We onderscheiden de volgende mogelijke

deel bij aan de bestaanszekerheid van deze inwoners.

beleidsrichtingen:

Voor deze Woonzorgvisie in de periode 2025-2030 is een doorkijk tot 2040 van belang. Dat heeft met de maat-

In te zetten beleidsrichtingen afhankelijk van doelgroep en context Ouderen kunnen zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen, met zo nodig ondersteuning en zorg.

Weer thuis wonen

Kwetsbare inwoners (aandachtsgroepen) wonen weer of voor het eerst zelfstandig in de wijk, met zo nodig begeleiding.

Woonzorgcirkels

Doelgroepen huisvesten in de nabijheid van voorzieningen om zo veel en zo lang mogelijk zelfredzaam te zijn.

Geclusterd wonen

Inwoners uit dezelfde doelgroep wonen bij elkaar op een woonlocatie met een gemeenschappelijke ontmoetingsplek.

Gemengd wonen

Verschillende doelgroepen of zorgvragers en zorgdragers wonen gemengd op een woonlocatie met een gemeenschappelijke ontmoetingsplek.

WoonZORGvisie 2025 - 2030

Langer thuis wonen

| 7

Haalbaarheid van de Woonzorgvisie

In de praktijk is het binnen de woonzorgcirkels maar be-

De maatschappelijke opgaven voor wonen en zorg van

perkt mogelijk om aanvullende nieuwbouw te realiseren:

ouderen en aandachtsgroepen zijn groot. Door de enor-

er is weinig beschikbare grond binnen de cirkels waar

me uitdaging is de haalbaarheid van deze Woonzorgvisie

op gebouwd kan worden. Wel liggen er veel bestaande

niet vanzelfsprekend. Het vergt een gezamenlijke inspan-

woningen binnen de cirkels. Daarom gaat de gemeente

ning vanuit de gemeente, maatschappelijke partners en

Leusden kijken naar een meer gerichte woningtoewijzing

inwoners. Voor het realiseren van de Woonzorgvisie in de

van woningen binnen de cirkels aan ouderen. Daarnaast

praktijk zijn er verschillende belemmeringen:

kijken we waar herstructurering van bestaande woningen binnen de woonzorgcirkels kansen kan bieden voor

• Ouderen blijven het liefst in hun vertrouwde omgeving,

vervangende nieuwbouw voor ouderen.

waar ze vaker een sociaal netwerk hebben. De meeste ouderen verhuizen liever niet. Maar niet alle woningen

Toch zal dit niet voldoende zijn om de hele vergrijzings-

zijn geschikt om in oud te worden. Dat betekent voor

opgave te borgen. Daarom zet de gemeente Leusden ook

een deel van de ouderen dat ze hun woning aanpassen

in op alternatieven:

of toch verhuizen naar een geschikte woning.

- Geclusterd of gemengd wonen in de nieuwbouw. In gebieden waar woningen gebouwd kunnen worden

• Zelfredzaamheid is een belangrijk doel van het beleids-

maar die op grotere afstand van voorzieningen liggen

kader Sociaal Domein. De werkwijze van woonzorgcir-

(bijvoorbeeld het grootste deel van Tabaksteeg-Zuid)

kels past daar het best bij. Echter:

zetten we deels in op de bouw van geclusterde woon

- Voorzieningen zijn geconcentreerd in de centra

vormen, waarbij bewoners meer omzien naar elkaar en

- Nieuwbouwlocaties liggen verder af van de voorzie-

meer oog en zorg hebben voor elkaar. Inzet op gemeen-

ningen - Weinig potentie voor toevoeging voor voorzieningen als een supermarkt

schapszin kan een beroep op formele zorg uitstellen. - Langer thuis wonen in de huidige woning. Een groot deel van de bestaande woningen valt immers wél binnen de woonzorgcirkels, en veel ouder wordende

• Er is een tekort aan betaalbare sociale huurwoningen

bewoners hebben hier hun netwerk opgebouwd. Door

voor kwetsbare inwoners. Voor het succesvol zelfstan-

bestaande woningen waar nodig aan te passen en

dig wonen van kwetsbare inwoners is een goede match

geschikt te maken voor ouderen, kunnen veel ouder

met de woning en woonomgeving van belang, evenals

wordende Leusdenaren in hun vertrouwde omgeving

goede begeleiding.

blijven wonen. In kwantitatief opzicht zal deze beleidskeuze voor de meeste Leusdense ouderen gaan gelden.

Waar kiezen we voor?

WoonZORGvisie 2025 - 2030

Beleidskeuzes voor ouderen

Beleidskeuzes voor aandachtsgroepen Voor de kwetsbare inwoners die zelfstandig gaan wonen

De gemeente Leusden zet voor het opvangen van de

(weer thuis wonen) zet de gemeente Leusden in op opti-

vergrijzingsopgave primair in op woonzorgcirkels bij

male spreiding over de wijken. Daarvoor is het nodig om

nieuwbouw en herstructurering. Door ervoor te zorgen

bij nieuwbouw voldoende sociale huurwoningen onder

dat zo veel mogelijk ouderen nabij voorzieningen kunnen

de eerste aftoppingsgrens toe te voegen, omdat veel

wonen (de maximaal haalbare loopafstand is gemiddeld

kwetsbare inwoners een zeer laag inkomen hebben en

500 meter enkele reis) borgen we het beste de zelf-

afhankelijk zijn van de mogelijkheid om huurtoeslag aan

redzaamheid en zelfstandigheid van oudere inwoners

te kunnen vragen.

van Leusden. In de bijlage zijn kaarten opgenomen met

|

dergelijke woonzorgcirkels rond de meest essentiële

Voor sommige van deze groepen is een vorm van beschut

voorzieningen.

wonen nodig. Daarvoor zet de gemeente in op geclusterd of gemengd wonen.

8

WoonZORGvisie 2025 - 2030

|

9

3. Relevant beleid Voor de Woonzorgvisie is landelijk en regionaal beleid

Leven Akkoord (GALA) en het programma Wonen, Onder-

voor ouderen en aandachtsgroepen van belang. Daar-

steuning en Zorg voor Ouderen (WOZO).

naast sluit de Woonzorgvisie aan bij de Woonvisie en het

• In het Integraal Zorg Akkoord (IZA) zijn afspraken

Beleidskader Sociaal Domein van de gemeente Leusden.

gemaakt over de kwaliteit, toegankelijkheid en betaal-

Rijksprogramma’s voor ouderen en aandachtsgroepen

baarheid van de zorg in Nederland. Het is primair een zorgakkoord: partijen als ziekenhuizen, GGZ, huisartsen

De Woonzorgvisie geeft invulling aan de opgaven in het

en VVT, zorgverzekeraars en uiteindelijk gemeenten

kader van de rijksprogramma’s Een thuis voor iedereen

hebben getekend en zijn - regionaal - aan zet.

en Wonen en zorg voor ouderen. Ook van belang zijn

• Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) zet in op

het actieprogramma Weer thuis en de bouwopgave voor

een gezonde bevolking in 2040 met weerbare vitale be-

ouderenhuisvesting.

woners in een gezonde leefomgeving, ‘de gezondste generatie jongeren ter wereld’ en een sterke sociale basis.

• Het programma Een thuis voor iedereen heeft als doel

• Het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor

om te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor

Ouderen (WOZO) is erop gericht dat de ouderenzorg ook

alle aandachtsgroepen, met een evenwichtige verdeling

in de toekomst past bij wat ouderen willen en wat goed

over gemeenten en met de juiste zorg, ondersteuning

georganiseerd kan worden. Het uitgangspunt is: zelf als

en begeleiding.

het kan, thuis als het kan en digitaal als het kan.

• Het actieprogramma Weer Thuis heeft als belangrijkste

De belangrijkste aanleiding voor de plannen is de toe-

doel om de uitstroom uit opvang en beschermd wonen

komstbestendigheid van de zorg: bij ongewijzigd beleid

te verbeteren.

wordt de zorg onbetaalbaar en er is (nu al) te weinig

• Het programma Wonen en zorg voor ouderen heeft

personeel om het werk te doen. Ook wil het kabinet

als doel om ouderen een geschikte woning en leefom-

de gezondheidsverschillen verkleinen: wie nu arm is

geving te bieden en te ondersteunen. De bouwopgave

in Nederland, leeft gemiddeld 25 jaar korter in goede

voor ouderenhuisvesting bestaat uit nultredenwonin-

gezondheid. IZA is het overkoepelende akkoord, GALA is

gen, geclusterde woningen en zorggeschikte woningen.

de concrete uitwerking in preventiebeleid op gemeente-

Op landelijk niveau is vastgesteld dat van de 900.000

lijk niveau, WOZO is als programma specifiek gericht op

nieuw te bouwen woningen er 290.000 gereserveerd

ouderen.

dienen te worden voor de ouderenopgave. Door bureau

WoonZORGvisie 2025 - 2030

ABF is hiervan een indicatieve doorrekening gemaakt

Regiovisie Samen in de Wijk

over alle gemeenten. Voor Leusden komt die doorreke-

In 2021 is de (regio)visie ‘samen in de wijk’ vastgesteld.

ning neer op 125 zorggeschikte woningen, 190 gecluster

Deze visie vormt onder andere het kader voor (de regio-

de woningen en 370 nultredenwoningen tot en met

nale samenwerking) in beschermd wonen en maatschap-

2030. Deze methode is echter niet zo verfijnd. Het pro-

pelijke opvang. De overgang van de huidige ingekochte

vinciale woonzorgonderzoek heeft specifiekere gege-

ondersteuning met noodzakelijk verblijf naar het nieuwe

vens opgeleverd. Deze dienen als basis voor de visie.

zorglandschap, we noemen dat ook wel de transformatie,

Landelijke zorgakkoorden

tuur moet op orde zijn, er moeten voldoende passende

Met enkele landelijke zorgakkoorden heeft het kabinet

woningen zijn en wijken moeten ondersteund worden bij

vormgegeven aan een nieuwe benadering van gezond-

de beweging naar beschermd thuis in de wijk.

heid, waarbij de nadruk niet ligt op zorg (wat kan iemand

|

niet) maar op gezondheid (wat kan iemand nog wel). Preventie is daarbij het sleutelwoord, zoals uitgewerkt is

10

vraagt inzet van de gemeente. De sociale basisinfrastruc-

in het Integraal Zorg Akkoord (IZA), het Gezond en Actief

Woonvisie Leusden 2025-2030 In de Woonvisie staan de ambities en keuzes voor het wonen en de woonomgeving in de gemeente Leusden. De Woonzorgvisie ligt in het verlengde van de Woonvisie. Waar de Woonvisie meer is gericht op huisvesting in het algemeen en voor verschillende doelgroepen in Leusden, ligt de focus van de Woonzorgvisie op doelgroepen met een behoefte aan specifieke huisvesting in combinatie met ondersteuning en/of zorg. De Woonvisie en Woonzorgvisie worden weer onderdeel van de Omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie zet de gemeente haar visie op de fysieke leefomgeving voor de lange termijn uiteen. De concrete uitwerking van de Omgevingsvisie vindt plaats in het Volkshuisvestingsprogramma. Beleidskader Sociaal Domein ‘Thuis in Leusden’ In het Beleidskader Sociaal Domein heeft de gemeente Leusden haar visie op het (samen)leven van haar inwoners geschetst: Thuis in Leusden. Deze bestaat uit een vaste basis, waaronder een passende woonplek om een leven op te kunnen bouwen. Aanvullend op deze basis is een verbindend netwerk nodig voor een sterke samenleving. Op de fundering van een vaste basis, verbonden in een netwerk, kunnen inwoners een vitaal leven opbouwen. Een sterke fysieke en mentale gezondheid geven inwoners veerkracht. Vitaliteit en veerkracht van inwoners en van de samenleving kan problematiek voorkomen of helpen verminderen. Hierin ligt de kern van preventie.

Inwoners die de grenzen van hun mogelijkheden en netwerken bereiken, en ondersteuning of hulp nodig steuning. De gemeente biedt samen met maatschappelijk partners en aanbieders die ondersteuning en zorg.

WoonZORGvisie 2025 - 2030

hebben, kunnen een beroep doen op passende onder-

| 11

Beleidskeuze Woonzorgcirkels

• toekomstbestendig ondersteunen

Beleidskeuze Gemengd wonen Beleidskeuze Geclusterd wonen

PASSENDE ONDERSTEUNING

• netwerken • vrijwilligers

VERBINDEND NETWERK

VITAAL LEVEN

• leefstijl, sport, bewegen • opvoeden en opgroeien

Beleidskeuze Woonzorgcirkels

VASTE BASIS

• rondkomen • wonen en zorg

Beleidskeuze Langer thuis wonen Weer thuis wonen

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 12

De beleidsrichtingen voor de Woonzorgvisie sluiten aan

van menging in de samenleving. Voor veel ouderen

op het beleidskader Sociaal Domein. De beleidsrichtin-

biedt een meer geclusterde woonvorm de beste kans

gen langer thuis wonen en weer thuis wonen sluit aan op

op onderlinge steun en uitstel van zorgbehoefte; voor

de vaste basis. Op deze basisrichting volgen drie opties.

veel kwetsbare groepen is menging juist beter, omdat dit

Bij twee daarvan ligt de nadruk op sociale cohesie in de

hun acceptatie en integratie bevordert. In het concept

samenleving, waarbij het de vraag is of een dergelijk ver-

Woonzorgcirkels zitten zowel elementen van vitaal leven

bindend netwerk eerder tot stand kan worden gebracht

(nabijheid van voorzieningen) als elementen van passen-

via geclusterde woonvormen, of juist eerder door middel

de ondersteuning (concentratie van zorgvraag).

4. Doelgroepen Woonzorgvisie De Woonzorgvisie richt zich op inwoners met een behoef-

en opvang van slachtoffers van mensenhandel

te aan specifieke huisvesting in combinatie met onder-

(vrouwenopvang en mannenopvang)

steuning en/of zorg. Ouderen vormen daarbij in omvang

- Beschermd wonen

de grootste groep. Daarnaast zijn er diverse kleinere

- Geestelijke gezondheidszorg

aandachtsgroepen met uiteenlopende behoeften. Bij

- Forensische zorg en detentie

aandachtsgroepen gaat het om inwoners die in zekere

- Jeugdzorg

zin kwetsbaar zijn vanwege hun specifieke behoefte aan huisvesting, ondersteuning en/of zorg. Deze groepen

• Statushouders

hebben aandacht nodig voor hun bestaanszekerheid. Vanuit het Rijk worden de volgende doelgroepen voor de

Aandachtsgroepen met specifieke woonwensen en

huisvestingsopgave onderscheiden:

minder tot geen behoefte aan ondersteuning en zorg: • Woonwagenbewoners

Ouderen:

• Studenten

• Ouderen met een (te verwachten) zorg- en ondersteu-

• Arbeidsmigranten

ningsvraag (Wmo, Zvw en Wlz) In deze Woonzorgvisie staan de doelgroepen voor huisAandachtsgroepen voor huisvesting met ondersteuning

vesting met ondersteuning of zorg centraal. Het betreft

of zorg:

ouderen, mensen met een sociale en/of medische urgen-

• Mensen met sociale en/of medische urgentie:

tie, uitstromers uit intramurale instellingen en statushou-

- Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zin-

ders.

tuiglijke beperking of psychische kwetsbaarheid

Deze Woonzorgvisie gaat niet in op aandachtsgroepen

- Mantelzorgverleners en -ontvangers

met specifieke woonwensen die minder tot geen behoef-

- (Dreigend) dakloze mensen

te hebben aan ondersteuning en zorg. De huisvestingsop-

- Stoppende sekswerkers (DUUP-regeling)

gave van deze groepen (woonwagenbewoners, studenten, arbeidsmigranten) komt in de Woonvisie aan bod. De

• Uitstromers uit intramurale instellingen:

Woonvisie houdt uiteraard ook rekening met de huisves-

- Maatschappelijke opvang

ting van ouderen, statushouders en andere aandachts-

- Opvang van slachtoffers van geweld in huiselijke kring

groepen.

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 13

5. Maatschappelijke opgaven Voor de doelgroepen uit de Woonzorgvisie zijn verschil-

en deze ouderen bereiken ook een hogere leeftijd dan

lende ontwikkelingen van belang. Dit hoofdstuk geeft

voorheen. De vergijzing uit zich sterk onder huishoudens.

een overzicht van de vraagstukken die spelen voor

In 2023 zijn er bijna 4.800 huishoudens met een of meer

ouderen en aandachtsgroepen in de gemeente Leusden.

bewoners vanaf 65 jaar. Tot 2040 komen er bijna 2.000

De vraagstukken zijn gebaseerd op landelijke trends en

ouderenhuishoudens (vanaf 65 jaar) bij, waarvan bijna

de inbreng van lokale maatschappelijke partners. Ook is

1.000 tot 2030.

rekening gehouden met de uitkomsten van het woonwensenonderzoek dat de gemeente Leusden onder inwoners

Het aandeel ouderenhuishoudens (vanaf 65 jaar) neemt

heeft gehouden. Alle cijfers over de doelgroepen en hun

toe van 35% in 2023 naar 45% in 2040. Deze toename

woningbehoefte in de gemeente Leusden zijn afkomstig

komt geheel voor rekening van de 75+ huishoudens: van

uit het Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Utrecht

17% in 2023 naar 28% in 2040. Naar verwachting groeit

dat in 2024 door Companen is uitgevoerd.

het aantal 75+ huishoudens van 2.300 in 2023 naar 3.100 in 2030 en 4.200 in 2040.

5.1 Maatschappelijke opgaven voor ouderen Dubbele vergrijzing De gemeente Leusden heeft te maken met een dubbele vergrijzing. Het aantal oudere inwoners neemt toe

Figuur 1: Gemeente Leusden. Aandeel ouderenhuishoudens in 2023 en prognose in 2030 en 2040

2040

55%

2030

60%

2023

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 14

19%

65% 0%

10%

20%

30% <65 jaar

16%

18% 40% 65-74 jaar

50%

60%

75-84 jaar

Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Utrecht, Companen (2024)

10%

18%

17%

70% 85+jaar

80%

6%

13%

4%

90%

100%

Ouderen wonen langer thuis

De sterke vergrijzing leidt tot een grotere zorgvraag in

Ouderen blijven steeds langer thuis wonen. Enerzijds

Leusden. Het aantal inwoners met dementie zal bijvoor-

komt dit voort uit overheidsbeleid door het sluiten van

beeld toenemen, terwijl de zorg al onder druk staat door

verzorgingshuizen en bevriezing van het aantal plekken

een tekort aan zorgpersoneel en overbelasting van huis-

in verpleeghuizen. Anderzijds hebben ouderen van nu

artsen en mantelzorgers. Om de zorg haalbaar en betaal-

ook andere uitgangsposities met andere behoeften. Een

baar te houden zal het op een andere manier georga-

groter deel van de huidige generatie ouderen verkeert

niseerd moeten worden. De gemeente Leusden heeft

langer in goede gezondheid, is financieel welvarend en

hier weinig invloed op; veel besluitvorming verloopt op

beschikt over een ruime woning. Zij willen en kunnen

regionaal niveau via bijvoorbeeld het Zorgkantoor. Wel

langer zelfstandig thuis blijven wonen en hebben andere

kan Leusden in haar bouw- en woonbeleid sturen in de

woonwensen dan ouderen van vroeger. Voor het ouder-

richting van meer preventie door woonmilieus te creëren

wetse bejaardentehuis is geen interesse meer, maar een

waarin mensen elkaar op een natuurlijke manier ont-

deel van de ouderen heeft wel behoefte aan geclusterd

moeten en kunnen ondersteunen.

wonen in een zelfstandige woning met een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte.

WoonZORGvisie 2025 - 2030

Grotere zorgvraag

| 15

Levensloopgeschiktheid van de woningvoorraad

raad is potentieel levensloopgeschikt te maken, bijvoor-

Van de totale woningvoorraad in de gemeente Leusden

beeld met een traplift en andere voorzieningen. Ruim

is ongeveer 21 procent geschikt om in oud te worden.

een kwart van de woningen in de gemeente Leusden is

Daarbij is niet alleen gekeken naar toegankelijkheid

echter niet geschikt en ook niet geschikt te maken.

(voordeur bereikbaar zonder trappen, plus de belangrijkste ruimten – woonkamer, slaapkamer, badkamer en

Ouderen wonen al wel iets vaker in een geschikte wo-

keuken – op dezelfde verdieping), maar ook naar zorg-

ning. Een kwart van de 65-plussers heeft namelijk een

geschiktheid (is er in de woning voldoende ruimte voor

geschikte woning (25 procent). Daarentegen woont 27

hulpmiddelen en om de bewoner te kunnen helpen bij

procent van de huidige ouderen in een niet-geschikte

handelingen?). Nog eens 50 procent van de woningvoor-

woning.

Figuur 2: Gemeente Leusden. Geschiktheid woningvoorraad en woonsituatie 65-plussers

Totale woningvoorraad

21%

50%

28%

Woonsituatie 65-plussers

25%

47%

27%

0% Geschikt voor ouderen

20%

40%

Geschikt te maken

60%

80%

100%

Niet geschikt voor ouderen

Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Utrecht, Companen (2024)

Als een woning in theorie geschikt (te maken) is, bete-

afbetaalde hypotheek. Daardoor vinden veel ouderen het

kent dit niet automatisch dat de woning ook altijd pas-

minder acceptabel dat een volgende stap op de woon-

send is en aan de behoeften voldoet van de bewoners.

ladder meer huur of hypotheek betekent, ook als ze het

Ouderen kunnen bijvoorbeeld de woning en tuin als te

zich wel kunnen veroorloven.

groot ervaren.

Als het aanbod kwantitatief en kwalitatief beter aansluit, kunnen ouderen met een verhuiswens wel de stap naar

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 16

Beperkt woningaanbod voor ouderen

een passende woning maken. De regeling ‘van groot naar

Als een kwart van de Leusdense woningvoorraad niet

fijn’ voor huurders van een woning van Omthuis kan

geschikt is om in oud te worden, dan is het verstandig

daarbij ook helpen. Huurders kunnen hun grote woning

om het woningaanbod uit te breiden. Immers, van de

verruilen voor een fijnere kleinere woning, waarbij de

toename van ongeveer 2.000 oudere huishoudens tot

nieuwe huurprijs niet hoger is dan de huidige huurprijs

2040 zou Leusden voor een kwart van hen (ongeveer

en het dus betaalbaar blijft.

500 huishoudens) een nieuwe geschikte woning moeten kunnen bieden.

Eenzaamheid De meeste ouderen willen liever niet verhuizen, tenzij

Ouderen met een verhuiswens kunnen op dit moment

het echt niet anders kan. Voor hen is het belangrijk om

lang niet altijd de gewenste woning vinden binnen de

in hun vertrouwde omgeving te blijven, waar ze ook vaker

gemeente Leusden. In ruimtelijk en financieel opzicht

een sociaal netwerk om zich heen hebben. Als ouderen

willen zij niet te veel inleveren ten opzichte van hun

alleenstaand zijn en een netwerk ontbreekt of valt weg,

huidige woning. Veel ouderen willen minimaal een 3-ka-

dan ligt eenzaamheid op de loer. Door eenzaamheid

merwoning met een eigen buitenruimte. Ook willen ze

komen mensen vaker met problemen bij de huisarts

over het algemeen geen hogere woonlasten als ze kleiner

terecht. Het welzijnswerk kan een grote rol spelen om dit

gaan wonen. Vanwege een lange woonduur in hun huidi-

op te vangen.

ge woning hebben ze vaak een lage huur of een lage of

Een deel van de Leusdense ouderen (tussen 55 en 75

betekent dat meer ouderen zorg aan huis zullen ontvan-

jaar) geeft in het woonwensenonderzoek aan wel te

gen. Ook komt er een grotere vraag naar zorggeschikte

willen verhuizen. Een verhuizing naar een passende

woningen. Zorggeschikte woningen zijn geclusterde

woonomgeving - waar ontmoeting centraal staat - kan

woningen die zijn gebouwd en ingericht om er Wlz zorg

ook weer sociale contacten opleveren.

te kunnen leveren.

Vraag naar geclusterde woningen

De vraag naar zorggeschikte woningen zal naar verwach-

Onder ouderen is er een toenemende belangstelling

ting toenemen van 270 woningen in 2023 naar 390 tot

voor geclusterd wonen. Het gaat om zelfstandige wonin-

460 woningen in 2040. Niet elke inwoner met een Wlz

gen met een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte,

indicatie heeft een zorggeschikte woning nodig. In de

gemeenschappelijke buitenruimte en andere gedeelde

toekomst zullen meer inwoners met een Wlz indicatie

voorzieningen. Deze belangstelling is ontstaan door

zorg aan huis ontvangen in een reguliere woning of in

nieuwe aansprekende concepten, zoals het ‘Knarrenhof’.

een reguliere geclusterde woning. Een toename van het

Ook is er een groeiend bewustzijn dat in de toekomst

aantal reguliere geclusterde woningen kan dan deels de

minder zorg beschikbaar zal zijn en mensen de onderlin-

vraag naar zorggeschikte geclusterde woningen vermin-

ge zorg meer zelf zullen moeten regelen.

deren.

De vraag naar geclusterd wonen onder ouderen is groter dan het aanbod. Ook neemt de vraag toe van 820

5.2 Maatschappelijke opgaven voor aandachtsgroepen

woningen in 2023 naar minimaal 990 in 2030 en 1.170 in 2040. Momenteel zijn er in de gemeente Leusden zo’n

Geclusterd en gespikkeld wonen voor mensen met

300 geclusterde woningen in de particuliere voorraad.

een beperking

Potentieel zijn er ruim 400 sociale huurwoningen in seni-

Een belangrijke doelgroep binnen de zorgsector zijn

orencomplexen die kunnen voldoen aan de definitie van

mensen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuig-

een geclusterde woonvorm na het toevoegen van een

lijke beperking. Bij deze groep is er vooral behoefte aan

gemeenschappelijke ruimte.

geclusterde woonvormen, waar meerdere mensen met

Vraag naar zorggeschikte woningen

vergelijkbare zorgbehoeften bij elkaar kunnen wonen. Daarnaast is er een kleine vraag naar ‘gespikkeld wonen’, een concept waarbij mensen met zorgbehoeften ver-

zorg) behoeven is ook passende huisvesting nodig.

spreid tussen reguliere woningen wonen. Dit zorgt voor

Verpleeghuizen zijn er voor ouderen met de meest zware

meer integratie in de samenleving en draagt bij aan een

zorgvraag. De zorg voor ouderen met een minder zware

inclusieve woonomgeving.

zorgvraag kan geleverd worden in een woonzorgcentrum,

In 2023 heeft de gemeente Leusden ongeveer 135 inwo-

maar ook aan huis in reguliere woningen en in gecluster-

ners met een verstandelijke beperking (VG-Wlz indicatie),

de woonvormen. Hiervoor geldt dat de zorg efficiënter te

ongeveer 10 personen met een lichamelijke beperking

organiseren is bij een concentratie van zorgbehoevende

(LG-Wlz indicatie) en minder dan 5 personen met een

ouderen. Voor woonzorglocaties met 24-uurszorg is dan

zintuiglijke beperking (ZG-Wlz indicatie). Deze doelgroep

wel een minimaal aantal plaatsen vereist voor een goede

blijft in omvang stabiel. Alleen het aantal inwoners met

bedrijfsvoering van een zorginstelling.

een verstandelijke beperking neemt naar verwachting licht toe met 10 personen in 2040. Als er ingezet wordt

Vanuit het Rijk is bepaald dat het aantal plekken in

op regionale spreiding van deze groep dan kan dit aantal

verpleeghuizen niet meer uitgebreid mag worden. De

verder toenemen. De gemeente Leusden heeft namelijk

zorgvraag neemt met de vergrijzing echter wel toe. Dit

relatief minder inwoners met een VG-Wlz indicatie in

WoonZORGvisie 2025 - 2030

Voor ouderen die zorg vanuit de Wlz (Wet langdurige

| 17

vergelijking met de regio Amersfoort en met Nederland.

leiding beschikbaar is. Goede begeleiding is van belang

Naar schatting bestaat de huisvestingsbehoefte van

om acceptatie door buurtbewoners te bevorderen en

de inwoners met een verstandelijke beperking vooral

eventuele overlast in de buurt te voorkomen.

uit geclusterde woningen (125) en in beperkte mate uit gespikkelde woningen (10).

Uitstroom uit jeugdhulp met verblijf naar begeleid of zelfstandig wonen

Toename (dreigend) dak- en thuislozen

Kwetsbare jongeren kunnen tot hun 18e jaar in een

Regionaal neemt het aantal dak- en thuislozen toe. Ze

jeugdzorginstelling verblijven. Wanneer verlengde jeugd-

kunnen zich aanmelden bij de maatschappelijke opvang,

zorg geïndiceerd wordt, kan dit verblijf langer duren. Na

al doet niet iedereen dat. De maatschappelijke opvang

het verlaten van de jeugdzorg is het doel dat de jongeren

in de regio vindt nu voornamelijk in de centrumgemeen-

terug gaan naar de ouderlijke woning. Als dit niet moge-

te Amersfoort plaats, maar zal mogelijk in de toekomst

lijk is, dan stromen ze uit naar een zelfstandige woning

meer worden gespreid over de regiogemeenten. Preven-

of een vorm van beschermd wonen/begeleid wonen.

tie vervult een belangrijke rol voor deze aandachtsgroep.

Voor de toewijzing van een zelfstandige sociale huur-

Het is van belang om huisuitzettingen te voorkomen.

woning aan jongeren tot 23 jaar is het van belang dat de huur onder de kwaliteitskortingsgrens valt (€454,47,

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 18

Uitstroom vanuit intramurale zorginstellingen naar

prijspeil 2024). Alleen dan komen jongeren in deze leef-

reguliere woning

tijdsgroep in aanmerking voor huurtoeslag, waardoor de

Vanuit het actieprogramma Weer thuis is ingezet op een

huur voor hen betaalbaar is. De woningcorporatie kan

betere uitstroom vanuit intramurale zorginstellingen

bij een hogere huurprijs eventueel een tijdelijke

naar een reguliere woning. Uitstromers kunnen (weer)

huurkorting toepassen tot de jongere de leeftijd van

zelfstandig in de wijk wonen, waarbij (tijdelijke) bege-

23 jaar heeft bereikt.

Jaarlijks zijn er ongeveer 17 personen die uitstromen uit een instelling voor Beschermd Wonen. De verwachting is Uitstroom uit Beschermd Wonen

dat in de toekomst minder personen intramuraal verblij-

Voor mensen met psychiatrische problematiek biedt Be-

ven, doordat Beschermd Thuis vaker zal worden ingezet.

schermd Wonen, op basis van de Wet maatschappelijke

Dan zal de uitstroom uit Beschermd Wonen dalen naar

ondersteuning (Wmo), een mogelijke oplossing. Na een

ongeveer 12 personen.

periode van verblijf in een beschermde woonomgeving, is het doel dat deze mensen weer kunnen uitstromen

Woningbehoefte uitstromers

naar een zelfstandige woonplek. Op dit moment zijn

De meeste uitstromers uit intramurale instellingen

de meeste inwoners die gebruik maken van Beschermd

betrekken (weer) een zelfstandige woonruimte. Voor

Wonen veelal aangewezen op locaties buiten de ge-

uitstromers die niet (meteen) in staat zijn om helemaal

meente Leusden (Amersfoort is ‘centrumgemeente’). Als

zelfstandig te wonen is er een tussenvorm nodig. Een

echter wordt verwacht dat een cliënt in de toekomst niet

tussenvorm kan bijvoorbeeld kortdurend begeleid wo-

zelfstandig kan wonen, wordt Beschermd Wonen vanuit

nen (Wmo) zijn. Door eerst tijdelijk onder begeleiding te

de Wet Langdurige Zorg (Wlz) verstrekt, wat betekent dat

wonen is het beter mogelijk om de stap naar zelfstandig

de cliënt permanent in een zorglocatie verblijft.

wonen te maken. Voor de gemeente Leusden geldt dat er jaarlijks 8 tot 10 uitstromers uit beschermd wonen,

In 2023 zijn er ongeveer 60 personen met een indicatie

maatschappelijke opvang en jeugdhulp met verblijf zijn

voor Beschermd Wonen (BW) met als herkomstgemeente

die behoefte hebben aan zo’n tussenvorm.

Leusden. Het gaat om 20 BW - Wmo intramuraal, 4 BW - Wmo Beschermd Thuis en 35 BW - Wlz (GGZ). In de toe-

Jaarlijks zijn er ongeveer 16 uitstromers uit intramurale

komst blijft dit aantal stabiel. Als regiogemeenten meer

instellingen voor wie zelfstandige woonruimte nodig

spreiding van het aanbod Beschermd Wonen willen, zal

is. Zij komen uit beschermd wonen, maatschappelijke

de opgave voor het aantal plekken Beschermd Wonen

opvang, jeugdhulp met verblijf (inclusief alleenstaande

toenemen tot 75.

minderjarige vreemdelingen) en forensische zorg. Met enkele uitstromers uit begeleid wonen en mogelijk ook uit de vrouwenopvang en uit detentie, kan de totale behoefte uitkomen op ongeveer 20 zelfstandige woningen.

Tabel 1. Gemeente Leusden. Totale behoefte aan tussenvormen onder uitstromers

Uitstroom naar tussenvorm

Aantal

Totaal uitstroom naar tussenvorm

Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Utrecht, Companen (2024)

8-10

Cultuur in Leusden WoonZORGvisie 2025 -| 2030

Uitstroom beschermd wonen 4 Uitstroom maatschappelijke opvang 2 Uitstroom jeugdhulp met verblijf 3

| 19

Tabel 2. Gemeente Leusden. Totale behoefte aan zelfstandige woonruimte onder uitstromers

Uitstroom naar zelfstandige woonruimte

Aantal

Uitstroom beschermd wonen 6 Uitstroom maatschappelijke opvang 2 Uitstroom vrouwenopvang Uitstroom jeugdhulp met verblijf (waarvan AMV) 7 (1) Uitstroom detentie Uitstroom forensische zorg 2 Totaal uitstroom naar zelfstandige woonruimte

16-20

Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Utrecht, Companen (2024)

Woningbehoefte statushouders

wachting dat het om 72 statushouders gaat in de komen-

Vanuit de rijksoverheid is er voor elke gemeente een

de jaren (hoog scenario). Van de totale taakstelling is het

taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Op

aantal alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) 7

basis van voorgaande jaren betreft het voor de gemeente

in 2024. Amv’ers worden bij uitstroom meegenomen in de

Leusden gemiddeld 39 statushouders (trendscenario). Op

uitstroomcijfers jeugdzorg met verblijf (zie tabel 2).

basis van de veel hogere taakstelling in 2023 is de ver-

Figuur 3: Gemeente Leusden. Terugblik en prognose taakstelling statushouders

80

75

72

68 60

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 20

0

72

50 40

40

20

72

19

23

43

42

22

42

39

39

39

21

2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026

Historisch

Trendmatig scenario

Hoog scenario

Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Utrecht, Companen (2024)

Uitgaande van een gemiddelde huishoudensgrootte van

doelgroepen beschikbaar zijn. In 2023 zijn 108 ‘betaalba-

1 tot 2 personen zijn er in het trendscenario jaarlijks 20

re’ corporatiewoningen tot de eerste aftoppingsgrens van

tot 39 woningen nodig voor statushouders. In het hoge scenario gaat het om 36 tot 72 woningen in de komende

€ 633,25 vrijgekomen, waarvan 22 tot de kwaliteitskortingsgrens van € 442,46 (prijspeil 1e helft 2023).

jaren. In het regeerakkoord staat een voorgenomen wijzi-

Wanneer we het aantal uitstromers naar zelfstandige

ging ten aanzien van het rijksbeleid voor de huisvesting

woonruimte (ongeveer 20) afzetten tegen de vrijkomende

van statushouders. Statushouders ontvangen dan geen

corporatiewoningen per jaar (tot de eerste aftoppings-

voorrang meer op sociale huurwoningen, maar komen in

grens), betekent dit dat jaarlijks ongeveer 18% van deze

aanmerking voor onzelfstandige woningen (kamers) of

woningen benodigd zijn om deze uitstromers te huisves-

flexwoningen. Omdat dit nog niet is omgezet in wetge-

ten. Wanneer we naast het aantal uitstromers (ongeveer

ving en het ook vooralsnog onduidelijk is of en hoe dit

20) ook de woningbehoefte van statushouders meene-

zal gebeuren, lopen we hier in deze Woonzorgvisie niet

men (36; uitgaande van het scenario hoog en een gemid-

op vooruit.

delde huishoudensgrootte van 2), dan komt dat jaarlijks neer op 50 tot 60 potentiële urgentieaanvragen. Het

Toewijzing corporatiewoningen

betekent dat jaarlijks ongeveer 50% van de vrijkomende

Uitstromers uit intramurale instellingen behoren tot

woningen (tot de eerste aftoppingsgrens) benodigd is om

de urgente aandachtsgroepen voor toewijzing van een

uitstromers en statushouders te huisvesten. Ook zijn er

sociale huurwoning. Ook mensen met een sociale en/

nog enkele aanvragen door sociaal en medisch urgenten

of medische urgentie komen daarvoor in aanmerking.

mogelijk, zoals (dreigend) dakloze mensen en mantel-

Daarnaast is er nog een taakstelling voor het huisvesten

zorgontvangers- en verleners. Alles bij elkaar legt dit een

van statushouders in sociale huurwoningen.

forse druk op de sociale huurwoningvoorraad en bena-

Om aan deze huisvestingsopgave te kunnen voldoen

drukt dit de noodzaak van het toevoegen van betaalbare

is het van belang dat er corporatiewoningen voor deze

huurwoningen.

Tabel 3. Gemeente Leusden. Aantal jaarlijkse potentiële urgentieaanvragen voor corporatiewoningen

Potentiële urgentieaanvragen Aantal Uitstromers uit zorginstellingen 20 Sociaal en medisch urgenten Statushouders 36

Bron: Woonzorgbehoefteonderzoek Provincie Utrecht, Companen (2024)

50-60

WoonZORGvisie 2025 - 2030

Totaal potentiële urgentieaanvragen

| 21

WoonZORGvisie 2025 - 2030

|

22

6. Beleidsrichtingen In het voorgaande hoofdstuk is een schets gegeven van

anderen aan een beschutte woonomgeving. Daarom is er

de maatschappelijke opgaven. De volgende stap in deze

aanvullend een alternatieve beleidskeuze nodig om aan

visie is de vertaling naar beleidsrichtingen: op welke ma-

de maatschappelijke opgaven voor woonzorgdoelgroepen

nier willen we als gemeente Leusden de opgave aanpak-

te kunnen voldoen. Voor de huisvesting van deze doel-

ken? De beleidsrichting ‘langer thuis wonen’ is in kwantitatief opzicht de belangrijkste richting in de oplossing voor de huisvestingsvraag voor ouderen en ‘weer thuis wonen’ voor aandachtsgroepen. Waar mogelijk zetten

groepen is het wenselijk om ook in te zetten op ‘geclusterd of gemengd wonen’. 6.1 Langer thuis wonen (voor ouderen)

we in op het hanteren van ‘woonzorgcirkels’ om woonzorgdoelgroepen binnen het bereik van voorzieningen

Ouderen kunnen zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig

te huisvesten, waardoor het zelfstandig wonen het best

thuis blijven wonen, met zo nodig ondersteuning en zorg.

geborgd wordt. We vertalen deze beleidsrichtingen als gemeente in

Het basisscenario van het Rijk is: langer thuis wonen.

onze woningbouwprogrammering. Hoewel deze Woon-

Het traditionele bejaardenhuis verdwijnt en voor een

zorgvisie een doorlooptijd kent van vijf jaar, moet er

verpleeghuis is een steeds zwaardere indicatie nodig,

bij woningbouwprogrammering langer vooruitgekeken

waardoor de gemiddelde leeftijd van de instroom daar

worden, omdat de ontwikkeltijd van nieuwbouw een

toeneemt en de gemiddelde verblijfduur in een verpleeg-

lange adem kent. Doordat we aan de woningvoorraad

huis tegenwoordig in maanden wordt uitgedrukt in plaats

per jaar hooguit één of twee procent toevoegen, is het

van in jaren. Langer thuis wonen is de norm.

een soort olietanker die maar heel langzaam van koers Ook getalsmatig is het duidelijk dat dit scenario domi-

een wendend steven op langere termijn. Ook stellen

neert. Er komen in de gemeente Leusden tot 2040 bijna

ruimtelijke mogelijkheden hun beperkingen: de gemeen-

2.000 ouderenhuishoudens (boven de 65 jaar) bij, waar-

te kan vooral woningen bouwen in Tabaksteeg-Zuid en

van bijna 1.000 tot 2030. Het in de Regionale Woondeal

Achterveld Noordoost, maar deze gebieden liggen vrij ver

overeengekomen bouwprogramma voor de gemeente

van bestaande voorzieningen. In plaats van het meren-

Leusden is 1.455 woningen (tot en met 2030). Wanneer

deel van de plancapaciteit te richten op de vergrijzing

we de vergrijzing in de vorm van nieuwbouw zouden

kiest Leusden er daarom voor om primair te focussen op

willen opvangen, dan is daar twee derde van de gehele

langer thuis wonen in de bestaande woningvoorraad (die

bouwproductie voor nodig. Dat is geen reëel scenario.

veel dichter ligt bij voorzieningen), aangevuld met het

Gelukkig hoeft ook niet de hele opgave in nieuwbouw

pakken van kansen op stukjes bouwgrond die wel binnen

opgevangen te worden. Deels kan ook ruimte gevonden

de woonzorgcirkels liggen.

worden in het beter benutten van de bestaande voorraad. Daarbij valt te denken aan het geschikt maken van

Niet alle ouderen en kwetsbare inwoners zijn hetzelfde.

bestaande woningen (bijvoorbeeld door het aanbrengen

Afhankelijk van hun vitaliteit, zelfredzaamheid en sociaal

van voorzieningen als een traplift) en wooncomplexen

netwerk hebben zij verschillende wensen. Niet iedereen

(door het toevoegen van collectieve voorzieningen als

wil of kan volledig op zichzelf wonen. Sommigen hebben

een ontmoetingsruimte), maar ook aan het splitsen van

behoefte aan een gemeenschappelijke woonomgeving,

woningen (gelijkvloers beneden, starter erboven), het

WoonZORGvisie 2025 - 2030

valt te veranderen. Tijdig beginnen met bijsturen borgt

| 23

ruimhartiger omgaan met meergeneratiewonen (bij-

vraagt investeringen van de gemeente. Denk aan een

voorbeeld pré-mantelzorgwoningen) en het bieden van

groter beroep op de Wmo voor woningaanpassingen,

meer planologische vrijheid voor de bijbouw op ruime

aan het toegankelijk maken van de woonomgeving, het

percelen.

dementievriendelijk inrichten van de openbare ruimte en het toevoegen van ontmoetingsmogelijkheden. Ook valt

Veel Leusdenaren zullen dus in hun huidige woning

te denken aan een ‘zorg-tussenvoorziening’ voor men-

oud worden. Daar zitten ook voordelen aan. De mees-

sen die na een tijdelijke ziekenhuisopname niet direct

te ouderen vinden het prettig om in hun vertrouwde

terug kunnen naar hun eigen huis maar een tijdje in een

omgeving te blijven wonen. Uit de bewonersenquête

aangepaste woning moeten revalideren.

die de gemeente Leusden heeft gehouden blijkt dat een deel van de ouderen wel een latente verhuiswens heeft.

De vraag is bovendien hoe geschikt die huidige woning

Maar over het algemeen is de gemeten verhuisgeneigd-

is om in oud te worden. Leusden kent veel eengezinswo-

heid onder ouderen erg laag: verhuizen is veel gedoe, er

ningen met trappen, en met het stijgen van de leeftijd

is weinig geschikt aanbod, of men krijgt na verhuizing

neemt de kans op problemen met het bewegingsap-

hogere woonlasten dan nu. Afhankelijk van de ligging

paraat toe. Van de 65-plussers woont een kwart in een

van de huidige woning kan het voor ouderen gunstig zijn

geschikte woning en bijna de helft in een geschikt te

om niet te verhuizen. Veel bestaande woningen liggen

maken woning. Ongeveer een kwart van de 65-plussers

dichter bij voorzieningen (winkels, openbaar vervoer,

woont in een ongeschikte woning.

maatschappelijke centra) dan de nieuwbouwlocaties aan de rand van Leusden.

Als een kwart van de Leusdense woningvoorraad niet geschikt is om in oud te worden, dan is het verstandig

Door te blijven wonen waar men al vele jaren woont,

om het woningaanbod voor deze doelgroep uit te brei-

blijft het netwerk in stand en is de kans groter dat er in

den. Immers, van de toename van ongeveer 2.000 oudere

de directe omgeving steun te vinden is wanneer nodig.

huishoudens in 2040 zou Leusden voor een kwart van

Dit scenario vergroot de kans op mantelzorg. Steeds

hen (ongeveer 500 huishoudens) een nieuwe geschikte

meer professionals in de zorg benadrukken het belang

woning moeten kunnen bieden. Daarnaast woont op

van netwerken (“liever het bed in de woonkamer dan op

dit moment zo’n 27 procent van de huidige ouderen in

hoge leeftijd nog verkassen”), al moet dit netwerk ook

een niet-geschikte woning (ongeveer 620 huishoudens

niet te veel geromantiseerd worden (soms hebben oude-

vanaf 75 jaar). Ook een deel van deze groep zal bij een

ren weinig contact in hun directe buurt, of zijn er recent

verslechterende gezondheid naar een nultredenwo-

delen van hun netwerk weggevallen door overlijden en

ning willen verhuizen. Voor een deel ligt deze vraag na

wordt hun netwerk langzaam kleiner).

2030, maar het lijkt verstandig om - naast aanpassing van de bestaande voorraad - tot 2030 minimaal 250 tot

WoonZORGvisie 2025 - 2030

Nadeel van het langer in de huidige woning blijven wo-

300 nieuwe woningen voor ouderen toe te voegen in de

nen is wel dat er steeds meer discrepantie komt tussen

gemeente Leusden.

bewoners en woningkenmerken: veel kleine huishoudens (1 of 2 personen) wonen langer in grote woningen

Voordelen ‘langer thuis wonen’

(3 of meer slaapkamers). Volkshuisvestelijk is dit niet

• In vertrouwde omgeving kunnen blijven

optimaal: er wordt per persoon dan steeds meer vier-

• Behoud van sociaal netwerk in de buurt

kante meters wonen geconsumeerd, en er komen weinig woningen beschikbaar voor starters en jonge gezinnen

Nadelen ‘langer thuis wonen’

om naar door te stromen. Inzetten op het stimuleren en

• Minder doorstroming op woningmarkt

ondersteunen van doorstroming blijft daarom wenselijk.

• Kleine huishoudens in grote woningen

|

• Deel van de woningen is ongeschikt

24

Ook is het belangrijk om te beseffen dat dit basiss-

• Woningaanpassingen nodig

cenario geen ‘gratis scenario’ is. Het langer thuis wonen

• Eenzaamheid bij ontbreken sociaal netwerk

Voorwaarden ‘langer thuis wonen’

plek heeft, richten we ons op het creëren van een omge-

• Bewustwording onder ouderen over toekomstige woon-

ving waarin verschillen worden gewaardeerd en waarin

behoefte

iedereen zichzelf kan zijn. Dit omvat ook het streven naar

• Voldoende Wmo-budget voor woningaanpassing

huisvesting voor mensen met diverse behoeften, waar-

• Toegankelijkheid woonomgeving, (dementievriendelij-

onder diegenen met speciale zorgbehoeften.

ke) inrichting openbare ruimte

Het is belangrijk op te merken dat dit streven naar diver-

• Ontmoetingsmogelijkheden in de buurt

siteit ook effect heeft op de huidige bewoners in de wijk.

• Inzet van welzijnswerk voor ontmoeting en preventie

Het kan betekenen dat zij moeten wennen aan het feit

• Faciliteren van (pré-)mantelzorgwoningen

dat er vaker bewoners met soms wat onbegrepen gedrag in de buurt zullen wonen. Dit vraagt om begrip, tolerantie

6.2 Weer thuis wonen (voor aandachtsgroepen)

en ondersteuning van alle betrokkenen. Het bieden van

Kwetsbare inwoners wonen weer of voor het eerst zelf-

ongeacht achtergrond of situatie, staat centraal in ons

standig in de wijk, met zo nodig begeleiding.

streven naar een samenleving waarin iedereen kan gedijen. Een grotere inzet van welzijnswerk kan het prettig

Het hebben van een eigen woonplek is van onschatbare

samenleven in de wijken versterken.

waarde. Het biedt niet alleen een dak boven het hoofd,

Aandachtsgroepen als mensen met een beperking,

maar ook een gevoel van eigenwaarde en de mogelijk-

uitstromers uit intramuraal wonen en statushouders

heid om volledig deel te nemen aan de samenleving. In

hebben baat bij spreiding, omdat dit hun integratie in

ons streven naar een samenleving waarin iedereen een

de samenleving kansrijker maakt. Steeds vaker wonen

WoonZORGvisie 2025 - 2030

een veilige en ondersteunende omgeving voor iedereen,

| 25

kwetsbare doelgroepen ‘gespikkeld’ rond een steunpunt.

lang mogelijke zelfstandigheid en zelfredzaamheid van

Ook voor de leefbaarheid van buurten wordt veelal de

belang. Zelfstandigheid betekent voor jezelf kunnen zor-

spreiding van doelgroepen geprevaleerd boven concen-

gen, dus ook boodschappen kunnen doen, naar activitei-

tratie.

ten kunnen gaan en de dokter kunnen bezoeken zonder hulp. Dit vraagt om nabijheid. Een deel van de ouderen

Veel van de aandachtsgroepen zijn vanwege een laag

wordt minder mobiel, kan minder ver lopen, rijdt wellicht

inkomen aangewezen op de sociale huursector. Een aan-

geen auto meer of wordt afhankelijk van een rollator. Na-

zienlijk deel hiervan komt alleen in aanmerking voor het

bijheid kan ook van belang zijn voor kwetsbare inwoners

meest betaalbare deel van de sociale huurwoningvoor-

met bijvoorbeeld een lichamelijke beperking.

raad, de woning met een huurprijs onder de 1e aftoppingsgrens (€650,43, prijspeil 2024). De huisvestingsopga-

Woonzorgcirkels zijn letterlijk cirkels op de kaart rond

ve van deze groepen vraagt een deel van de vrijkomende

voor ouderen relevante voorzieningen als winkels,

sociale huurwoningen. Een deel van de vraag van de

zorgpunten en ontmoetingsruimten. De cirkels hebben

kwetsbare aandachtsgroepen richt zich op woonzorgvor-

een maximale actieradius van 500 meter. Deze afstand

men en onzelfstandige woonruimten.

is door ouderen nog (met een rollator) te overbruggen. Het uitgangspunt van de woonzorgcirkels is om de bouw

Voordelen ‘weer thuis wonen’

van nieuwe woningen voor ouderen binnen die cirkels te

• Meedoen in de samenleving

concentreren. Een grotere dichtheid (meer hoogte) is aan te raden om de schaarse plekken optimaal te benutten.

Nadelen ‘weer thuis wonen’

Ook het labelen van woningen binnen de cirkels maakt

• Niet geschikt voor alle kwetsbare inwoners (zelfstan-

het mogelijk om deze specifiek toe te wijzen aan oude-

digheid en haalbaarheid)

ren. Daarnaast kan het hanteren van woonzorgcirkels

• Mogelijk grotere zorgvraag

extra opties opleveren voor gerichte transformatie van

• Mogelijk overlast

bestaande bebouwing in deze cirkels. Dit kan ruimte creëren voor kleinschalige woonzorgvoorzieningen voor

Voorwaarden ‘weer thuis wonen’

ouderen en kwetsbare inwoners.

• Goede match met woning en woonomgeving

WoonZORGvisie 2025 - 2030

• Voorbereiding op zelfstandig wonen

Het eindbeeld is dat er meer ouderen in het centrum

• Goede begeleiding

wonen, nabij bestaande voorzieningen, en juist minder

• Voorlichting buurtbewoners

in de uitleggebieden aan de randen van Leusden. Er zijn

• Samenwerking maatschappelijke partners

in het land voorbeelden van gemeenten die hier fors op

• Betrokkenheid vanuit de wijk (sociale infrastructuur)

inzetten (bijvoorbeeld Didam). Daarbij is het wel wense-

• Spreiding over de wijken

lijk om winkelcentra levendig te houden voor alle inwo-

• Mogelijk gespikkeld wonen (in de buurt van steunpunt)

ners. Verder is het de vraag hoeveel potentiële ruimte er

• Mogelijk prikkelarm wonen aan buitenrand van de wijk

in Leusden is in dergelijke cirkels, omdat Leusden maar

• Mogelijk geclusterd of gemengd wonen

weinig resterende ruimte kent om te benutten.

• Nieuwe woonzorgconcepten voor aandachtsgroepen die niet volledig zelfstandig kunnen wonen (tussenvor-

Bijkomend voordeel van deze benadering is dat het effi-

men)

ciënter is om thuiszorg te leveren. Als ouderen meer geconcentreerd wonen hoeven zorgverleners minder heen

6.3 Woonzorgcirkels

en weer te rijden. De vraag is wel hoe zwaar dit argument weegt. De gemeente Leusden is niet vergelijkbaar met

|

Doelgroepen huisvesten in de nabijheid van voorzienin-

plattelandsgebieden waar dorpen ver uit elkaar liggen.

gen om zo veel en zo lang mogelijk zelfredzaam te zijn.

Achterveld ligt in het buitengebied, maar de afstanden binnen de gemeente Leusden zijn beperkt. Maar hoe

26

Op individueel niveau is het inzetten op een zo grote en

meer vraag naar zorg en welzijn zich binnen de cirkels

concentreert, hoe efficiënter instellingen hier zorg en

• Niet geschikt voor iedereen (zelfstandigheid en haal-

welzijn kunnen leveren.

baarheid)

En ook bij deze denkrichting is de vraag of voldoende

• Druk op huisartsenzorg binnen woonzorgcirkel

ouderen uiteindelijk bereid zijn te verhuizen naar het

• Kans op eenzaamheid, mogelijk geen onderlinge on-

nieuwe aanbod. Zijn ze bereid hun tuin in te ruilen voor

dersteuning

een betere bereikbaarheid van voorzieningen? Of gaan steeds meer ouderen in de toekomst hun boodschappen

Voorwaarden ‘woonzorgcirkels’

ook digitaal bestellen en thuis laten bezorgen?

• Inzet woonzorgcirkels bij keuzes voor de ruimtelijke

Voordelen ‘woonzorgcirkels’

• Prioriteit voor ouderenwoningen of kleinschalige woon

• Voorzieningen in woonomgeving

zorgvoorzieningen bij nieuwbouw en transformatie van

• Langer zelfstandig en zelfredzaam

bestaande bebouwing binnen woonzorgcirkels

• In beweging blijven

• Labelen en toewijzen woningen aan ouderen of inwo-

• Sociale contacten, onderlinge ondersteuning

ners met een lichamelijke beperking

• Efficiënter leveren van zorg

• Buiten de woonzorgcirkels: zorg in ieder geval voor een

omgeving: wat waar bouwen?

ontmoetingsplek Nadelen ‘woonzorgcirkels’

• Inrichting openbare ruimte: bereikbaarheid door

• Weinig bouwruimte binnen woonzorgcirkels

looproutes en bankjes

• Concentratie van ouderen rond voorzieningen

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 27

Voorzieningenkaart van Leusden met woonzorgcirkels Voorzieningenkaart van Leusden met woonzorgcirkels Figuur 4: Leusden. Voorzieningenkaart met woonzorgcirkels

Figuur 4: Leusden. Voorzieningenkaart met woonzorgcirkels

Bron: Companen (2024)

Opde dekaart kaartvan van Leusden iszien te zien dat grote de bestaande woningvoorraad cirkels van Op Leusden is te dat grote delendelen van devan buiten de cirkels. Van het grootste binnen uitbreidingsgebied, 500 meterwoningvoorraad vallen, waarbijbinnen wel opvalt cirkels de supermarkten overal samenvallen met bestaande cirkelsdat vande 500 metervan Tabaksteeg-Zuid, ligtniet maar een klein puntje (aan de de vallen, opvalt datTen de cirkels vanvan de superkantmeest van Tabaksteeg-Zuid) de cirkelswaarbij van dewel huisartsen. noorden het Centrumnoordwestelijke is de overlap het optimaal, zoalsbinnen in de wijk markten niet overal samenvallen met de cirkels van de Rozenbom.

WoonZORGvisie 2025 - 2030 | 28

huisartsen. Ten noorden van het Centrum is de overlap

500-metercirkel van de bestaande supermarkt. Het zou er daarom voor pleiten om in dit puntje ruimte te

het meest optimaal, zoals in de wijk Rozenboom.

reserveren voor enkele woongebouwen met gelijkvloerOok valt te zien dat de seniorencomplexen van de woningcorporaties - die potentieel geschikt zijn te se seniorenappartementen. Buiten de cirkels is er meer maken als geclusterde woonvorm - vrijwel allemaal binnen deze cirkels liggen, zeker binnen de cirkels van Ook valt te zien dat de seniorencomplexen van de woruimte voor geclusterde woningen in de vorm van hofjes. de supermarkten. ningcorporaties - die potentieel geschikt zijn te maken

Door het gemeenschappelijke karakter van deze woon-

als geclusterde woonvorm - vrijwel allemaal binnen deze

concepten, waarbij bewoners elkaar kunnen helpen, is

De uitbreidingsgebieden liggenvanechter hoofdzakelijk buiten de cirkels. Van het opgrootste cirkels liggen, zeker binnen de cirkels de supermarkhet minder noodzakelijk om voorzieningen loopafuitbreidingsgebied, Tabaksteeg-Zuid, maar een klein puntje (aan de noordwestelijke kant van ten. De uitbreidingsgebieden liggen echter ligt hoofdzakelijk stand te hebben.

Tabaksteeg-Zuid) binnen de 500-metercirkel van de bestaande supermarkt. Het zou er daarom voor pleiten om in dit puntje ruimte te reserveren voor enkele woongebouwen met gelijkvloerse seniorenappartementen. Buiten de cirkels is er meer ruimte voor geclusterde woningen in de vorm van hofjes. Door het gemeenschappelijke karakter van deze woonconcepten, waarbij bewoners elkaar kunnen helpen, is het minder noodzakelijk om voorzieningen op loopafstand te hebben.

Voorzieningenkaart van Achterveld met woonzorgcirkels Voorzieningenkaart van Achterveld met woonzorgcirkels Figuur 5: Achterveld. Voorzieningenkaart met woonzorgcirkels

Figuur 5: Achterveld. Voorzieningenkaart met woonzorgcirkels

Bron: Companen (2024)

InAchterveld Achterveldligt ligtdedesupermarkt supermarkt zuidzijde dorp, waardoor er enkele onbebouwde gebieden In aanaan de de zuidzijde van van het6.4 Geclusterd wonen tendorp, zuiden van Achterveld de zwarte cirkel vallen. het waardoor er enkelein onbebouwde gebieden ten De geplande bouwlocaties in Achterveld liggen echter