Regio Amersfoort Energie Strategie 1.0 - 17 mei 2021.pdf
Tekst van het document
Regionale Energie Strategie 1.0 17 mei 2021
2
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Voorwoord
3
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Voor u ligt het plan voor de energietransitie van de energieregio Amersfoort. Onze RES 1.0.
maatschappelijk vraagstuk. Betaalbaarheid, draagvlak en resultaat staan op gespannen
Samen met zeven gemeenten, de provincie Utrecht, waterschap Vallei en Veluwe, Stedin,
voet met elkaar. Het is daarom belangrijk dat iedereen onderdeel is van de energietransitie
belangengroepen en onze inwoners hebben we (kei)hard gewerkt aan dit plan. De één vol
en zijn steentje bij kan dragen.
enthousiasme, de ander terughoudender; maar allemaal met hetzelfde doel: we willen onze regio leefbaar houden voor deze en volgende generaties.
Ons bod wordt ons doel
Op naar 2030
Het is belangrijk dat we vaart gaan maken. Terwijl sommige projecten in de afgelopen periode snel concreet zijn geworden, verdienen veel andere plannen nog extra aandacht.
In de Concept RES hebben wij als regio voor het eerst de ambitie uitgesproken om in 2030
Hiervoor moeten voldoende financiële middelen beschikbaar worden gesteld en moeten
0,5 terawattuur (TWh) elektriciteit duurzaam op te wekken. In de afgelopen periode heb-
wet- en regelgeving innovatie en initiatieven stimuleren. Op verschillende vlakken hebben
ben we samen met inwoners, belangengroepen en andere overheden meer onderzoek
we het Rijk daarvoor nodig. Het is voor ons bijvoorbeeld belangrijk dat (SDE-)subsidies
gedaan naar de plannen en ideeën in dit bod. Naar aanleiding van die onderzoeken heb-
de plannen van de RES’en ondersteunen en niet enkel worden toegekend aan de ‘groot,
ben we de inhoud van het bod wat aangepast en zijn er zelfs nieuwe ideeën aangereikt.
groter, grootste’ projecten. Desalniettemin richten wij ons op de RES 2.0 en ons doel voor
Zo zijn er nu minder windturbines ingetekend op de Leusderheide en is de ambitie voor
2030. Volgend jaar willen we meerdere uitvoeringsprogramma hebben lopen die samen
zonnepanelen op daken verhoogd. Alles bij elkaar zien we meer dan genoeg kansen om in
met inwoners en belanghebbenden de projecten concreet vorm zullen geven.
2030 minstens 0,5 TWh elektriciteit duurzaam op te wekken, dus daar zetten wij als regio
De energietransitie is geen sprint, maar een lange tocht met pieken en dalen. De hoofd-
dan ook vol op in!
prijs is een mooie: een regio Amersfoort dat 49% minder CO2 uitstoot. We kijken ernaar uit
Van woorden naar daden
om samen met u de weg te hervatten.
Het bod van de Regio Amersfoort is niet zonder voorwaarden. Het jaar 2030 lijkt nog ver weg, maar het duurt een lange tijd voordat een plan gerealiseerd is en wij onze eigen groene stroom uit de muur kunnen tappen. Zeker als we ook genoeg aandacht willen
Roland van Benthem
besteden aan onze omgeving en onze inwoners. Dit is geen gemakkelijke opgave. De ener-
Voorzitter Bestuurlijk Overleg RES Regio Amersfoort
gietransitie is aan de ene kant een technische uitdaging, maar het is bovenal ook een
Burgemeester van de gemeente Eemnes
4
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Inhoud
Voorwoord
2
Inhoud
4
Samenvatting RES 1.0
6
1.
12
Inleiding
1.1
Totstandkoming: de regionale ambitie
1.3
Leeswijzer
1.2
2.
3.
Werkwijze
12
12
13
Totstandkoming RES 1.0
14
2.2
17
2.1
Concept RES
Van Concept RES naar RES 1.0
Elektriciteit
14
18
3.1
Bod RES 1.0
19
3.3
Trede 2 – Richting uitvoering
20
3.2
Trede 1 – Gerealiseerd en in uitvoering
19
3.3.1 Grootschalig zonenergie op bedrijfsdaken en overheidsgebouwen
20
3.3.2
Zonenergie langs A28
23
3.3.3
Ontwikkeling lokale uitnodigingskaders zon- en windenergie
3.4
Trede 3 – Onderzoeksfase
23 24
3.4.1
Grootschalig zonenergie op daken in het buitengebied
3.4.2
Grootschalig zon-pv op overkapte parkeerterreinen
24
3.4.3
Zonenergie langs A1 en A12
26
3.4.4
Windmolencluster langs de A12
26
3.4.5
Windmolencluster langs de A28
27
3.4.6
Ontwikkeling lokale uitnodigingskaders zon- en windenergie
28
3.5
Trede 4 – Verkenningsfase
3.5.1 3.6
24
30
De regionale kansrijke zones uit de ambitiekaart
30
Vervolg (kader) – beslispunten voor alle trede 3 kansrijke gebieden
32
5
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
4.
Systeemefficiëntie
34
4.2
35
4.1
Regionale energievraag en aanbod
4.3
Haalbaarheid RES 1.0
4.4
5.
Energie-infrastructuur oplossing en impact Vervolg (kader) - beslispunten
RegionaleStructuur Warmte 5.1
5.2
34
38
38
5.1.1
Samenhang RSW, TVW, wijkuitvoeringsplan
38
5.1.2
Vervolg
39 39
5.2.1
Regionale warmtevraag
39
5.2.2
Energievraag overige sectoren
39
5.2.3
Identificatie van warmtevraaggebieden
39
Passende warmtebronnen voor de regio
40
5.3.1
Geothermie
40
5.3.3
Biogrondstoffen
43
5.3.4
Lokale restwarmte
44
5.3.5
Biogas
44
5.3.6
Zonthermie
44
5.4
Regionale warmte infrastructuur
45
5.5.1
Vervolg(kader) - beslispunten
45
6. Bestuurlijk en Maatschappelijk draagvlak
46
6.2. Betrokkenheid netbeheerders
46
5.5
6.1.
Naar RSW 2.0
Toelichting regionale samenwerking
6.3. Bestuurlijke besluitvorming 6.4
Gevolgen COVID-19 virus voor Participatie
6.6
Regionale kaders voor financiële participatie en projectparticipatie
6.5 6.7
Participatie
Vervolg(kader) - beslispunten
45
46
47 47 47
48
51
7.1
Algemeen
7.3
Toename van investeringen
7.4.
37
Inleiding
Economische kansen van de energietransitie 7.2
36
Huidige en toekomstige regionale warmtevraag
5.3
7
8.
Werkgelegenheidseffecten
Maatschappelijke financiële opbrengsten
Naar RES 2.0 56 8.1
Randvoorwaarden
8.3
IJk- en beslismomenten
8.2 8.4
Kritisch tijdpad
Organisatie en tijdlijn na vaststelling RES 1.0
Bijlage 1: Toelichting lokale participatie Gemeente Amersfoort Gemeente Baarn
Gemeente Bunschoten
52
52 52
54
55
56 57 57
58 60
60
61
62
Gemeente Eemnes
63
Gemeente Soest
64
Provincie Utrecht
66
Gemeente Leusden Gemeente Woudenberg
Colofon
63
65
67
6
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Samenvatting RES 1.0
7
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Inleiding
Concept RES
stoot van broeikasgassen te verminderen. In 2015 is het Akkoord van Parijs gepresenteerd. De
schalig en hernieuwbaar opwekken, maar de RES regio’s bepalen zelf hun ambitie. De
landen die dit akkoord ondertekend hebben, hebben afgesproken om de gemiddelde op-
bestuurders van de RES regio Amersfoort zijn overtuigd van de urgentie van de energie-
warming van de planeet onder de 2°C te houden en om te streven naar niet meer dan 1,5°C
transitie en van de urgentie om nu actie te ondernemen tegen klimaatverandering. Deze
opwarming. De Europese Unie vertaalde deze afspraken naar de doelstelling om 49 procent
motivatie vertaalt zich naar de ambitieuze doelstelling om in de RES regio Amersfoort
minder broeikasgassen uit te stoten in 2030 en om in 2050 klimaatneutraliteit te bereiken.
0,50 terawattuur (TWh) elektriciteit hernieuwbaar op te wekken in 2030.
De Regionale Energie Strategieën (RES) zijn ontstaan uit de nationale ambities om de uit-
In totaal moeten alle RES regio’s in 2030 samen 35 terawattuur (TWh) elektriciteit groot-
Inmiddels heeft de EU zijn ambitie verhoogd en willen de lidstaten in 2030 zelfs 55 procent minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990.
Dit doel is voor het eerst vastgesteld in de conceptversie van de RES (Concept RES). Deze is in oktober 2020 door de gehele RES regio Amersfoort aangenomen. In de Concept RES
Ook Nederland heeft het Parijsakkoord ondertekend. Samen met 150 partijen heeft de overheid
is uitgegaan dat lopende initiatieven 0,09 TWh van het bod zouden dragen en vormen
maatregelen opgesteld om in 2030 bijna de helft minder broeikasgassen uit te stoten dan in
nieuwe initiatieven voor zon- en windprojecten rond het stedelijk gebied, de infrastructuur
1990. Deze maatregelen zijn vastgelegd in het Klimaatakkoord, dat in juni 2019 is gepresenteerd.
en het Defensieterrein op de Utrechtse Heuvelrug de basis voor de aanvullende 0,41 TWh.
Onderdeel van de afspraken in het Klimaatakkoord zijn de RES regio’s en de RES.
Daarnaast is in de Concept RES ook een inventarisatie van de regionale warmtevraag- en aanbod opgenomen.
De energietransitie is een groot onderdeel van het Klimaatakkoord. Om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, willen we fossiele brandstoffen (zoals olie, benzine en gas)
In oktober 2020, na vaststelling door de RES regio, is de Concept RES aangeboden aan
vervangen voor duurzame energiebronnen (zoals wind en zon). De RES regio’s spelen een
het Nationaal Programma Regionale Energie Strategie (NP RES). Het NP RES heeft de
heel belangrijke rol in de energietransitie. De nationale uitdaging voor meer duurzame
conceptversies van RES’en van alle RES regio’s door het Planbureau voor de Leefomgeving
energiebronnen is opgesplitst in twee opgaven: een opgave voor de opwekking van duur-
(PBL) laten doorrekenen. In februari 2021 deelde het PBL dat de plannen van de RES regio’s
zame energie op zee en een opgave voor de opwekking van duurzame energie op het
genoeg potentie bezitten om de nationale doelstelling te behalen, maar dat het behalen
land. De RES regio’s hebben de taak om de opgave voor op land uit te voeren en om de
van het doel nog geen zekerheid is. In de RES 1.0 zijn de plannen van de RES regio’s con-
vertaling te maken naar de lokale omgeving. Deze vertaling leggen de RES regio’s vast in
creter uitgewerkt en zal meer duidelijkheid ontstaan.
de RES. In de RES van elke regio is dus te lezen hoe er meer duurzame energie wordt opgewekt en hoe de warmtetransitie vorm krijgt.1
RES 1.0
De plannen uit de Concept RES zijn in de RES 1.0 verder uitgewerkt. Er is aanvullend onderDe RES regio Amersfoort is één van de dertig RES regio’s. De RES regio Amersfoort bestaat uit de
zoek gedaan naar de kansrijke zones die geïdentificeerd zijn in de Concept RES. Hierdoor
gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg en de pro-
is meer inzicht verkregen in de kansrijkheid en haalbaarheid van de verschillende zones.
vincie Utrecht, het waterschap Vallei en Veluwe en netbeheerder Stedin. Daarnaast zoeken we ook
Ook hebben gesprekken met samenwerkingspartners, zoals de NMU en het ministerie van
de samenwerking met andere belanghebbenden. Dit zijn natuurlijk de inwoners van onze regio,
Defensie, nieuwe inzichten gebracht en werken gemeenten aan lokale uitnodigingskaders
maar ook belangengroepen en andere overheidsorganen. De Natuur en Milieufederatie Utrecht
om samen met hun inwoners de kansen in hun gemeenten beter in kaart te brengen. Dit
(NMU), Eemland300 en de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) zijn belangrijke partners, net zoals
heeft geleid tot een indeling in vier treden. Samen bouwen deze treden op tot het bod van
het ministerie van Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf. Samen zijn wij de regio.
0,50 TWh en bevat een overprogrammering.
1
Klimaatakkoord (2019), blz. 222.
8
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Trede 1 – Gerealiseerd en in uitvoering
De projecten in de eerste trede, zijn projecten die al gerealiseerd worden of die al gerealiseerd zijn. Deze projecten zijn goed voor 0,082 TWh. In de Concept RES was opgenomen dat de projecten in deze trede 0,09 TWh hernieuwbare elektriciteit zouden opwekken, maar dat is bijgesteld na de berekeningen van het PBL. Het PBL erkent alleen projecten die al een SDE-subsidie toegekend hebben gekregen als projecten die ‘in de pijplijn’ zitten. Dit leidde ertoe dat sommige projecten niet op dezelfde worden meegerekend, zoals dat wel in de Concept RES was gedaan. Deze projecten zijn niet afgevallen, maar verplaatst naar trede 2. 0,5 TWh
Trede 4 Verkenningsfase 0,491 TWh
Deze trede bestaat uit gerealiseerde projecten en projecten die gerealiseerd worden en die zijn beoordeeld door PBL na het vaststellen van de concept RES. Dit betreft voor het grootste deel zonnepanelen op daken (0,05 TWh). Daarnaast zijn aan de zonnevelden
Trede 3 Onderzoeksfase
Trede 2 Richting Uitvoering Trede 1 Gerealiseerd en in uitvoering
Afbeelding 1: Weergave van de opbouw van de RES 1.0 van RES Regio Amersfoort per trede.
0,199 TWh
0,187 TWh 0,082 TWH
Maatweg en Hoevelakense Beek in Amersfoort SDE subsidies toegekend en worden deze zonnevelden in 2021 gerealiseerd. Gerealiseerde en lopende initiatieven
Opwek (TWh)
Gerealiseerde initiatieven (beoordeeld door PBL; o.a. zonneveld Eemnes)
0,03
Lopende initiatieven (beoordeeld door PBL)
0,03
Zonneveld Maatweg – Amersfoort
0,01
Zonneveld Hoevelakense Beek - Amersfoort
0,012
Totaal
0,082
Tabel 1: Projecten/initiatieven in trede 1.
Trede 2 – Richting uitvoering
In trede 2 zijn de kansrijke zones opgenomen, waarvoor initiatieven bestaan welke richting uitvoering kunnen gaan. De initiatieven vallen binnen de lokale beleidskaders. Bij een aantal projecten is duidelijk om welke concrete locaties, ideeën en mogelijkheden het gaat. Voor andere projecten in deze trede moet onderzoek naar inpassing, economische haalbaarheid en exacte locatiebepaling nog plaatsvinden. Sommige gemeenten voeren de projecten en initiatieven in deze trede al uit, zoals het beleggen van maatschappelijke daken met zonnepanelen. In totaal bevat trede 2 projecten en initiatieven die samen 0,187 TWh aan hernieuwbare elektriciteit gaan opleveren.
9
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Project/initiatief
Opwek (TWh)
Grootschalig zon-pv op daken (bedrijventerreinen en overheidsgebouwen)
0,12
Zon langs A28
0,03
Windmolens De Hoef - Amersfoort
0,018
Windmolens De Isselt - Amersfoort
0,012
het technisch mogelijk is om minimaal 4 windturbines langs de A28 te plaatsen (‘Wind
Zonneveld Zielhorsterweg - Amersfoort
0,007
langs de A28’ in tabel 3). Daarnaast heeft het ministerie van Defensie ook aangegeven
Totaal
0,187
Bij deze trede is het belangrijk om op te merken dat de kansrijke zone die als ‘windmolencluster op de Utrechtse Heuvelrug’ was opgenomen in de Concept RES, is aangepast. Uit gesprekken met het ministerie van Defensie en een participatieronde in de gemeente Leusden bleek dat het niet mogelijk en wenselijk was om 14 windturbines te realiseren in de aangewezen kansrijke zone op de Leusderheide. Wel is gebleken dat
mogelijkheden te zien voor windturbines op het Vlasakkers terrein langs de spoorlijn Utrecht - Amersfoort De Vlasakkers (in tabel 4).
Tabel 2: Projecten/initiatieven in trede 2.
Trede 4 – Verkenningsfase
Trede 3 – Onderzoeksfase
Over de projecten in deze fase is nog het meest onzeker. Deze projecten:
Naar de kansrijke zones, projecten en initiatieven in deze fase wordt nog onderzoek gedaan. Uit de eerste verkenning is gebleken dat de aangewezen zones kansrijk lijken, maar verder
1.
Zijn nieuw en ingebracht in de periode tussen de Concept RES en de RES 1.0
onderzoek is nodig om de kansen, locaties en mogelijkheden beter in kaart te brengen. De
(bijvoorbeeld via het advies van de NMU en Energie Samen, Defensie en Rijks-
kansrijke zones in deze fase dragen in totaal voor 0,199 TWh bij aan het bod van Amersfoort.
vastgoedbedrijf); 2.
Hebben vanwege beperkingen een zeer geringe kans om voor 2030 gerealiseerd te worden (bijvoorbeeld omdat er sprake is van Natura2000-gebied of
Project/initiatief
Opwek (TWh)
Grootschalig zon-pv op daken (buitengebied)
0,04
Grootschalig zon-pv op overkapte parkeerterreinen
0,01
Zon langs A1
0,02
Zon langs A12
PM
Zonneveld Vathorst Noord - Amersfoort
0,01
Pilots zonnevelden - Leusden
0,008
In plaats daarvan zullen de kansrijke zones verder verkend worden. Hierbij wordt gepri-
Wind langs A12
0,05
oriteerd op basis van een inschatting van het draagvlak waarop gerekend kan worden.
Wind langs A28
0,06
Zonneveld ijsbaan Baarn
0,001
Totaal
0,199
omdat de investeringen in het elektriciteitsnet te fors zijn); 3.
Kunnen rekenen op een weinig draagvlak (bijvoorbeeld zonnepanelen op het Eemmeer, windmolens en zonnevelden in de Gelderse Vallei of windturbines in de Eempolder).
Echter, door de urgentie van de opgave, hebben de gemeenten van de RES regio Amersfoort besloten om geen enkele kansrijke zone op voorhand volledig af te wijzen.
De verkenning gebeurt in nauwe samenwerking met inwoners, het maatschappelijk middenveld en belangengroepen. Deze locaties worden ook meegenomen in de lokale processen om te komen tot een uitnodigingskader voor grootschalige elektriciteitsopwekking. Door deze aanvullende
Tabel 3: Projecten/initiatieven in trede 3.
zoekgebieden en locaties en mogelijke nieuwe zoekgebieden die voort zullen komen uit de lokale processen, is de inschatting dat de ambitie van 0,50 TWh in 2030 gehaald kan worden.
10
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Kansrijke zone
Opwek
Defensie / Rijksvastgoedbedrijf Windmolens langs spoorlijn Utrecht - Amersfoort (De Vlasakkers)
0,05
NMU - Productie overeenkomstig met inbreng NMU
de RSW een toelichting op het doorlopen proces in de regio. De regio gaat in de RSW na of op lokaal niveau (in de Transitievisies Warmte) gebruik kan worden gemaakt van warmtebronnen met bovengemeentelijke potentie. De RSW beschrijft de gezamenlijke kansen en uitdagingen om tot een optimaal gebruik en goede verdeling van de warmtebronnen te komen.
Windmolens A27 ten zuiden van Eemnes
0,034
Uit de inventarisatie van de aanwezige en potentiële warmtebronnen is gebleken dat
Windmolens (Woudenberg) ten zuiden van Scherpenzeel
0,034
aquathermie en (ultradiepe) geothermie aanwezig zijn als regionale bronnen in de regio.
Windmolens Gelderse Vallei
0,034
Zonnevelden in Gelderse Vallei
0,05
Zon in bermen langs provinciale wegen
0,09
Zonnevelden in rand van Eempolder
0,03
Zonnevelden op vuilstorten
0,02
Windmolens A27 ten noorden van Eemnes
0,034
Windmolens noordzijde A1 (in Eemnes) ten noorden van Baarn
0,034
Windmolens ten noordwesten van Isselt
0,034
Windmolen ten zuidoosten van Woudenberg
0,017
Intensivering zonnevelden Gelderse Vallei
0,03
Overige kansrijke zones concept RES* Zonne-energiepolders bij stads- en dorpsranden
*
Zonne-energie in kampenlandschap in Gelderse Vallei
*
Drijvende zonnepanelen Eemmeer
*
Wind Eemmeer
*
Totaal
0,491
Tabel 4: Projecten/initiatieven in trede 4. *Locaties tellen dubbel met NMU of zijn momenteel strijdig met provinciaal beleid (N2000 gebied).
Regionale Structuur Warmte
De Regionale Structuur Warmte (RSW) maakt onderdeel uit van de RES. Het doel van de RSW is het inzichtelijk maken van de warmtevraag, het warmte-aanbod en de mogelijkheden voor nieuw te ontwikkelen, bovengemeentelijke warmte-infrastructuur. Ook geeft
Onderzoeken wijzen de komende jaren uit of deze warmtebronnen kansrijk zijn in regio. In RES 2.0 is er meer zekerheid over de kans van slagen. Een regionale warmtestructuur is voorlopig niet aan de orde. In het geval dat de mogelijkheden van (ultradiepe) geothermie en aquathermie op grote schaal benut kunnen worden in de toekomst, is een regionale warmte-infrastructuur nodig.
11
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
12
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
1. Inleiding
1.1
Totstandkoming: de regionale ambitie
De Regionale Energiestrategie 1.0 is ontwikkeld en opgesteld door de 7 samenwerkende gemeenten, Amersfoort, Baarn. Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg, netbeheerder Stedin, provincie Utrecht en waterschap Vallei en Veluwe2 om grootschalig duurzame elektriciteit en warmte te realiseren. In oktober 2020 is in de Concept RES de ambitie van de RES regio Amersfoort vastgesteld om in 2030 0,500 TWh grootschalig duurzame elektriciteit op te wekken. Deze ambitie is ongewijzigd overgenomen in de RES 1.0. In de RES 1.0 hebben we een verdieping gemaakt op de al vastgestelde ambitie. De regio heeft de ambitie om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten ten opzichte van
1990. Daarom is naast de uitwerking van de Concept RES ook een start gemaakt met het Programma Minder CO2 .. Hierin wordt verkend op welke manier de thema’s vanuit de
klimaattafels Mobiliteit, Industrie en bedrijven en Landbouw kunnen bijdragen aan het verminderen van de uitstoot van CO2 .
In de Concept RES is de ambitie vastgelegd om in 2030 0,500 TWh grootschalig duurzame elektriciteit op te wekken door wind op land, zon op land en zon op daken. Daarvoor is ook in kaart gebracht welke zones het meest kansrijk zijn om deze opwek te realiseren. In de periode tussen de vaststelling van de Concept RES en het opleveren van de RES 1.0, is de regio aan de slag gegaan om deze kansrijke zones te onderzoeken. Uit een aantal van deze onderzoeken en gesprekken met belanghebbenden zijn ook aanvullende kansrijke zones gekomen, net zoals andere kansrijke zones zijn afgevallen of naar beneden bijgesteld. Het proces om de uitgezette richting van de Concept RES uit te werken en te concretiseren is nog steeds in volle gang. In de RES 1.0 wordt de stand van zaken van medio april 2021 beschreven.
1.2
Werkwijze
De afgelopen maanden is er samengewerkt met regionale en lokale partijen, zijn er onderzoeken uitgevoerd, hebben de gemeenten stappen gezet en tekenen de contouren voor 2
Naast waterschap Vallei en Veluwe heeft ook hoogheemraadschap De Stichtse Rijlanden (HDSR) een klein
werkgebied binnen de RES Regio Amersfoort. In overleg met HDSR is afgesproken dat waterschap Vallei en Veluwe hen vertegenwoordigt.
13
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
duurzame elektriciteitsopwekking zich in de regio steeds meer af. Het mag duidelijk zijn dat de RES 1.0 geen eindversie is, het proces ook na RES 1.0 verder gaat. De uitwerking van de Regionale Energie Strategie is een traject waar ook de komende jaren nog hard aan gewerkt wordt. Tijdens het toewerken naar de RES 1.0 zijn er inhoudelijke trajecten onderscheiden. De eerste trajecten gaan over de concretisering van de kansrijke zones voor elektriciteitsopwekking in de Concept RES. Daarnaast is er een nieuwe versie van de Regionale Structuur Warmte. In de RES 1.0 is ook aandacht besteed aan de uitwerking van lokaal eigendom en het economisch belang. Als aanvulling op deze uitwerkingen is er veel aandacht voor de robuustheid van het bod. Aangevuld met de netimpactanalyse van Stedin, het maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak en het uitvoeringsprogramma voor de komende jaren vormen deze onderwerpen samen de RES 1.0.
1.3
Leeswijzer
De basis voor de RES 1.0 ligt in de Concept RES, waarin kansrijke zones voor grootschalige elektriciteitsopwekking zijn gedefinieerd. In hoofdstuk 2 wordt een kort overzicht gegeven van de Concept RES en de stap naar de RES 1.0. In hoofdstuk 3 zijn de kansrijke zones voor de opwek van duurzame elektriciteit verder uitgewerkt. In hoofdstuk 4 is beschreven wat de impact van de RES 1.0 is op de elektriciteits-infrastructuur in de regio. Hierbij worden de toekomstige knelpunten, opgaves en oplossingsrichtin-
betrokkenheid van inwoners en belanghebbenden om de energietransitie samen te reali-
gen in kaart gebracht door Stedin.
seren. De RES Regio Amersfoort werkt samen met belanghebbenden aan de inhoudelijke uitwerking van de onderwerpen lokaal eigendom, financiële participatie en het econo-
In hoofdstuk 5 is de stand van zaken omtrent de Regionale Structuur Warmte (RSW) uitge-
misch belang van de energietransitie. Dit is beschreven in hoofdstuk 7.
schreven. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de regionale warmtevraag- en aanbod en de te verwachten ontwikkelingen hierin. De gegevens van de Concept RES zijn aangescherpt
Aan het einde van de hoofstukken 3, 4, 5 en 6 zijn beslispunten opgenomen. Deze geven
en wij beschrijven de stand van zaken wat betreft potentie van regionale warmtebronnen.
richting aan het vervolg na vaststelling van RES 1.0. Tot slot gaan we in hoofdstuk 8 in op een uitvoeringsagenda en de daarbij horende procesafspraken voor de komende twee
In hoofdstuk 6 staat beschreven hoe de inwoners en belanghebbenden betrokken zijn
jaar, tot de RES 2.0. De RES Regio Amersfoort werkt de kansrijke zones steeds verder uit tot
bij de ontwikkeling van de RES en kijken we vooruit naar de participatieactiviteiten die
1 januari 2025. Het is het doel om alle projecten voor grootschalige hernieuwbare energie-
het komend jaar plaatsvinden. De RES is een meerjarig traject. We werken aan structurele
opwekking op 1 januari 2025 vergund te hebben, om realisatie voor 2030 te borgen.
14
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
2. Totstandkoming RES 1.0
2.1 Concept RES In de Concept RES heeft de RES Regio Amersfoort de ambitie vastgelegd om in 2030 minstens 0,500 TWh duurzame energie op te wekken. Dit bod is onderbouwd met verschillende kansrijke zones, waar hernieuwbare energieopwekking gerealiseerd kan worden. Deze kansrijke zones zijn geïdentificeerd aan de hand van een zorgvuldig samengesteld proces met partners en organisaties, die vanaf oktober 2019 hebben deelgenomen aan een serie van ruimtelijke ateliers. De zeven gemeenten uit de RES Regio Amersfoort, de provincie Utrecht, het waterschap Vallei en Veluwe, de netbeheerder Stedin hebben de kansen en mogelijkheden in kaart gebracht aan de hand van het landschap en de aanwezige energie-infrastructuur. Uit de ruimtelijke ateliers en gesprekken met inwoners en regionale belanghebbenden zijn een aantal uitgangspunten gekomen: -
Benut zoveel mogelijk de geschikte daken in de regio;
-
Ontwikkel zonne- en windenergie zoveel mogelijk langs infrastructuur;
-
Benut de ruimte en mogelijkheden op bedrijventerreinen en op defensieterreinen om zon- en windenergie op te wekken;
-
Benut de polder zoveel mogelijk, wanneer er onvoldoende projecten gerealiseerd kunnen worden, maar bescherm daarbij natuurwaarden zoals weidevogels en houdt rekening met landschappelijke kwaliteiten;
-
Er is aanvullend onderzoek nodig om te bepalen of en op welke wijze het ontwikkelen van zonne- en windenergie in de buurt van of in natuurgebieden mogelijk is;
-
Zorg ervoor dat de projecten zoveel als mogelijk lokaal in eigendom zijn en de opbrengsten ook ten gunste komen van de lokale omgeving en samenleving;
-
Ontwikkel de komende tijd ook financiële instrumenten om een positieve impuls te geven aan de energietransitie.
De regio zet eerst maximaal in op grootschalig zonnepanelen op daken en parkeerterreinen. Parallel daaraan benutten we de ruimte en mogelijkheden voor zon- en windenergie op de (rijks)gronden langs de verschillende treinsporen en langs de weginfrastructuur in de regio. We benutten waar mogelijk ook de defensieterreinen om zon- en windenergie op te wekken.
HET BOD: KANSRIJKE ZONES 2030
0,41 TWh
0,41 TWh OF
15
17 Windmolens (5,6 MW turbines)
Regionale Energie Strategie 1.0
De weergegeven aantallen zijn exclusief OF gerealiseerde en lopende initiatieven (0,09 TWh) 44 Windmolens 17 Windmolens (3 MW turbines) (5,6 MW turbines)
44 Windmolens (3 MW turbines)
0,41 TWh
••••
OF 17 Windmolens (5,6 MW turbines)
HET BOD: KANSRIJKE ZONES 2030 HET BOD: KANSRIJKE ZONES 2030
Afbeelding 2: Het bod van Amersfoort,
44 Windmolens (3 MW turbines)
De weergegeven aantallen zijn exclusief gerealiseerde en lopende initiatieven (0,09 TWh)
zoals opgenomen in de Concept RES
De weergegeven aantallen zijn exclusief gerealiseerde lopende initiatieven (0,09 TWh) ligt lager het aantal en vollasturen voor een 3MW turbine het aantal vollasturen voor een 3MW turbine ligt lager dan voor een 5,6 MW turbine. dan voor een 5,6 MW turbine.
(oktober 2020).
0,41 TWh
Zonne-energie in geluidsschermen Aantal 10 ha Capaciteit 9 MW Opwek 0,01 TWh Zonne-energie in geluidsschermen Aantal 10 ha Capaciteit 9 MW Opwek 0,01 TWh
Zonne-energie in geluidsschermen Aantal 10 ha Capaciteit 9 MW Opwek 0,01 TWh
190 TWh ha Zonneveld 0,41
OF
17 Windmolens (5,6 MW turbines) OF
17 Windmolens (5,6 MW turbines)
44 Windmolens (3 MW turbines)
190 ha Zonneveld
het aantal vollasturen voor een 3MW turbine ligt lager 44 Windmolens danturbines) voor een 5,6 MW turbine. (3 MW
Per kansrijk gebied voor zonnevelden wordt uiteindelijk 190 ha Zonneveld Per kansrijk gebied voor zonnevelden wordt uiteindelijk hooguit 5% van dit gebied ingezet als zonneveld. hooguit 5% van dit gebied ingezet als zonneveld.
Per kansrijk gebied voor zonnevelden wordt uiteindelijk Legenda energie-opwek Legenda energie-opwek hooguit 5% van dit gebied ingezet als zonneveld.
Stedelijk knooppunt
het aantal vollasturen voor een 3MW turbine ligt lager Stedelijk knooppunt zonne-energie dan voor eenGrootschalige 5,6 MW turbine. Grootschalige zonne-energie op daken en parkeerterreinen op daken en parkeerterreinen het aantal vollasturen voor een 3MW turbine ligt lager Legenda energie-opwek 190 ha Zonneveld dan voor een 5,6 MW turbine. Zonne-energie geïntegreerd Zonne-energie geïntegreerd in geluidsschermen in geluidsschermen 190 ha Zonneveld Stedelijk knooppunt
Zonne-energie in geluidsschermen Aantal 10inha Zonne-energie Capaciteit 9 MW geluidsschermen Opwek 0,01 TWh Aantal 10 ha Capaciteit 9 MW Grootschalig zon-pv Opwek 0,01 TWh
Grootschalige zonne-energie Windenergie langs infrastructuur op daken en parkeerterreinen Windenergie langs infrastructuur Per kansrijk gebied voor zonnevelden wordt uiteindelijk hooguit 5% van dit gebied ingezet als zonneveld. Zonne-energie geïntegreerd met contrasten in geluidsschermen Per kansrijk Landschap gebied voor zonnevelden wordt uiteindelijk Landschap met contrasten hooguit 5% van dit gebied ingezet als zonneveld. Windcluster in boslandschap Windcluster in boslandschap Utrechtse Heuvelrug (defensieterreinen) Windenergie langs infrastructuur Utrechtse Heuvelrug (defensieterreinen)
Grootschalig zon-pv
Overkapte parkeerterreinen Overkapte parkeerterreinen Aantal 15 ha Aantal 15 ha Capaciteit 14 MW Capaciteit 14 MW Opwek 0,01 TWh Grootschalig zon-pv Opwek 0,01 TWh Bedrijfsdaken Aantal 165 ha Capaciteit 50 MW Opwek 0,15 TWh
Legenda energie-opwek
Legenda algemeen Legenda algemeen Legenda energie-opwek Landschap met contrasten Stedelijk knooppunt
Overkapte parkeerterreinen Bedrijfsdaken Aantal 15 ha Aantal 165 ha Capaciteit 14 MW Capaciteit 50 MW Opwek 0,01 TWh Opwek 0,15 TWh
Stedelijk gebied Windcluster in boslandschap Stedelijk gebied Grootschalige zonne-energie Utrechtse Heuvelrug (defensieterreinen)
op daken en parkeerterreinen Stedelijk knooppunt
Randmeer Grootschalige zonne-energie geïntegreerd op dakenZonne-energie en parkeerterreinen Legenda algemeen in geluidsschermen Bosgebied Utrechtse Heuvelrug Zonne-energie geïntegreerd Stedelijk gebied in geluidsschermen Veenweidelandschap Eempolder Windenergie langs infrastructuur
Bedrijfsdaken Aantal 165 ha Capaciteit 50 MW Opwek 0,15 TWh Grootschalig zon-pv
Randmeer
0
1
2
Windcluster in boslandschap 0 1 2 Utrechtse Heuvelrug Aantalin14 Windcluster boslandschap Capaciteit 78 MW Utrechtse Heuvelrug Opwek 0,20 TWh Aantal 14 Capaciteit 78 MW 0 1 2 3 km Opwek 0,20 TWh
3 km
N
3 km
Veenweidelandschap Eempolder
Windcluster in boslandschap Spoorlijn Spoorlijn Utrechtse Heuvelrug (defensieterreinen) Stroken- en kampenverkaveling in de Gelderse Vallei Onderstation Stedin Onderstation Stedin Stedelijk gebied Snelweg Legenda algemeen
Legenda algemeen
StedelijkRandmeer gebied
infrastructuur (A12) Aantal 3 Capaciteit 17 MW Opwek 0,04 TWh
N
Bosgebied Utrechtse Heuvelrug
Windenergie langs infrastructuur Stroken- en kampenverkaveling Stroken- en kampenverkaveling Landschap met contrasten in de Gelderse Vallei Bosgebied in de Gelderse Vallei Utrechtse Heuvelrug Windcluster in boslandschap Snelweg Landschap met contrasten Snelweg Utrechtse Heuvelrug (defensieterreinen) Veenweidelandschap Eempolder
Overkapte parkeerterreinen Grootschalig zon-pv Windcluster in boslandschap Aantal 15 ha Windcluster in boslandschap Utrechtse Heuvelrug Capaciteit 14 MW Overkapte parkeerterreinen Utrechtse Heuvelrug Aantal 14 Opwek 0,01 TWh Aantal 15 ha Aantal 14 Capaciteit 78 MW Capaciteit 14 MW Capaciteit 78 MW Opwek 0,20 TWh Opwek Bedrijfsdaken 0,01 TWh Opwek 0,20 TWh Aantal 165 ha Windcluster in boslandschap Capaciteit 50 MW Bedrijfsdaken Utrechtse Heuvelrug Opwek Aantal 165 ha 0,15 TWh Aantal 14 Capaciteit 50 MW Capaciteit 78 MW Opwek 0,15 TWh Windmolens langs Opwek 0,20 TWh
N
Randmeer
Windmolens langs infrastructuur (A12) Aantal 3 Capaciteit 17 MW Opwek 0,04 TWh
Windmolens langs infrastructuur (A12) Aantal 3 Capaciteit 17 MW Opwek 0,04 TWh
Spoorlijn
Randmeer Bosgebied Onderstation Stedin Utrechtse Heuvelrug Bosgebied Veenweidelandschap Eempolder Utrechtse Heuvelrug Veenweidelandschap Eempolder Stroken- en kampenverkaveling in de Gelderse Vallei Stroken- en kampenverkaveling Snelweg in de Gelderse Vallei SnelwegSpoorlijn SpoorlijnOnderstation Stedin Onderstation Stedin
16
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Regionale Energie Strategie Bod RES 1.0 Grootschalige opwek elektriciteit Trede 1
Gerealiseerde en lopende initiatieven
Gerealiseerd en in uitvoering Trede 2
Concept
Concretisering zoekgebieden concept RES
Richting uitvoering
RES Trede 3
RES
Onderzoeksfase Robuuster maken van het aanbod Trede 4 Verkenningsfase
Uitwerking regionale structuur warmte
Warmtetransitie
Uitwerking lokaal eigendom en
Maatschappelijke
economisch belang
uitwerking
Afbeelding 3: Systematische weergave van het proces van Concept RES naar RES 1.0..
1.0
17
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
meer inzicht gekregen in de kansrijkheid van de kansrijke zones die in de Concept RES geïdentificeerd zijn en de tijd die nodig is om deze zones verder te ontwikkelen naar concrete initiatieven. Ook zijn er vanuit Defensie en de Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU) alternatieve en aanvullende mogelijkheden aangereikt. In afbeelding 3 is weergegeven hoe is toegewerkt naar de RES 1.0. Voor het onderdeel elektriciteit zijn na het vaststellen van de Concept RES de volgende stappen doorlopen: 1.
De al gerealiseerde en lopende initiatieven die na het vaststellen van de Concept RES zijn beoordeeld door het PBL zijn verwerkt in de RES 1.0;
2.
In de Concept RES zijn kansrijke zones benoemd. Na vaststelling van de Concept RES in oktober 2020 zijn deze kansrijke zones verder onderzocht. Op basis van de uitkomsten van participatietrajecten met inwoners en belangengroepen zijn kansrijke zones verder ontwikkeld of bijgesteld. Voor andere kansrijke zones worden nog participatietrajecten opgestart of lopen die nog. Het aanpassen van de verwachte potentie van een aantal kansrijke zones heeft het noodzakelijk gemaakt om op zoek te gaan naar nieuwe kansrijke zones en deze toe te voegen in de RES 1.0;
3.
Er is gekeken naar nieuwe kansrijke mogelijkheden die het bod robuuster maken. Hierdoor blijft de RES Regio Amersfoort ook voldoende reserveplannen houden, zodat in 2030 ook daadwerkelijk 0,500 TWh gerealiseerd wordt: ▶ Gemeenten werken aan lokale uitnodigingskaders om nieuwe zoekgebieden voor zon- en windenergie te identificeren en om de randvoorwaarden vast te
2.2 Van Concept RES naar RES 1.0
stellen om initiatieven voor zon- en windenergie in de eigen gemeente doorgang te laten vinden. ▶ Uit gesprekken met regionale belangenhouders zijn twee partijen opgestaan
Op 1 juli 2021 bieden alle RES regio’s in Nederland de RES 1.0 aan het NP RES. De RES 1.0
die het initiatief hebben genomen om een advies te geven over mogelijke nieu-
is een verder uitgewerkte versie van de Concept RES. De kansrijke zones zijn nader on-
we kansrijke zones. Deze voorstellen hebben een plek gekregen in de RES 1.0.
derzocht, de RSW heeft vorm gekregen en het is concreter geworden hoe de RES regio’s
▶ Door Natuur & Milieufederatie Utrecht (NMU) en de gezamenlijke ener-
hun ambitie willen waarmaken. Ook is er aandacht besteed aan de uitwerking van lokaal
giecoöperaties in de regio (Energie Samen) is samen met lokale groene
eigendom en het economische belang van de energietransitie.
groepen aan een advies gewerkt voor kansrijke locaties voor grootschalig zon en wind.
Om tot de RES 1.0 te komen, zijn er binnen de RES Regio Amersfoort lokale participatietra-
▶ Ook het ministerie van Defensie / Rijksvastgoedbedrijf heeft een voor-
jecten gestart, is de regionale participatie over de kansrijke zones doorgezet, is er overleg
stel gedaan voor het plaatsen van drie windmolens die buiten de kans-
gevoerd met betrokken belanghebbenden en zijn er onderzoeken uitgevoerd. Hierdoor is
rijke zone van de Concept RES vallen.
18
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
3. Elektriciteit
RES Regio Amersfoort heeft als ambitie om in 2030 minstens 0,50 TWh aan hernieuwbare energie grootschalig op te wekken. Met deze ambitie draagt de Regio bij aan het bovenliggende doel om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. In 2030 wil de RES Regio Amersfoort, in lijn met de landelijke ambitie, zijn uitstoot van broeikasgassen met 49% verminderd hebben. Voor dit bovenliggende doel is een ander programma opgezet; het programma Minder CO2 Regio Amersfoort. Al tijdens de ontwikkeling van de Concept RES realiseerden alle samenwerkende organisaties zich dat er een risico bestaat dat het daadwerkelijk te realiseren potentieel in sommige kansrijke zones uiteindelijk lager kan uitvallen dan voorzien. Daarom is er gewerkt aan een reservebank van initiatieven. Hiermee maakt de RES Regio Amersfoort de onderbouwing van het doel dat is vastgesteld robuuster. In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe RES Regio Amersfoort tot het doel van 0,500 TWh grootschalig opgewekte hernieuwbare energie wil komen. De initiatieven worden beschreven en hierbij wordt onderscheid gemaakt in de kansrijkheid van het initiatieven. De initiatieven worden ingedeeld in vier treden. Deze treden bouwen samen op naar het minimale doel van 0,500 TWh grootschalig opgewekte hernieuwbare energie in 2030.
Trede 1 – Gerealiseerd en in uitvoering:
Gerealiseerde en lopende initiatieven;
Trede 2 – Richting uitvoering: In trede 2 zijn de kansrijke zones opgenomen, waarvoor initiatieven bestaan welke richting
uitvoering kunnen gaan. De initiatieven vallen binnen de lokale beleidskaders. Bij een aantal projecten is duidelijk om welke concrete locaties, ideeën en mogelijkheden het gaat. Voor andere projecten moet onderzoek naar inpassing, economische haalbaarheid en exacte locatiebepaling nog plaatsvinden. Sommige gemeenten voeren de projecten en initiatieven in deze trede al uit, zoals het beleggen van maatschappelijke daken met zonnepanelen.
19
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Trede 3 - Onderzoeksfase: Kansrijke zones die in lijn met wet- en regel-
geving realiseerbaar lijken. Nader onderzoek is noodzakelijk om de ecologische, economische en maatschappelijke impact in kaart te brengen. Afhankelijk van de uitkomsten van die onderzoeken en overleg met partners en belangengroepen zal de kansrijke zone bijgesteld worden of verder ‘Richting uitvoering’ gaan;
0,5 TWh
Trede 4 Verkenningsfase 0,491 TWh
Trede 4 – Verkenningsfase: Voor deze zones is nog veel onbekend. Hierbij
moet een verkenning nog worden opgestart. De mogelijkheden voor deze zones worden
Trede 3 Onderzoeksfase
aan de hand van een verkenning bepaald.
0,199 TWh
Na de verkenning wordt bepaald of de initiatieven kansrijk zijn, worden meegenomen in de uitnodigingskaders van de gemeenten en een vervolg krijgen. Per trede is inzichtelijk gemaakt wat de verwachtte bijdrage is aan het doel om in 2030 0,500 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken. De initiatieven zijn op overzichts-
Trede 2 Richting Uitvoering Trede 1 Gerealiseerd en in uitvoering
0,187 TWh 0,082 TWH
kaarten in beeld gebracht.
3.1
Bod RES 1.0
De kansrijke zones en meer concrete projecten en initiatieven zijn ingedeeld in vier tre-
Afbeelding 4: Weergave van de opbouw van de RES 1.0 van RES Regio Amersfoort per trede.
3.2
Trede 1 – Gerealiseerd en in uitvoering
den. In de onderstaande afbeelding zijn alle initiatieven per trede opgeteld. Duidelijk is
Het grootste deel van de gerealiseerde en lopende initiatieven zijn zonnepanelen op da-
dat, initiatieven uit trede 3 en 4 nodig zijn om tot 0,500 TWh te komen.
ken (ca. 0,05 TWh. De overige opwek komt voort uit zon-op-land (waaronder het zonneveld dat in de gemeente Eemnes gerealiseerd is). De gerealiseerde en lopende projecten zijn
Daarnaast bieden de uitnodigingskaders van de gemeenten nog mogelijkheden om
opgenomen in de eerste trede van de RES 1.0. In de Concept RES waren deze projecten
het bod robuuster te maken. Na de vaststelling van de RES 1.0 wordt er verder gewerkt
opgenomen voor een totaal van 0,09 TWh. Dit is beoordeeld door het Planbureau voor
aan de verschillende kansrijke zones en initiatieven. RES Regio Amersfoort blijft de ko-
de Leefomgeving (PBL) en daarbij zijn alleen initiatieven opgenomen die al geregistreerd
mende jaren monitoren om te kijken waar we staan.
staan met een SDE subsidie. Hierdoor is de omvang van deze initiatieven bijgesteld naar
20
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
0,082 TWh. De initiatieven die hier zijn ‘afgevallen’ zijn verplaatst naar trede 2 of trede 3. Naast de initiatieven die zijn beoordeeld door PBL, zijn de zonnevelden Maatweg en Hoe-
3.3
Trede 2 – Richting uitvoering
velakense Beek in Amersfoort SDE subsidies toegekend en worden deze zonnevelden in
In deze paragraaf worden de initiatieven beschreven die zijn opgenomen in trede 2. Deze
2021 gerealiseerd.
initiatieven zijn ingetekend voor 0,187 TWh. In trede 2 zijn de kansrijke zones opgenomen, waarvoor initiatieven bestaan welke richting uitvoering kunnen gaan. De initiatieven vallen binnen de lokale beleidskaders. Bij een aantal projecten is duidelijk om welke concrete locaties, ideeën en mogelijkheden het gaat. Voor andere projecten moet onderzoek naar inpassing, economische haalbaarheid en exacte locatiebepaling nog plaatsvinden. Sommige gemeenten voeren de projecten en initiatieven in deze trede al uit, zoals het beleggen van maatschappelijke daken met zonnepanelen.
3.3.1
Grootschalig zonenergie op bedrijfsdaken en overheidsgebouwen
De RES Regio Amersfoort geeft prioriteit aan het benutten van grote daken voor de grootschalige opwek van zonenergie. Beleidsmatig zijn er weinig beperkingen voor zonenergie op daken. Er zijn wel praktische beperkingen, zoals de dakconstructie en de mate van invloed die gemeenten hebben op het motiveren van eigenaren van de bedrijfspanden om hun daken te voorzien van zonnepanelen. Dit speelt een grote rol in de realisatie van zonenergie op daken. Voor de Concept RES is het potentiële dakoppervlakte van bedrijfspanden berekend op basis van gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In de onderstaande
Zonneveld Eemnes
tabel is de situatie weergegeven, zoals opgenomen in de Concept RES. Voor de omrekening van oppervlakte naar vermogen en productie is uitgegaan van een uitgangssituatie waarbij zonenergie op daken dezelfde efficiënte heeft als zonenergie op land. Gerealiseerde en lopende initiatieven
Opwek (TWh)
Gerealiseerde initiatieven (beoordeeld door PBL; o.a. zonneveld Eemnes)
0,03
Lopende initiatieven (beoordeeld door PBL)
0,03
Zonneveld Maatweg – Amersfoort
0,01
Zonneveld Hoevelakense Beek - Amersfoort
0,012
Totaal
0,082
Regio Amersfoort
Aantal
Opwek (TWh)
165 ha
0,15 TWh
Tabel 6: Ambitie voor zon-op-dak zoals opgenomen in de Concept RES
Wat hebben we gedaan?
Na het vaststellen van de Concept RES heeft RES Regio Amersfoort het Kadaster opdracht Tabel 5: Projecten en initiatieven in trede 1.
gegeven om een gedetailleerde analyse te maken van de potentie voor zonenergie op
21
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
grote daken. Op basis van luchtfoto’s heeft het Kadaster een brede inschatting gemaakt,
Uit het onderzoek van het Kadaster kwam een totaal oppervlakte van 127 hectare aan
waarbij bedrijfsdaken, daken van maatschappelijke vastgoed en daken in het buitengebied
daken die geschikt zijn voor grootschalig zon-op-dak (>15 KWp). De correctie van 40% is
zijn meegenomen. Voor het bepalen van geschikte daken heeft het Kadaster beoordeeld of
hierin meegenomen. Het Kadaster maakte onderscheid tussen drie verschillende soorten
er sprake is van zonpotentie (d.w.z. geen schaduw) en of de daken een geschikte hellings-
daken: daken in bedrijventerreinen, daken van maatschappelijk vastgoed en daken in het
hoek en oriëntatie hebben. De techniek om zonpotentie te berekenen houdt geen rekening
buitengebied. Op bovenstaande afbeelding is een heatmap te zien van daken waar de
met kleine obstakels (zoals antennes of ventilatoren). Daarom hanteert het Kadaster op ba-
meeste grootschalige opwekpotentie aanwezig is.
sis van eerder onderzoek een factor van 40% dat gemiddeld gezien benut kan worden. De gemeenten hebben de ambitie uitgesproken om 80% van de geschikte daken in 2030 te benutten voor de grootschalige opwek van hernieuwbare energie met zonnepanelen.
Gemeente
Ambitie: 80% (in ha)
Amersfoort
42
Baarn
5
Bunschoten
15
Eemnes
3
Leusden
10
Soest
19
Woudenberg
8
Totaal Regio Amersfoort
101 ha
Tabel 7: Regionale potentie voor grootschalige zon-op-dak, volgens het onderscheid van het Kadaster.
De RES Regio Amersfoort heeft zich ten doel gesteld om in 2030 minstens 80% van dit oppervlakte te benutten voor grootschalige zon-op-dak. Dat komt neer op minstens 101 hectare. De gemeenten hebben hier een inspanningsverplichting voor afgesproken.
Zonpotentie Laag Hoog
200.000 - 450.000 m2 100.000 - 200.000 m2 50.000 - 100.000 m2
Afbeelding 5: De zonpotentie binnen de regio Amersfoort op daken (Bron: Kadaster).
Categorie
Aantal
Opwek (TWh)
Ambitie 80%
Bedrijventerreinen
85 ha
0,11 TWh
0,1 TWh
Overheidsgebouwen
7 ha
0,01 TWh
0,01 TWh
Tabel 8: Ambitie voor grootschalige zon-op-dak per gemeente.
22
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Realiseerbaar zon-op-dak
Veel gemeenten nemen al stappen om zon op de daken in bedrijventerreinen en op maatschappelijk vastgoed te realiseren. Daarom zijn deze daken opgenomen in trede 2.
Gemeente
Ambitie bedrijventerreinen (in ha)
Ambitie maatschappelijk vastgoed (in ha)
Amersfoort
32,2
3,2
Baarn
2,4
0,3
Bunschoten
12,3
0,2
Eemnes
1,2
0,4
Leusden
4,9
0,4
Soest
12,6
0,8
Woudenberg
2,8
0,1
Totaal Regio Amersfoort
68,5 (0,11 TWh)
5,4 (0,01 TWh)
C- Bereidheid B- Businesscase A- Dakconstructie
Geschikt dakoppervlak KADASTER Kadastraal dakoppervlak
Tabel 9: Ambitie per gemeente voor grootschalige zon-op-dak in trede 2. Afbeelding 6: Factoren die van invloed zijn op het realiseerbare dakoppervlak (bron: Stedin). Het Kadaster heeft
Voor het realiseren van grootschalige energieopwekking in het buitengebied is meer onderzoek nodig, dus die daken zijn in trede 3 opgenomen (zie paragraaf 3.4.1). In het buitengebied is de spreiding van daken (met name agrarische bedrijven) groter, waardoor de afstand naar en tussen verdeelstations leidt tot onrendabele business cases. In samen-
de factoren kadastraal dakoppervlak, geschikt dakoppervlak en dakconstructie in kaart gebracht.
Waar staan we?
De gemeenten hebben een inspanningsverplichting afgesproken om doelen op gemeen-
werking met Stedin wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld om de kansrijkheid te
teniveau te bereiken. De daken bieden veel potentie voor zonenergie. De provincie Utrecht
bepalen. Hierin wordt een prioritering opgesteld op basis van businesscase, bereidheid en
en de RES Regio Amersfoort ondersteunen de gemeenten hierin door kennisuitwisseling
realiseerbaarheid.
te faciliteren en de informatievoorziening hierover op te zetten. Gemeenten ervaren de
23
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
nodige knelpunten, zoals bereidbaarheid van dakeigenaren, geschiktheid dakconstructie,
nepanelen te realiseren, worden ingediend in het Programma OER van het ministerie
verzekerbaarheid van de zonnepanelen en de aansluitingen op het netwerk.
van Economische Zaken en Klimaat. Deze plannen zijn al in een verder stadium dan die voor de A1 en A12, daarom is dit project ingedeeld in trede 2 en zijn de overige trajecten
Voor de aansluitingen op het netwerk wordt het komend jaar afstemming gezocht met
in andere treden te vinden.
Stedin ten behoeve van de capaciteit van het (lokale) elektriciteitsnetwerk (zie ook hoofdstuk 4). De RES Regio Amersfoort gaat samen met Stedin werken aan een prioritering voor een eventuele uitbreiding van de netcapaciteit.
3.3.2
Zonenergie langs A28
Zonenergie langs A28
Aantal
Opwek (TWh)
31 ha
0,03 TWh
Tabel 11: Herziene ambitie voor de opwek van zonenergie langs de A28.
De RES Regio Amersfoort onderzoekt of en waar er zonnepanelen geplaatst kunnen worden in geluidsschermen en bermgebieden langs infrastructuur. Hiervoor is gekeken naar de mogelijkheden langs de A1, de A12 en de A28. In de Concept RES werd nog geen onderscheid gemaakt tussen deze zones.
3.3.3 Ontwikkeling lokale uitnodigingskaders zon- en windenergie Bijna alle gemeenten zijn gestart met een proces om samen met inwoners en belang-
Voor al deze locaties wordt in vervolgonderzoek rekening gehouden met factoren als na-
hebbenden te komen tot een lokaal uitnodigingskader zon- en windenergie. Tijdens
tuur, veiligheid, milieu en landschap. In samenwerking met de provincie worden alle be-
deze lokale processen wordt er ook verkend welke nieuwe kansrijke zones geïdentifi-
leidsfactoren meegewogen. Dit geldt ook voor mogelijkheden van zonenergie langs pro-
ceerd kunnen worden voor de opwek van zon- en windenergie (zie hoofdstuk 8 voor
vinciale wegen binnen de regio. Hiervoor willen we na vaststelling van de RES 1.0 ook een
een beschrijving per gemeente).
verkenning opstarten. In totaal is in de Concept RES uitgegaan van minimaal 10 hectare, waarop in totaal 0,01 TWh duurzame energie opgewekt gaat worden.
Regio Amersfoort
Aantal
Opwek (TWh)
10 ha
0,01 TWh
Tabel 10: Ambitie zonenergie langs infrastructuur zoals vastgelegd in de Concept RES.
De RES Regio Amersfoort heeft - samen met de RES Regio U16 - Arcadis opdracht gegeven om een QuickScan uit te voeren naar de mogelijkheden voor zonenergie langs de A28 in de provincie Utrecht. Hieruit is gebleken dat er een aantal locaties in de RES Regio Amersfoort potentie hebben. Met Rijkswaterstaat, RES Regio U16 en de gemeenten Amersfoort, Leusden en Soest is afgesproken dat de plannen om langs de A28 zo-
Zonne-energie ingepast langs infra structuur
24
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
In de gemeenten Amersfoort en Leusden waren ten tijde van de ontwikkeling van de
Om te bepalen wat de meest kansrijke locaties zijn, wordt in samenwerking met Stedin
Concept RES een aantal initiatieven voor de opwek van zon- en windenergie in voor-
een uitvoeringsprogramma opgesteld. Hierin wordt een prioritering opgesteld op basis
bereiding. Een aantal initiatieven in Amersfoort zijn deels verder uitgewerkt en maken
van business case, bereidheid en realiseerbaarheid. Daarnaast wordt rond zonenergie op
onderdeel uit van de RES 1.0. In onderstaande overzichtstabel zijn deze zon- en wind-
grootschalige daken in het buitengebied een pilot gestart in samenwerking met LTO en
projecten weergegeven.
de provincie Utrecht.
Project/initiatief
Opwek (TWh)
Categorie
Aantal
Opwek (TWh)
Ambitie 80%
Windmolens De Hoef - Amersfoort
0,018
Buitengebied
35 ha
0,06 TWh
0,04 TWh
Windmolens De Isselt - Amersfoort
0,012
Zonneveld Zielhorsterweg - Amersfoort
0,007
Totaal
0,037
Tabel 13: Regionale ambitie grootschalige zon-op-dak in het buitengebied.
Gemeente
Ambitie Buitengebied (in ha)
Amersfoort
6,2
Baarn
1,8
Bunschoten
2,7
Eemnes
1,1
maatschappelijke impact van de plannen. Aan de hand van de uitkomsten van de onder-
Leusden
5,0
zoeken wordt bepaald of de plannen worden voortgezet, aangepast moeten worden of
Soest
5,5
mogelijk afvallen. De ingetekende zones zijn goed voor 0,199 TWh.
Woudenberg
5,5
3.4.1
Totaal Regio Amersfoort
27,9
Tabel 12: Lokale initiatieven die richting uitvoering gaan.
3.4
Trede 3 – Onderzoeksfase
Voor de kansrijke zones in trede 3 zijn onderzoeken gestart om de haalbaarheid en kansrijkheid te bepalen. Het gaat om onderzoek naar bijvoorbeeld ecologische, economische,
Grootschalig zonenergie op daken in het buitengebied
Gemeenten richten zich al langere tijd op het stimuleren van zonenergie op de grote bedrijfsdaken. Zonenergie op daken van bedrijventerreinen en overheidsgebouwen zijn daarom in trede 2 ingedeeld. Zonenergie op daken van agrariërs in het buitengebied is in trede 3 ingedeeld. Dit is gedaan omdat de spreiding van daken in het buitengebied groot is,
Tabel 14: Regionale ambitie grootschalige zon-op-dak in het buitengebied uitgesplitst per gemeente.
3.4.2
Grootschalig zon-pv op overkapte parkeerterreinen
waardoor bijvoorbeeld de afstand naar en tussen verdeelstations kan leiden tot onrenda-
Naast grootschalige zon-op-dak, bieden ook met zonnepanelen overkapte parkeerterrei-
bele business cases. Dit knelpunt brengen wij via de RES 1.0 graag onder de aandacht. Ook
nen, zogenoemde solar carports, kansen om grootschalig energie op te wekken. De RES
voor zon-op-dak bij agrariërs in het buitengebied is de ambitie om 80% van het geschikte
Regio Amersfoort wil die kansen zo goed mogelijk benutten. In de Concept RES is daar-
dakoppervlakte met zonnepanelen te bedekken.
voor 15 hectare opgenomen met een totaal vermogen van 0,01 TWh.
25
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Regio Amersfoort
Aantal
Opwek (TWh)
15 ha
0,01 TWh
Tabel 15: Regionale ambitie voor solar carports zoals vastgelegd in de Concept RES.
Wat hebben we gedaan?
Na het vaststellen van de Concept RES, heeft het Kadaster in opdracht van de RES Regio Amersfoort een analyse gemaakt van de potentie voor solar carports in de regio. Hiervoor heeft het Kadaster gebruik gemaakt van luchtfoto’s, net als voor grootschalig zonenergie op daken. Uit de analyse blijkt dat - gekeken naar oppervlakte en de hoeveelheid zonne-instraling - er in totaal ruim 30 ha parkeerplaatsen geschikt zijn als solar carport. Daarnaast is de app ‘Park the Sun’ live gegaan. Deze applicatie gebruikt openbare data om een eerste inzicht te geven in de potentie van een locatie om daar solar carports te realiseren. Initiatiefnemers kunnen via de applicatie dus een eerste inschatting krijgen en zo makkelijk inzicht krijgen in kansrijke locaties. De provincie Utrecht werkt nauw samen met de ontwikkelaars van de applicatie om ze te voorzien van de juiste data.
Waar staan we?
De gemeenten in de RES Regio Amersfoort hebben aangegeven solar carports te zien als een sterk voorbeeld van dubbel ruimtegebruik. Echter, in de praktijk blijkt het lastig om een sluitende business case te krijgen. Het aantal vierkante meters dat overdekt kan worden, is van belang om de business case rond te krijgen. Dat komt omdat SDE en SCE (voor postcoderozen) subsidies hetzelfde zijn als voor zonnevelden, maar voor solar carports zijn extra kosten gemoeid met de
Parkeerdek hoogvliet parallelweg 1 woudenberg
bouw van de constructie voor de zonnepanelen. Deze kosten worden niet gedekt door de subsidies.
In onderstaande tabel is de capaciteit en opwek weergegeven. De regio heeft zich één of meerdere pilotprojecten ten doel gesteld. Hiervoor moeten de locaties nog verder worden
Om een ontwikkelaar te betrekken is er al snel een oppervlakte nodig van meerdere ha per
uitgewerkt. Dit zal in de fase na de vaststelling van de RES 1.0 geconcretiseerd worden. De
parkeerplaats, maar het zou ook voor kleinere parkeerplaatsen mogelijk moeten zijn om
ambitie voor de pilotprojecten is weergegeven in onderstaand overzicht. Hiervoor hanteren
een solar carport te realiseren. Daarnaast zijn er ook andere knelpunten bij het overdekken
we dezelfde verhouding vermogen en productie per oppervlakte als bij zonenergie op
van parkeerterreinen, denk hierbij aan de bruikbaarheid en flexibiliteit van het parkeerter-
daken. Omdat het hier enkel om pilotprojecten gaat, is de ambitie in ha naar beneden
rein en de hoogte waarop de zonnepanelen geplaatst moeten kunnen worden.
bijgesteld. Dit traject is ingedeeld in trede 3.
26
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
Grootschalig zon-pv op overkapte parkeerplaatsen
Ambitie: pilotprojecten (ha)
Opwek (TWh)
7
0,01
langs de A1 in beeld te brengen. Uit deze verkenning blijkt dat er mogelijkheden zijn om zonnepanelen in geluidswallen of bermgebieden te realiseren (totaal circa 25 hectare). Dit initiatief is ingedeeld in trede 3. In de komende periode wordt onderzocht of het initiatief kan worden ondergebracht in het programma OER. Eventueel in samenwerking met de naastliggende regio Gooi- en Vechtstreek.
Tabel 16: Herziene regionale ambitie voor solar carports.
3.4.3
terstaat een verkenning uitgevoerd om de mogelijkheden voor opwekking van zonenergie
Zonenergie langs A1 en A12
De RES Regio Amersfoort onderzoekt of en waar zonnepanelen geplaatst kunnen worden
Zonenergie langs A1
Aantal
Opwek (TWh)
25 ha
0,02 TWh
in geluidsschermen en bermgebieden langs infrastructuur. Hiervoor is gekeken naar de mogelijkheden langs de A1, de A12 en de A28. In de Concept RES werd nog geen onderscheid gemaakt tussen deze zones. Gedurende de afgelopen maanden is er een onderzoek uitgevoerd naar zonenergie langs de A28 en zijn er gesprekken gevoerd met Rijkswaterstaat om de kansen voor zonenergie op te nemen in het OER-programma. Voor de A1 en
Tabel 18: Herziene ambitie zonenergie langs de A1.
A12
Na vaststelling van de RES 1.0 in RES Regio Amersfoort, U16 en Foodvalley wordt een on-
de A12 moeten nog soortgelijke onderzoeken en gesprekken plaatsvinden. Daarom is het
derzoek gestart naar mogelijkheden van zonenergie in nauwe samenwerking met de aan-
onderdeel zonenergie langs de A28 in de RES 1.0 in trede 2 geplaatst en de onderdelen
grenzende regio’s. Deze samenwerking is nodig om de investering in de netinfrastructuur
zonenergie langs de A1 en A12 in trede 3.
te verdelen over meerdere initiatieven. Het initiatief voor zonenergie langs de A12 wordt gecombineerd met windenergie (paragraaf 3.2.4). Het is nog onbekend wat de potentie
Voor al deze locaties wordt in vervolgonderzoek rekening gehouden met factoren als na-
is van zonenergie langs de A12. Hiervoor zal een onderzoek worden gestart in combinatie
tuur, veiligheid, milieu en landschap. In samenwerking met de provincie Utrecht worden
met het windcluster langs de A12.
alle beleidsfactoren meegewogen. De RES Regio Amersfoort start na vaststelling van de RES 1.0 een verkenning of er ook mogelijkheden zijn voor zonenergie langs provinciale wegen. In totaal is in de Concept
Zonenergie langs A12
Aantal
Opwek (TWh)
PM
PM
RES uitgegaan van minimaal 10 hectare, waarop in totaal 0,01 TWh duurzame energie opgewekt gaat worden.
Regio Amersfoort
Tabel 19: Herziene ambitie zonenergie langs de A12.
Aantal
Opwek (TWh)
10 ha
0,01 TWh
3.4.4
Windmolencluster langs de A12
In de Concept RES is het gedeelte van de A12 in het uiterst zuidelijke puntje van de regio Tabel 17: Ambitie zon langs infrastructuren zoals vastgelegd in de Concept RES.
A1
Antea heeft in opdracht van de RES Regio Amersfoort en in samenwerking met Rijkswa-
benoemt als zoekgebied voor een windmolencluster. Voor deze kansrijke zone zijn kanttekeningen geplaatst vanwege beleidsmatige restricties. Te denken valt aan natuurwaarden (NNN-gebied) en de bescherming van de grondwa-
27
Regionale Energie Strategie 1.0
••••
terkwaliteit. Voor een samenhangend beeld van de A12 zal de locatie in samenhang met aangrenzende regio’s langs de snelweg moeten worden bezien.
Windmolens langs de A12
Ambitie
Opwek (TWh)
3 windmolens (5,6 MW)
0,04
Windmolens langs de A12
Ambitie
Opwek (TWh)
3 windmolens (5,6 MW)
0,05
Tabel 21: Herziene ambitie windmolencluster langs de A12.
3.4.5
Windmolencluster langs de A28
Tabel 20: Ambitie windmolencluster langs de A12 zoals vastgelegd in de Concept RES.
Wat hebben we gedaan?
In de Concept RES is het windmolencluster op de Utrechtse Heuvelrug benoemd als kansrijke zone, met toen nog de titel ‘windcluster Leusderheide’. Bij deze kansrijke zone zijn
De RES Regio Amersfoort heeft de samenwerking gezocht met de regio’s Food Valley en
meerdere kanttekeningen geplaatst vanwege het gebruik van het terrein door Defensie.
U16, omdat het vanuit de Amersfoort niet mogelijk is enkel windturbines op het eigen
Daarnaast gaf de uitkomst van een participatieproces in de gemeente Leusden en het
grondgebied langs de A12 te realiseren. Uit een eerste verkenning blijkt dat samenwerking
daaropvolgende amendement van het college van B&W van de gemeente Leusden aan-
noodzakelijk is, vanwege de beperkt aanwezige elektriciteitsinfrastructuur. De kansrijkheid
leiding om deze kansrijke zone te heroverwegen. Uiteindelijk leidde de mogelijke radar-
van dit windmolencluster zal toenemen als sprake is van afstemming met de provincie
verstoring, het militair erfgoed en de natuurwaarden van de Leusderheide er toe dat de
Utrecht, de regio’s U16 en Foodvalley om in samenwerking één grootschalige windmo-
kansen voor het windmolencluster beperkter zijn voor de RES 1.0. In de Concept RES om-
lenopstelling langs de A12 te realiseren die vanuit Stedin (groter dan 10MW) of TenneT
vatte het zoekgebied een cluster van 14 windmolens, die samen 0,20 TWh hernieuwbare
(groter dan 100MW) aangesloten kan worden vanuit Driebergen.
energie zouden gaan opwekken.
De afstand vanaf de A12 tot een aansluitstation in de Regio Amersfoort is namelijk groot en hierdoor staat de financiële investering niet in verhouding tot de opbrengst. Ook een solitaire aansluiting vanuit Amersfoort op een aansluitstation in regio U16 of regio Food-
Windmolencluster op de Utrechtse Heuvelrug
Ambitie
Opwek (TWh)
14 windmolens (5,6 MW)
0,20
valley zal niet leiden tot een sluitende businesscase. Wanneer langs de hele A12 (regio U16 en regio Food Valley) meerdere clusters worden gerealiseerd kan een investering in een extra station en onderliggend netwerk worden verdeeld over meerdere windclusters langs de A12. Daarbij zal nadrukkelijk ook een bovenregionale analyse moeten plaatsvinden, inclusief de afhankelijkheden met hoogspanningsinfrastructuur van TenneT. De termijn van realisatie zal zeker richting 2030 gaan en mogelijk daaraan voorbij.