Woningmarktonderzoek Leusden 020224.pdf

Maar dit hoeft zeker niet altijd in het complex zelf gerealiseerd te worden. Zo’n ontmoetingsplek kan ook in de directe omgeving zitten. • Lang niet alle ouderen zien een geclusterde woonvorm met leeftijdsgenoten zitten. Het kan confronterend zijn voor vitale ouderen om andere (buurt)bewoners te zien die al te maken hebben met een zorg- of ondersteuningsvraag te maken hebben. Dit pleit ervoor om te kijken naar geclusterde woonvormen met een mix aan leeftijdsgroepen. Maar er zullen ook ouderen zijn die hierdoor liever zo lang mogelijk zelfstandig in een reguliere woning blijven wonen. • Door de vergrijzing zal het aantal oudere ouderen (waarvan een deel met een zware zorgvraag) de komende jaren toenemen. Maar die zware zorgvraag zal steeds meer helemaal aan het einde (de laatste jaren, maanden) worden gegeven. Daardoor zullen woonvormen gericht op verpleeghuiszorg steeds korter door ouderen bewoond worden. De doelgroep wordt in omvang groter, maar daarmee niet meteen de woonbehoefte. • We worden steeds ouder en hebben daardoor meer levensloopbestendige woningen nodig. De zorg start wel op een latere leeftijd, maar er is dan wel een kortere periode intensieve zorg nodig. •

327.114 | Woningmarktonderzoek

28

Als we de ‘zorgprognose’ vertalen naar een prognose van de woonvraag en daarbij rekening houden met de trends die in het panelgesprek zijn besproken, komen we uit op het volgende beeld. Figuur 6.2: Gemeente Leusden. Vraagontwikkeling woonvormen ouderen, 2023 – 2040 8.000 200 90 1.300

190 90 1.500

1.335

1.595

1.785

2.665

3.095

3.245

3.175

2023

2030

2035

2040

7.000 6.000

4.000

180 80 790

3.000

1.065

5.000

2.000 1.000

190 90 1.080

0

Regulier wonen

Levensloopgeschikt wonen

Woonzorgcentrum SOM

Woonzorgcentrum PG

Geclusterd wonen

Bron: Woonzorgweter Companen (2023), ABF Research.

De vraag naar regulier wonen is het grootst. Veel ouderen wonen in een gewone woning (eventueel met aanpassingen) en blijven daar ook vaak lang wonen. Daarnaast kunnen en willen mensen in hun eigen woning blijven wonen wanneer zij ook sociaal nog meetellen in hun eigen buurt of wijk. Daarvoor zijn netwerken nodig waar mensen onderdeel van kunnen uitmaken in hun eigen omgeving. Voor een deel van de ouderen volstaan beperkte aanpassingen in een reguliere woning niet (meer) en zij hebben behoefte aan een levensloopgeschikte woning. Die behoefte neemt in de periode tot en met 2030 toe met ongeveer 530 woningen. Deze opgave kan via nieuwbouw gerealiseerd worden, maar ook via transformatie van de bestaande voorraad. De vraag naar geclusterd wonen voor ouderen neemt toe met 710 plekken in de periode 2023 - 2040. De vraag naar intramurale plekken voor mensen met somatische of psychogeriatrische klachten neemt naar de toekomst toe van een vraag naar 260 plekken nu tot een vraag naar 280 plekken in 2040.

Zeker de helft van de woningvoorraad is levensloopgeschikt te maken Van de woningvoorraad in de gemeente Leusden is 21% geschikt voor mensen met een lichte functiebeperking (2.815 woningen). Daarnaast is zo’n 51% van de woningvoorraad met een relatief beperkte investering levensloopgeschikt te maken (6.835 woningen). Denk hierbij aan de plaatsing van een traplift of het verwijderen van drempels in Definities de woning. • Levensloopgeschikte woning: bereikbaar zijn zonder trappen te lopen, waarin alle primaire functies Er zit wel een verschil in levensloopgeschiktheid (badkamer, toilet, keuken, woonkamer, slaapkamer) tussen huur- en koopwoningen. Van bereikbaar zijn zonder trappen te hoeven lopen en waarin voorzieningen zijn getroffen om de woning veilig en corporatiewoningen is bijna de helft van de comfortabel te maken voor mensen met een lichte woningen (48%) geschikt. Bij koopwoningen is functiebeperking. dat slechts 11%. Wel zit in dit segment een zeer • Potentieel levensloopgeschikte woning: Woning die met relatief eenvoudige ingrijpen geschikt te maken is. groot deel potentieel geschikte woningen (51%). Hierbij moet wel worden gezegd dat het niet vanzelfsprekend is dat in een aangepaste woning intensieve zorg kan worden geboden vanuit een MPT of VPT.

327.114 | Woningmarktonderzoek

29

Figuur 6.3: Gemeente Leusden. Geschiktheid van de woningvoorraad voor mensen met een lichte functiebeperking, 2023 Huur corporatie

48%

Huur particulier

17%

37%

Koop

19%

11%

Gemeente Leusden

44%

65% 21%

0%

35%

25%

51%

10%

20%

30%

Geschikt

40%

29%

50%

Geschikt te maken

60%

70%

80%

90%

100%

Niet geschikt

Bron: Gemeente Leusden, bewerking Companen. Geschiktheid bestaat uit toegankelijkheid, doorgankelijkheid en passend bij de huishoudensgrootte Tijdens het panelgesprek over ouderen gaf Omthuis aan dat een goed seniorenappartement in de sociale huur bestaat uit drie kamers met in totaal zo’n 70 m² woonoppervlak. De badkamer grenst bij voorkeur aan de slaapkamer. Deelnemers aan het panelgesprek geven aan dat een groot deel van de koopwoningen weliswaar levensloopgeschikt te maken zijn voor ouderen, maar daarnaast speelt ook het woonoppervlak een rol. Veel koopwoningen zijn te groot voor het kleine huishouden (1 of 2 persoonshuishouden). De woning is na aanpassing weliswaar toegankelijk en doorgankelijk voor mensen met een fysieke beperking, maar qua woninggrootte is de woning niet altijd geschikt. Woningsplitsing kan overwogen worden om woningen beter passend te maken bij het toenemend aantal kleine, oudere huishoudens in de gemeente.

In de meeste wijken / kernen van de gemeente ligt het aandeel geschikte woningen rond de 15 tot 20%. Verder valt vooral het hoge aandeel niet geschikt te maken woningen in Stoutenburg op. Dit komt door het relatief grote aandeel eengezinswoningen van voor 1965. Dit zijn doorgaans lastig aan te passen woningen. De wijk Leusden-Zuid bestaat voor 62% uit geschikt te maken woningen. Vergeleken met de andere wijken/kernen is dit het grootste aandeel geschikt te maken woningen in een wijk/kern. Figuur 6.4: Gemeente Leusden. Geschiktheid van de woningvoorraad naar wijken/kernen, 2023 Leusden-Centrum Oost

21%

47%

32%

Leusden-Centrum West

21%

50%

30%

Leusden-Zuid

14%

Achterveld

62%

24%

52%

27%

21%

Stoutenburg

14%

't Ruige Veld

18%

68%

29%

Gemeente Leusden

49%

21% 0%

10%

22%

51% 20%

Geschikte woning

30%

40%

50%

Geschikt te maken

29% 60%

70%

80%

90%

100%

Niet-geschikt

Bron: Gemeente Leusden, bewerking Companen.

327.114 | Woningmarktonderzoek

30

Als we nader inzoomen op buurtniveau zien we enkele buurten er duidelijk uitspringen als het gaat om het aandeel levensloopgeschikte woningen. In Hamershof is 76% van de woningen reeds geschikt, gevolgd door Buitengebied Leusden Centrum-West (55%) en Rozenboom (54%). Figuur 6.5: Gemeente Leusden. Aandeel levensloopgeschikte woningen op de totale voorraad naar buurt (2023).

Bron: Gemeente Leusden, bewerking Companen.

Er zijn daarnaast heel wat buurten waar de helft of meer van de woningvoorraad met eenvoudige ingrijpen levensloopgeschikt te maken is. Er zijn ook enkele aandachtsbuurten. Dat zijn met name de buurten met een hoog aandeel niet geschikt te maken woningen, maar wel een relatief hoog aandeel 65plussers. Dit speelt vooral in Akkerhoeve (49% van de voorraad niet geschikt te maken, terwijl 49% van de bewoners 65 jaar of ouder is), Bosveld (59% niet geschikt te maken, 33% van de bevolking is 65 jaar of ouder) en Zwanenburg (55% niet geschikt te maken, 33% van de bevolking is 65 jaar of ouder).

327.114 | Woningmarktonderzoek

31

Figuur 6.6: Gemeente Leusden. Aandeel potentieel levensloopgeschikte woningen op de totale voorraad naar buurt (2023).

Bron: Gemeente Leusden, bewerking Companen.

6.2 Woonvraag mensen met een verstandelijke beperking Het aantal Wlz-indicaties in Leusden voor zorg aan mensen met een verstandelijke beperking (VG) is over de jaren 2015 tot en met 2023 iets gestegen van 110 naar 135. Op het moment telt de gemeente Leusden dus 135 mensen met een Wlz-indicatie VG. Aan de hand van de Wlz-indicatiegegevens en bevolkingsprognose van de gemeente Leusden hebben wij een inschatting opgesteld van de omvang van de groep mensen met een Wlz-indicatie vanwege een verstandelijke beperking voor de periode tot en met 2040. De verwachte woningbehoefte van mensen met een verstandelijke beperking splitsen we uit naar twee woonvormen: geclusterd wonen en gespikkeld wonen9.

9

Geclusterd wonen is voor deze doelgroep een beschutte of een beschermde woonvorm, vaak met een eigen appartement of studio met voorzieningen, maar ook met een ontmoetingsruimte in of in de directe omgeving (zelfde complex). De woningen zijn geschikt voor bewoners met een zwaardere zorgvraag. Gespikkeld wonen houdt in dat iemand zelfstandig woont in de nabijheid van een zorgpunt waarvandaan zorg/ondersteuning kan worden geleverd.

327.114 | Woningmarktonderzoek

32

Gespikkeld wonen neemt toe, in twee varianten In het woonzorgpanel werd aangegeven dat er twee varianten van gespikkeld wonen zijn; (1) een zelfstandige woning in een reguliere woonwijk (met zorg nabij) en (2) een wooncomplex waar een mix van zorgvragers en zorgdragers zelfstandig woont. De zorgdragers ondersteunen daarbij de zorgvragers. Er is een ontmoetingsruimte op loopafstand. De verwachting is dat in de toekomst meer mensen met een verstandelijke beperking gespikkeld kunnen wonen. Dat geldt vooral voor VG 3 en VG4. Deze woningvraag is deels noodgedwongen, door gebrek aan geclusterde woonvormen. Een belangrijke voorwaarde voor het slagen van gespikkeld wonen is dat de zorgdragers gefaciliteerd worden in het omgaan en ondersteunen van de zorgvragers. Bij een gespikkeld wooncomplex kun je de zorgvragers gericht trainen. Bij gespikkeld wonen in een reguliere wijk is een sterk informeel netwerk van omwonenden een voorwaarde. Figuur 6.7: Gemeente Leusden. Vraagprognose doelgroep VG, 2023 – 2040 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

10

15

25

35

125

125

125

125

2023

2030

2035

2040

Geclusterd wonen

Gespikkeld wonen

Bron: CIZ gegevens, bevolkingsprognose Leusden, bewerking Companen.

De vraag naar woonplekken voor VG neemt toe in de gemeente Leusden: van 135 in 2023 tot 160 in 2040. Daarnaast neemt het aandeel gespikkeld wonen toe ten koste van geclusterd wonen in 2040. Enerzijds omdat mensen met een verstandelijke beperking meer de regie willen houden over hun woon(zorg)situatie, waarbij er behoefte is aan meer zelfstandig wonen (gespikkeld) dan in een intramurale setting (geclusterd). Daarnaast zal door een tekort aan zorgpersoneel en minder (financiële) middelen ook meer ingezet worden op gespikkeld wonen. Meer passend woningaanbod in Leusden leidt tot minder uitstroom naar regiogemeenten Het woonzorgpanel verwacht tot 2040 geen afname in de vraag naar Wlz zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Zorgpartijen zien wel dat er nog veel (uitgestelde) vraag naar woonvormen voor deze doelgroep is. Een deel van de doelgroep VG is daarom genoodzaakt om woonruimte in de regio te zoeken (met name Amersfoort en Woudenberg). Er zijn wel diverse nieuwe (ouder)initiatieven in een vergevorderd stadium waardoor het woonaanbod in Leusden de komende jaren zal toenemen. Belangrijk is wel dat de woonruimte niet te groot wordt (maximaal 2-kamer appartement).

327.114 | Woningmarktonderzoek

33

6.3 Woonvraag mensen in Beschermd Wonen Bij definitie is Beschermd Wonen (BW) bedoeld voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen vanwege psychische en/of psychosociale problematiek, en wordt gefinancierd en georganiseerd vanuit de Wmo. BW is ingericht op een tijdelijk verblijf, met 24-uursbegeleiding aanwezig of beschikbaar op afroep. Sinds 1 januari 2021 maken sommige mensen met psychische problematiek aanspraak op financiering vanuit de Wlz, omdat zij ‘langdurig’ ondersteuning nodig hebben. Zorg en verblijf worden dan niet meer betaald vanuit de Wmo, maar vanuit de Wlz. Landelijk is ongeveer 35% van de mensen in Beschermd Wonen verschoven richting verantwoordelijkheid onder en financiering uit de Wlz. De woon- en zorgvraag van deze doelgroep zal onder dit nieuwe financieringsregime niet wezenlijk veranderen. Zij hebben immers nog steeds behoefte aan een beschermde woonplek; zij kunnen hier nu langdurig verblijven zonder dat herindicering nodig is. In onderstaand overzicht staat weergegeven hoeveel mensen met psychische problematiek er in de gemeente Leusden een Wlz-indicatie hebben. Tabel 6.1: Gemeente Leusden. Aantal GGZ-W indicaties in de jaren 2021, 2022 en 2023 (peildatum 1 januari). 2021 2022 2023 Aantal GGZ-W indicaties 20 30 35 Bron: CIZ databank.

Vraag naar Beschermd Wonen neemt toe door rem op Wlz zorg en verminderde uitstroom In het woonzorgpanel is benoemd dat de mogelijkheden voor Wlz zorg steeds kleiner worden. Het aantal ‘bedden’ voor GGZ-cliënten wordt steeds verder afgeschaald. Het gevolg is dat de druk op Beschermd Wonen toeneemt. Bovendien zijn de uitstroom mogelijkheden voor mensen uit Beschermd Wonen beperkt. Hierdoor blijven mensen langer in beschermd wonen, waardoor de vraag naar deze woonvorm toeneemt (deels door meer instroom, deels door minder uitstroom). Specifiek voor de doelgroep met autisme is er behoefte aan prikkelarm wonen. Hierbij is vooral de locatie (rustige omgeving, liefst aan de rand van de kern) en de samenstelling van de medebewoners van belang. Overigens is er op andere plaatsen in de regio ook geen aanbod aan deze woonvorm.

Op 1 januari 2023 woonden er 22 BW cliënten in Leusden vanuit de Wmo. Van de 22 cliënten zitten 19 cliënten in Beschermd Wonen en 3 cliënten in Beschermd Thuis. Beschermd Thuis houdt in dat een persoon met deze indicatie zelfstandig woont en er sprake is van oproepbare 24-uurszorg. Beschermd Wonen is geclusterd wonen met 24-uurszorg aanwezig. In onderstaande tabel staat weergegeven binnen welke leeftijdsklassen de 22 cliënten vallen.

Tabel 6.2: Gemeente Leusden. Mensen met een BW indicatie vanuit de Wmo naar leeftijdsklassen. tot 23 jaar 23 tot 35 jaar 35 tot 65 jaar Aantal BW cliënten 2 Bron: Registratiegegevens gemeente Amersfoort

327.114 | Woningmarktonderzoek

14

6

65+ jaar 0

34

Beperkt aanbod Beschermd Wonen leidt tot meer oplossingen via Beschermd Thuis Volgens het woonzorgpanel vormt Beschermd Thuis een bijzondere categorie binnen Beschermd Wonen. Mensen ontvangen dan de zorg aan huis (reguliere woning). Het gaat hierbij doorgaans om een langduriger vorm van zorg dan bij Beschermd Wonen. Ook zijn de zorgvragers bij beschermd Thuis doorgaans ouder. Uitstromen vanuit Beschermd Thuis betekent meestal niet dat men naar een andere woonvorm verhuist, vooral de zorgondersteuning zal veranderen. Door de beperkte capaciteit binnen Beschermd Wonen is de verwachting dat meer mensen de komende jaren hun zorg via Beschermd Thuis zullen ontvangen.

Op de regionale wachtlijst voor beschermd wonen staan 70 mensen waarvan 6 mensen Leusden als herkomstgemeente hebben. Op de regionale wachtlijst voor beschermd thuis staan 9 mensen waarvan 1 persoon Leusden als herkomst gemeente heeft. Wanneer we rekening houden met de wachtlijst, is er op het moment vraag naar Beschermd Wonen vanuit 29 personen in Leusden. Wanneer we daar de GGZ-W indicaties bij optellen komen we uit op een groep van 64 personen in Beschermd Wonen in de gemeente. Als we enkel uit zouden gaan van demografische trends, dan zou de behoefte aan Beschermd Wonen stabiel licht afnemen in Leusden. Maar de verwachting is dat regiogemeenten de komende tijd tot meer spreiding van het aanbod Beschermd Wonen wil komen. Als we van dit tweede scenario uit gaan, neemt de opgave voor BW-plekken licht toe de komende jaren in Leusden. Tabel 6.3: Gemeente Leusden. Vraagprognose Beschermd Wonen (afgeronde aantallen). 2023 2030 2035 Aantal BW cliënten 65 65 70 Bron: Registratiegegevens gemeente Amersfoort, Woonzorgweter Companen.

2040 70

Kleine, betaalbare woonruimte noodzakelijk om uitstroom Beschermd Wonen mogelijk te maken Als personen uitstromen bij Beschermd Wonen gaat hun woonvraag vaak uit naar eigen woonruimte. Dat hoeft niet altijd een volledig zelfstandige woonruimte te zijn. De voorkeur gaat juist uit naar een bescheiden woonoppervlak, niet alleen vanwege het financiële aspect (betaalbaarheid), maar ook vanwege het behoud van overzicht, jezelf kunnen redden in een zelfstandige woonsituatie. In de praktijk lukt dit niet altijd. De sociale huurwoningen in Leusden zijn relatief ruim. Vooral voor de doelgroep 18 tot 23 jaar is betaalbaar woningaanbod een probleem. Zij krijgen immers geen huurtoeslag als de aangeboden huurwoning boven de kwaliteitskortingsgrens ligt (€454, peiljaar 2024). Het woonzorgpanel geeft aan dat in de toekomst best meer ingezet kan worden op het bieden van kamerbewoning. Omthuis geeft aan dat er regionale afspraken zijn gemaakt. Op basis daarvan worden jaarlijks 3 à 4 woningen toegewezen aan uitstromers van Beschermd Wonen. Binnen de regio geldt dat de gemeente Amersfoort tot op heden het grootste aandeel van de uitstroom voor haar rekening neemt, mede doordat de sociale huurvoorraad beter aansluit op de woonvraag van deze doelgroep (kleinere woningen).

327.114 | Woningmarktonderzoek

35