Programmabegroting 2025-2028- aanpassing bijlage D pagina 119 .pdf

Programmabegroting 2025

1

Infographic begroting 2025

2

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ................................................................................................................................................................. 3 Leeswijzer .......................................................................................................................................................................... 4 1. Inleiding ......................................................................................................................................................................... 5 2. Domein Bestuur ............................................................................................................................................................ 7 1. Dienstverlening .......................................................................................................................................................... 7 2. Veiligheid ................................................................................................................................................................... 8 3. Domein Leefomgeving ............................................................................................................................................... 13 1.

Energie- en warmtetransitie ...................................................................................................................................... 14 2. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en versterking groene kwaliteit ............................................................................. 19 3. Beleid maatschappelijk vastgoed .............................................................................................................................. 21 4. De Korf...................................................................................................................................................................... 22 5. Onderwijshuisvesting ................................................................................................................................................ 23 4. Domein Samenleving .................................................................................................................................................. 26 1. Vaste basis ............................................................................................................................................................... 27 2. Verbindend netwerk .................................................................................................................................................. 30 3.

Vitaal leven ............................................................................................................................................................... 32 4.Toekomstbestendig ondersteunen ............................................................................................................................. 34 5. Domein Ruimte............................................................................................................................................................ 40 1. Wonen ...................................................................................................................................................................... 41 2. Leusden op de kaart ................................................................................................................................................. 45 3. Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort ............................................................................................ 46 6. Overhead ..................................................................................................................................................................... 50 7. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien ........................................................................................................... 53 8.

Paragrafen ................................................................................................................................................................... 58 A. Paragraaf lokale heffingen ........................................................................................................................................ 59 B. Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ............................................................................................ 63 C. Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................................... 68 D. Paragraaf financiering .............................................................................................................................................. 73 E. Paragraaf Bedrijfsvoering ......................................................................................................................................... 76 F. Paragraaf Verbonden partijen ................................................................................................................................... 79 G. Paragraaf Grondbeleid ............................................................................................................................................. 91 H.

Paragraaf Wet Open Overheid ................................................................................................................................. 94 9. Financiële Begroting .................................................................................................................................................. 95 Uiteenzetting financiële positie ..................................................................................................................................... 95 Overzicht baten en lasten ........................................................................................................................................... 100 Bijlagen .......................................................................................................................................................................... 108 Bijlage A Nieuw beleid – Conform vaststelling in Kadernota 2025 .............................................................................. 109 Bijlage B P&C-cyclus kaart ......................................................................................................................................... 117 Bijlage C Meerjareninvesteringsprogramma 2025-2028 .............................................................................................

118 Bijlage D Overzicht van baten en lasten ..................................................................................................................... 119

3

Leeswijzer In dit document treft u de begroting 2025 aan met de volgende onderdelen: Inleiding De inleiding geeft een verkort beeld van deze begroting. De belangrijkste beleidsvoornemens voor 2025 worden genoemd en het financieel perspectief wordt weergegeven. Dit financieel perspectief is gebaseerd op de voorjaarsnota 2024 en de ontwikkelingen na de voorjaarsnota. Programmabegroting Het eerste deel van de begroting is de zogenaamde programmabegroting. Deze bestaat uit de domeinen en de paragrafen. In de domeinen worden, volgens een wettelijk vastgesteld format, de plannen voor het betreffende domein besproken. De paragrafen zijn wettelijk vastgelegd. Iedere paragraaf bespreekt een onderwerp dat van toepassing is op verschillende domeinen. Domeinen In aparte hoofdstukken per domein staan de beleidsinhoudelijke plannen en de bijbehorende baten en lasten. Er zijn vier domeinen die allemaal op dezelfde manier zijn ingedeeld. Het domein start met een algemene omschrijving van het domein en een opsomming van de relevante beleidsnotities. Per onderdeel/ambitie wordt de context en achtergrond vermeld. Vervolgens ziet u de doelstellingen (wat willen we bereiken, met wie werken we samen), de activiteiten (wat gaan we daarvoor doen) en is in een tabel weergegeven met wie we samenwerken. Verder is er onder het kopje ‘wat mag het kosten’ weergegeven wat de baten en lasten zijn.

Deze bedragen zijn opgenomen voor het begrotingsjaar (begroting) en de daaropvolgende jaren (meerjarenraming). Ter vergelijking zijn de bedragen van het afgelopen jaar (werkelijk) en het lopende jaar (actuele begroting) vermeld. Het domein sluit af met de (wettelijk verplichte) BBV-indicatoren. Aan de hand van deze indicatoren is het mogelijk om de gemeente Leusden te vergelijken met andere gemeenten. Overhead en Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Na de domeinen komt een apart hoofdstuk over ‘Overhead’. Onder overhead vallen de taken en functies die niet direct aan een domein zijn gekoppeld. Dit zijn voornamelijk ondersteunende taken voor de domeinen. In dit hoofdstuk staat ook een financiële weergave van de baten en lasten binnen de overhead. Het hoofdstuk ‘algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien’ geeft inzicht in de baten die niet (direct) aan een domein zijn toe te wijzen. Deze bestaan voornamelijk uit de algemene uitkering en de lokale heffingen. Paragrafen Naast de domeinen zijn er ook 8 paragrafen. De paragrafen zijn wettelijk verplicht. Ze geven over de verschillende onderwerpen informatie die door de programma’s heen lopen. Veel paragrafen zijn vooral technisch van aard. Financiële begroting Het tweede deel van de begroting is de financiële begroting.

Hierin staan meer technische onderwerpen als de geprognosticeerde balans, het EMU-saldo, de incidentele baten en lasten en de baten en lasten per taakveld. Veel van deze onderwerpen zijn wettelijk vereist. Bijlagen Het document sluit af met een aantal bijlagen. Afronding Tenzij anders vermeld zijn de bedragen genoemd in de tabellen weergegeven in € 1.000.

4

1. Inleiding Algemeen Globaal beeld Na jaren van positieve begrotingssaldi kenmerkt de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026 – 2028 zich door tekorten. Al enkele jaren wordt er over 2026 gesproken als het ravijnjaar waarbij het begrotingssaldo voor 2025 nog positief was. Door de maatregelen van het Rijk bij haar voorjaarsnota is een deel van de tekorten voor 2026 en verder weliswaar gerepareerd maar daar staat tegenover dat het gemeentefonds in 2025 met € 675 miljoen wordt gekort. Hierdoor ontvangt Leusden € 860.000 minder algemene uitkering. Dit leidt ertoe dat de begroting al in 2025 een tekort heeft. Naast een verlaging van de inkomsten uit het gemeentefonds is dit ook het gevolg van stijgende uitgaven, o.a. voor de energietransitie en stijgende uitvoeringskosten in het sociaal domein. Speerpunten In de programmabegroting staan de doelstellingen en activiteiten per domein vermeld. Hier vermelden we de belangrijkste onderwerpen per domein. Bestuur Binnen het domein Bestuur werken we blijvend aan een robuuste en slagvaardige organisatie die naar alle belanghebbenden een optimale dienstverlening verzorgt. Hiervoor gaan we de dienstverleningsvisie - die eind 2024 wordt vastgesteld - uitvoeren. Leefomgeving Voor het domein leefomgeving ligt de focus komend jaar op energie- en warmtetransitie.

De activiteiten richten zich op energiebesparing, een wijkgerichte aanpak van netcongestie en onderzoek naar warmteoplossingen. In de openbare ruimte richten we ons op klimaatadaptie. Verder wordt het maatschappelijk vastgoedbeleid vernieuwd en de herontwikkeling van De Korf voortvarend ter hand genomen. Samenleving Het domein Samenleving richt zich op het welzijn en de sociale verbondenheid van onze inwoners. Dit gaat over een solide basis van waaruit mensen kunnen verbinden in sociale netwerken. Ondersteuning voor wie dat nodig heeft en vitaliteit zijn daarbij belangrijke aspecten. Opvang van vluchtelingen maakt ook deel uit van dit domein. We zoeken vervangende huisvesting voor de ca. 240 Oekraïners die nu al in onze gemeente verblijven. Verder zoeken we een geschikte locatie voor opvang van asielzoekers. Ruimte In het domein Ruimte zijn de beleidsterreinen op gebied van wonen, economie, buitengebied opgenomen. In 2025 gaan we aan de slag met de woonzorgvisie. Toekomstige woningbouwlocaties als Achterveld Noordoost en Tabaksteeg Zuid worden verder ontwikkeld.

Financieel perspectief Begrotingssaldo Hieronder geven we eerst het totaalsaldo weer van alle in deze begroting verwerkte effecten. Bedragen x € 1.000 Saldo voorjaarsnota 2024 Nieuw beleid/ontwikkelingen kadernota 2025 A.6.2 gemeente pagina in de Leusderkrant Meicirculaire 2024 Actualisaties (o.a. kapitaallasten, GREX) Begrotingssaldo

2025 979 -1.352 -15 -372 3 -757

2026 -2.737 -1.271 -15 1.352 -20 -2.691

2027 -2.022 -1.318 0 1.350 -22 -2.011

2028 -1.938 -1.262 0 1.348 191 -1.662

5

Begroting 2025 De gemeenteraad heeft besloten om het tekort op het begrotingssaldo voor 2025 te laten bestaan. Het collegevoorstel bij de behandeling van de kadernota om de OZB te verhogen, met als doel om het tekort te compenseren is door de raad verworpen. Volgens de voorliggende begroting zal de gemeente Leusden in 2025 derhalve ruim € 750.000 meer lasten hebben dan baten. Dit tekort zal ten laste worden gebracht van de algemene reserve. Meerjarenraming 2026 – 2028 Voor de jaren 2026 t/m 2028 wordt in deze begroting een tekort gepresenteerd. In de kadernota 2026 zullen er ombuigingsmaatregelen moeten worden getroffen om de begroting sluitend te maken. De raad heeft aangegeven hier een actieve rol in te willen spelen. Daarom is het college een traject gestart waarbij raad en samenleving invloed hebben op de te treffen maatregelen. Voorjaarsnota en kadernota De voorjaarsnota 2024 is vastgesteld in het voorjaarsdebat op 4 juli 2024. In het voorjaarsdebat is ook de kadernota 2025 inclusief een amendement aangenomen. Deze effecten zijn in dit saldo verwerkt. Meicirculaire 2024 De meicirculaire 2024 is uitgekomen. Middels een raadsinformatiebrief zijn de effecten van de meicirculaire bekend gemaakt. Een toelichting op de meicirculaire staat in het hoofdstuk Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Actualisaties (o.a.

kapitaallasten, GREX) Jaarlijks bij de begroting worden diverse posten geactualiseerd. Het gaat hierbij om zaken als het indexeren van bedragen (baten en lasten), het actualiseren van kapitaallasten en van grondexploitaties (GREX-en). Ook de kosten voor afval en riool worden opnieuw doorgerekend. Dit heeft gevolgen voor de afval- en rioolheffing die we als gemeente in rekening brengen. Een toelichting hierop staat in de paragraaf ‘Lokale heffingen’. Voor het begrotingssaldo hebben de actualisaties een beperkt effect.

Structureel begrotingssaldo Vanuit het interbestuurlijk toezicht1 moet de gemeente een sluitende begroting overhandigen aan de provincie. Hierbij kijkt de provincie naar het structureel begrotingssaldo. Incidentele baten en lasten worden bij deze beoordeling niet meegenomen. Als we de incidentele baten en lasten buiten beschouwing laten resteert voor 2025 een positief begrotingssaldo. Hiermee wordt voldaan aan de eis van het ‘structureel begrotingsevenwicht’. Bedragen x € 1.000 Begrotingssaldo Saldo incidentele baten en lasten -/Structureel begrotingssaldo

2025 -757 -1.811 1.054

2026 -2.691 -539 -2.152

2027 -2.011 -55 -1.956

2028 -1.662 0 -1.662

Een toelichting op de incidentele baten en lasten staat in het hoofdstuk Overzicht baten en lasten.

1 Het toezicht door de provincie op de gemeente.

6

2. Domein Bestuur Ons bestaansrecht is inwoners, organisaties en bedrijven faciliteren in een goed leven in de gemeente Leusden. De opgaven en vraagstukken waar we voor staan willen wij in verbinding, samenspraak en samenwerking met onze bewoners, organisaties en bedrijven oplossen. Wij werken samen aan een sterk en inclusief Leusden waarin inwoners met elkaar verbonden zijn, naar elkaar omkijken en waar iedereen van betekenis is. Daarnaast zorgen we met elkaar voor een leefbare en veilige samenleving. Relevante beleidsnotities domein Bestuur • • • • •

Regionale veiligheidsstrategie 2023 – 2026 PGA-convenant (2020) Integraal Veiligheidsplan ZBLW 2024 – 2027 Uitvoeringsplan Veiligheid ZBLW 2024 - 2025 Regionaal Crisisplan Veiligheidsregio Utrecht 2024 – 2027

1. Dienstverlening Ambitie, context en achtergrond Dienstverlening is een belangrijke kerntaak van de gemeente. In alle interactie tussen gemeente en samenleving is sprake van dienstverlening. De vormen waarin dit gebeurt zijn heel divers van aard. Van informatie via het klantcontactcentrum tot het onderhoud van de buitenruimte, de aanvraag van ondersteuning in het sociaal domein of het ondersteunen van initiatieven in de fysieke ruimte. Kortom dienstverlening raakt de gehele organisatie. De gemeente wil slagvaardig diensten verlenen aan de samenleving. Daarvoor is een robuuste en wendbare organisatie nodig. We hebben te maken met complexe vraagstukken in een voortdurend veranderende samenleving, denk daarbij bijvoorbeeld aan de coronacrisis en de vluchtelingencrisis. Dat is geen gemakkelijke context. Het is daarom belangrijk om samen te werken, zowel extern met de samenleving als intern met raad, college en ambtelijke organisatie. Samen te werken aan haalbare en uitvoerbare plannen. Om de wettelijke taken uit te voeren en de politieke ambities waar te maken is een kwalitatief en kwantitatief goed medewerkersbestand nodig. Om de dienstverlening aan inwoners, raad en college in stand te houden is het nodig de organisatie te versterken.

Wat willen we bereiken? B.1.1. We werken blijvend aan een robuuste en slagvaardige organisatie die naar alle belanghebbenden een optimale dienstverlening verzorgt en effectief en efficiënt is ingericht. We willen een wendbare, slagvaardige en robuuste organisatie zijn die in staat is om veranderingen/ ontwikkelingen op tijd te signaleren en er adequaat op in kan spelen.

Wat gaan we daarvoor doen? B.1.1.1 We voeren het uitvoeringsplan Dienstverleningsvisie voor 2025 uit. Het uitvoeringsplan Dienstverleningsvisie 2025-2029 is onderdeel van de eind 2024 vastgestelde visie op dienstverlening. De actiepunten uit het uitvoeringsplan die voor het jaar 2025 staan gepland, gaan we uitvoeren.

7

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale Partners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Inwoners, ondernemers en externe stakeholders zullen worden betrokken in het proces c.q. uitvoering

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

2. Veiligheid Ambitie, context en achtergrond Veiligheid en criminaliteit zijn altijd erg onderhevig aan veranderingen in trends. Het is belangrijk om hier actief op in te spelen en met de ontwikkelingen mee te bewegen. De afgelopen jaren heeft de gemeente Leusden een inhaalslag gemaakt op de gestelde doelen en het ontwikkelen van beleid en ligt er voor de komende jaren een Integraal Veiligheidsplan en een Uitvoeringsplan Veiligheid en werken wij actief samen met onze partners om criminaliteit te ontmoedigen. Samen met deze partners werken we concreet aan de bestrijding van ondermijning en is er in 2024 een Meldpunt Ondermijning opgestart. In 2025 gaan we verder met het ondermijningsbeleid en het vergroten van bewustwording inzake ondermijning in zowel onze eigen organisatie als in de samenleving. Door te zorgen voor een stevige basis wordt de informatiepositie van de gemeente Leusden versterkt en zijn inwoners van de gemeente weerbaarder tegen vormen van ondermijning. Daarnaast heeft de gemeente Leusden een wijkgerichte aanpak met buurtpreventie, een integrale aanpak voor jeugdoverlast, voeren we procesregie op de persoonsgerichte aanpak en onderhouden we een slagvaardige crisisorganisatie die bij een crisis of ramp direct inspeelt op de behoeften van de inwoners.

Los van deze reguliere taken, willen we ons de aankomende jaren richten op de versterking van de verbinding tussen zorg en veiligheid, versterken we de aanpak van ondermijning in onze gemeenten, bestrijden we deze vorm van criminaliteit actief en hebben we oog voor de toenemende stijging in cybercriminaliteit. Naast criminaliteit hebben we ook aandacht voor crises en rampen die zich kunnen voordoen in de gemeente Leusden. Naast een flitscrisis, die plotseling kan ontstaan door bijvoorbeeld een brand, kunnen we ook te maken krijgen met een langdurige crisis. Het natuurgebied binnen de gemeente Leusden heeft daarbij ook te maken met een hoger natuurbrandrisico. Door klimaatverandering is de kans op een onbeheersbare natuurbrand toegenomen en in de regio Utrecht liggen er veel zorginstellingen binnen deze natuurgebieden. De gemeente Leusden draagt actief bij aan de doorontwikkeling van het natuurbrandbestrijdingsbeleid. Voor al deze crises en rampen die zich kunnen voordoen hebben we een gemeentelijke crisisorganisatie die te allen tijde ingezet kan worden in Leusden.

Wat willen we bereiken? B.2.1. We creëren in de gemeente Leusden een klimaat waarbij criminaliteit wordt ontmoedigd Om een goed en sluitend netwerk te creëren tegen criminaliteit, is de samenwerking met de omliggende gemeenten cruciaal. Daarom slaan de gemeente Zeist, Bunnik, Leusden en Woudenberg op het gebied van veiligheid de handen ineen met het Openbaar Ministerie (OM), de politie én de samenleving als partner. Met elkaar dragen we de verantwoordelijkheid. We wisselen kennis en expertise uit en zetten gezamenlijk capaciteit in op de gemeenschappelijke prioriteiten. Waarbij we investeren, leren en ontwikkelen. Als gemeenten geloven we, samen met partners en bondgenoten, in de noodzaak van investeren aan de voorkant en doorpakken waar het moet. Dat betekent dat preventie voorop staat. Het goede samenspel is daartoe cruciaal. We werken vanuit verbinding, vertrouwen en de overtuiging dat we elkaar nodig hebben. Als gemeenten leren we van elkaar, bijvoorbeeld op het gebied van mensen met onbegrepen gedrag, een trend die we zien stijgen. We beschermen medewerkers en kiezen voor een gezamenlijke aanpak van agressie en geweld tegen werknemers en

8

politieke ambtsdragers. Door de samenhang te zien en de krachten te bundelen maken we meer impact. Uitvoering wordt op elkaar afgestemd de komende twee jaar, maar we blijven continu wendbaar, om gezamenlijk bij te sturen als de actualiteit daarom vraagt en met onze blik op de horizon: een leefbare en veilige samenleving voor inwoners, ondernemers en bezoekers.

Wat gaan we daarvoor doen? B.2.1.1 We gaan verder met het uitvoeren van de speerpunten beschreven in het Integraal Veiligheidsplan 2024 – 2027 en het Uitvoeringsplan Veiligheid 2024-2025. De gemeenten Zeist, Bunnik, Leusden en Woudenberg (ZBLW), het Openbaar Ministerie en de politie werken samen in de basisteamdriehoek ZBLW. De prioriteiten zijn uitgewerkt in een gezamenlijk integraal veiligheidsbeleid ZBLW (2024-2027) en een gezamenlijk uitvoeringsplan veiligheid (2024-2025). In deze plannen dragen gemeenten samen verantwoordelijkheid op de onderwerpen en wordt er gestreefd naar een samenwerking die een leefbare en veilige samenleving realiseert. We richten ons hierbij op vier prioriteiten (zorg & veiligheid, ondermijning, cybercrime en maatschappelijke onrust). Ook kunnen de krachten nu verder worden gebundeld waardoor er meer focus, structuur en flexibiliteit ontstaat. De gemeente Leusden is trekker van het onderwerp maatschappelijke onrust en coördineert de uitvoering van de activiteiten die hieraan gekoppeld zijn. In 2025 gaan we inzetten op het voorkomen/reduceren van de kloof tussen verschillende bevolkingsgroepen, o.a. door mee te werken aan de pilot bondgenotenoverleg.

Op het gebied van ondermijning gaan we in 2025 door met integrale controles bij signalen van ondermijning, hebben we aandacht voor jonge aanwas, actualiseren we onze APV op dit gebied en hebben we aandacht voor ondermijning in het buitengebied. In de week van de Veiligheid 2025 organiseren we cybercrime-trainingen voor ondernemers, organiseren we in 2025 workshops voor senioren en zetten we Hackshield opnieuw op de kaart in het basisteam Zeist, Bunnik, Leusden en Woudenberg. Een uitgebreid overzicht van alle activiteiten op het gebied van veiligheid is opgenomen in het uitvoeringsplan veiligheid ZBLW 2024-2025. B.2.1.2 We werken verder aan een effectieve samenwerking tussen veiligheid en zorg Leusden kent een toenemend aantal personen die zorg nodig hebben. Niet alle personen nemen deze zorg aan, wat kan leiden tot escalaties en overlast. Het aantal personen met onbegrepen gedrag die overlast veroorzaken zal de komende jaren toenemen. Om te zorgen dat escalaties en overlast worden voorkomen en verminderd geven we uitvoering aan de in 2023 en 2024 ingerichte structuur, waarin zorg en veiligheid intensief samenwerken en er gewerkt wordt met een passende en sluitende systematiek. Dit zal worden vormgegeven door middel van een pilot voor een wijk GGD’er en het actief benaderen van zorgmijders.

Tevens zal de doorontwikkeling van de lokale aanpak voor complexe casuïstiek worden afgerond en worden uitgevoerd. Door deze samenwerkingen met zorg- en veiligheidspartners wordt de overlast in een vroeg stadium aangepakt en voorkomen, maar worden ook escalaties waar nodig direct en consequent een halt toegeroepen. Met behulp van deze nieuwe en doorontwikkelde structuren zal onderzocht worden of er voldoende samenwerking en overlegvormen beschikbaar zijn tussen de zorg- en veiligheidspartners. Tevens vormen we met de vier gemeenten uit het basisteam (Zeist, Bunnik, Leusden, Woudenberg) en ketenpartners een Learning Community Zorg & Veiligheid. Hierin willen we in gezamenlijkheid leren van elkaars casuïstiek en aanpak.

9

Wat willen we bereiken? B.2.2. We voorkomen en beperken de gevolgen van branden, crises en rampen Naast het voorkomen van branden, crises en rampen, willen we ook de eventuele gevolgen hiervan zoveel mogelijk beperken. De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. De Veiligheidsregio Utrecht voert deze taken uit voor de gemeente, maar heeft hier zelf ook een grote rol in met de gemeentelijke crisisorganisatie.

Wat gaan we daarvoor doen? B.2.2.1 We gaan verder met het professionaliseren van de gemeentelijke crisisorganisatie Wanneer er een crisis of ramp plaatsvind in de gemeente Leusden wordt de gemeentelijke crisisorganisatie opgeroepen, die wordt ondersteund door de Veiligheidsregio Utrecht. Deze gemeentelijke crisisorganisatie is te allen tijde oproepbaar. In 2023 en 2024 hebben we er hard voor gewerkt om de gemeentelijke crisisorganisatie te professionaliseren en ervoor te zorgen dat mensen met een rol in de crisisorganisatie weer vakbekwaam zijn en blijven. Hiermee is de basis nu op orde en in 2025 willen we een vervolgstap gaan maken en ervoor zorgen dat deze mensen ook geoefend zijn en blijven door het geleerde via oefeningen in de praktijk te brengen. Daarnaast gaan we in 2025 actief meewerken om de uitkomsten van de regionale doorontwikkeling bevolkingszorg 3.0 te implementeren binnen de regio en binnen de gemeente Leusden. Zo willen we ervoor zorgen dat de gemeentelijke crisisorganisatie snel en kundig in actie kan komen bij een crisis of ramp. Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale Partners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Politie, Lariks, Zorg en Veiligheidshuis, GGZ, Omthuis, Gemeenten basisteam ZBLW, RIEC, Bureau RVS, Veiligheidsregio Utrecht en COA.

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

Wat mag het Domein Bestuur kosten? In onderstaande tabel worden alle uitgaven en inkomsten van alle taken die vallen onder dit domein inzichtelijk gemaakt. Bedragen x € 1.000 Exploitatie Lasten Baten Gerealiseerd saldo van baten en lasten

Werkelijk Begroting Begroting MJR 2026 MJR 2027 MJR 2028 2023 2024 2025 -6.866 -7.260 -7.196 -7.262 -7.330 -7.248 596 609 624 761 838 838 -6.270

-6.651

-6.572

-6.501

-6.492

-6.411

Toevoeging aan reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekking aan reserves

29

222

182

102

62

62

29 -6.241

222 -6.430

182 -6.390

102 -6.399

62 -6.430

62 -6.349

Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

10

Saldo taakvelden Bedragen x € 1.000 Exploitatie 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid 0.10 Toevoeging/onttrekking reserves Resultaat

Werkelijk Begroting Begroting MJR 2026 MJR 2027 MJR 2028 2023 2024 2025 -2.121 -2.375 -2.326 -2.181 -2.110 -2.110 -1.249 -1.023 -1.022 -1.121 -1.183 -1.102 -2.207 -2.518 -2.552 -2.552 -2.552 -2.551 -693 -735 -672 -647 -647 -647 29 222 182 102 62 62 -6.241 -6.430 -6.390 -6.399 -6.430 -6.349

CUP en Nieuw beleid bedragen x € 1.000 2025 Incidenteel

2026

2027

2028

2025 Structureel

CUP 2022-2026: 1.1 Veiligheid 1.2 robuuste en slagvaardige dienstverlening

109,0 741,0

Addendum CUP 2022-2026: Burgerparticipatie

p.m.

Nieuw beleid 2025: 1. Website 2. Gemeente pagina Leusderkrant

100,0 15,0

15,0

115

15

0

0

850

2026

2027

2028

109,0 741,0

109,0 741,0

109,0 741,0

p.m.

p.m.

p.m.

10,0

10,0

10,0

860

860

860

BBV-indicatoren De verplichte beleidsindicatoren worden per domein weergegeven. De indicatoren staan op waarstaatjegemeente.nl en zijn daar ook te raadplegen. Op de website kunnen ook vergelijkingen worden gemaakt met andere gemeenten. Omschrijving Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners Winkeldiefstallen per 1.000 inwoners Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde per 1.000 inwoners

2020 1,2 1,2 2,0 3,6

Indicator:

Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners

Toelichting: Bron:

Het aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners. Centraal Bureau voor de Statistiek – Geregistreerde diefstallen

Indicator:

Winkeldiefstallen per 1.000 inwoners

Toelichting: Bron:

Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. Centraal Bureau voor de Statistiek – Geregistreerde diefstallen

2021 0,7 1,0 1,8 2,9

2022 1,1 1,1 1,0 3,4

2023 1,3 1,3 1,4 4,0

11

Indicator:

Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners

Toelichting:

Bron:

Het aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Centraal Bureau voor de Statistiek – Geregistreerde criminaliteit

Indicator:

Vernielingen en misdrijven tegen openbare orde en gezag per 1.000 inwoners

Toelichting: Bron:

Het aantal vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte per 1.000 inwoners. Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en openbaar gezag. Centraal Bureau voor de Statistiek – Geregistreerde criminaliteit

12

3. Domein Leefomgeving We werken we aan een gezond Leusden waar het aangenaam is om te verblijven en waar mensen graag komen wonen. Dit doen we door te investeren in de leefomgeving. Met activiteiten waarmee we bijdragen aan de warmteen energietransitie zorgen we ervoor dat Leusden leefbaar blijft voor de generaties na ons. We zorgen voor voldoende onderwijshuisvesting en houden wonen en natuur in balans. Deze groene omgeving is tenslotte een van onze parels. Het gemeentelijk vastgoed gebruiken we om in maatschappelijke behoeften te voorzien. We werken toe naar een duurzamere samenleving, waarbij de ecologische voetprint van onze inwoners, bedrijven en organisaties wordt verkleind. In het Domein Leefomgeving zijn onder meer de volgende beleidsterreinen opgenomen: warmte- en energietransitie in drie sectoren, te weten de gebouwde omgeving (waaronder o.a. woningen, gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed), bedrijven en mobiliteit. De inrichting van de openbare ruimte op onderwerpen zoals klimaatadaptie, water en riolering, versterking groene kwaliteit, wegen en infrastructuur. Het domein Leefomgeving heeft op diverse onderdelen raakvlakken met het domein Ruimte en domein Samenleving, bijvoorbeeld waar het gaat om ecologie, gezondheid, de omgevingsvisie en ruimtelijke plannen of maatschappelijk vastgoed ten behoeve van culturele of sportvoorzieningen (denk o.a.

aan De Korf, zwembad Octopus, Burgemeester Buiningpark en Jan Banninkpark). Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking. Naast dat het vele wetten binnen de fysieke leefomgeving heeft gebundeld brengt het ook nieuwe instrumenten met zich mee en vraagt het een andere manier van werken. Het uitgangspunt voor deze domein overstijgende nieuwe manier van werken leggen we vast in het beleidshuis. In het beleidshuis beschrijven we de werking en samenhang van de omgevingsvisie, de omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. Zo werken we de komende jaren aan het actualiseren van de omgevingsvisie en het inrichten van de omgevingsprogramma’s.

Relevante beleidsnotities domein Leefomgeving • • • • • • • • • • • • • • • • •

Grondstoffenbeleidsplan 2021-2025 Regionale Energiestrategie 1.0 (2021) Voortgangsrapportage Regionale Energiestrategie 2.0 (2023) Transitievisie Warmte (2020) Uitnodigingskader zonne-energie en onderzoek windenergie (2021) Handreiking wijkaanpak (2022) Programmaplan warmte- en energietransitie (2024) Aanpak energiearmoede / lokale aanpak isolatie 2024-2026 (NIP) (2024) GRP 2019-2023 (dec 2023 verlengd met twee jaar) Nota integraal gemeentelijk vastgoed Strategisch Integraal Huisvestingsplan Leusden 2016-2030 Sportaccommodatienota Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Leusden 2015 Duurzaamheidsagenda Groenbeleidsplan Bomenbeleidsplan Groen groeit mee pact

13

1. Energie- en warmtetransitie Ambitie, context en achtergrond In het College Uitvoeringsprogramma (CUP) van 2022 – 2026 sluiten we aan bij de landelijke en internationale afspraken om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Leusden wil deze afspraken realiseren door in te zetten op opwek in bebouwd gebied en innovaties in opwek en opslag van energie te benutten. We hechten veel waarde aan ons buitengebied. Het uitgangspunt is dat de opwek en opslag van duurzame energie niet ten koste mag gaan van de huidige kwaliteit van het buitengebied. Dit kan betekenen dat er in Leusden jaarrond niet evenveel energie duurzaam kan worden opgewekt als er wordt verbruikt. Om klimaatneutraal te zijn mag het equivalent van de energie die in Leusden wordt gebruikt ook buiten Leusden duurzaam worden opgewekt. In het Programmaplan warmte- en energietransitie 2030 beschrijven we hoe we toewerken naar een klimaatneutraal Leusden in 2050. Dit betekent dat er in Leusden maximaal energie is bespaard en woningen zo veel mogelijk worden geïsoleerd. Het doel is om alle woningen te kunnen verwarmen met een betaalbaar alternatief voor aardgas. Bedrijven en bedrijfsterreinen verbruiken zo min mogelijk energie en wekken zoveel mogelijk energie op. Ons vervoer is emissievrij. Verder zijn er geen nieuwe projecten voor zonnevelden of windmolens bij gekomen.

We wekken maximaal energie op in bebouwd gebied en op dak en vlak, ook waar de markt op dit moment nog geen kansen ziet. Dit alles betekent een uitdagende opgave waarmee iedereen in onze gemeente te maken zal krijgen. Als gemeente zijn we ons ervan bewust dat voor het realiseren van de gestelde ambities een volwaardige samenwerking essentieel is met alle betrokkenen. Wij zetten daarom in op het benutten van de lokale kracht van de samenleving, voeren we een betaalbaar en sociaal beleid en blijven we wendbaar en flexibel ten behoeve van toekomstige ontwikkelingen en de keuzevrijheid van onze inwoners en bedrijven. We stellen inwoners in staat om met zoveel mogelijk vrijheid eigen keuzes over de toekomstige energievoorziening te maken. Hierbij stemmen we samen met inwoners af wat zij nodig hebben om stappen te zetten in de energietransitie. Als gemeente stellen we ons pro-actief ondersteunend en stimulerend op. We juichen het toe als bewonersinitiatieven samenwerken om met elkaar stappen te zetten in de energie- en warmtetransitie.

Om onze ambitie waar te maken in overeenstemming met de hiervoor beschreven visie, hanteren we een aantal kaders. Deze komen enerzijds direct voort uit het College Uitvoeringsprogramma, anderzijds vormen ze logische stappen in het proces om te komen tot alternatieve warmteoplossingen of betreft het een taak die gemeenten vanuit het rijk overgedragen krijgen. Deze kaders zijn:

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Geen grootschalige zon- en wind in het buitengebied Isoleren als eerste stap Warmte transitievisie/ warmteprogramma Zon op dak en vlak in de gebouwde omgeving Kleinschalige opwek bij agrarische bedrijven Geothermie Eemland Aquathermie Netbewust Leusden

Wat willen we bereiken? L.1.1 Besparen van 22% energie in onze gebouwen in 2030 (ten opzichte van 2010) en stimuleren dat een derde van de personenauto’s elektrisch rijdt. We gaan bewuster om met ons energiegebruik, we besparen door onze gebouwen beter te isoleren en we stimuleren andere vormen van duurzaam vervoer en elektrische auto’s

14

Wat gaan we daarvoor doen? L.1.1.1: We ondersteunen inwoners bij het besparen op energie. Woningeigenaren worden ondersteund via het energieloket IkWilWatt, uitgevoerd door de Groene Belevenis. Voor de inwoners met een eigen woning bieden we een duurzaamheidslening, we informeren hen over financieringsmogelijkheden, energiegidsen (vrijwilligers) geven advies en er is de mogelijkheid voor maatwerkadvies voor verduurzaming van de woning. Financiële middelen van het Rijk, specifiek bedoeld voor beperken van energiearmoede, worden ingezet voor de doelgroep met een kleine portemonnee. Voor het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen werken we samen met de wijkverenigingen. Daarnaast helpen we deze doelgroep bij het vervangen van verouderd en energie onzuinig witgoed. Voor woningeigenaren met een slecht geïsoleerde woning voeren we de Lokale Aanpak Isolatie uit. Daarbij maken we optimaal gebruik van de financiële middelen van het Rijk (Investeringssubsidie Duurzame Energie en energiebesparing, Specifieke Uitkering Nationaal Isolatie Programma). We werken wijkgericht via de Handreiking Participatie Wijkaanpak en starten in 2025 met het toekomstbestendig maken van de achtste en negende wijk. De Groene Belevenis begeleidt daarbij om buurtteams van actieve bewoners in de wijken te formeren en te ondersteunen.

We faciliteren maatschappelijke organisaties als sportverenigingen en kerken om stappen te zetten in de verduurzaming.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Alle inwoners, De Groene Belevenis, buurtteams, wijkverenigingen, EDC, Winst uit je Woning, provincie, Rijk, RVO, Omthuis

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

L.1.1.2 We ondersteunen inwoners bij het besparen op energie. We ontzorgen bedrijven via een individuele aanpak en een collectieve gebiedsgerichte benadering, waarbij we de samenwerking tussen ondernemers stimuleren. We zoeken hierbij de regionale samenwerking op om kennis te bundelen en samen meer impact te genereren. We maken optimaal gebruik van de Specifieke Uitkering Ontzorgingsprogramma MKB en het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB).

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Alle ondernemers, Bedrijvenkring Leusden, Parkmanagement de Plantage, Federatie Bedrijvenkringen regio Amersfoort, provincie, gemeenten regio Amersfoort, PVB, RVO RUD Utrecht

15

L.1.1.3 We zorgen voor een betere laadinfrastructuur en maken inwoners en bedrijven bewust van kansen voor duurzaam vervoer We ontwikkelen een integrale laadvisie, waarin de laadinfrastructuur voor Leusden nader wordt uitgewerkt in bestaande en nieuwe gebieden. Daarnaast nemen we de laadinfra mee bij nieuwe planontwikkelingen (werkproces), waarbij rekening wordt gehouden met netcongestie. In de samenwerking met Metropool Regio Amsterdam-Electrisch (MRAe) en andere stakeholders wordt de laadinfrastructuur vraag gestuurd doorontwikkeld. Daarnaast stimuleren we werkgevers om het woon-werkverkeer van hun werknemers te verduurzamen. We werken hiervoor samen met Goed op Weg.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving MRAe, Goed op Weg, provincie Utrecht, ondernemers en inwoners

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

Wat willen we bereiken? L.1.2 Verminderen aardgasgebruik: in 2030 hebben we ons aardgasgebruik in de gemeente Leusden met 43% teruggebracht ten opzichte van 2010. We stappen af van gas als bron voor het verwarmen van onze gebouwen en we creëren duurzame alternatieven voor onze inwoners en bedrijven.

Wat gaan we daarvoor doen? L.1.2.1: We ontwikkelen een warmteprogramma voor Leusden en onderzoeken daarvoor verschillende warmteoplossingen. We starten met het ontwikkelen van een warmteprogramma voor Leusden samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De basis van de warmtetransitie in de gemeente Leusden is omschreven in de Transitievisie Warmte van 2020 (TVW). Vanwege ontwikkelingen sinds 2020, nieuwe wetgeving en de eisen uit de Omgevingswet, herijken en concretiseren we de TVW in de vorm van een warmteprogramma. Het warmteprogramma moet eind 2026 zijn vastgesteld. Het programma beschrijft op welke wijze de gemeente de overstap van gas naar duurzame alternatieven wil bewerkstelligen en in welk tempo. Hiervoor onderzoeken we verschillende warmteoplossingen (individueel en collectief).We verkennen de haalbaarheid van collectieve warmtenetten, gevoed met aquathermie vanuit het Valleikanaal en doen vervolgonderzoek naar de potentie van geothermie in Leusden.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties, RES warmtetafel, provincie, Rijk, RVO, NPLW, Omthuis, waterschap Vallei en Veluwe, netbeheerders, Energie beheer Nederland (EBN)

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

16

Wat willen we bereiken? L.1.3 Importeren van 428 TJ duurzame elektriciteit en/of innoveren zodat Leusden aan de restopgave voor duurzame energie kan voldoen. De energie-infrastructuur in Nederland is overbelast door de toenemende vraag en aanbod van duurzame energie. Dit is van vergaande invloed op het bereiken van onze ambitie ''klimaatneutraal in 2050''. Als gemeente willen we in overleg met andere lokale overheden, de provincie, het Rijk en de netbeheerders waaronder Stedin om de impact van het overbelaste net te minimaliseren en zorg te dragen dat onze ambities op de warmte- energietransitie bereikt kunnen worden. Om klimaatneutraal te zijn wordt ingezet op innovaties. Ook mag Leusden een deel van de benodigde energie van buiten de gemeente importeren, als aanvulling op de eigen opwek van duurzame energie. .

Wat gaan we daarvoor doen? L.1.3.1: We breiden de elektriciteitsinfrastructuur uit We ondersteunen activiteiten die nodig zijn voor het realiseren van een transportstation in Leusden. Via een wijkgerichte benadering wordt in samenwerking met Stedin het aantal trafostations uitgebreid.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Stedin, Energie beheer Nederland (EBN)

L.1.3.2: We stellen een plan van aanpak op voor het beperken van netcongestie en toepassen van innovaties binnen Leusden We halen kennis naar Leusden over toepassingen voor het beperken van netcongestie en zetten het belang van Leusden op de kaart in de regionale samenwerking. We stellen een plan op gericht op een netbewust Leusden en innovaties.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners Verbonden Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Stedin, Energie beheer Nederland (EBN) Provinciaal overleg pMiek, Regionaal overleg netcongestie, provincie, Rijk, netbeheerders, Energie beheer Nederland (EBN)

Bijdrage Verbonden Partij

L.1.3.3: We onderzoeken de mogelijkheden voor inkoop van duurzame elektriciteit van buiten Leusden Om als Leusden klimaatneutraal te worden is inkoop van elektriciteit voor de restopgave nodig. In 2025 starten we met een onderzoek naar de wijze waarop dit mogelijk is.

17

Met wie werken we samen? Rol gemeente

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving

Lokale partners Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

Wat willen we bereiken? L.1.4 Opwekken van elektriciteit via zon op dak met 100.000 zonnepanelen in 2030 bij woningen en voor overig zon op dak/vlak met 52193 zonnepanelen. We willen zo efficiënt mogelijk gebruik maken van de beschikbare stedelijke ruimte en daarmee ons buitengebied te ontzien. Er is nog veel ruimte in de versteende omgeving van de gemeente Leusden om te gebruiken voor energieopwekking. Denk aan daken, muren, boven parkeerplaatsen en aan randen van bedrijventerreinen. Hierbij willen wij manieren vinden om het aantrekkelijk te maken om de maximale oppervlakte te gebruiken, in plaats van slechts dat deel dat voor de eigen elektriciteitsbehoefte nodig is. Bij agrarische bedrijven is daarnaast kleinschalige opwek mogelijk voor zon-op-veld binnen het agrarische bouwblok en boerenerfmolens tot 25 meter.

Wat gaan we daarvoor doen? L.1.4.1: We stimuleren zon-op-dak op woningen en niet-gemeentelijk vastgoed We ondersteunen acties voor inkoop van zonnepanelen voor particulieren. Daarnaast gaan we in overleg met sportverenigingen voor mogelijkheden van duurzame opwek.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Inwoners, maatschappelijke organisaties, Stedin,

L.1.4.2: We ondersteunen bedrijven om meer duurzame energie op te wekken en onderzoeken de potentie voor solar carports We ontzorgen bedrijven via een individuele aanpak en een collectieve gebiedsgerichte benadering, waarbij we de samenwerking tussen ondernemers stimuleren. We zoeken hierbij de regionale samenwerking op om kennis te bundelen en samen meer impact te genereren. We maken optimaal gebruik van de Specifieke Uitkering Ontzorgingsprogramma MKB en het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen (PVB). In regionaal verband vindt onderzoek plaats naar mogelijkheden voor solar carports.

18

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Ondernemers, Bedrijvenkring Leusden, Parkmanagement de Plantage, Federatie Bedrijvenkringen regio Amersfoort, provincie, RES elektriciteitstafel, MRAe, PVB, RVO

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

2. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en versterking groene kwaliteit Ambitie, context en achtergrond Duurzaamheid is een breed onderwerp en heeft een ecologisch (Planet), economisch (Profit) en sociaal (People) aspect dat beïnvloedt of een handeling duurzaam is. Duurzaamheid zal in de gehele breedte komende decennia actueel zijn. Naast de energietransitie zijn klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulariteit thema’s die een belangrijke stempel drukken op ons dagelijks leven. Wij kunnen het verduurzamen als gemeente Leusden niet alleen. Daarom zetten wij in op een constructieve en effectieve samenwerking met de logische samenwerkingspartners.

Wat willen we bereiken? L.2.1 We willen met Duurzaam Doen Leusden onze inwoners en bedrijven stimuleren om duurzaam te handelen. Bij de transitie naar een duurzamere samenleving kijken we breder dan alleen de energietransitie. Duurzaam Doen Leusden zet in op bewustwording van inwoners en bedrijven, zet aan tot een duurzame leefstijl en handelen en ondersteunt en versterkt duurzame initiatieven in de samenleving.

Wat gaan we daarvoor doen? L.2.1.1: We voeren duurzame acties uit in het kader van Duurzaam Doen Leusden of we stimuleren dat deze acties worden uitgevoerd. Met partijen uit de samenleving acties uitvoeren voor onderwerpen, zoals voedsel, lokale en circulaire economie en het verkleinen van de ecologische voetprint.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving We werken samen met lokale partijen, zoals De Groene Belevenis, Lekker Lokaal Leusden, CML Milieuorganisatie Leusden

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

19

Wat willen we bereiken? L.2.2: Samen maken we Leusden toekomstbestendig tegen extreem weer. Het weer verandert, het wordt natter, heter en ook droger. In 2025 en verder voeren we het klimaatadaptatieprogramma opgesteld in 2024 uit.

Wat gaan we daarvoor doen? L.2.2.1: In 2024 is het klimaatadaptatieprogramma vastgesteld. Een aantal onderdelen hiervan zijn uitgevoerd in 2024 en deze zetten we voort in 2025. Daarnaast starten we volgens het Deltaprogramma de beleidscyclus op vanwege onder andere de aangepaste klimaatscenario's van het KNMI (oktober 2023) We zetten de subsidie groen dak en groene gevel voort. We evalueren het hitteplan. We ronden project Groen Leusden af en borgen de behaalde resultaten en producten. We bestuderen de modelresultaten van de effecten van de gewijzigde klimaatscenario's voor onze gemeente en voeren risicodialogen met bewoners, bedrijven en instellingen. Hiermee geven we ook invulling aan de opgestelde communicatiestrategie in het programma. Voor de uitvoering van dit programma maakt de gemeente gebruik van de beschikbare rollen.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Waar mogelijk en relevant werken we samen met lokale partners zoals De Groene Belevenis voor de uitvoering van onderdelen van de communicatiestrategie. In 2025 maken we gebruik van provinciale subsidie en waterschapsbijdrage voor project “Groen Leusden".

Wat willen we bereiken? L.2.3 We zetten ons bij de uitleggebieden voor woningbouw in voor het evenwichtig laten meegroeien van het groen. Door de intensieve woningbouw opgave is het van belang om het groene Leusden op de kaart te houden. Daarom zorgen we ervoor dat op de juiste plekken het groen en woningbouw in evenwicht blijft.

Wat gaan we daarvoor doen? L.2.3.1: We geven uitvoering aan het Groen Groeit Mee pact. We spannen ons in om samen met partijen het (recreatief) groen (bijvoorbeeld wandelpaden, recreatiebosjes) te laten meegroeien met rode ontwikkelingen (zoals woningbouw). Groen Groeit Mee wordt als eerste opgepakt voor de twee uitleggebieden Tabaksteeg zuid en noordoostzijde Achterveld en zal in de toekomst voor meer rode ontwikkelingen worden ingezet. De gemeente Leusden spant zich richting de provincie in om GGM ook een kans in plaats van een bedreiging voor de landbouw te laten zijn. L.2.3.2: We versterken de Groene Bufferzone langs het Valleikanaal. De gemeente zal in haar plannen een strook langs het Valleikanaal opnemen waarbinnen niet mag worden gebouwd voor de toekomstige woningbouwbehoefte. Deze strook zal voor een groot deel uit waterbergingsgebieden en het schootsveld van de Grebbelinie bestaan wat de mogelijkheden voor omvangrijke woningbouw al sterk beperkt. Bij de actualisatie van de omgevingsvisie van Leusden in 2024/2025 zal de begrenzing van de bufferzone worden vastgelegd. Een mogelijk toekomstige groene en landschappelijke versterking binnen deze strook is afhankelijk van draagvlak onder de eigenaren die vaak boer of landgoedeigenaar zijn en de beschikbaarheid van financiering.

20

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partners Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Veel overheidspartijen, stakeholders en betrokkenen.

3. Beleid maatschappelijk vastgoed Ambitie, context en achtergrond De gemeente heeft een bescheiden maar gevarieerde portefeuille maatschappelijk vastgoed. Dit vastgoed dient voor de uitvoering van functies en taken van de gemeente of voor maatschappelijke organisaties die niet op andere wijze kunnen worden gehuisvest. Kosten en financiële en maatschappelijke opbrengsten zijn daarbij met elkaar in verhouding. We streven naar verdere verduurzaming en kostenbesparing, al dan niet met aanpassing en herschikking van de portefeuille. Om in de komende jaren hierin de juiste keuzes te maken is een up-to-date, toekomstbestendige vastgoedorganisatie en strategie nodig. Het Beleidskader Sociaal Domein en de langetermijnvisies op cultuur, sport en vastgoed zijn hiervoor de basis.

Wat willen we bereiken? L.3.1. Maatschappelijk vastgoed goed gefundeerd We streven naar een toekomstbestendig vastgoedbeleidskader en portefeuillestrategie, die rekening houden met de vastgestelde beleidsdoelen op energietransitie, sociaal domein, cultuur en sport.

Wat gaan we daarvoor doen? L.3.1.1: De portefeuille in beeld, wat kunnen en willen we ermee? In 2024 zijn de eerste stappen gezet richting een nieuw vastgoedbeleid voor maatschappelijk vastgoed. In 2025 stelt de raad dit vastgoedbeleid vast. Hierna starten we met de uitvoering van de portefeuillestrategie.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Verbonden Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Voor het opstellen van het beleid werken we samen met een breed scala aan lokale stakeholders, die betrokken zijn bij ons maatschappelijk vastgoed. Denk aan gebruikers en exploitanten, sportclubs, maatschappelijke organisaties, zorginstellingen etc. n.v.t.

Bijdrage Verbonden Partij

n.v.t.

Lokale partijen

21

4. De Korf Ambitie, context en achtergrond De Korf herbergt thans een aantal maatschappelijke functies die de samenleving in grote mate waardeert. Besloten is om De Korf te herontwikkelen. In 2024 is hiertoe de benodigde projectorganisatie opgestart. In 2025 wordt verder invulling gegeven aan de planvorming, zodat de fase van de uitvoering voor het eind van deze bestuursperiode kan starten.

Wat willen we bereiken? L.4.1. Herontwikkeling van De Korf, waarmee een duurzame bijdrage wordt geleverd aan de voorzieningen in en het centrum in Leusden. De herontwikkeling van De Korf levert een positieve bijdrage aan de ontwikkelingen op basis van beleid voor cultuur, sport, wonen en vastgoed en andere aspecten van de Leusdense samenleving. We behouden daarbij de voorzieningen die nu in De Korf zijn gehuisvest voor Leusden.

Wat gaan we daarvoor doen? L.4.1.1: We werken de kaders en planvorming uit die nodig zijn voor het starten van de volgende fase in de herontwikkeling van De Korf. In samenhang stellen we de benodigde onderliggende beleidsinhoudelijke en financiële kaders (vastgoed, sport, cultuur, horeca & leisure) én de ruimtelijke kaders (economisch, parkeren, stedenbouw, Hamershof, woningbouw) op. Ook een nog nader vorm te geven participatietraject met belanghebbenden en samenleving behoort hiertoe.

Met wie werken we samen? Rol van de gemeente

Lokale partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Belanghebbenden rondom De Korf zoals de exploitant/beheerder, Stichting Theater De Tuin, Zonnecoöperatie De Korf, sportverenigingen, maatschappelijke instellingen (onder meer bibliotheek, Fort33, SidK), omwonenden, ondernemers en vastgoedeigenaren van de Hamershof, marktpartijen/ontwikkelaar

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partij

22

5. Onderwijshuisvesting Ambitie, context en achtergrond Om klaar te zijn voor de toekomst en in te kunnen spelen op constante veranderingen is in 2024 een begin gemaakt met het actualiseren van het Strategisch Integraal Huisvestingsplan (SIHPL) en de Verordening Onderwijshuisvesting. Dit nieuwe beleidskader en de Verordening worden in 2025 vastgesteld door de raad, waarna gestart kan worden met de uitvoering van de huisvestingsstrategie. Vooruitlopend op het nieuwe beleidskader lossen we alvast het meest urgent ruimteprobleem op door een nieuwe onderwijslocatie te realiseren.

Wat willen we bereiken? L.5.1. Onderwijsaccommodatie goed gefundeerd. We stellen in 2024 een toekomstbestendig integraal huisvestingsplan onderwijs op en actualiseren de Verordening Onderwijshuisvesting. In 2025 worden deze beleidskaders vastgesteld. Actuele leerlingprognoses en de aanwezigheid van onderliggend onderwijsbeleid vormen hiervoor de basis.

Wat gaan we daarvoor doen? L.5.1.1: We zetten de onderwijsprognoses om in onderwijsbeleid, accommodatiebeleid en een nieuwe Verordening Onderwijshuisvesting. We actualiseren het integraal huisvestingsplan onderwijs en de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs gemeente Leusden. L.5.1.2: We lossen het ruimtegebrek van MFC Atlas op Voor de definitieve oplossing van het ruimteprobleem in MFC Atlas starten we in 2025 op basis van de business case die in 2024 is vastgesteld met de planontwikkeling en uitvoering van nieuwe onderwijshuisvesting aan het Hoefijzer 18 ten behoeve van GBS Het Christal. Dit ter voorbereiding van realisatie van dit project in 2025-2026.

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partijen Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Schoolbesturen, ouders van leerlingen (indirect)

23

Wat mag het Domein Leefomgeving kosten? In onderstaande tabel worden alle uitgaven en inkomsten van alle taken die vallen onder dit domein inzichtelijk gemaakt. Bedragen x € 1.000 Exploitatie

Werkelijk 2023 -20.118 10.222

Begroting 2024 -22.132 10.639

Begroting 2025 -22.842 10.767

Gerealiseerd saldo van baten en lasten

-9.896

-11.493

Toevoeging aan reserves

-2.300

-3.325

Onttrekking aan reserves

3.090

4.052

Lasten Baten

Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

-22.990 10.616

-22.640 10.391

-22.754 10.391

-12.075

-12.374

-12.249

-12.364

-1.944

-2.763

-2.754

-2.136

1.953

2.767

2.792

2.289

790

727

9

4

37

153

-9.106

-10.765

-12.066

-12.371

-12.212

-12.211

Saldo taakvelden Bedragen x € 1.000 Exploitatie

Werkelijk Begroting Begroting MJR 2026 MJR 2027 MJR 2028 2023 2024 2025 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden -592 -642 -322 -336 -294 -293 2.1 Verkeer en vervoer -3.969 -4.660 -5.136 -5.372 -5.474 -5.635 4.2 Onderwijshuisvesting -1.402 -1.285 -1.354 -1.342 -1.352 -1.346 5.2 Sportaccomodaties -1.940 -2.060 -1.888 -1.926 -1.796 -1.788 5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie -5 9 9 9 9 9 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie -1.551 -1.946 -2.493 -2.532 -2.567 -2.597 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie -33 -13 -15 -22 -22 -22 7.2 Riolering 352 416 551 555 555 554 7.3 Afval 838 1.006 1.035 1.033 1.042 1.084 7.4 Milieubeheer -1.500 -2.200 -2.346 -2.326 -2.236 -2.216 7.5 Begraafplaatsen -93 -118 -115 -115 -115 -115 0.10 Toevoeging/onttrekking reserves 790 727 9 4 37 153 Resultaat -9.106 -10.765 -12.066 -12.371 -12.212 -12.211

CUP en Nieuw beleid bedragen x € 1.000 2025 Incidenteel CUP 2022-2026: 2.1 Energie- en warmtetransitie 2.2 Duurzaamheid, klimaatadaptatie en versterking groene kwaliteit 2.3 Beleid vastgoed 2.4 Beleid sport 2.5 De Korf 2.6 Visie Banningpark (incl. fort 33 en scholen in de kunst) 2.7 Toekomst zwembad Octopus Nieuw beleid 2025: 1. Service en onderhoud gebouwen 2. Wijkaanpak netcongestie 3. VRI Burgemeester Van der Postlaan - Cohensteeg 4. Milieuadvisering 5. Niet gesprongen explosieven kaart 6. Programma energietransitie 7. Beachveld Burgemeester Buiningpark