Jaarstukken 2024 Gemeente Leusden.pdf

Jaarverslag en Jaarrekening 2024

1

Inhoudsopgave

Aanbieding .............................................................................................................................................................................. 3 Jaarverslag .............................................................................................................................................................................. 7 Domein Bestuur ...................................................................................................................................................................... 8 Domein Leefomgeving .......................................................................................................................................................... 14 Domein Samenleving ............................................................................................................................................................ 26 Domein Ruimte ..................................................................................................................................................................... 42 Overhead ..............................................................................................................................................................................

50 Algemene dekkingsmiddelen en Onvoorzien ......................................................................................................................... 53 Paragrafen ............................................................................................................................................................................ 56 Paragraaf A lokale heffingen ................................................................................................................................................. 56 Paragraaf B Weerstandsvermogen en Risicobeheersing ........................................................................................................ 59 Paragraaf C Onderhoud kapitaalgoederen............................................................................................................................. 65 Paragraaf D Financiering ....................................................................................................................................................... 69 Paragraaf E Bedrijfsvoering ................................................................................................................................................... 73 Paragraaf F Verbonden Partijen ............................................................................................................................................

77 Paragraaf G Grondbeleid ....................................................................................................................................................... 88 Paragraaf H Wet Open Overheid (Woo) ................................................................................................................................ 92 Jaarrekening ......................................................................................................................................................................... 93 Overzicht van baten & lasten 2024.......................................................................................................................... 94 Algemeen ................................................................................................................................................................ 94 Onvoorziene uitgaven algemeen ............................................................................................................................. 95 Overzicht van baten & lasten per taakveld .............................................................................................................. 96 Overzicht van incidentele baten & lasten ................................................................................................................

97 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen (WNT) ........................................................................................................ 101 Rechtmatigheidsverantwoording ........................................................................................................................................ 103 Balans per 31 december 2024 ............................................................................................................................................. 105 Toelichting op de balans ..................................................................................................................................................... 107 Grondslagen voor waardering en resultaatsbepaling ............................................................................................ 107 Toelichting Vaste Activa ........................................................................................................................................ 112 Toelichting Vlottende Activa AD ............................................................................................................................ 117 Toelichting Vaste Passiva - Eigen vermogen ........................................................................................................

119 Toelichting Vaste Passiva – Voorzieningen .......................................................................................................... 119 Toelichting Vaste schulden ................................................................................................................................... 120 Toelichting Vlottende Passiva ............................................................................................................................... 120 Sisa bijlage .......................................................................................................................................................................... 126

2

Aanbieding

Hierbij presenteren wij u de jaarstukken 2024. Deze jaarstukken zijn de verantwoording van het college aan de raad over het gevoerde beleid en beheer. Jaarstukken De jaarstukken hebben dezelfde opzet als de programmabegroting 2024. In het eerste deel, het jaarverslag, staat het gevoerde beleid centraal en de gerealiseerde baten en lasten per domein. Het tweede deel, de jaarrekening, bevat de financiële verantwoording. Alle bedragen in de kolommen worden in duizendtallen weergegeven. Positief resultaat De jaarrekening 2024 van gemeente Leusden laat een voordelig saldo zien van € 3,0 miljoen. Het saldo is het verschil tussen de gerealiseerde baten en lasten versus de begrote baten en lasten bij de najaarsnota 2024. Ontwikkeling algemene reserve in 2024 Bij deze jaarrekening wordt voorgesteld om € 2,0 miljoen aan incidentele middelen over te hevelen naar boekjaar 2025 en per saldo € 0,135 miljoen aan de reserve grondbedrijf te onttrekken. Vervolgens het restant jaarrekeningresultaat van € 1,1 miljoen te storten in de algemene reserve. In 2024 is bij tussentijdse bijstellingen (met name voor- en najaarsnota) een voordeling saldo van € 1,6 miljoen al ten gunste van de algemene reserve gekomen. Dat betekent dat in 2024 de algemene reserve per saldo € 2,7 miljoen (€ 1,1 miljoen rekeningresultaat + € 1,6 miljoen tussentijds resultaat) is toegenomen door het jaarresultaat.

Het college van burgemeester en wethouders van Leusden

3

Rekeningresultaat 2024 De jaarrekening 2024 sluit, na de mutaties in de reserves, met een resultaat van € 2.959.000 Dit is het resultaat 2024 ten opzichte van de bijgestelde begroting tot en met de najaarsnota. Lasten en Baten bedragen x € 1.000 Lasten Baten Resultaat voor bestemming Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Resultaat na bestemming

Begroting Rekening Primitief Na wijziging 86.535 100.345 96.971 86.126 103.919 100.993 -409 3.574 4.022 4.179 15.336 12.139 4.588 11.762 11.076 0 0 2.959

Saldo 3.374 -2.926 448 3.197 -686 2.959

Het voordeel wordt veroorzaakt door een aantal eenmalige mee- en tegenvallers. We noemen de belangrijkste:             

Overhevelingen/bestemmingen Algemene uitkering Belastingopbrengsten Vennootschapsbelasting Grondbedrijf Salarissen en inhuur Wethouders pensioen Extra baten CDOKE Extra inkomsten Omgevingsvergunningen Onderwijsbeleid en leerlingzaken Huishoudelijke hulp Jeugdzorg Afrekening SAVE voorg.jaren

voordeel voordeel voordeel nadeel voordeel nadeel nadeel voordeel voordeel voordeel nadeel nadeel voordeel

€ 1.998.000 € 691.000 € 264.000 € 752.000 € 636.000 € 110.000 € 135.000 € 247.000 € 86.000 € 202.000 € 119.000 € 446.000 € 312.000

Voorstel bestemming rekeningresultaat 2024 Het college stelt voor: 1.

Het restant resultaat van het grondbedrijf ad € 617.000 te storten in de algemene reserve grondbedrijf.

2.

Incidentele middelen beschikbaar te stellen voor besteding en/of bestemming in 2025 (overhevelingen € 1.998.000)            

Restant CUP Burgerparticipatie Opdracht bodeminformatiesysteem CUP-middelen beleid en vastgoed POH-middelen CUP-middelen visie Banninkpark, zwembad en sportbeleid Onderzoek cultuurfunctie de Korf Beleidskader Sociaal Domein OAB-middelen Restant budget OEK -> Reserve vluchtelingen Fonds Samenlevingsinitiatieven Middelen inburgering Gebiedssamenwerking A tot Z

€ 11.000 € 16.000 € 27.000 € 60.000 € 60.000 € 20.000 € 9.000 € 140.000 € 611.000 € 12.000 € 844.000 € 15.000 4

   

3. 4.

Projectleider gebiedsontwikkeling Inrichting Rx Mission Ink. anterieure ovk GB -> Reserve gebiedsoverstijgende vz Middelen toeslagenproblematiek -> Reserve aang.bestemming Totaal

€ 10.000 € 55.000 € 19.000 € 89.000 € 1.998.000

De te betalen vennootschapsbelasting van € 752.000 ten laste van de algemene reserve grondbedrijf te brengen, dit in lijn met de Nota Reserves en Voorzieningen 2025. Het restant voordelig resultaat van € 1.096.000 te storten in de algemene reserve basisdeel.

Tussentijds verwerkte resultaten 2024 Tussentijds is de begroting 2024 een aantal keer bijgesteld. Dat doen we met name via de voor- en najaarsnota. Het tussentijds verwerkte resultaat beïnvloedt het uiteindelijke rekeningresultaat van de algemene dienst. Samen met de tussentijdse resultaten van totaal € 1.598.000 is in 2024 totaal € 2.694.000 aan resultaat ten gunste van de algemene reserve basisdeel gekomen. Toelichting op het voorstel bestemming rekeningresultaat 2024 1.

Het resultaat van het grondbedrijf is € 636.000. Via de overhevelingen wordt voorgesteld om de nog extra gerealiseerde inkomsten anterieure overeenkomsten van het grondbedrijf € 19.000 alsnog te storten in de reserve gebiedsoverstijgende voorzieningen (was fonds bovenwijks). Het resterende saldo wordt in de reserve van het grondbedrijf gestort.

2.

Incidentele middelen beschikbaar stellen in 2025 (overhevelingen): Dit betreft voornamelijk budgetten die in 2024 beschikbaar zijn gesteld maar niet volledig tot uitvoering zijn gekomen of afgerekend zijn. Een aantal zaken heeft vertraging opgelopen of is pas later in het jaar opgestart. In 2025 worden deze zaken alsnog uitgevoerd.  Addendum CUP Burgerparticipatie; bij de Najaarsnota 2023 is € 50.000 geraamd voor de kosten van onderzoek en oriëntatie om te komen tot een visie op burgerparticipatie. In 2024 is niet het hele budget uitgegeven. Voorgesteld wordt om het restant bedrag van € 11.000 in 2025 beschikbaar te houden voor het onderzoek.  Opdracht overdracht bodeminformatiesysteem; de uitvoering van deze opdracht heeft vertraging opgelopen, met name bij de ICT-leverancier. Voorgesteld wordt om het resterende bedrag van € 16.000 over te hevelen naar 2025 zodat het project kan worden afgerond in 2025.  CUP 2.3 middelen beleid en vastgoed; voor 2024 is formatie (€ 11.500) en inhuur (€ 15.000) beschikbaar gesteld maar niet uitgegeven. Voorgesteld wordt om deze middelen voor 2025 beschikbaar te stellen t.b.v. het op orde brengen van de vastgoedportefeuille, o.a. door inhuur van externen om de objectdata in kaart te brengen.

 POH-middelen; door de inzet van praktijkondersteuners voor jeugdigen (POH-ers) bij de huisartsen kan een aantal doorverwijzingen naar duurdere meer gespecialiseerde zorg worden voorkomen. Er ligt voor 2025 een uitgewerkt voorstel van de huisartsen waarbij de dienstverlening 2024 op hetzelfde niveau wordt doorgezet. Ten opzichte van het beschikbare budget 2025 ontstaat daarmee echter een tekort in de begroting van ongeveer € 60.000. Voor 2024 resteert een voordeel van € 80.500. Om de werkzaamheden ook voor 2025 op hetzelfde niveau uit te kunnen voeren stellen wij voor om € 60.000 te reserveren voor de inzet van de praktijkondersteuners Jeugd in 2025.  CUP-middelen inhuur t.b.v. visie Banninkpark (CUP 2.6 restant € 30.000), zwembad (CUP 2.7 restant € 4.000) en sportbeleid (CUP 2.4 restant € 26.000); deze bedragen worden ingezet voor locatieonderzoek, opstellen van programma van eisen en formulering van visie. Voorgesteld wordt om de restantmiddelen over te hevelen naar 2025.  CUP 2.5 middelen onderzoek cultuurfunctie de Korf; het traject de Nieuwe Korf loopt op dit moment en wordt begeleid door een externe projectleider. De restant CUP-middelen 2024 (€ 5

 



 











20.000) zijn nodig om in 2025 de kosten te kunnen dekken. Voorgesteld wordt om de restantmiddelen over te hevelen naar 2025. Beleidskader Sociaal Domein; voorgesteld wordt om de resterende incidentele € 9.000 voor de uitvoering van het beleidskader Sociaal Domein hier ook voor beschikbaar te houden. OAB-middelen; Gemeenten krijgen jaarlijks extra middelen van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) voor het tegengaan van onderwijsachterstanden, omdat ieder kind recht heeft op dezelfde kansen. In de beleidsperiode onderwijsachterstandenbeleid (OAB) 2023 t/m 2026 is de gemeente verantwoordelijk om toegankelijkheid en kansengelijkheid te bevorderen. Het voorstel is om het resterende budget over 2024 van € 140.000 hiervoor beschikbaar te houden. Tussentijds is al een deel van het overschot voor de opvang ontheemden Oekraïne in de reserve opvang vluchtelingen Oekraïne gestort. Voorgesteld wordt om het bedrag van € 611.000 wat einde jaar nog resteert ook in de reserve te storten (in 2025: Algemene reserve opvang vluchtelingen) Op het jaarbudget 2024 van het fonds Samenlevingsinitiatieven blijft € 12.000 over. Voorgesteld wordt om dit mee naar 2025 te nemen, dit is conform de regels van het fonds. Van het inburgeringsbudget blijft € 844.000 over. In de loop van 2024 is het aantal inburgeraars gestegen en hiermee ook de Rijksbijdrage.

Deze bijdrage is mede gerelateerd aan lopende inburgeringstrajecten die komende jaren afgerekend gaan worden. Daarnaast is bij het opstellen van de jaarstukken gebleken dat de bestedingen voor inburgering in de afgelopen jaren niet correct zijn verantwoord. Door de correctie hiervan ontstaat ook een incidenteel voordeel. Aangezien de daadwerkelijke besteding van deze middelen in de komende jaren plaats gaat vinden wordt voorgesteld om het gehele bedrag over te hevelen naar 2025 zodat de middelen beschikbaar blijven voor inburgering. Gebiedssamenwerking A tot Z (plannen Defensie); de gevraagde bijdrage van € 15.000 voor deze samenwerking is nog niet betaald (via Nieuw Beleid 2024 zijn hiervoor middelen aangewezen). Voorgesteld wordt daarom om de € 15.000 over te hevelen naar 2025. Projectleider gebiedsontwikkeling; voor de inhuur van de projectleider was eind 2024 € 10.400 beschikbaar (via inkomsten anterieure overeenkomsten). De daadwerkelijke inhuur vindt plaats in 2025. Daarom wordt voorgesteld het bedrag over te hevelen naar 2025. Inrichting Rx Mission; via Nieuw Beleid 2024 is € 75.000 beschikbaar gesteld voor de inrichting van Rx Mission. Hiervan is in 2024 niets uitgegeven. Via de Najaarsnota is al € 20.000 overgeheveld naar 2025 en voorgesteld wordt om ook de resterende € 55.000 beschikbaar te houden voor 2025.

Inkomsten anterieure overeenkomsten via grondbedrijf; via de Najaarsnota zijn ontvangen bijdragen uit anterieure overeenkomsten toegevoegd aan de reserve bovenwijkse voorzieningen. Ultimo boekjaar zijn nog € 19.000 extra bijdragen ontvangen. Voorgesteld wordt om ook deze middelen toe te voegen aan de reserve (in 2025: Reserve gebiedsoverstijgende voorzieningen). Deze post is onderdeel van het resultaat grondbedrijf maar wordt dus niet in de reserve grondbedrijf gestort. Vrijgevallen middelen toeslagenproblematiek; voorgesteld wordt om ontvangen normbedragen voor de kinderopvangtoeslag die vrijvallen in de jaarrekening 2024 te storten in de reserve met aangewezen bestemming, met als bestemming minimabeleid. Door deze middelen aan te wenden voor de versterking van onze minimaregelingen beantwoorden ze ook aan de doelen van de middelen, namelijk de ondersteuning van kwetsbare groepen inwoners. In totaal gaat dit om € 89.000.

6

Jaarverslag

7

Domein Bestuur Ons bestaansrecht is inwoners, organisaties en bedrijven faciliteren in een goed in leven in de gemeente Leusden. De opgaven en vraagstukken waar we voor staan willen wij in verbinding, samenspraak en samenwerking met onze bewoners, organisaties en bedrijven oplossen. Wij werken samen aan een sterk en inclusief Leusden waarin inwoners met elkaar verbonden zijn, naar elkaar omkijken en waar iedereen van betekenis is. Daarnaast zorgen we met elkaar voor een leefbare en veilige samenleving.

Relevante beleidsnotities domein Bestuur     

Integraal Veiligheidsplan Regionale veiligheidsstrategie 2023 – 2026 PGA-convenant (2020) Integraal Veiligheidsplan ZBLW 2024 – 2027 Uitvoeringsplan Veiligheid 2023 – 2024 Regionaal Crisisplan Veiligheidsregio Utrecht 2024 – 2027

1. Dienstverlening Ambitie, context en achtergrond Dienstverlening is een belangrijke kerntaak van de gemeente. In alle interactie tussen gemeente en samenleving is sprake van dienstverlening. De vormen waarin dit gebeurt, zijn heel divers van aard. Van informatie via het klantcontactcentrum tot het onderhoud van de buitenruimte, de aanvraag van ondersteuning in het sociaal domein of het ondersteunen van initiatieven in de fysieke ruimte. Kortom, dienstverlening raakt de gehele organisatie. De gemeente wil slagvaardig diensten verlenen aan de samenleving. Daarvoor is een robuuste en wendbare organisatie nodig. We hebben te maken met complexe vraagstukken in een voortdurend veranderende samenleving. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de coronacrisis en de vluchtelingencrisis. Dat is geen gemakkelijke context. Het is daarom belangrijk om samen te werken, zowel extern met de samenleving als intern met raad, college en ambtelijke organisatie. Samenwerken aan haalbare en uitvoerbare plannen. Om de wettelijke taken uit te voeren en de politieke ambities waar te maken, zijn voldoende en goed geschoolde medewerkers nodig. Om de dienstverlening aan inwoners, raad en college in stand te houden zijn we aan het werk om de organisatie te versterken. Wat hebben we bereikt? B.1.1. We willen komen tot een robuuste en slagvaardige organisatie.

We willen een wendbare, slagvaardige en robuuste organisatie zijn die in staat is om veranderingen/ ontwikkelingen op tijd te signaleren en er adequaat op in te spelen. Wat hebben we daarvoor gedaan? B.1.1.1 We gaan verder met het versterken van de organisatie om de opgaven, het voorzieningenniveau en de ambities waar te kunnen maken. De focus ligt op het invullen van vacatures, het behouden van medewerkers en het verder ontwikkelen van onze medewerkers. Verder zijn we gestart met de ontvlechting van BLNP en de terugkeer van medewerkers in ons eigen organisatie B.1.1.2 We stellen een dienstverleningsvisie op. Het doel van de dienstverleningsvisie is helderheid verschaffen over het begrip dienstverlening. In 2024 is onder begeleiding van onderzoeksbureau Moventem een onderzoek gedaan bij medewerkers, inwoners en ondernemers van de gemeente Leusden. Inwoners hebben meegedacht via een online enquête, medewerkers (inclusief raad en college) hebben naast de enquête ook mee kunnen denken in brainstormsessies en verdiepende sessies. Op basis van wat er in het onderzoek is opgehaald, zijn we gekomen tot een aantal kernwaarden voor dienstverlening die ons richting geven in het maken van keuzes. Daardoor krijgt de 8

dienstverleningsvisie de naam 'Dienstverleningskompas'. Het Dienstverleningskompas wordt begin 2025 vastgesteld door het college. Daarna volgt een uitrol en implementatie van de visie, zodat de benoemde waarden, ook daadwerkelijk worden uitgedragen en nageleefd.

2. Veiligheid Ambitie, context en achtergrond Elk jaar gebeurt er veel op het gebied van veiligheid en leefbaarheid. Criminaliteit is altijd onderhevig aan veranderingen en trends. Ook in 2024 hebben we hierop actief ingespeeld en zijn we met de ontwikkelingen meegegaan. In de afgelopen jaren hebben maatschappelijke ontwikkelingen zoals Covid-19 en de vluchtelingenstroom invloed gehad op de uitvoering van het veiligheidsbeleid in Leusden. Mede hierdoor is een inhaalslag ingezet ten aanzien van de gestelde doelen en het ontwikkelen van beleid. De gemeente Leusden heeft in 2024 wederom nauw samengewerkt met partners aan de bestrijding van ondermijning, aan de integrale aanpak van jeugdoverlast en aan de doorontwikkeling van de lokale persoonsgerichte aanpak. Aanvullend is de gemeente Leusden in 2024 in nauwe samenwerking met partners de pilot wijk-GGD gestart. De gemeente Leusden blijft zich de aankomende jaren richten op de versterking van de verbinding tussen zorg en veiligheid, op het versterken van de aanpak van ondermijning en het actief bestrijden van deze vorm van criminaliteit. Wij houden oog voor de toenemende stijging in cybercriminaliteit. Naast criminaliteit hebben we ook permanent aandacht voor crises en rampen die zich kunnen voordoen in de gemeente Leusden.

De gemeente Leusden kan altijd te maken krijgen met een flitscrisis (bijvoorbeeld brand) maar ook met langdurige crises zoals de Covid-19 pandemie. Daarnaast heeft het natuurgebied in de gemeente Leusden een verhoogd natuurbrandrisico. Voor crises en rampen die zich kunnen voordoen hebben we het afgelopen jaar extra ingezet om de gemeentelijke crisisorganisatie slagvaardig neer te zetten, zodat zij te allen tijde kan worden ingezet. Om meer grip te krijgen op toekomstige maatschappelijke onrust heeft de gemeente Leusden in 2024 gewerkt aan het opzetten van een bondgenotenoverleg. Het doel van Bondgenotenoverleg is dat in tijden van maatschappelijke onrust, partijen als politie, gemeente en gemeenschap niet tegenover staan, maar juist naast elkaar. Het is een methode om in periodes zonder maatschappelijke onrust, netwerken op te bouwen en te onderhouden. Deze netwerken hebben én voelen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om de gemeente zo veilig mogelijk te maken. De start van het bondgenotenoverleg vindt plaats in 2025. Wat hebben we bereikt? B.2.1. We creëren in de gemeente Leusden een klimaat waarbij criminaliteit wordt ontmoedigd. Veiligheid is een ‘containerbegrip’. De vraag naar veiligheid is oneindig. Dat geldt helaas niet voor de beschikbare mensen en middelen. Daarom was het noodzakelijk om prioritering in onze veiligheidsaanpak aan te brengen.

Omdat we zien dat veel criminaliteit gekoppeld is aan ondermijnende activiteiten, hebben we geïnvesteerd in het zo veel mogelijk tegengaan van deze vorm van criminaliteit in Leusden. Daarnaast zien we bij criminaliteit ook steeds vaker een duidelijke verbinding tussen zorg en veiligheid, daarom is er op deze gebieden in 2024 fors ingezet. We merken steeds meer dat onverwachtse veiligheidsvraagstukken vaak veel tijd en capaciteit vragen van de gemeente. Veiligheidsthematiek en de bijbehorende aanpak zijn niet meer in beton gegoten en als gemeente moeten we wendbaar zijn om deze uitdagende vraagstukken aan te pakken. Explosieven bij woningen, overvallen met geweld, jonge criminele drillrappers en illegale prostitutie waren veiligheidsissues in grote steden als Utrecht en Amersfoort. Helaas zijn dit voorbeelden van incidenten die ook in Leusden voortkwamen en waarmee we in 2024 ook te maken hebben gehad. Uit de jaarcijfers van Bureau Regionale Veiligheidsstrategie (RVS) zagen we dat de totale geregistreerde criminaliteit in Leusden in 2024 met 4% is gestegen ten opzichte van 2023. Opvallende stijgers zijn de toename in zedendelicten, meldingen van mishandeling, het aantal woninginbraken, het aantal winkeldiefstallen en het aantal geweldsincidenten. De stijgers zijn opvallend, omdat ze afwijken van het regionale gemiddelde.

Dalingen zagen we op het gebied van jongerenoverlast, overlast door onbegrepen gedrag (-31%), cybercrime en inbraak en diefstal bij bedrijven en instellingen (-59%). Deze cijfers zullen in de jaarlijkse terugkoppeling aan de raad verder worden geduid. Op al deze ontwikkelingen hebben we niet alleen flexibel ingezet, maar ook structureel aangepakt door beleid te ontwikkelen, afspraken te maken met omliggende gemeenten en in te zetten op het preventieve zorgkader. 9

Wat hebben we daarvoor gedaan? B.2.1.1 We gaan verder met het uitvoeren van de speerpunten beschreven in het Integraal Veiligheidsplan 2023 – 2027 en het Uitvoeringsplan Veiligheid 2024-2025. We werken samen met de gemeente Zeist, Bunnik en Woudenberg op het gebied van veiligheid. We vormen één basisteam waarin we gezamenlijk optrekken in de veiligheidsaanpak. Hierdoor kunnen we de beschikbare capaciteit effectiever en efficiënter inzetten. In het gezamenlijke uitvoeringsplan veiligheid 2024-2025 zijn de veiligheidsprioriteiten uitgewerkt en acties vastgesteld. Maatschappelijke onrust: We hebben kennis en ervaring gedeeld met betrekking tot incidenten, demonstraties of mogelijke dreigingen. Daarnaast zijn we – zoals hierboven vermeld - in 2024 begonnen met het invoeren van het bondgenotenoverleg in Leusden. De “Bondgenoten” zijn mensen uit Leusden met een achterban. Denk aan mensen van bijvoorbeeld de kerken, primair onderwijs, politie, LHBTI, ondernemers, sleutelpersonen in een wijk, enzovoort. Elke groep heeft een soort ‘vertegenwoordiger’: een bondgenoot. Met al die bondgenoten (ongeveer tien) willen we structureel bijeenkomen. In een normale situatie bespreken we actuele thema’s die van invloed (kunnen) zijn op de Leusdense samenleving. Doordat de bondgenoten goed weten wat er in hun achterban speelt, kunnen ze andere groepen informeren.

De gesprekken hebben een dialoogvorm en zijn geen debat. We proberen elkaar niet te overtuigen. Het zorgt ervoor dat er meer begrip en medeleven ontstaat tussen groepen. Ondermijning: Binnen de gemeente Leusden hebben wij de afgelopen jaren signalen van ondermijning actief opgepakt. In 2024 hebben we geïnvesteerd in het op niveau brengen van de aanpak van ondermijning in de gemeenten ZBLW. We hebben beleidsstukken ontwikkeld in het kader van de Opiumwet 13b, Ondermijning , Digitaal Opkopers Register (DOR), Digitaal Opkopers Loket (DOL) en Mensenhandel. Begin 2025 worden deze aan het college aangeboden. Ook zijn in 2024 verschillende integrale controles gehouden bij bedrijven en woningen met betrekking tot drugsproductie/handel, illegale prostitutie en zwartwerken. Met deze aanpak wordt een goed ondernemersklimaat in Leusden behouden. Ook hebben we in 2024 onderzocht in hoeverre ondermijning in het buitengebied van Leusden plaatsvindt. In 2025 worden hieraan concrete acties gekoppeld op het gebied van voorlichting en controles. Cybercrime: In 2024 is er een start gemaakt met het opzetten van workshops voor senioren op het gebied van cybercrime en de organisatie van gamesessies voor jongeren tussen de 12 en 18 waarbij dit onderwerp ook centraal zal komen te staan. In 2025 zal hier uitvoering aan gegeven gaan worden.

Tijdens de week van Veiligheid hebben we in Leusden een digitale training georganiseerd voor onze inwoners op het gebied van digitale veiligheid. B.2.1.2 We werken verder aan een effectieve samenwerking tussen veiligheid en zorg. In Leusden heeft een toenemend aantal personen zorg nodig. Door verschuivingen in de zorg komen steeds meer mensen zelfstandig in een wijk te wonen. Niet alle personen nemen zorg aan. Dat kan leiden tot escalaties en overlast. Het aantal overlastgevende personen door onbegrepen gedrag zal in de komende jaren blijven toenemen. Om te zorgen dat escalaties en overlast worden voorkomen, hebben we in 2024 gewerkt aan een passende en sluitende systematiek waarin zorg en veiligheid intensief samenwerken. Naar aanleiding van het onderzoek in 2023 hebben we een subsidie mogen ontvangen voor een pilot wijk-GGD. In 2024 zijn we gestart met de implementatiefase van deze pilot. We hebben het eerste concept van een Leusdense variant op de wijk-GGD’er gemaakt. En we hebben een nieuwe wijk-GGD’er aangenomen die per 1 januari 2025 start. Daarmee gaan we over naar de operationele fase van de pilot. Wij willen actief zorgmijders benaderen en zorgsignalen in het vroegste stadium oppakken. De lokale aanpak voor complexe casuïstiek is verder doorontwikkeld.

Er is een vaste overlegstructuur ontwikkeld, waarin we - naast de partners in het zorg- en veiligheidsdomein - ook samenwerken met de inwoner om wie het daadwerkelijk gaat. Sinds 2024 wordt het proces ondersteund door een passende applicatie. Samen succesvol werken aan complexe casuïstiek vereist een optimale informatievoorziening. Het is een applicatie die de juiste informatie, op het juiste moment en voor de juiste professional ontsluit. Door de uitvoering en inzet van een wijk-GGD’er en de ontwikkelde PGA-structuur met zorg- en veiligheidspartners, wordt de overlast in een vroeg stadium aangepakt en voorkomen, én wordt escalaties waar nodig direct en consequent een halt toegeroepen.

10

Wat hebben we bereikt? B.2.2. We voorkomen en beperken de gevolgen van branden, crises en rampen. De gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening. De Veiligheidsregio Utrecht heeft deze taken voor ons uitgevoerd met ondersteuning van de gemeentelijke crisisorganisatie waar nodig. Wat hebben we daarvoor gedaan? B.2.2.1 We gaan verder met het professionaliseren van de gemeentelijke crisisorganisatie. De gemeente Leusden heeft in 2024 flink ingezet op het vakbekwaam maken en houden van de gemeentelijke crisisorganisatie. In 2024 hebben de sleutelfunctionarissen van de crisisorganisatie diverse bijeenkomsten bijgewoond en trainingen gevolgd om zo klaar te zijn voor incidenten die in Leusden kunnen plaatsvinden. In 2024 zijn sleutelfunctionarissen ingezet bij incidenten, zoals bij het incident met een bouwkraan die dreigde om te vallen en bij de incidenten waarbij de wolf betrokken was. Daarnaast heeft de gemeente Leusden zich voorbereid op de doorontwikkeling Bevolkingszorg 3.0 die per 1 januari 2025 is ingegaan. De gemeente Leusden heeft een actieve rol vervuld in deze doorontwikkeling. Het handboek lokale crisisorganisatie gemeente Leusden is geüpdate.

In 2024 is gewerkt aan een vernieuwde intergemeentelijke piketregeling binnen het district Eemland voor het piket van de Officier van Dienst Bevolkingszorg. De nieuwe regeling zorgt voor heldere en beknopte afspraken. Zo is de gemeentelijke crisisorganisatie in 2024 meer in staat om snel en kundig op te treden bij incidenten. Er staat een goede basis om professioneel op te treden.

3. Burgerparticipatie Ambitie, context en achtergrond Inwoners moeten weten wanneer ze waarover mee mogen praten met welk doel en in welke rol. We willen de belanghebbenden eerder en beter betrekken, ook diegenen die je normaal niet zo snel hoort. We hebben uitgangspunten en spelregels nodig om teleurstelling of verwarring te voorkomen. Er wordt daarom gewerkt aan een visie op burgerparticipatie in Leusden met concrete en hanteerbare spelregels. Wat hebben we bereikt? B.3.1. We willen in 2024 een visie op burgerparticipatie gereed hebben. Deze visie moet duidelijkheid bieden over hoe de gemeente burgers actief wil betrekken bij beleidsvorming, besluitvorming en de uitvoering van projecten. Het fungeert als een kader voor een effectieve en duurzame samenwerking tussen burgers, overheid en andere betrokken partijen. Burgerparticipatie bevordert betrokkenheid, versterkt vertrouwen, vergroot effectiviteit, stimuleert sociale cohesie en verduidelijkt rollen. Een sterke visie op burgerparticipatie kan bijdragen aan een inclusieve en democratische samenleving. Wat hebben we daarvoor gedaan? B.3.1.1 We stellen een visie burgerparticipatie op. We hebben een extern bureau ingehuurd om ons te begeleiden in enkele participatietrajecten (waaronder de omgevingsvisie en de ombuigingen) en om samen een visie op burgerparticipatie te ontwikkelen.

Deze visie zal in 2025 aan de gemeenteraad aangeboden worden ter vaststelling. Verder zijn we naar aanleiding van een burgerinitiatief een "Global Goals" gemeente geworden

Wat heeft het gekost 2024

11

Lasten en baten Domein 1 - Bestuur bedragen x € 1.000 Lasten Baten Resultaat voor bestemming Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Resultaat na bestemming

Saldo taakvelden bedragen x € 1.000 0.1 0.2 1.1 1.2 0.10

Bestuur Burgerzaken Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid Domein Bestuur Mutaties reserves Resultaat na bestemming

Begroting Rekening Primitief Na wijziging 6.745 8.696 8.776 609 732 824 -6.136 -7.964 -7.952 0 25 25 112 288 289 -6.024 -7.701 -7.688

Lasten Begroting Rekening 3.521 3.804 1.829 1.819 2.425 2.253 921 900 8.696 8.776 25 25 8.721 8.801

Saldo -80 92 12 0 1 13

Baten Begroting Rekening 0 57 703 735 12 17 17 15 732 824 288 289 1.020 1.113

Saldo -226 42 177 19 12 1 13

Verschillenanalyse Verschillenanalyse taakvelden Hieronder is een analyse opgenomen van de verschillen tussen de begroting en de jaarrekening 2024. Alleen de taakvelden waar het verschil groter is dan € 50.000 nemen we mee in de analyse. Daarbij worden alleen de belangrijkste afwijkingen benoemd. 0.1 Bestuur € 226.000 (nadeel) Op salarissen een nadeel van € 92.000 op salarissen als gevolg van de verhoging van de CAO Rijk met 8,5% die doorwerkt naar salarissen en toelagen van het bestuur. Ook is als gevolg van de harmonisatie arbeidsvoorwaarden BLNP een aantal vergoedingen in de werkkostenregeling meegenomen waardoor we meer loonheffing moeten afdragen - Op uitgeleend personeel een voordeel van € 56.000 omdat gerealiseerde baten inzake detachering abusievelijk niet geraamd waren. - Op wachtgelden oud wethouders € 59.000 voordeel doordat een van de betreffende wethouders een nieuwe dienstbetrekking in 2023 heeft gevonden. Dit is per vergissing niet in 2024 aangepast in de raming van de lasten. - € 36.000 nadeel ingeleend personeel i.v.m. ziekte. De overschrijding betreft inhuur van de plaatsvervangend griffier. De overschrijding wordt gedekt uit vacatureruimte van de voormalige raadsadviseur (die geraamd is op een andere kostensoort) - € 136.000 nadeel pensioenen wethouders.

De voorziening pensioenen wethouders wordt jaarlijks geactualiseerd op grond van de ontvangen actuariële berekeningen. Dit jaar moest € 135.000 extra aangevuld worden ten opzichte van de Najaarsnota 2024 om de voorziening in lijn te brengen met de actuariële berekeningen als gevolg van de daling van de gehanteerde rekenrente. - € 41.000 nadeel overige goederen en diensten voor Raad en raadscommissies. In 2023 is incidenteel € 95.000 beschikbaar gesteld voor een bestuurstraject en het onderzoek naar aanpassing van de raadzaal. Hiervan werd in 2023 € 59.000 uitgegeven. Van de onderbesteding ad € 36.000 is via de Voorjaarsnota € 24.000 doorgeschoven naar 2024 hetgeen achteraf gezien te laag is geweest. Daarnaast was er meerwerk ad € 18.000 voor bouwbegeleiding en vergroten van de opstelling in de raadzaal -

-

1.1 Crisisbeheersing en brandweer € 177.000 (voordeel) Huur en servicekosten brandweer: De uitgaven voor huur en servicekosten voor de brandweer zijn lager uitgevallen dan begroot, wat een voordeel van € 87.000 oplevert. 12

-

Op grond van het positieve jaarrekeningresultaat van de Veiligheidsregio Utrecht (VRU) wordt een deel van het rekeningresultaat teruggestort naar de deelnemende gemeenten. Dit geeft over 2024 een voordeel van € 95.000.

BBV-indicatoren De verplichte beleidsindicatoren worden per domein weergegeven. De indicatoren staan op waarstaatjegemeente.nl en zijn daar ook te raadplegen. Op de website kunnen ook vergelijkingen worden gemaakt met andere gemeenten.

Omschrijving Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners Winkeldiefstallen per 1.000 inwoners Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte per 1.000 inwoners

2020 1,2 1,2 2,0 3,6

2021 0,7 1,0 1,8 2,9

2022 1,1 1,1 1,0 3,4

2023 1,3 1,3 1,4 4,0

Indicator:

Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners

Toelichting: Bron:

Het aantal diefstallen uit woningen per 1.000 inwoners. Centraal Bureau voor de Statistiek - Diefstallen

Indicator:

Winkeldiefstallen per 1.000 inwoners

Toelichting: Bron:

Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners. Centraal Bureau voor de Statistiek - Diefstallen

Indicator:

Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners

Toelichting:

Bron:

Het aantal geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Centraal Bureau voor de Statistiek - Criminaliteit

Indicator:

Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte per 1.000 inwoners

Toelichting: Bron:

Het aantal vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte per 1.000 inwoners. Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernielingen en misdrijven tegen de openbare orde en openbaar gezag. Centraal Bureau voor de Statistiek - Criminaliteit

13

Domein Leefomgeving In het Domein Leefomgeving zijn de volgende beleidsterreinen opgenomen: Energie en warmtetransitie, duurzaamheid, water, riolering en klimaatadaptie, versterking groene kwaliteit, maatschappelijk vastgoed waaronder onderwijshuisvesting en de Korf, Burgemeester Buiningpark, Jan Banninkpark, wegen en infrastructuur en onderhoud buitenruimte. Het domein Leefomgeving heeft raakvlakken met het domein Ruimte en het domein Samenleving, bijvoorbeeld waar het gaat om ecologie, gezondheid, de omgevingsvisie, ruimtelijke plannen en maatschappelijk vastgoed ten behoeve van culturele of sportvoorzieningen. We zetten in Leusden in op een duurzame ontwikkeling, een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Ons vastgoed gebruiken we om in maatschappelijke behoeften te voorzien. We werken toe naar een duurzame samenleving, waarbij de ecologische voetprint van onze inwoners, bedrijven en organisaties wordt verkleind.

1. Energie- en warmtetransitie Ambitie, context en achtergrond De energietransitie, de opgave om tot een fossielvrije energievoorziening voor de gebouwde omgeving te komen in 2050, is een grote opgave die veel vraagt van onze inwoners en bedrijven. De opgave wordt bovendien beïnvloed door internationale ontwikkelingen, zoals de oorlog in Oekraïne. Als gevolg van hoge prijzen voor gas is de businesscase voor verduurzaming beter geworden. Na jaren van hoge inflatie neemt de koopkracht van Nederlanders weer toe. Huishoudens passen hun consumptiepatroon echter niet meteen aan na een toename van hun bestedingsruimte, waardoor investeren in verduurzaming niet direct aan de orde is. Onzekerheid over prijzen maakt de opgave ook complex. Wij kunnen als gemeente Leusden de energie- en warmtetransitie alleen samen met anderen realiseren. Daarom zetten wij in op een constructieve en effectieve samenwerking met lokale en regionale samenwerkingspartners. Dit zijn bijvoorbeeld buurgemeenten, de regio Amersfoort, de provincie en maatschappelijke instellingen en bedrijven. In 2024 zijn we de samenwerking aangegaan met Utrechtse gemeenten in het Energie Diensten Centrum. De energie- en warmtetransitie begint met bewustwording en het besparen van energie.

Met de financiële middelen van het rijk helpen wij inwoners met een kleine portemonnee met zowel energiebesparende maatregelen als met het isoleren van de woning. We zetten extra in op het bereiken van deze doelgroep. Wat hebben we bereikt? L.1.1 We verminderen de vraag naar energie, we wekken innovatief op en we beschermen de waarden van het buitengebied De laatste gegevens over de totale energiebesparing in de gemeente Leusden zijn van 2023. In de tabel hieronder is te zien dat de gemeente Leusden het doel van het jaar 2030 al in 2023 is voorbijgestreefd. Sinds 2021 zien we ieder jaar een forse daling van het energiegebruik voor woningen. De verwachting is dat dit deels komt door maatregelen vanwege de hoge energieprijzen.

Doelstelling Routekaart 2050

Resultaat

2020

2030

2040

2050

2023

12%

22,5%

32%

42%

28,4%

Energiebesparing totaalreductie ten opzichte van 2010

Wat hebben we daarvoor gedaan? L.1.1.1: We stellen het actieprogramma energie- en warmtetransitie op 14

In 2024 is gewerkt aan het Programmaplan Warmte- en energietransitie en een Routekaart 2050. In de routekaart zijn doelen opgenomen voor de jaren 2030, 2040 en 2050. Het Programmaplan Warmte- en energietransitie is in de zomer door de raad vastgesteld. Wat hebben we bereikt? L. 1.2 We versnellen de energietransitie met een programmatische aanpak van de gebouwde omgeving Het aardgasverbruik van alle woningen is in 2023 met 32,8% gedaald ten opzichte van 2010 (zie tabel hieronder). Daarmee is de doelstelling van 43% reductie in 2030 in beeld. Net als voor energieverbruik zien we voor aardgasgebruik dat de daling sinds 2021 doorzet. Doelstelling Routekaart 2050

Resultaat

2020

2030

2040

2050

2023

14%

43%

71%

100%

32,8%

Aardgasverbruik woningen reductie ten opzichte van 2010 Er liggen in Leusden inmiddels al meer dan 75.000 zonnepanelen op de daken van woningen (zie tabel hieronder). We liggen daarmee op koers om de doelstelling in 2030 te bereiken. Doelstelling Routekaart 2050

Resultaat

2020

2030

2040

2050

2023

25.000

100.000

110.000

120.000

75.183

Aantal zonnepanelen op woningen In 2024 zijn we in zeven buurten actief met de Handreiking Wijkaanpak voor participatie.

In Rozendaal heeft de gemeente in 2024 356 contacten gehad met bewoners naar aanleiding van vragen die onder andere via de website Eurowoningentoekomstbestendig.nl binnenkwamen. 167 bewoners hebben proeftuinsubsidie van de gemeente ontvangen voor 222 maatregelen: 115 x voor het vervangen van het dak, 89x voor het vervangen van het isolatieglas, al dan niet in combinatie met nieuwe kozijnen. En 9 woningeigenaren hebben subsidie ontvangen voor zowel de plaatsing van een all electric warmtepomp als het aardgasvrij maken van de woning. Inmiddels is van 23 woningen bekend dat er een warmtepomp is geplaatst. Hiervan zijn 21 woningen aardgasvrij. Nog niet alle eigenaren hebben hiervoor de subsidie aangevraagd. In de buurten Alandsbeek West en Oost is een inkoopactie vloer- bodem- en spouwmuurisolatie georganiseerd waar 60 bewoners aan mee hebben gedaan. Zij hebben samen 75 maatregelen laten uitvoeren. In de gezamenlijk optrekkende buurten Akkerhoeve en Noordwijck heeft zich nu een buurtcomité gevormd. In Langenbeek is een inkoopactie spouwmuurisolatie georganiseerd voor de 78 golfdakwoningen. Hier hebben 44 eigenaren aan deelgenomen. Dat komt overeen met een deelnemingspercentage van 58%. Daarnaast is in 2024 de buurtaanpak uitgebreid met 2 nieuwe buurten, waarvoor rapportage over de wijkanalyse is opgesteld: 15

1. 2.

Langenbeek (uitbreiding van de golfdakwoningen naar de volledige buurt) Groenhouten.

Via het gemeentebrede spoor zijn vanuit het energieloket IkWilWatt 124 huisbezoeken gedaan: 25 gidsgesprekken, 42 maatwerkadviesgesprekken en 57 warmtescans. In oktober hebben 120 inwoners het Event energiezuinig wonen bezocht en zijn gedurende het jaar tijdens 16 inloopspreekuren 80 inwoners van informatie voorzien. Wat hebben we daarvoor gedaan? L.1.2.1 We ondersteunen inwoners wijkgericht met besparen op energie, duurzaam verwarmen en duurzaam elektriciteit opwekken. De gemeente faciliteert de buurtaanpak en biedt kennis en buurtbegeleiding. We werken volgens de Handreiking Wijkaanpak voor participatie. De buurt Rozendaal breidt de uitvoering en het betrekken van de rest van de wijk verder uit. De focus van het buurtteam ligt naast isoleren, nu ook op ventileren en duurzaam verwarmen. Op verzoek van het buurtteam is de “subsidieregeling Eurowoningen” door de gemeente Leusden aangepast: hybride warmtepompen komen sinds september 2024 ook in aanmerking voor subsidie. Daarnaast mag een bewoner “niet gebruikt subsidiegeld voor dak of isolatieglas”, ook gebruiken voor de all electric warmtepomp. Het buurtteam communiceert op verschillende manieren met de buren om hen te inspireren. Middelen die worden ingezet zijn: huis-aan-huis nieuwsbrieven, digitale nieuwsflitsen, webinars, buurtcafés, open huis routes en inkoopacties.

Ook is er een groot wijkevent in de Korf georganiseerd waar bewoners bij 18 leveranciers terecht konden. De buurt heeft een eigen informatieve website waar bewoners alle relevante informatie kunnen vinden voor het verduurzamen van de woning. Bewoners vinden er onder andere een stappenplan voor het verduurzamen van de woning, voorbeeldoffertes en informatie over het financieren van maatregelen. Het verduurzamen van de Eurowoningen en het aardgasvrij maken is dankzij alle activiteiten en het aanpassen van de subsidieregeling in een versnelling gekomen. Door een bijeenkomst voor de makelaars in Leusden is er extra aandacht gekomen voor toekomstige bewoners. Het buurtteam weet samen met de gemeente Leusden de meerderheid van Rozendaal te bereiken. Gestructureerd overleg tussen gemeente en buurtteam is in 2024 opgepakt. In de buurten Alandsbeek Oost en West is in 2024 veel aandacht uitgegaan naar de eerste inkoopactie voor isolatie van bodem, vloer en spouw. Via de eigen website, een energiemarkt, huis aan huis flyeren, inloopspreekuren in de wijkkamer, de wijkkrant “de Alandsbeker” en de maandflyer met activiteitenoverzichten zijn bewoners geïnformeerd. Twee leveranciers hebben hun aanbod gepresenteerd en offertes uitgebracht aan individuele bewoners. Er is door het buurtteam aangehaakt bij de declaratieroute van Winst Uit Je Woning.

Eigenaren met een slecht geïsoleerde woning konden daarmee ook gebruik maken van de gemeentelijke subsidie (Nationaal Isolatie Programma), bovenop de ISDE subsidie. Voor de Golfdakwoningen, (Alandsbeek en Langenbeek) is onderzocht welke isolatie geschikt is voor deze woningen. Op basis van de uitkomst is een leverancier geselecteerd. Bewoners zijn via flyers geïnformeerd over de inkoopactie. Tijdens een bewonersbijeenkomst heeft de leverancier bewoners ingelicht over de werkwijze en het aanbod van de inkoopactie. De inkoopactie is door het grootste deel van de eigenaren omarmd en inmiddels afgerond. In de buurten Akkerhoeve en Noordwijck is inmiddels een buurtcomité samengesteld en opgestart. Het comité heeft een activiteitenplanning opgesteld voor 2025

16

Voor de buurten Groenhouten en geheel Langenbeek is de Groene Belevenis gestart met de oriëntatiefase van de buurtaanpak en een wijkanalyse uitgevoerd. L.1.2.2 We ondersteunen inwoners via een individueel spoor met het besparen op energie, het duurzaam verwarmen van de woning en het duurzaam opwekken van elektriciteit. De Groene Belevenis verzorgt in opdracht van de gemeente de uitvoering van het energieloket IkWilWatt (IWW). De website van IWW richt zich op inwoners en is uitgebreid met informatie voor huurders. Ook heeft het overzicht met 24 energiebesparende tips een update gekregen. Iedere eerste zaterdag van de maand wordt via IWW, samen met DEEL en COOL, een inloopspreekuur in de bibliotheek gehouden. Ook verzorgt IWW digitale nieuwbrieven. Voor de uitvoering van de aanpak energiearmoede is onder de noemer “Energiehulp” de samenwerking met de wijkverenigingen en de Wensboom opgestart. We benutten de lokale kracht: buren kennen hun buren. De wijkverenigingen en de Wensboom komen bij de doelgroep aan huis, geven advies en brengen kleine energiebesparende maatregelen aan zoals ledverlichting, radiatorfolie en tochtstrips. Om de doelgroep te bereiken zetten we de partners van het sociaal domein in (bijvoorbeeld de Voedselbank). Belangrijke conclusie blijft dat de bewoners uit deze doelgroep lastig te bereiken zijn.

Een tweede project om energiearmoede tegen te gaan is de subsidieregeling ‘energiezuinig witgoed’. De inwoners die energietoeslag hebben ontvangen zijn aangeschreven en konden zich aanmelden voor een witgoedvoucher van € 500,-. Hiermee konden zij een energie-onzuinig witgoedapparaat inruilen tegen een energiezuinig exemplaar. Deze regeling was een succes, 200 mensen zijn direct geholpen en 300 huishoudens staan op de wachtlijst. In 2024 is Leusden een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) aangegaan met het Energie Diensten Centrum (EDC). Het EDC helpt gemeenten de energietransitie binnen de provincie haalbaar en betaalbaar te versnellen. In september 2024 is het eerste samenwerkingsproject van start gaan: de isolatie-aanpak. Samen met 14 andere Utrechtse gemeenten en het EDC hebben we Winst uit je Woning de opdracht gegeven onze inwoners te ontzorgen (van adviesgesprek tot en met uitvoering van isolatiemaatregel(en) en subsidietoekenning). Conform de voorwaarden van het Nationaal Isolatie Programma (NIP) richten we ons nadrukkelijk op slecht geïsoleerde woningen en mensen met een krappe beurs. In 2024 hebben 122 inwoners meegedaan. In oktober 2024 is de tweede tranche uit het Nationaal Isolatie Programma aangevraagd en toegekend, van ongeveer € 700.000,-. De middelen zijn toegekend voor het ondersteunen we eigenaar-bewoners van grondgebonden woningen en VvE’s.

Samen met regiopartners onderzoeken we de potentie van het Valleikanaal voor aquathermie. We gaan na of we de warmte uit het Valleikanaal kunnen gebruiken om woningen duurzaam te verwarmen. Wat hebben we bereikt? L.1.3. Bedrijven gebruiken minder energie en wekken meer energie duurzaam op. In het programmaplan Warmte- en energietransitie (2024) is de te realiseren doelstelling ten aanzien van bedrijven geactualiseerd. Inzet is maximale energiebesparing en zo veel mogelijk zelf duurzaam opwekken op daken, boven parkeerplaatsen en aan randen van bedrijventerreinen. De meest recente cijfers laten zien dat er in 2023 41.910 zonnepanelen op bedrijfsdaken lagen (zie tabel hieronder). In 2024 is aan 11 bedrijven een advies gegeven ten aanzien van energiebesparing of zon-opdak/vlak. Dat heeft geleid tot het plaatsen van 18 zonnepanelen bij één bedrijf, veel minder dan we in de afgelopen jaren registreerden. Enerzijds heeft dit te maken met de beperkte gemeentelijke capaciteit en daarmee inzet op de energietransitie bij bedrijven. Anderzijds spelen er bij bedrijven onzekerheden, zoals netcongestie, de dreiging van de afschaffing van de salderingsregeling en het rekenen van vergoedingen door energiebedrijven voor het terugleveren van energie. We liggen nog op koers om het doel in 2030 te bereiken, te weten 52.193 zonnepanelen op dak en vlak, maar de uitdaging is groot.

In 2024 zijn we gestart met een gebiedsgerichte aanpak op bedrijventerrein Ambachtsweg.

17

Doelstelling Routekaart 2050

Resultaat

2020

2030

2040

2050

2023

20.000

52.193

84.385

116.578

41.910

Aantal zonnepanelen dak en vlak (geen woningen) Wat hebben we daarvoor gedaan? L.1.3.1 We ondersteunen bedrijven bij minder energie gebruiken en meer duurzame energie opwekken. Vanwege beperkte capaciteit is het afgelopen jaar geen actieve informatie- en bewustwordingscampagne voor bedrijven gevoerd. Dat heeft er (mede) toe geleid dat de onafhankelijk adviseur die bedrijven ondersteunt met energiebesparing en zon op dak/vlak minder adviezen heeft gegeven. In samenwerking met de regio Amersfoort, de provincie Utrecht, het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen, VNO-NCW, en de Federatie van Bedrijvenkringen is een plan van aanpak opgesteld voor de realisatie van een regionaal expertisecentrum voor ondernemers. Doel van dit expertisecentrum is het informeren, adviseren en ontzorgen van ondernemers in de energietransitie, vanuit één centraal, neutraal en betrouwbaar aanspreekpunt. Bedrijven moeten hier zowel individueel als collectief terecht kunnen met verduurzamingsvraagstukken. Door samenwerking en kennisdeling willen we de energietransitie versnellen. Bestuurlijke afstemming volgt in 2025. Vooruitlopend op de realisatie van het regionaal expertisecentrum is de eerste gebiedsgerichte aanpak voor ondernemers van start gegaan, te weten op bedrijventerrein Ambachtsweg.

De keuze voor dit terrein is bepaald naar aanleiding van de aanwezige energie en dynamiek bij de ondernemers op dit terrein. We benutten de lokale kracht naar het voorbeeld van de buurtaanpak. Doel is een gezamenlijk project tot stand brengen op het gebied van verduurzaming en realiseren door het verbeteren van de organisatiegraad op dit terrein. Voor het inzetten van een projectleider maken we gebruik van de landelijke Specifieke Uitkering Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen en het Ontzorgingsprogramma MKB. Naast voorgaande stimulerende benadering van bedrijven, heeft de “Regionale Uitvoeringsdienst Utrecht” toezicht uitgevoerd op bedrijven die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht / informatieplicht en op kantoren die moeten voldoen aan de label C-verplichting. L.1.4. We verduurzamen de mobiliteit binnen Leusden. Wat hebben we bereikt? Het percentage elektrische personenauto’s ligt in Leusden in 2023 op 6,9%. Daarmee ligt Leusden ver af van de doelstellingen van de Routekaart (zie tabel). Leusden ligt iets voor op het landelijk gemiddelde (6,1% januari 2024). Doelstelling Routekaart 2050

Resultaat

2020

2030

2040

2050

2023

3%

35%

68%

100%

6,9%

Percentage elektrische personenauto’s ten opzichte van het totaal aan personenauto’s

Wat hebben we daarvoor gedaan? L.1.4.1 We geven uitvoering aan de visie voor duurzame mobiliteit en laadpalenbeleid. Voor de uitvoering van laadpalen werken we samen met Metropool Regio-Amsterdam. In 2024 nam het aantal publieke laadpalen toe tot 88. Wat hebben we bereikt? L. 1.5 We wekken duurzame energie op zonder de kwaliteit van het buitengebied te schaden

18

Het opgesteld vermogen aan zonnepanelen op daken is in 2023 36.081 kWp. Totaal gaat het in 2023 om 111.582 panelen. Dit is een toename van 4.528 kWp ten opzichte van 2022 (14%). Behalve zonnepanelen op daken is er geen duurzame opwek gerealiseerd. Doelstelling Routekaart 2050

Resultaat

2020

2030

2040

2050

2023

45.000

152.193

194.385

230.000

111.582

Totaal aantal zonnepanelen Wat hebben we daarvoor gedaan? L.1.5.1 We passen het uitnodigingskader zonne-energie aan en inventariseren de mogelijkheden van andere vormen van duurzame opwek. De pilot-periode voor de uitvoering van het uitnodigingskader zonne-energie en onderzoek windenergie is eind 2023 afgelopen. Het kader is in 2024 nog niet gewijzigd. L.1.5.2. We voeren een aanvullend onderzoek uit naar wind- en zonne-energie langs de A28. In de Regio Amersfoort zijn afspraken gemaakt in RES 1.0 om 0,5 TWh te realiseren binnen de Regio. In de zomer van 2024 is door de raden van de gemeenten binnen de Regio Amersfoort besloten over de wijze waarop invulling wordt gegeven door iedere gemeente aan de 0,5 TWh. De provincie heeft daarom eind 2024 besloten dat in deze regio geen projectbesluiten vervolgd worden, tenzij een gemeente daarom verzocht heeft. Eind 2024 heeft Defensie aangegeven geen ruimte te zien voor windturbines op de Leusderheide en Vlasakkers. De regio ziet echter wel kansen en gaat hierover het gesprek aan met het ministerie Klimaat en Groene Groei. De partners in de regio gaan in overleg over het vervolg. 2. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en versterking groene kwaliteit

Ambitie, context en achtergrond Duurzaam Doen Leusden zet in op bewustwording van inwoners en bedrijven. Hierbij willen we aanzetten tot een duurzame leefstijl en handelen en het ondersteunen en versterken van duurzame initiatieven in de samenleving. Daarbij kijken we breder dan alleen de energietransitie. De focus voor Duurzaam Doen ligt op thema’s zoals duurzaam en lokaal voedsel, lokale economie en versterken groene kwaliteit en klimaatadaptatie. De middelen zijn in 2024 vooral ingezet op de ondersteuning en uitvoering van lokale activiteiten. Wat hebben we bereikt? L. 2.1 omgaan met klimaatverandering In 2024 hebben we, net als in 2023, stevig ingezet op bewustwording en stimuleren van inwoners om zich voor te bereiden op de effecten van klimaatverandering (project Groen Leusden). Meer over Groen Leusden staat bij de vorige paragraaf Duurzaam Doen Leusden. Wat hebben we daarvoor gedaan? L.2.1.1: We stellen een lokaal klimaatadaptatieplan op De opstart van het lokaal klimaatadaptatieplan is vertraagd tot eind 2024. L.2.1.2: We hebben een hitteplan dat als draaiboek fungeert tijdens de heetste periodes van het jaar. Op 11 juni 2024 heeft het college het lokaal hitteplan Leusden 2024 vastgesteld. Naast het hitteplan dat fungeert als draaiboek stelden we een communicatietoolkit op.

Er was in 2024 geen hittegolf, vanwege de verwachting van een paar hete dagen hebben we voor proef een aantal “hitte” berichten gepost. De reacties waren overwegend positief. De kosten voor de communicatie-toolkit zijn gedekt vanuit SPUK-GALA. L.2.1.3. We evalueren pilot subsidieregeling groen dak/gevel.

19

Eind februari heeft het college de subsidieregeling ‘groen dak en groene gevel’ vastgesteld. In maart 2024 trad de subsidieregeling voor de aanleg van een groen dak of groene gevel in werking. Begin 2025 heeft het college de regeling geëvalueerd. In 2024 waren er 61 aanvragen. Het subsidieplafond is in 2024 niet bereikt. De invloed van communicatie op het aantal aanvragen was vooral duidelijk bij het kenniscafé bij de inwerkingtreding van de regeling.

Wat hebben we bereikt? L. 2.2 In Leusden willen we ‘duurzaam doen’ stimuleren bij onze inwoners en bedrijven Ook in 2024 is ingezet op bewustwording van inwoners en bedrijven en zijn duurzame initiatieven in de samenleving ondersteund. Wat hebben we daarvoor gedaan? L.2.2.1: We voeren duurzame acties uit in het kader van Duurzaam Doen Leusden of we stimuleren dat deze acties worden uitgevoerd. Er zijn in 2024 diverse Duurzaam Doen activiteiten uitgevoerd. Lekker Lokaal Leusden kreeg in 2024 een vervolg. Er namen 4 restaurants deel en er waren ongeveer 190 gasten aanwezig bij het diner op 3 september. Dat waren minder deelnemers dan voorgaande jaren. De initiatiefnemer heeft aangegeven geen diner meer te gaan organiseren in 2025. Er was een website Lekker Lokaal Leusden actief met een kaart waarop de Leusdense producenten en restaurants te zien zijn. Het platform blijft ook in 2025 in de lucht. De gemeente Leusden heeft op 10 oktober 2024 het convenant Lokale & Duurzame Voedselketens provincie Utrecht ondertekend. Via dit convenant worden bedrijven, cateraars en voedselproducenten uit de provincie bij elkaar gebracht met als doel om meer lokaal en duurzaam geproduceerd voedsel op de menukaart te krijgen. Zie voor meer informatie bij het programma Ruimte, R.2.1.3 ‘Het verhaal van Leusden inzetten en versterken’.

In het kader van Duurzaam Doen Oktober zijn er 7 duurzame activiteiten georganiseerd door diverse partijen uit de samenleving, zoals een informatieavond Herenboeren, een middag Energiezuinig Wonen, een oogstfeest voor de Vlinder- en Bijentuin en een Kledingruilfestival. Er waren in totaal meer dan 600 deelnemers. De overkoepelende communicatie over de agenda werd verzorgd door De Groene Belevenis via een flyer, een landingspagina en de inzet van social media. In Leusden zijn diverse lokale werkgroepen actief, zoals de Vlindertuin, het Voedselbos, COOL en de werkgroep fijn stof. Deze laatste werkgroep heeft het netwerk met fijn stof meters verder uitgebouwd. De gemeente Leusden heeft hierdoor per hoofd van de bevolking de meeste fijnstofmeters van Nederland. Daarnaast is er contact geweest met het Repair Café om de samenwerking voor Duurzaam Doen Leusden te versterken. De werkgroep Fairtrade heeft in 2024 geen activiteiten ondernomen, er zijn onvoldoende vrijwilligers. Om de communicatie te versterken zijn de webpagina’s over Duurzaam Doen Leusden in 2024 geactualiseerd. Hierdoor is de informatie over de ‘Ondersteuning Duurzame Initiatieven’ (waaronder het Fonds), de ‘Duurzame Doeners’ en het ‘Zelf Duurzaam Doen’ beter te vinden. Vanuit het Fonds Duurzaam Doen zijn er in 2024 13 duurzame initiatieven ondersteund (max. € 500 per initiatief, totaal € 8.000).