Programmabegroting 2023-2026_def.pdf

2. Opvang vluchtelingen en inburgering statushouders Ambitie, context en achtergrond Op 24 februari 2022 is het Poetin-regime in Rusland Oekraïne binnengevallen met de bedoeling het land in haar macht te krijgen. Door deze aanvalsoorlog zijn ruim 4 miljoen inwoners uit de Oekraïne op de vlucht geslagen naar veiliger oorden; ook naar Nederland. Deze vluchtelingen hebben een beschermde status en kunnen vrij Nederland binnenkomen. Gemeente hebben daardoor de verantwoordelijkheid deze vluchtelingen van onderdak, zorg en bestaanszekerheid te voorzien. De nieuwe Wet Inburgering is per 1 januari 2022 ingaan. Hiermee is de gemeente verantwoordelijk voor de inburgering van statushouders. De gemeente moet in ieder geval een aanbod beschikbaar stellen voor taalonderwijs, begeleiding naar werk en maatschappelijke begeleiding. Met dit aanbod moet de statushouder in staat worden gesteld om binnen een periode van 3 jaar te slagen voor zijn inburgering.

26

Wat willen we bereiken? S.2.1 Wij dragen bij aan het opvangen van vluchtelingen/ asielzoekers binnen onze gemeentegrenzen. Wij leveren onze bijdrage aan opvang gelet op de vluchtelingencrisis.

Wat gaan we daarvoor doen? S.2.1.1: We bieden opvang voor vluchtelingen uit Oekraïne De gemeentelijke opvanglocatie aan de Storkstraat biedt plaats aan 240 vluchtelingen, en ook elders in Leusden – al dan niet in gastgezinnen – verblijven vluchtelingen waar we onze verantwoordelijkheid voor nemen. Naast het verblijf betekent dit het bieden van leefgeld, onderwijs, toeleiding naar werk, een zorgstructuur en samen met vrijwilligers de mogelijkheid om deel te nemen aan onze samenleving. S.2.1.2: We werken mee aan het opvangen van minderjarige asielzoekers Binnen de mogelijkheden die wij hebben als Leusden werken we mee met het COA en het Rijk om asielzoekers op te vangen, zoals in 2022 is gebeurd is in het ISWV en in van der Valk hotel in Leusden. Hierbij is het COA de eerstverantwoordelijke voor de opvang. Portefeuillehouder: burgemeester Gerolf Bouwmeester

Wat willen we bereiken? S.2.2 Inburgeringsplichtige statushouders ronden met succes hun inburgeringstraject af, voelen zich thuis in Leusden en zijn actief in Leusden. Statushouders die in Leusden wonen worden in staat gesteld om binnen een periode van 3 jaar te slagen voor de inburgering.

Wat gaan we daarvoor doen? S.2.2.1: We zorgen ervoor dat inburgeringsplichtige statushouders met succes hun inburgeringstraject afronden en deel gaan uitmaken van de samenleving van Leusden De inburgering vindt onder regie van gemeente plaats. Na een brede intake en het opstellen van een plan, begeleiden we de statushouder in het traject gericht op taalverwerving en werk. Statushouders hebben drie jaar de tijd om hun traject af te ronden. In deze drie jaar willen we ervoor zorgen dat de statushouders – op ten minste A2-niveau – het Nederlands beheersen en betaald werk of in ieder geval vrijwilligerswerk verrichten. Daarbij voelen de statushouders zich thuis in Leusden en zijn actief in Leusden Portefeuillehouder: wethouder Patrick Kiel Met wie werken we samen? Opvang vluchtelingen

Toelichting

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving De gemeente is verantwoordelijk voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen. Voor de asielzoekers is het COA de eerstverantwoordelijk voor de opvang. Voor de inburgering van statushouders werken we samen met Integratiewerk en Lariks en andere maatschappelijke partners.

27

Inbreng inwoners

Vrijwilligers zijn zeer belangrijk bij het realiseren van de opvang van vluchtelingen en de inburgering van statushouders in Leusden.

3. Zorg en ondersteuning Ambitie, context en achtergrond We geven lokaal uitvoering aan de wettelijke taken binnen het sociaal domein. We organiseren de benodigde zorg en ondersteuning op het gebied van Wmo, Jeugd, Werk en Inkomen en Schulddienstverlening. Hierbij hebben we vanzelfsprekend extra aandacht voor (financiële) problemen die ontstaan door de hogere inflatie en energiekosten.

Wat willen we bereiken? S.3.1 Inwoners uit Leusden krijgen de benodigde zorg en ondersteuning. We gaan we uit van wat iemand zelf kan. Soms kan de omgeving van meer betekenis zijn. Ondersteuning is daarmee altijd aanvullend en waar mogelijk tijdelijk. Uitgaande van de regie van de inwoner, zoeken we naar een passende en adequate manier van ondersteunen. De ondersteuning is gericht op het behoud of herpakken van de eigen regie op het eigen leven.

Wat gaan we daarvoor doen? S.3.1.1: We organiseren de benodigde zorg en ondersteuning op het gebied van Wmo, jeugd, Werk en Inkomen en schulddienstverlening Dat doen we deels 1. in regionaal verband door taakgerichte inkoop op een aantal percelen in het kader van jeugdhulp 2. in regionaal verband door inkoop op basis van productiebekostiging (PxQ) 3. lokaal door eigen begeleiding te bieden, uitgevoerd door Lariks. De komende jaren intensiveren we dit middels ‘Minder beschikken, meer eigen begeleiding’ 4. lokaal door inkoop op van diensten in het kader van algemene- en maatwerkvoorzieningen Hulp bij het Huishouden en (leerlingen)vervoer 5. door via uitvoeringsorganisaties als de Sociale Dienst en Stadsring51 de trajecten en ondersteuning op het gebied van Werk en Inkomen en schulddienstverlening uit te voeren. S.3.1.2: We bieden informatie en advies en zorgen voor toegang tot ondersteuning of specialistische zorg Inwoners kunnen voor informatie en advies terecht bij Lariks, die ook de toegang verzorgt tot ondersteuning of specialistische zorg. Ook partijen als de Sociale Dienst (werk en inkomen), Stadsring51 (schuldhulpverlening) en Integratiewerk (inburgering) geven uitvoering aan onze wettelijke taken.

S.3.1.3: We bereiden de (meerjarige) contractering voor de inkoop van de benodigde zorg voor op het gebied van Wmo en jeugd voor het kalenderjaar 2024 In regionaal verband worden contracten in april 2023 in het kader van taakgerichte inkoop afgesloten voor de percelen Maatschappelijke Opvang en Vrouwenopvang, Wmo ambulante begeleiding / Beschermd Thuis en Beschermd Wonen, en Specialistische Jeugdhulp. Aan deze inkoop is ook een transformatieopgave verbonden. De wijze van monitoring zal voortdurend punt van aandacht zijn voor gemeenten en contractpartners. Hierbij is ons uitgangspunt de administratieve lasten te beperken, wat betekent dat we ook grenzen stellen aan de mate van detaillering van de te leveren data en/of informatie. Portefeuillehouder: wethouder Patrick Kiel

28

Met wie werken we samen? Zorg en ondersteuning

Toelichting Inbreng inwoners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving De gemeente is wettelijk verantwoordelijk, de uitvoering is belegd bij diverse uitvoeringspartners De participatieraad en cliëntenraad geven gevraagd en ongevraagd advies aan het college.

4.Transformatie Ambitie, context en achtergrond We voeren de transformatie binnen het sociaal domein verder door. We hebben de ambitie om elke inwoner passende ondersteuning te bieden zodat zij zoveel mogelijk zelfredzaam kunnen zijn. Wij willen zorg en ondersteuning daarom nog dichter bij de inwoners organiseren. Hierdoor wordt de signalerings- en preventiefunctie lokaal versterkt en kan er sneller op veranderingen worden ingespeeld. Er bestaat geen blauwdruk voor hoe de transformatie in het sociaal domein kan of moet worden aangepakt. Uit het recente verleden blijkt ook wel dat er op voorhand geen einddatum te geven wanneer de transformatie in het sociaal domein ‘klaar’ is. Het gaat nadrukkelijk om een ontwikkelproces, waarin ruimte moet zijn voor leren, evalueren en bijstellen. Dit geldt zowel voor ons als gemeente als voor inwoners en betrokken (maatschappelijk) partners.

Wat willen we bereiken? S.4.1 Clientgericht met preventie als basis Een vraaggerichte benadering van inwoners cliënten met inzet op preventie draagt bij aan efficiëntie en aan de resultaten van de zorg en ondersteuning.

Wat gaan we daarvoor doen? S.4.1.1: Bij een hulpvraag gaan we uit van de vraag en de mogelijkheden van een inwoner en zijn/haar netwerk Niet regels zijn het uitgangspunt, maar de mate waarin de ondersteuning duurzaam bijdraagt aan de (economische) zelfredzaamheid en participatie van inwoners, hun gezondheid en het veilig opgroeien. We werken preventief om (grotere) problematiek waar mogelijk te voorkomen. Hier zijn ook leefstijl en sport/bewegen onderdeel van.

Wat willen we bereiken? S.4.2 Een stevige basisinfrastructuur Er is een geheel van organisaties, diensten, voorzieningen en betrekkingen die het mogelijk maken dat mensen in redelijkheid in sociale verbanden (buurten, groepen, netwerken, gezinnen) samen kunnen leven en kunnen participeren in Leusden.

29

Wat gaan we daarvoor doen? S.4.2.1: We zorgen voor voldoende algemene/voorliggende voorzieningen en lokale (laagdrempelige) begeleiding Onze inwoners worden meer en meer eigenaar van hun eigen ondersteuningsvraag en hebben daarmee zelf de regie in handen tijdens de zoektocht naar een oplossing mét hun netwerk of, als dat nodig is, één van onze maatschappelijk partners. Met een sterke basis aan voorzieningen zorgen we er voor dat inwoners zo zelfstandig mogelijk gebruik maken van de (laagdrempelige) ontmoeting, advisering of ondersteuning die ze nodig hebben. Waar mogelijk kan hiermee de inzet van zwaardere vormen van zorg voorkomen of verkort worden.

Wat willen we bereiken? S.4.3 Adequate ondersteuning voor vrijwilligers(organisaties) en mantelzorgers Vrijwilligers(organisaties) en mantelzorgers hebben behoefte aan informatie, (persoonlijk) advies en begeleiding met praktische- of soms financiële ondersteuning.

Wat gaan we daarvoor doen? S.4.3.1: We ondersteunen waar mogelijk initiatiefnemers, vrijwilligers en mantelzorgers We geven (nieuwe) vrijwilligersorganisaties, bijvoorbeeld wijkverenigingen, de ruimte om activiteiten te organiseren die sociale netwerken ondersteunen en zo mogelijk zorgvragen voorkomen of uitstellen. Via ondersteuning door Lariks, de mogelijkheden van het Fonds Samenlevingsinitiatieven, en andere vormen van samenwerking, trekken we samen met deze inwoners op om in Leusden voor elkaar klaar te staan. Portefeuillehouder: wethouder Patrick Kiel Met wie werken we samen? Transformatie

Toelichting Inbreng inwoners

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving De gemeente is wettelijk verantwoordelijk, de uitvoering is belegd bij diverse uitvoeringspartners De inzet van vrijwilligers en mantelzorgers in Leusden is groot en onmisbaar.

Wat mag het Domein Samenleving kosten? In onderstaande tabel worden alle uitgaven en inkomsten van alle taken die vallen onder dit domein inzichtelijk gemaakt. bedragen afgerond op € 1.000 Exploitatie Lasten Baten Gerealiseerd saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

Werkelijk Begroting Begroting MJR 2024 MJR 2025 MJR 2026 2021 2022 2023 -30.665 -31.194 -31.959 -32.063 -31.985 -32.012 6.679 5.633 5.448 5.339 5.339 5.339 -23.986 -25.561 -26.511 -26.724 -26.646 -26.673 -167 -63 -103 -103 -103 -116 1.408 767 278 172 172 64 1.241 705 174 68 68 -51 -22.745 -24.856 -26.337 -26.655 -26.577 -26.725

30

Saldo taakvelden bedragen afgerond op € 1.000 Exploitatie

Werkelijk Begroting Begroting 2021 2022 2023 MJR 2024 MJR 2025 MJR 2026 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingzaken -915 -976 -1.038 -1.038 -1.036 -1.038 5.1 Sportbeleid en activering -348 -364 -436 -474 -475 -418 5.3 Cultuurpresentatie, -productie en -participatie -267 -414 -350 -343 -317 -317 5.6 Media -464 -468 -492 -504 -515 -515 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie -1.242 -1.521 -1.467 -1.419 -1.419 -1.304 6.2 Wijkteams -3.053 -3.458 -4.051 -4.291 -4.451 -4.451 6.3 Inkomensregelingen -1.603 -1.659 -1.450 -1.449 -1.449 -1.449 6.4 Begeleide participatie -1.552 -1.579 -1.528 -1.522 -1.474 -1.453 6.5 Arbeidsparticipatie -258 -310 -312 -310 -306 -306 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) -489 -610 -713 -713 -713 -713 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ -4.462 -4.788 -5.094 -5.088 -5.077 -5.057 6.72 Maatwerkdienstverlening 18-6.748 -6.735 -6.876 -6.867 -6.707 -6.947 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ -65 -96 -83 -83 -83 -83 6.82 Geëscaleerde zorg 18-1.282 -1.355 -1.420 -1.420 -1.420 -1.420 7.1 Volksgezondheid -1.236 -1.227 -1.203 -1.204 -1.204 -1.204 0.10 Toevoeging/onttrekking reserves 1.241 705 174 68 68 -51 Resultaat -22.745 -24.856 -26.337 -26.655 -26.577 -26.725

CUP en Nieuw beleid bedragen x € 1.000 2023 Incidenteel CUP 2022-2026: 3.1 Beleidskader Sociaal Domein Dekking: Bestemmingsreserve jeugdmiddelen Nieuw beleid 2023: 3.1 continueren praktijkondersteuning huisartsen 3.2 Subsidie De Bron 3.3 Wijk en buurtverenigingen 3.4 Poortwachter dyslexie 3.5 Geldloket 3.6 Uitvoering wet schuldhulpverlening 3.7 Coördinatie buurtbemiddeling Welzin 3.8 Actualisatie subsidie zwemvereniging De Haaien 3.9 Get stronger Dekking: Begroting Lariks 3.10 Herijking Integraal Huisvestingsplan Dekking: Reserve Onderwijshuisvesting 3.11 Minder beschikken, meer zelf begeleiden Dekking: Business case 3.12 Algemene voorziening ouderen 3.13 Herfinanciering bibliotheekwerk 3.14 Werkbudget nieuw beleidskader SD 3.15 Sport en beweegakkoord Dekking: Rijk beweegakkoord 2023-2026 3.16 Swim Experience 3.17 Actualisatie bijdrage buurtsportcoaches

150,0 -150,0

2024

2025

150,0 -150,0

150,0 -150,0

2026

2023 Structureel

2024

2025

2026

35,0 -35,0 65,0 26,0 40,0 25,0 25,0

65,0 26,0 40,0 10,0 25,0 25,0

5,0 12,0 -12,0

5,0 12,0 -12,0

65,0 26,0 40,0 10,0 25,0 25,0 18,0 5,0 12,0 -12,0

240,0 -240,0 16,3 12,0

480,0 -480,0 31,0 24,0 28,5 20,0 -20,0 20,0 23,4 322,9

640,0 -640,0 20,0 35,0 28,5 20,0 -20,0 20,0 23,4 340,9

65,0 26,0 40,0 10,0 25,0 25,0 18,0 5,0 12,0 -12,0

640,0 -640,0

50,0 -50,0

0,0

0,0

0,0

0,0

20,0 -20,0 20,0 23,4 257,7

35,0 28,5 20,0 -20,0 20,0 23,4 320,9

31

BBV indicatoren De verplichte beleidsindicatoren worden per domein weergegeven. De indicatoren staan op de website waarstaatjegemeente.nl en zijn daar ook te raadplegen. In onderstaande indicatoren wordt Leusden vergeleken met gemeenten van 25.000-50.000 inwoners. Op de website kunnen ook andere vergelijkingen worden gemaakt.

32

33

34

35

36

37

38

Domein Ruimte Leusden is een vitale, dynamische en groene gemeente die, met behoud van haar identiteit, ruimte biedt aan nieuwe opgaven en initiatieven. We willen dat de gemeente een interessante plek blijft om te wonen, werken en recreëren, waarbij ook een ruimtelijke oplossing wordt gevonden voor klimaatadaptatie en duurzaamheid. De gemeente bepaalt niet geheel zelf haar ruimtelijk beleid, maar dit gebeurt (in toenemende mate) binnen de door Rijk en provincie geschetste ruimtelijke kaders. In het Ontwikkelbeeld 2030 – 2040 regio Amersfoort zijn de hoofdlijnen van het regionaal beleid vastgelegd. In het domein Ruimte zijn de beleidsterreinen Wonen, Economische Zaken, Buitengebied, Verkeer en vervoer, Cultureel Erfgoed en Omgevingswet opgenomen. Het domein Ruimte is niet los te zien van de andere domeinen. Er bestaan over en weer raakvlakken. Bijvoorbeeld met het domein Leefomgeving, waar duurzaamheid raakt aan de energietransitie. Of met het Domein Samenleving, waar de inzet op welzijn en zorg raakt aan wonen (woonzorgvisie).

Relevante beleidsnotities domein Ruimte • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Omgevingsvisie stedelijk gebied en Omgevingsvisie landelijk gebied Uitvoeringsprogramma omgevingsvisie landelijk gebied Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie Update Woonvisie Ontwikkelbeeld regio Amersfoort 2030-2040 Provinciale Omgevingsvisie c.a. Mobiliteitsprogramma provincie Utrecht 2019-2023 Mobiliteitsplan ‘Leusden kijkt vooruit’ (2021) Visie werklocaties Leusden 2030 (2014) Thematische structuurvisie kantoren, provincie Utrecht (2015) Nota detailhandel (2015) Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie en Provinciale Ruimtelijke Verordening (2016) Retail Visie, provincie Utrecht (2018) Regionaal Economische Agenda (2020-2027) Afwegingskader transformatie kantoorlocaties (2021) Urgentieverordening Huisvesting Leusden 2016. Bestemmingsplan Buitengebied 2009 Landschapsontwikkelingsplan Gelderse Vallei gemeenten Leusden, aangepaste versie 2017 Omgevingsvisie en Interim Omgevingsverordening van de provincie Utrecht van 1 april 2021 Intentieverklaring Green & Social Deal voor Defensieterreinen Erfgoedverordening 2018 Welstandsnota 2018 Beleidsnota Archeologie 2018 Beleidsregels Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Leusden 2015 Paraplubestemmingsplan Cultureel Erfgoed 2020

1. Wonen Ambitie, context en achtergrond In de Omgevingsvisies stedelijk en landelijke gebied en de (update van de) Woonvisie 2016 is aangegeven dat Leusden de bestaande groene, dorpse kwaliteiten koestert en wil uitbouwen. In deze context willen we gemiddeld 105 woningen per jaar toevoegen om tegemoet te komen aan de Leusdense woningvraag.

39

Wat willen we bereiken? R 1.1 Alle Leusdense woningzoekenden kunnen de voor hen passende woning in Leusden vinden. Met het toevoegen van woningen binnenstedelijk en in de zoekgebieden voor woningbouw spelen we in aantal en soort te bouwen woningen maximaal in op de vraag uit Leusden zelf. We willen dat kwetsbare inwoners niet alleen passend gehuisvest worden maar ook de juiste zorgondersteuning krijgen, zodat ze zich welbevinden.

Wat gaan we daarvoor doen? R.1.1.1: Onderzoek naar de woonbehoeften van Leusdense ouderen en kwetsbare groepen. Met het woononderzoek wordt de vraag naar de specifieke woningbehoefte van ouderen zichtbaar. We actualiseren daarnaast de Woonvisie voor de huisvesting van kwetsbare groepen zoals mensen met een beperking, mensen met een zorgvraag, statushouders, mensen in een relatiebreuk. R 1.1.2: Vertalen uitkomsten onderzoek naar een woonzorgvisie en update van de Woonvisie. We vertalen de uitkomsten van het in R 1.1.1. beschreven onderzoek samen met het nog vast te stellen beleidskader Sociaal Domein naar een woonzorgvisie. In deze visie worden de huisvestingskant en de sociale kant van dit vraagstuk in samenhang opgepakt, zodat effectieve en efficiënte hulp en ondersteuning bij ‘woonproblematiek’ c.q. hulpvragen van inwoners kan worden geboden. Doelstelling is dat mensen zich welbevinden in hun woning. De oplossing van de woonproblematiek kan worden gevonden in zowel de nieuwbouw, doorstroom naar passende woningen als aanpassen van de huidige woning. De inzet is mede gericht op het voorkomen en/of zo snel, eenvoudig en duurzaam mogelijk oplossen van meervoudige problemen. Waar nodig worden de uitkomsten van het onderzoek ook benut voor een nieuwe update van de Woonvisie Portefeuillehouder: wethouder Patrick Kiel

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Woningstichting Leusden, Lariks, Duwgroep/SOL/HuiskamervanLeusden, HVLE, projectontwikkelaars, zorgaanbieders, initiatiefnemers in het kader van het versterken van wonen met zorg.

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partijen

Wat willen we bereiken? R 1.2. Visie op de gebieden waarop de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) is gevestigd. Op drie zoekgebieden voor woningbouw is in 2020 de Wvg gevestigd. Deze gebieden zijn nodig om na 2025 in de woningbehoefte te kunnen voorzien. Om het voorkeursrecht te bestendigen moet voor oktober 2023 een visie door de raad zijn vastgesteld.

40

Wat gaan we daarvoor doen? R 1.2.1 Borgen voorkeursrecht en woningbouwontwikkeling Een visie op de aangewezen zoekgebieden voor woningbouw wordt voor oktober 2023 aan de raad voorgelegd, zodat de voortduring van de Wvg is geborgd. Portefeuillehouder: wethouder Wim Vos

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale Partijen Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Stakeholders als woningstichting Leusden, grondeigenaren

Wat willen we bereiken? R 1.3 Nieuwe woonconcepten mogelijk maken Wij willen zowel bouwen voor iedereen die zich sociaal of economisch verbonden weet met Leusden, Achterveld en Stoutenburg als ook en bijdrage leveren aan de regionale woonbehoefte. Ook willen we hierbij inspelen op woningen voor starters en woonzorgconcepten. Om starters extra te helpen denken wij bijvoorbeeld aan instrumenten zoals Koopgarant of de premie-A woningen van vroeger. Wij willen de bouw van kangoeroe-wonen en zorgwonen ondersteunen en deze woningtypen ook bereikbaar maken om jongvolwassenen de gelegenheid te bieden (deels) op zichzelf te gaan wonen. Daarnaast willen wij diversiteit en bijzondere woonvormen faciliteren. Voorbeelden zijn: Collectief Particulier Opdrachtgeverschap, Tiny Houses en Knarrenhofjes. Randvoorwaarde is dat wij de groene kwaliteit van het buitengebied behouden.

Wat gaan we daarvoor doen? R 1.3.1: Ontdekken wat nodig is en stimuleren wat kan. Onderzoeken hoe betaalbaar wonen te ondersteunen. Welke instrumenten zijn er, hoe effectief zijn ze en welke zetten we in? Onderzoeken van passende instrumenten om starters te ondersteunen bij de koop van hun woning. Verdiepend onderzoek doen naar de kwalitatieve behoefte aan woningen, inclusief de vraag naar bijzondere woonvormen als CPO, tiny houses en knarrenhofjes). Initiatieven voor bijzondere woonvormen ondersteunen we actief in de zoektocht naar mogelijkheden en naar realisatie van projecten. Portefeuillehouder: wethouder Patrick Kiel

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale Partijen Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving (vertegenwoordigers) van de verschillenden doelgroepen

41

Wat willen we bereiken? R 1.4. Optoppen en splitsen van woningen in bestaande wijken en kernen Met verdichten in de bestaande kernen willen we inspelen op de veranderende vraag naar woningen. Hierdoor kunnen we beter inspelen op de vraag van kleinere huishoudens. De dorpse kwaliteit van Leusden in het algemeen en de betreffende wijk in het bijzonder mag daarmee geen geweld worden aangedaan.

Wat gaan we daarvoor doen? R 1.4.1: Onderzoeken en aanpassen regels Op basis van een stedenbouwkundige analyse wordt beleid geformuleerd voor optoppen en splitsen van woningen. De uitkomsten verwerken we in de Omgevingsvisie en maken we actief bekend bij de inwoners. Initiatiefnemers voor verdichtingsplannen begeleiden we actief. Portefeuillehouder: wethouder Wim Vos

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale partijen Verbonden Partijen Inbreng Verbonden Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving WSL en een klankbordgroep van woningeigenaren.

Wat willen we bereiken? R 1.5. Meer woningen beschikbaar krijgen door het transformeren kantoren/bedrijven naar woningen Wij willen op basis van inzicht in kansrijke objecten een actieve rol voor de gemeente bij de transformatie van kantoren en bedrijven naar woningen.

Wat gaan we daarvoor doen? R 1.5.1: Inventariseren mogelijkheden kansrijke locaties en stimuleren eigenaren Voor nader te identificeren kansrijke objecten en locaties worden de stedenbouwkundige en programmatische mogelijkheden voor herbouw aangegeven. De gemeente gaat op basis hiervan proactief met de eigenaren om de tafel en kijken wat losgetrokken kan worden. De inspanningen betreffen de hiervoor genoemde locaties en zijn incidenteel van aard. Portefeuillehouder: wethouder Patrick Kiel

Met wie werken we samen? Rol gemeente

Lokale Partijen Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Eigenaren en omwonenden van de herontwikkelingslocaties.

42

2. Leusden op de kaart Ambitie, context en achtergrond Een belangrijke kwaliteit van Leusden is het Buitengebied. Samen met de ligging midden in Nederland biedt dit kansen om Leusden meer bekendheid te geven en beter op de kaart te zetten. De kwaliteit van het buitengebied echter is geen constant gegeven. De transformatie van de agrarische sector samen met de stikstofproblematiek, de zoektocht naar nieuwe woningbouwlocaties en de wens om uitbreiding van wonen en werken samen te laten gaan met versterking van het groen zullen de komende jaren hun effect op het buitengebied gaan hebben. In deze ontwikkelingen zijn er kansen en bedreigingen voor het versterken van recreatie en toerisme. De voorwaarden hiervoor willen we creëren en kansen om Leusden nog beter op de kaart te zetten verzilveren.

Wat willen we bereiken? R 2.1. We willen de kwaliteiten van Leusden nadrukkelijker op de kaart zetten We vergroten de kennis van Leusden als aantrekkelijke (verblijf)plaats om te wonen, recreëren en/of meerdere dagen te verblijven. Onderdeel hiervan vormt citymarketing door ons te ontwikkelen als een serieuze gesprekspartner binnen het toerisme en recreatieveld op lokaal, regionaal en landelijk niveau en Initiatieven. Verder willen we evenementen die bijdragen aan de (regionale of nationale) bekendheid van Leusden, haalbaar maken of aanjagen door cofinanciering beschikbaar te stellen. Het is voor initiatiefnemers duidelijk waarvoor cofinanciering wordt ingezet. Dit alles biedt ook meerwaarde voor onze eigen inwoners doordat voorzieningen een beter draagvlak krijgen en evenementen ook voor eigen inwoners interessant zijn.

Wat gaan we daarvoor doen? R 2.1.1: We stimuleren, vergemakkelijken en co financieren Hiervoor voeren we de visie op Recreatie en Toerisme verder uit met bijzonder aandacht voor: o Stimuleren en ontwikkelen van extra verblijfsaccommodatie, waaronder vakantiewoningen en camperplaatsen o Onderzoek naar alternatieve wijze van inning toeristenbelasting o We maken duidelijk onder welke voorwaarden we cofinanciering beschikbaar stellen en we nemen inkomende vragen voor cofinanciering in behandeling. Portefeuillehouder: burgemeester Gerolf Bouwmeester Met wie werken we samen? Leusden op de kaart

Lokale Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving Leusden Natuurlijk, Horeca en winkeliersverenigingen Leusden, recreatieondernemers

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partijen

43

3. Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort Ambitie, context en achtergrond De verschillende functies in het buitengebied vragen in totaal meer ruimte dan beschikbaar is. We maken keuzes en bieden perspectief voor het behoud van een mooi en vitaal buitengebied. Het initiatief voor een Handelingsperspectief vraagt om afstemming met het provinciale initiatief voor een Integraal Gebiedsprogramma dat op 1 juli 2023 klaar moet zijn. Dit Gebiedsprogramma moet aantonen hoe de provincie gaat voldoen aan de opgaven van het Rijk op het gebied van stikstof, water, bodem en klimaat. De provincie zal hiervoor bij het Rijk aanspraak maken op transitiegelden voor het landelijk gebied. Het opstellen van dit Handelingsperspectief Buitengebied is opgenomen in het uitvoeringsprogramma van het Ontwikkelbeeld 2030-2040 van de Regio Amersfoort. Dit initiatief kent een relatie met de gemeentelijke inzet om de beide omgevingsvisies van de gemeente Leusden (voor stedelijk en buitengebied) te actualiseren en om te zetten naar 1 visie voor het totale grondgebied.

Wat willen we bereiken? R 3.1. Een Handelingsperspectief Buitengebied voor een toekomstbestendig mooi en vitaal Leusdens buitengebied. Dit Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort biedt zicht op de ruimte en het perspectief voor verschillende functies in het buitengebied, bijvoorbeeld voor de landbouw, natuur en landschap, recreatie, klimaatadaptatie en water.

Wat gaan we daarvoor doen? R 3.1.1: Opstellen Handelingsperspectief Buitengebied Regio Amersfoort Het Handelingsperspectief wordt via een gebiedsgerichte aanpak en met lokale en regionale partijen opgesteld. De landbouwsector is een belangrijke partij voor het beheer en onderhoud van ons waardevolle buitengebied en het leveren van groene diensten. Alle onrust en onzekerheid die de brieven van het Ministerie van LNV en de stikstofkaart van 10 juni 2022 hebben opgeleverd zetten het proces onder druk. Boerenorganisaties schuiven mogelijk voorlopig niet aan voor gebiedsgerichte aanpak. Portefeuillehouder: wethouder Alexandra Kolkman

Met wie werken we samen? Leusden op de kaart

Lokale Partijen

De gemeente regelt het Partner en gemeente staan samen aan de lat De gemeente draagt haar steentje bij De gemeente laat het over aan de samenleving De gemeenten binnen de Regio Amersfoort en de provincie Utrecht zijn opdrachtgever voor het opstellen van het Handelingsperspectief Buitengebied. Hiervoor wordt een interactieve aanpak met veel partijen ingezet

Verbonden Partijen Bijdrage Verbonden Partijen

44

Wat mag het Domein Ruimte kosten? In onderstaande tabel worden alle uitgaven en inkomsten van alle taken die vallen onder dit domein inzichtelijk gemaakt. Bedragen x €1.000

Exploitatie Lasten Baten Gerealiseerd saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

Werkelijk Begroting Begroting MJR 2024 MJR 2025 MJR 2026 2021 2022 2023 -4.795 -5.525 -4.874 -5.002 -4.409 -4.530 3.388 2.647 2.399 2.921 1.670 3.219 -1.407 -2.878 -2.475 -2.081 -2.739 -1.310 -1.055 -666 -721 -627 0 -1.821 576 1.265 660 263 178 547 -479 599 -60 -364 178 -1.275 -1.886 -2.279 -2.535 -2.445 -2.561 -2.585

Saldo taakvelden bedragen x € 1.000

Exploitatie 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 2.1 Verkeer en vervoer 2.2 Parkeren 2.5 Openbaar vervoer 3.1 Economische ontwikkelingen 3.2 Fysieke bedrijfs - infrastructuur 3.3 Bedrijfsloket en -regelingen 3.4 Economische promotie 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) 8.3 Wonen en bouwen 0.10 Toevoeging/onttrekking reserves Resultaat

Werkelijk Begroting Begroting 2021 2022 2023 MJR 2024 MJR 2025 MJR 2026 16 0 0 0 0 0 -232 -317 -290 -328 -445 -445 -79 -80 -86 -85 -83 -82 -29 -30 -30 -30 -30 -30 -21 -21 -21 -21 -21 -21 1.542 265 -21 -21 -21 -21 -79 -86 -106 -106 -106 -106 51 -48 -8 32 11 -5 -9 -20 -20 -20 -20 -20 -71 -85 -86 -86 -86 -86 -404 -637 -552 -500 -500 -500 -514 -1.048 -1.035 -910 -1.034 -1.069 -1.508 -226 284 477 -26 1.463 -70 -546 -504 -483 -378 -387 -479 599 -60 -364 178 -1.275 -1.886 -2.279 -2.535 -2.445 -2.561 -2.585

45

CUP en Nieuw beleid bedragen x € 1.000 2023 Incidenteel CUP 2022-2026: 4.1 Programma Bouwen en wonen 4.1.1 Woonzorgvisie Dekking: Alg.reserve aangewezen best. volkshuisvesting 4.1.2 Wooninnovatie 4.1.3 Optoppen en splitsen bestaande woningen 4.1.4 Transformeren kantoren/bedrijven naar woningen Dekking: Alg.reserve aangewezen best. volkshuisvesting 4.1.5 Visie WVG gebieden Dekking: Budget Omgevingsvisie 4.2 Leusden op de kaart Nieuw beleid 2023: 4.1 Herziening Landschapsontwikkelingsplan 4.2 Intensivering ruimtegebruik bedrijventerreinen 4.3 Werkbudget ondernemersloket

20,0 -20,0 50,0 75,0 105,0 -25,0 20,0 -20,0

2024

20,0 -20,0 50,0 55,0 80,0

2025

20,0 -20,0

80,0

2026

20,0 -20,0

2023 Structureel

2024

2025

2026

50,0

50,0

50,0

50,0

8,0 20,0

8,0 20,0

8,0 20,0

8,0 20,0

71,0

71,0

71,0

71,0

149,0

149,0

149,0

149,0

80,0

15,0 25,0 15,0 260,0

185,0

80,0

80,0

BBV indicatoren De verplichte beleidsindicatoren worden per domein weergegeven. De indicatoren staan op de website waarstaatjegemeente.nl en zijn daar ook te raadplegen. In onderstaande indicatoren wordt Leusden vergeleken met gemeenten van 25.000-50.000 inwoners. Op de website kunnen ook andere vergelijkingen worden gemaakt.

46

47

48

Overhead Binnen het onderdeel overhead geven we inzicht in de kosten van de bedrijfsvoering. In de paragraaf Bedrijfsvoering geven we inzicht in de beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering. Het BBV geeft de volgende definitie van overhead die de gemeenten moeten hanteren: ‘alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces’. Door deze definitie is er een betere vergelijking te maken met andere gemeenten en kan de raad beter sturen op de kosten van de overhead. Tot de overhead behoren de volgende taken en functies: • Leidinggevenden primaire proces • Financiën, toezicht en controle gericht op eigen organisatie • P&O/HRM • Inkoop • Interne en externe communicatie • Juridische zaken • Bestuurszaken en bestuursondersteuning • Informatievoorziening en automatisering (ICT) • Facilitaire zaken, Wagenpark en Huisvesting • Document informatievoorziening (DIV) Deze kosten worden verantwoord op het taakveld overhead. De kosten van taken en functies in het primaire proces worden rechtstreeks doorberekend aan de betreffende taakvelden.

Wat mag het Programma Overhead kosten? In onderstaande tabel worden alle uitgaven en inkomsten van alle taken die vallen onder dit domein inzichtelijk gemaakt. Bedragen x €1.000

Exploitatie Lasten Baten Gerealiseerd saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

Werkelijk Begroting Begroting MJR 2024 MJR 2025 MJR 2026 2021 2022 2023 -8.600 -8.875 -8.943 -8.922 -8.931 -8.956 756 342 319 319 319 319 -7.844 -8.533 -8.624 -8.603 -8.612 -8.637 0 0 0 0 0 0 317 387 135 0 0 0 317 387 135 0 0 0 -7.527 -8.146 -8.489 -8.603 -8.612 -8.637

Toerekening grondexploitaties en investeringen In het BBV is voor de grondexploitaties en investeringen een uitzondering gemaakt voor wat betreft het centraal begroten en verantwoorden. Deze uitzondering is gemaakt omdat het niet toerekenen van de overhead zou leiden tot een nadelig resultaat. De jaarlijkse last zou dan namelijk ineens ten laste van het begrotingsresultaat moeten worden gebracht in plaats van deze toe te rekenen aan het grondbedrijf, de onderhoudsvoorzieningen en de investeringen. De overhead die wordt doorberekend aan deze externe kostendragers bedraagt in 2023 € 0,46 miljoen. Ten opzichte van de begroting 2022 (€ 0,49 miljoen) is dit een daling van € 0,03 miljoen.

Toerekening percentage overheadskosten Aan de leges en tarieven worden op de taakvelden geen overheadkosten toegerekend. Wel worden de overheadkosten extracomptabel toegerekend ten behoeve van de tariefstelling en om aan te tonen dat de gemeente met deze heffingen geen winst maakt. Hierbij wordt hetzelfde overheadpercentage gebruikt als voor de toerekening aan grondexploitaties en investeringen. Voor de toerekening wordt hetzelfde overheadpercentage als in de primitieve begroting 2022 (101,3%) toegepast.

49

Apparaatskosten begroting

Leusden Leusden Verschil Begroting 2022 Begroting 2023

Primair proces

€

7.932.400 €

9.501.100

€

-1.568.700

Overhead

€

8.036.300 €

8.623.900

€

-587.600

Totaal apparaatskosten

€ 15.968.700 € 18.125.000 €

-2.156.300

De totale apparaatskosten zijn per saldo gestegen met € 2.156.300 ten opzichte van de primitieve begroting 2022. De stijging wordt grotendeels veroorzaakt door de ambities van het College Uitvoeringsprogramma 2022-2026 (CUP) en nieuw beleid (€ 1.772.300). De overheadkosten zijn per saldo gestegen met € 587.600. De stijging wordt voor € 184.000 veroorzaakt door uitvoering van het CUP onderdeel Basis op orde. Een aantal budgetten is geïndexeerd (waaronder energie) wat leidt tot een stijging van € 65.300. Door upgrades, hogere abonnementskosten en extra benodigde audits zijn de budgetten voor software en privacy met € 42.000 gestegen. Als gevolg van de CAO ontwikkeling zijn de salariskosten gestegen met € 194.300. Het overige saldo van € 102.000 betreft een budget neutrale verschuiving van een stelpost gerealiseerde taakstelling externe kostendragers vanuit het onderdeel Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien naar de flexibele schil. De apparaatskosten toe te rekenen aan het primaire proces zijn per saldo gestegen met € 1.568.700, dit wordt met name veroorzaakt door ambities vanuit het College Uitvoeringsprogramma 2022-2026.

BBV indicatoren De verplichte op te nemen beleidsindicatoren komen voor de programma's van de bron waarstaatjegemeente.nl. Voor het onderdeel bestuur en organisatie zijn ook vijf indicatoren ontwikkeld die echter door de gemeente uit de eigen gegevens of de eigen begroting overgenomen moeten worden, omdat er geen landelijke bron beschikbaar is Omdat het gaat om indicatoren betreffende de organisatie nemen wij ze op bij het onderdeel overhead.

Indicator

Eenheid

Leusden Begroting 2022

Leusden Begroting 2023

Formatie

fte per 1.000 inwoners

4,9 fte

5,4 fte

Bezetting

fte per 1.000 inwoners

4,9 fte

4,7 fte

Apparaatskosten kosten per inwoner

€ 520

€ 578

Externe inhuur

kosten externe inhuur als % van totale loonsom

3,6%

4,2%

Overhead

Overhead in % van totale kosten

12,2%

11,7%

In bovenstaande tabel is de bezetting van de fte’s de te verwachten stand van zaken per 1-1-2023. Het externe inhuurpercentage is gestegen met 0,6% ten opzicht van de primitieve begroting 2022. Dit wordt veroorzaakt door incidenteel benodigde externe inhuur van € 114.000 voor een aantal CUP onderdelen. Zonder deze mutaties zou het percentage met 0,2% zijn gedaald.

50

Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Algemeen In de vier programma’s van deze begroting zijn de specifieke lasten en baten per programma opgenomen. Daarnaast heeft de gemeente ook lasten en baten die niet aan een programma zijn toe te rekenen. Het betreft de algemene uitkering, de algemene belastingen, de financiering, de onvoorziene uitgaven, de stelposten en de vennootschapsbelasting. Deze nemen we op bij de Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Onderstaand geven wij een toelichting per taakveld.

0.5 Treasury bedragen afgerond op € 1.000 2023 Rente inkomsten uitgezette leningen duurzaamheid scholen Rente inkomsten overig Rente lasten aangetrokken leningen duurzaamheid scholen

2024

2025

2026

Dividenduitkering Vitens

20 12 -8 24 0

19 12 -7 24 63

18 12 -7 23 63

18 11 -7 22 63

Resultaat begroting

24

87

86

85

0.61 en 0.62 Onroerende zaakbelastingen De opbrengst van de OZB stijgt in 2023 met 3% inflatiecorrectie. Ook stijgt de opbrengst als gevolg van de maatregel om de opbrengst in 2023 met € 60.000 extra te verhogen, als derde en laatste stap van de gefaseerde verhoging in de jaren 2021 t/m 2023. Deze maatregel vloeit voort uit de begroting 2020 (drie stappen van € 60.000 - € 120.000 - € 180.000). Verder heeft de raad bij het vaststellen van de begroting 2022 bij amendement twee OZB-stijgingen geschrapt, te weten € 60.000 van de gefaseerde extra verhoging (de tweede stap in 2022), en € 180.000 als compensatie voor de afgeschafte hondenbelasting. Deze besluitvorming was eenmalig van toepassing op 2022. De € 60.000 en € 180.000 komen vanaf 2023 terug als nog door te voeren OZB-stijgingen. In totaal bedragen de opbrengststijgingen € 300.000 (60.000 + 60.000 + 180.000).

0.64 Overige belastingen De tarieven van de precariobelasting stijgen met 3% inflatieverhoging.

0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Algemeen De algemene uitkering vormt de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente. De totale omzet in deze begroting wordt geraamd op € 73 miljoen. Het aandeel van de algemene uitkering hierin is circa 60%. Ter vergelijking: de algemene belastingen zorgen voor circa 13% van de inkomsten. Deze verhoudingen geven aan dat de afhankelijkheid van gemeenten van de algemene uitkering groot is. Op taakveld 0.7 “Algemene Uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds” wordt voor 2023 een bedrag geraamd van € 45.124.000. Dit bedrag bestaat uit de algemene uitkering van € 43.914.000, de Integratie-Uitkering Participatie van € 1.356.000, overige decentralisatie- en IntegratieUitkeringen € 361.000 en een stelpost aan de uitgavenkant van € 507.000 voor onder andere taakmutaties en het rekentarief WOZ. Meerjarenperspectief algemene uitkering De algemene uitkering voor 2023 wordt geraamd op € 43.914.000. Het meerjarenperspectief over de periode 20232026 laat zien dat de algemene uitkering stijgt tot € 44.535.000 in 2025 en vanaf 2026 terugvalt naar € 40.960.000. De stijging in 2023 t/m 2025 wordt veroorzaakt door een toename van het accres als gevolg van de hogere verwachte rijksuitgaven op basis van het regeerakkoord en de vastgestelde voorjaarsnota.

De toename van het accres ligt voor deze jaarschijven hoger dan de korting op het gemeentefonds als gevolg van de herijking. Per saldo neemt de Algemene Uitkering hierdoor toe. Omdat wij vanaf 2022 tegen constante prijzen ramen wordt het jaarlijks cumulerende effect van de loon- en prijsstijgingen alleen voor 2023 meegenomen en heeft dit in meerjarenperspectief voor 2024 en verder geen invloed

51

op de hoogte van de Algemene Uitkering, Vanaf 2026 daalt de Algemene uitkering als gevolg van het vervallen van de tijdelijke opschorting van de opschalingskorting en een daling van het accres. Middelen jeugdzorg Voor 2023 ontvangen wij via de Algemene Uitkering een incidenteel budget van circa € 1,494 miljoen ter compensatie van de tekorten op de jeugdzorg. Voor de jaren 2024 en verder zijn deze middelen nog niet zeker en zijn deze mede afhankelijk van de vorderingen van de hervormingsagenda Jeugd. De financiële verwerking van de middelen Jeugdzorg zijn als volgt verwerkt in de voorliggende meerjarenbegroting: Extra jeugdmiddelen 2023 2024 2025 2026 Extra middelen jeugd 100%

1.969

1.848

1.703

1.173

Maatregelen hervormingsagenda Jeugd: Korting dossiers met overeenstemming Korting dossiers zonder overeenstemming Eigen bijdragen Sub-totaal netto extra middelen

-475 p.m. p.m. 1494

-462 p.m. p.m. 1386

-426 p.m. p.m. 1277

-293 p.m. p.m. 880

Af: stelpost Jeugdzorg (300 mln.) uit 2018 Af: effect regeerakkoord stelpost WMO HH uit 2018 Af: stelpost WMO/Jeugdzorg (kadernota 2022) Sub-totaal eerdere mutaties begroting

-415 -180 -215 -810

-415 -180 -215 -810

-415 -180 -215 -810

-415 -180 -215 -810

Verwacht budgettair effect Al verwerkt in de begroting Nieuw beleid: investeringsplan Lariks (raad nov. 2021) Restbedrag extra middelen jeugdzorg

684

576

467

70

-515 169

-515 61

-515 -48

-515 -445

Bovenstaande bedragen zijn indicatief en kunnen nog wijzigen als gevolg van nieuwe afspraken tussen Rijk en VNG in het kader van de hervormingsagenda Jeugd. Inmiddels hebben VNG, provincies en IPO overeenstemming bereikt over hoe gemeenten in hun meerjarige begroting mogen omgaan met het ramen van de jeugdmiddelen. Gelet op de grote onzekerheden over de daadwerkelijk te ontvangen jeugdmiddelen vanaf 2024, en mogelijke wijzigingen in het verdeelmodel Jeugd, zullen wij bij de eerstvolgende actualisatie van de begroting i.c. de voorjaarsnota 2023 komen met een actualisatie. Herijking Gemeentefonds Vanaf 2023 worden de nieuwe verdeelmodellen van het Gemeentefonds ingevoerd. De daarmee gepaard gaande herverdeeleffecten zijn opgenomen in de meicirculaire 2022. Op basis van de laatste gegevens gaat het voor Leusden om een totaal nadelig herverdeeleffect van € 74,70 per inwoner i.c. € 2,28 mln. Het rijk heeft, mede onder druk van de gemeenten, besloten om de herverdeeleffecten af te toppen op een maximum van € 37,50 per inwoner waarbij een ingroei pad wordt gehanteerd van € 7,50 per inwoner in 2023 en € 15 per inwoner voor 2024 in 2025. Het aftoppen van het herverdeeleffect tot maximaal € 37,50 per inwoner betekend een korting op het Gemeentefonds voor Leusden van € 1.145 mln. structureel vanaf 2025. Begin 2025 zal een evaluatie plaatsvinden van de doorgevoerde herijking.

Daarnaast zal het Rijk middels een onderhoudsagenda de komende tijd uitvoering geven aan de aanbevelingen van de Raad voor Openbaar Bestuur (ROB). Het gaat daarbij onder andere om nader onderzoek naar de door het Rijk gehanteerde uitgangspunten, kenmerken en maatstaven van de nieuwe modellen (o.a. centrum functie, overige eigen middelen). Mogelijke wijzigingen in de verdeelmodellen hebben directe gevolgen voor de omvang van de Algemene Uitkering voor Leusden. Meicirculaire 2022 De raming van de algemene uitkering in deze begroting is gebaseerd op de meicirculaire 2022. De meicirculaire verscheen na het opstellen van de Voorjaarsnota 2022. Vlak voor het afronden van deze begroting is de septembercirculaire 2022 verschenen. De financiële gevolgen van deze circulaire worden verwerkt in de voorjaarsnota 2023 en hierover wordt separaat gerapporteerd via de raadsinformatiebrief.

52

In de memo meicirculaire 2022 is het budgettaire resultaat van de meicirculaire weergegeven: bedragen afgerond op € 1.000 Bijstelling accressen Herijking Gemeentefonds (tot max € 37,5 per inw.) Schrappen opschalingskorting Resultaat begroting

2023 2.282 -229 504 2.557

2024 3.765 -687 677 3.755

2025 4.647 -1.145 854 4.356

2026 1.520 -1.145 0 375

Accres ontwikkeling Het accres neemt de in de periode 2023 tot en met 2025 toe als gevolg van de verwachte toenemende rijksuitgaven op het gebied van defensie, klimaat en woningbouw. Vanaf 2026 ontstaat er veel onduidelijkheid voor de gemeenten omdat vanaf dan de reguliere normeringssystematiek van samen ”trap op trap af” wordt losgelaten. Het risico van mogelijke onderbestedingen van het Rijk en de nadelige gevolgen daarvan voor het accres is ondervangen doordat met het rijk is afgesproken het volumedeel van het accres tot en met 2025 vast te zetten op het niveau van de meicirculaire. Ten opzichte van de meicirculaire 2022 verwacht het Centraal Planbureau dat het accres als gevolg van de toenemende inflatie verder zal stijgen met 0,8% . Aan de andere kant zien we dat de bevolking harder groeit dan voorzien bij de meicirculaire waardoor de uitkeringsfactor daalt. Het saldo van deze twee ontwikkelingen en de gevolgen daarvan voor onze Algemene Uitkering zijn nog ongewis. Financiële verhoudingen Gemeente - Rijk Vanaf 2026 ontstaat er grote financiële onzekerheid voor gemeenten over de te verwachten middelen vanuit het Rijk. De correctie op het accres voor alleen de inflatie blijkt in de praktijk ontoereikend te zijn voor gemeenten onder andere door de verdere bevolkingsgroei en vergrijzing.

De minister heeft aangegeven dat zij in september met een richtinggevende oplossing voor de gemeenten zal komen. Er moet op korte termijn stabiliteit komen in de financiële afspraken tussen Rijk en gemeenten voor de lange termijn. Daarbij zal de mogelijkheid voor gemeenten worden bekeken om een groter eigen belastinggebied te creëren. Tot die tijd adviseert het Rijk gemeenten om vanuit de tijdelijk hogere accressen een financiële buffer op te bouwen die kan worden ingezet vanaf 2026. Ook stelt de minister dat de door het Rijk gestelde ambities wellicht opnieuw moeten worden afgewogen om passend te kunnen zijn voor de daarbij behorende financiële middelen en capaciteit bij gemeenten.

0.8 Overige baten en lasten Onder dit taakveld vallen de stelposten, waaronder loon- en prijsstijgingen en het Centraal knelpuntenbudget, de post onvoorziene uitgaven algemeen en de incidentele baten en lasten. Hieronder geven wij een totaaloverzicht. bedragen afgerond op € 1.000 2023 2024 2025 2026 Stelposten -1.309 -1.367 -1.436 -1.495 Onvoorziene uitgaven algemeen -63 -63 -64 -64 Incidentele baten en lasten 7 7 7 7 Totaal -1.365 -1.423 -1.493 -1.552 Stelposten In de begroting is een aantal stelposten opgenomen. Onderstaand geven wij u een totaaloverzicht. bedragen afgerond op € 1.000 2023 2024 2025 2026 1. Loon- en prijsstijgingen -1.017 -1.011 -1.016 -1.010 2. Centraal knelpuntenbudget (personeelslasten) -250 -250 -250 -250 3. 0,5% buffer (personeelslasten) -42 -106 -170 -235 Totaal stelposten -1.309 -1.367 -1.436 -1.495 De belangrijkste stelposten lichten wij kort toe:

53

ad 1. Op deze stelpost is een buffer voor te verwachte loon- en prijsstijgingen opgenomen die nog niet functioneel (op de betreffende budgetten) kan worden geraamd. ad 2./3. Het betreft hier in de begroting opgenomen stelposten voor het opvangen van personele knelpunten als gevolg van vacatures, ziekte of capaciteitstekort (centraal knelpuntenbudget) en het opvangen van autonome loonstijgingen (periodieken) e.d. Onvoorziene uitgaven algemeen Deze stelpost is bedoeld voor incidentele aanwending gedurende het begrotingsjaar. De raming 2023 is gebaseerd op een bedrag van € 2 per inwoner en bedraagt afgerond € 63.000 (31.349 inwoners x € 2). Incidentele baten en lasten Dit zijn baten en lasten die niet aan een specifiek taakveld zijn toe te rekenen.

0.9 Vennootschapsbelasting Onder dit taakveld worden de geraamde lasten vennootschapsbelasting opgenomen naar aanleiding van de invoering van de vennootschapsbelastingplicht voor overheden per 1 januari 2016. De raming die is opgenomen is de verwachte vennootschapsbelasting. Vrijwel het grootste gedeelte hiervan heeft betrekking op de opbrengsten van de grondexploitaties. Zie hiervoor ook de paragraaf ‘Grondbeleid’ opgenomen in deze begroting.

3.4 Economische promotie Tot dit taakveld behoort de toeristenbelasting. De tarieven van de toeristenbelasting 2023 worden aangepast met 3% inflatiecorrectie.

6.3 Inkomensregelingen Het betreft de kosten voor kwijtschelding van gemeentelijke heffingen.

Wat mag het Programma Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien kosten? In onderstaande tabel worden alle uitgaven en inkomsten van alle taken die vallen onder dit domein inzichtelijk gemaakt. Bedragen x €1.000

Exploitatie Lasten Baten Gerealiseerd saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Mutaties reserves Gerealiseerd resultaat

Werkelijk Begroting Begroting MJR 2024 MJR 2025 MJR 2026 2021 2022 2023 -1.092 -888 -2.613 -2.695 -2.600 -1.827 49.438 49.814 55.036 56.129 57.097 53.114 48.347 48.926 52.424 53.434 54.497 51.287 -7.933 -1.526 0 0 0 0 6.426 1.975 0 0 0 0 -1.508 449 0 0 0 0 46.839 49.375 52.424 53.434 54.497 51.287

54

Saldo taakvelden bedragen afgerond op € 1.000 Exploitatie 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 Alg. uitk. en overige uitk. gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting 3.4 Economische promotie 6.3 Inkomensregelingen 0.10 Mutaties reserves Resultaat

Werkelijk 2021

Begroting 2022

Begroting 2023

MJR 2024

MJR 2025

MJR 2026

10 4.470 3.246 182 40.430 107 -48 98 -148 -1.508 46.839

11 4.604 3.314 24 41.037 -205 0 143 0 449 49.375

24 5.037 3.575 24 45.124 -1.302 -71 147 -135 0 52.424

87 5.076 3.576 24 46.104 -1.360 -85 147 -135 0 53.434

86 5.189 3.576 24 47.037 -1.427 0 147 -135 0 54.497

85 5.193 3.576 24 43.884 -1.488 0 147 -135 0 51.287

55

Paragrafen

56

Paragraaf A Lokale heffingen Kader In de Gemeentewet en in enkele bijzondere wetten is geregeld welke lokale heffingen de gemeente aan de inwoners en bedrijven mag opleggen. Leusden kent de volgende heffingen, op basis van door de raad vastgestelde verordeningen: - Belastingen waarvan de opbrengst vrij besteedbaar is: OZB, toeristenbelasting, precariobelasting; - Belastingen om kosten mee te verhalen: de bestemmingsheffingen en rechten. De opbrengst is niet vrij besteedbaar maar is gerelateerd aan een gemeentelijke zorgplicht of aan specifieke dienstverlening. Hiertoe behoren de afvalstoffenheffing + reinigingsrechten, rioolheffing, rioolaansluitrecht, leges, en lijkbezorgingsrechten. In het Coalitieakkoord 2022-2026 is vastgelegd dat we bij het zoeken naar oplossingen voor tegenvallers pas in laatste instantie kijken naar lastenverzwaring door bijvoorbeeld verhoging van de OZB. Eerst wordt gekeken naar oplossingen binnen het beleidsterrein of domein waar een tekort ontstaat, vervolgens naar oplossingen binnen de hele begroting, pas daarna naar lastenverzwaring. Voor gemeentelijke dienstverlening en activiteiten waar dat van toepassing is blijft het principe van het streven naar kostendekkendheid uitgangspunt.

Bestuurlijke samenvatting De tarieven stijgen met 3% inflatie. Bij de OZB wordt daarnaast een opbrengststijging met € 300.000 doorgevoerd. Het tarief van de afvalstoffenheffing (vaste deel) daalt eenmalig met € 10,00. Het rioolheffing tarief stijgt met € 7,30. Bij elkaar genomen verwachten we voor Leusdense huishoudens met eigen woning een woonlastentoename van gemiddeld 2,9%. Daarmee blijven de lokale woonlasten in 2023 ruim beneden het landelijk en provinciaal gemiddelde.

Uitgangspunten tarieven 2023 De volgende uitgangspunten zijn toegepast: • Inflatie: aanpassing van tarieven van belastingen en heffingen met 3%; • OZB: 1) doorvoeren van de gefaseerde extra OZB-verhoging waartoe bij de begroting 2020 is besloten voor de jaren 2021 t/m 2023. In 2023 betreft het de derde en laatste stap van € 60.000; 2) bij het vaststellen van de begroting 2022 is bij amendement besloten om twee OZB-stijgingen te schrappen, te weten € 60.000 van de gefaseerde extra verhoging (tweede stap), en € 180.000 als compensatie voor de afgeschafte hondenbelasting. Dit besluit was eenmalig van toepassing op 2022. De € 60.000 en € 180.000 zijn structureel in de begroting geraamd en komen per 2023 terug als nog door te voeren OZB-stijgingen; • Afvalstoffenheffing: in de egalisatievoorziening is een overschot van € 326.000 beschikbaar om aan de inwoners terug te geven via verlaging van het tarief. In 2022 bedroeg de teruggaaf € 181.000. Het verschil tussen beide bedragen levert voor 2023 een eenmalige tariefdaling op van € 10,00 per huishouden. • Rioolheffing: op grond van het CUP 2022-2026 worden kosten van 0,5 fte beleidsadviseur klimaatadaptatie ad € 46.000 gedekt door de rioolheffing te verhogen.

Kwijtschelding Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid om voor kwijtschelding in aanmerking te komen. Gehele of gedeeltelijke kwijtschelding is mogelijk voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing. De gemeente voert een ruimhartig kwijtscheldingsbeleid. Daar waar de wetgever verruimingen toestaat, zoals bijvoorbeeld voor kleine ondernemers/ZZP-ers, passen we dat toe.

Afvalstoffenheffing In de reinigingsbegroting 2023 zijn de budgetten bijgesteld als gevolg van diverse ontwikkelingen. Per saldo blijven de kosten van de afvalinzameling en -verwerking nagenoeg gelijk. De structurele tarieven van de afvalstoffenheffing, zowel het

57

vaste tarief als de variabele tarieven per aanbieding, blijven hierdoor in 2023 ongewijzigd ten opzichte van 2022. Het tarief van het vaste deel van de afvalstoffenheffing bedraagt € 217. Er wordt eenmalig een korting van € 24 toegepast dankzij de € 326.000 teruggaaf uit de egalisatievoorziening. Het vaste tarief 2023 komt hiermee op € 193. In 2022 werd eenmalig € 181.000 teruggeven wat een korting van € 14 betekende. Per saldo daalt het tarief ten opzichte van 2022 met € 10. Bij een variabel tarief van € 1,60 voor een 60 liter afvalzak betaalt een huishouden naar verwachting in 2023 gemiddeld € 220,20 aan afvalstoffenheffing: gemiddeld 17 aanbiedingen x 1,60 = € 27,20 + € 193.

Opbrengst Begroting 2023:

Belastingen: - OZB - Toeristenbelasting - Precariobelasting Heffingen en rechten: - Afvalstoffenheffing/reinigingsrecht - Rioolheffing - Rioolaansluitrecht - Lijkbezorgingsrechten - Leges Totaal:

Beleidsmatige aanpassing:

Kwijtschelding:

Opbrengst inclusief kwijtschelding:

8.672.800 147.000 24.200

300.000

8.972.800 147.000 24.200

3.308.500

- 326.000

- 80.000

2.902.500

2.036.000 5.000 37.500 737.300

46.000

- 55.000

2.027.000 5.000 37.500 737.300 14.853.300

Procentuele verdeling lokale heffingen 0,3% 5,0%

OZB

13,6%

Toeristenbelasting Precariobelasting

19,4%

60,5%

Afvalstoffenheffing Rioolheffing Lijkbezorgingsrecht Leges

0,2% 1,0%

Ontwikkeling lokale lastendruk Tot de gemeentelijke woonlasten worden gerekend de bedragen die huishoudens betalen aan OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. In de tabel hierna is aangegeven hoe de ontwikkelingen voor een gemiddeld Leusdens huishouden uitwerken op basis van de genoemde uitgangspunten. Het gaat om eigenaren/bewoners van een woning met gemiddelde Woz-waarde en om woninggebruikers/huurders. Voor elk afzonderlijk huishouden zal de feitelijke lastenontwikkeling anders kunnen zijn dan in het overzicht hierna vermeld. Dat is afhankelijk van de waarde van de eigen woning ten opzichte van het gemiddelde, van het aanbiedgedrag van restafval, en van de vraag of men in aanmerking komt voor kwijtschelding. Met de voornoemde kanttekeningen ontstaat het volgende beeld van de ontwikkeling van de woonlastendruk.

58

Woonlastendruk OZB, gemiddelde WOZ-waarde € 389.400 *) - woningeigenaren: Afvalstoffenheffing - gemiddeld per huishouden: Rioolheffing: Totaal: 1. Woninggebruikers/huurders: 2. Woningeigenaren/-gebruikers: *) per 1-1-2021, opgave GBLT

2022

2023

%

€ 366,81

€ 390,96

+6,5%

€ 230,20 € 140,20

€ 220,20 € 147,50

- 4,3% +5,2%

€ 370,40 € 737,21

€ 367,70 € 758,66

- 0,7% + 2,9%

Op basis van deze cijfers stijgen de woonlasten voor huishoudens met eigen woning gemiddeld met 2,9%. Voor huurders dalen de aan de gemeente te betalen woonlasten met gemiddeld 0,7%. Onderzoeken en publicaties bevestigen dat Leusden qua woonlasten zowel op landelijk als op provinciaal niveau tot de goedkopere gemeenten behoort. Bureau Coelo van de Rijksuniversiteit Groningen houdt hier een landelijke ranglijst van bij. Op deze lijst neemt Leusden in 2022 de 42e positie in van in totaal 345 gemeenten. De gemiddelde woonlasten van Leusden liggen in 2022 respectievelijk € 145 en € 207 beneden het landelijk en provinciaal gemiddelde. Met de in deze paragraaf geschetste ontwikkeling van de tarieven zal de lokale lastendruk ook in 2023 beneden gemiddeld zijn.

Kostenonderbouwingen heffingen Het BBV schrijft voor dat in deze paragraaf een overzicht van baten en lasten wordt opgenomen voor de heffingen waarbij sprake is van het verhalen van kosten. De overzichten treft u hierna aan (alle bedragen zijn x € 1.000). 1. Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht Kosten taakvelden: 2.1 Verkeer en vervoer (vegen) 6.3 Inkomensregelingen (kwijtschelding) 7.3 Afval Baten taakvelden: 7.3 Afval Netto kosten

-/- 640 2.429

Overig toe te rekenen kosten: Overhead Rente BTW Totale kosten

325 12 542 3.308

Opbrengst heffingen: Bijdrage uit egalisatievoorziening: Dekking

83 80 2.906

2.982 326 3.308 100%

Beleidsuitgangspunten reinigingsheffingen: - De gemeente streeft naar kostendekkendheid op begrotingsbasis. - Overschotten en tekorten die jaarlijks bij de jaarrekening ontstaan worden verrekend met de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing. De buffer van deze voorziening is vastgesteld op € 100.000. Dit is de norm voor de ondergrens. Als in de voorziening een overschot ontstaat ten opzichte van deze norm dan wordt dit bij de tariefstelling in het eerstvolgende jaar betrokken. In 2023 wordt € 326.000 aan de inwoners teruggegeven ten laste van de voorziening. - Veegkosten worden voor 25% toegerekend.

59

2. Rioolheffing Kosten taakvelden: 2.1 Verkeer en vervoer (vegen) 6.3 Inkomensregelingen (kwijtschelding) 7.2 Riolering

167 55 1.318 1.540

Overig toe te rekenen kosten: Overhead BTW Totale kosten

257 290 2.087

Opbrengst heffingen: Dekking

2.087 100%

Beleidsuitgangspunten rioolheffing: - De gemeente streeft naar kostendekkendheid over de totale looptijd van de riolering. - De kostendekkendheid van de riool- en waterzorgtaken wordt periodiek bepaald en cijfermatig onderbouwd in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). De saldi worden jaarlijks toegevoegd dan wel onttrokken aan de voorziening egalisatie rioolbeheer. - Veegkosten worden voor 50% toegerekend. 3. Lijkbezorgingsrechten Kosten taakveld: 7.5 Begraafplaatsen en crematoria

79

Overig toe te rekenen kosten: Overhead BTW Totale kosten

24 13 116

Opbrengst heffingen: Dekking

4.

37 32%

Leges Kosten taakvelden

Overhead

Hoofdstuk 1 1. burgerlijke stand 2. reisdocumenten 3. rijbewijzen 4. verstrekkingen BRP 5. overige publiekszaken 6. alg. en juridische zaken 7. telecommunicatie 8. verkeer en vervoer 9. diversen

29 169 110 7 33 56 36 -

9 114 50 6 13 30 36

Hoofdstuk 2 omgevingsvergunningen bouwact. overige activiteiten

288 44

166 37

Hoofdstuk 3 1. horeca 2. seksbedrijven 3. evenementen 4. kinderopvang 5. winkeltijdenwet

16 26 3 -

Totaal

817

504

BTW

Totale kosten

Opbrengst leges

Dekking %

2

40 283 160 13 46 86 72

36 65 119 10 30 20 50 -

90% 23% 74% 77% 65% 23% 69%

20

474 81

463 25

98% 31%

17

33

12%

26

52 3

4 3 3 -

22

1.343

828

6% 100%

62%

Beleidsuitgangspunten leges: De gemeente streeft naar kostendekkendheid van de leges op verordening niveau, met de mogelijkheid van kruissubsidiëring tussen onderdelen van de tarieventabel. Ten aanzien van dit streven wordt opgemerkt dat het in een aantal gevallen niet opportuun is om dekkende tarieven te rekenen uit oogpunt van maatschappelijke aanvaardbaarheid of doelstellingen die de gemeente met bepaalde vergunningen nastreeft. Voorbeelden zijn het