Handout 1 - Handboek+Integriteit+versie+041223 (5).pdf

4.4.4 Regie Doorgaans is het de volksvertegenwoordiging die een onderzoek verordonneert, maar omwille van de gevoeligheid kan worden besloten om het vraagstuk alleen aan het presidium voor te leggen. Ook komt het voor dat de kroonbenoemde zelf het initiatief neemt voor een onderzoek. De kroonbenoemde is de aangewezen persoon om in het onderzoek de regie te voeren. Ervaring leert dat voor de regievoering kennis en ervaring op het gebied van integriteits­ onderzoek en enige juridische kennis nuttig zijn. Een goede regievoerder is kritisch en biedt voldoende tegenwicht aan een extern onderzoeksbureau. Bij onderzoek door externe onderzoekers zijn de kwaliteit en het resultaat van een onderzoek namelijk in belangrijke mate afhankelijk van de regievoering door de opdrachtgevende partij.

< vorige pagina

volgende pagina >

81

Andere aandachtspunten voor de regievoerder zijn: • Bepaal aan de hand van de onderzoeksopdracht welke expertise nodig is voor het onderzoek. • Werk zo mogelijk met een deskundige, professionele en onafhankelijke partij. • Stel van tevoren een lijst op met mogelijke partijen die een integriteitsonderzoek kunnen uitvoeren. Doe bijvoorbeeld navraag bij andere provincies, gemeenten en waterschappen over hun ervaringen met onderzoeksbureaus. Vraag offertes aan bij verschillende bureaus en wees kritisch bij de beoordeling. • Informeer betrokkenen tijdig en laat niet onnodig tijd verloren gaan. • Zorg dat de onderzoeksopdracht scherp gedefinieerd is en houd er rekening meer dat het politieke oordeel over een integriteitsschending niet aan de onderzoekers is, maar aan de volksvertegenwoordiging. • Als volksvertegenwoordiging of presidium geïnformeerd zijn, is het zaak verwachtingen te managen: onderzoek duurt langer dan men denkt en er zijn vaak hoge kosten mee gemoeid. • Leg vast dat de opdrachtgever en opdrachtnemer regelmatig de voortgang en de vervolgstappen in het onderzoek bespreken. Leg ook – in lijn met het onderzoeksprotocol – vast hoe dit gebeurt. • Maak duidelijke afspraken over de oplevering van het onderzoeksresultaat. Leg vast wie de eigenaar is van de onderzoeksgegevens en wat er gebeurt met de (kopieën van) bewijsstukken. Denk aan de AVG en de Wet open overheid.

Maak ook goede afspraken over de communicatie en presentatie van de onderzoeksresultaten. • Zorg voor het goed afhechten van het onderzoek: is eenieder maximaal geïnformeerd?

4.5

Communicatie In dit stuk worden handvatten gegeven aan de kroonbenoemde voor communicatie met: • de politieke ambtsdrager wiens handelen wordt onderzocht • met de betrokken organisatie • met de media We geven ook enkele handvatten voor communicatie voor de politieke ambtsdrager wiens handelen wordt onderzocht.

De impact van een onderzoek naar bestuurders en volksvertegenwoordigers kan groot zijn – zowel voor de politieke ambtsdrager als voor andere mensen in de politiek, het bestuur en organisatie. Als vermoedens bekend zijn bij de media is die impact nog groter. Het is belangrijk dat de kroonbenoemde een goede communicatiestrategie heeft die voor rust en duidelijkheid zorgt.

4.5.1

Communicatie met de betrokken politieke ambtsdrager Communicatie met de betrokken politieke ambtsdrager vindt plaats bij:

82

Handboek Integriteit

/ 4 Integriteitsschendingen en -onderzoek

• de aanloop naar het onderzoek – bijvoorbeeld een debat dat aanleiding geeft voor het onderzoek of het gesprek dat de kroonbenoemde met betrokkene heeft; • de mededeling vanuit de kroonbenoemde dat een onderzoek wordt ingesteld; • interview met de betrokkene door de onderzoekers; • hoor en wederhoor; • het debat naar aanleiding van het onderzoeksrapport; • na afloop van het debat. Normaliter wordt er tijdens het onderzoek geen informatie gedeeld met de betrokken politieke ambtsdrager(s). Dat is namelijk niet bevorderlijk voor het onderzoek. Kroonbenoemden doen er goed aan om na afloop van het onderzoek met de politieke ambtsdrager(s) in gesprek te gaan. Zelfs als er uit het onderzoek blijkt dat het vermoeden niet gegrond is, heeft de melding en het onderzoek vaak een grote impact. Het is goed om daar aandacht voor te hebben.

4.5.2 Communicatie met de betrokken organisatie Het is belangrijk om bestuurders, volksvertegenwoordigers en medewerkers van de ambtelijke organisatie te informeren bij een (mogelijke) integriteitsschending. Zo gaat de kroonbenoemde geruchten tegen en geeft die een duidelijk statement af dat wordt opgetreden tegen (mogelijke) integriteitsschendingen. Ook is open en transparant communiceren van belang met het oog op het bespreekbaar maken van ongewenst gedrag en het leren van recente kwesties. In deze communicatie ligt een kans om te laten zien welk belang het bestuur hecht aan integriteit. De communicatie moet zorgvuldig zijn en rekening houden met de verschillende belangen. Denk aan de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene(n), reputatieschade, het onderzoeks­­ belang en onrust binnen de organisatie. De informatievoorziening kan het beste verlopen via de kroonbenoemde of een aangewezen woordvoerder. Het is van belang om na afloop van het onderzoek het gesprek te voeren, bijvoorbeeld met medewerkers die benaderd zijn voor het onderzoek. Op deze manier ontstaan geen ongewenste beelden en ervaringen die op de lange termijn een veilige en open cultuur in de weg staan. Ook kan in het gesprek worden besproken wat de organisatie kan leren van het onderzoek.

4.5.3 Communicatie met de media Communicatie over integriteitskwesties met de media vraagt een balans tussen het belang van openbaarheid en transparantie en anderzijds het waarborgen van de privacy van betrokkenen. Dit is een vak apart. Te veel communicatie kan slecht zijn voor het onderzoek of de betrokken politieke ambtsdrager. Te weinig communicatie is juist een reden voor de media om zelf te graven. Het is in ieder geval belangrijk om als bestuur met één stem te spreken en duidelijke afspraken met de media te maken over wanneer ze informatie over de stand en de resultaten van het onderzoek kunnen verwachten. Zo kunnen de media zich hierop voorbereiden.

< vorige pagina

volgende pagina >

83

4.6

Het onderwerp van onderzoek Het kan voorkomen dat er een vermoeden van een integriteitsschending door jou als politieke ambtsdrager wordt geuit en dat dit vermoeden onderzocht gaat worden. In dit stuk staan handvatten om hier zo goed mogelijk mee om te gaan.

Het is spannend als een vermoeden van een integriteitsschending wordt geuit: integriteit is een kernwaarde om goed te kunnen functioneren in het openbaar bestuur en politieke ambtsdragers zijn kwetsbaar op dit punt. Een vermeende integriteitsschending is al snel onderwerp van politiek debat en kan leiden tot politieke escalatie en schade aan de reputatie van de betrokken politieke ambtsdrager(s). Ook in de omgang met de media kan bij vermeende integriteitsschendingen grote schade ontstaan voor politieke ambtsdragers.

Handvatten Er zijn geen wettelijke rechten en plichten die in algemene zin gelden voor politieke ambts­ dragers wiens handelen wordt onderzocht. Gelet op onder meer het afbreukrisico en het beschermen van de persoonlijke levenssfeer van de persoon die onderwerp is van een integriteitsonderzoek, of dit nu een volksvertegenwoordiger, bestuurder of kroonbenoemde is, is het van groot belang om aandacht te besteden aan een zorgvuldige procedure die omkleed is met voldoende waarborgen voor de betrokkene. De volgende handvatten kunnen hierbij worden meegegeven:

• Voorafgaand aan een interview met de onderzoekers, ontvang je doorgaans een interview­ leidraad met vragen, aan de hand waarvan je je kan voorbereiden. Na afloop mag je het gespreksverslag normaal gesproken inzien en aanpassen waar nodig. • Je hebt recht op hoor en wederhoor. Dat betekent dat je een concept-onderzoeksrapport mag inzien om feitelijkheden te controleren, een eigen zienswijze te geven en dat je kan reageren op de conclusies. • Het is verstandig om na te denken over wat je wel en niet deelt in het openbaar en in de media. • Na afloop van het onderzoek is het verstandig om een gesprek te voeren met de kroon­ benoemde en/of andere betrokkenen. Zelfs als er uit het onderzoek blijkt dat er geen verwijt gemaakt kan worden, heeft de casus meestal een grote impact op alle betrokkenen waaronder jijzelf. • In het verlengde van het vorige punt is het van belang om aandacht te besteden aan de nazorg: kan de schade of impact worden gecompenseerd of gerepareerd? • In algemene zin: maak over de voorgaande handvatten aan de voorkant en tijdig afspraken met alle betrokken partijen. • Een duidelijke voorbereiding in de zin van afbakening en inrichting van het onderzoek helpen ook bij het in kaart brengen en beperken van de risico’s en kwetsbaarheden voor de betrokkene.

• Je mag proportionaliteit, fair-play en subsidiariteit verwachten van de kroonbenoemde als regisseur en van de onderzoekers. Als je het gevoel hebt dat het onderzoek te ver gaat, kan je dat adresseren. • Je hebt recht op privacy in het onderzoek en de communicatie daarover. Communicatie over een melding of over een onderzoek moet zorgvuldig worden afgestemd op de verschillende belangen. Denk aan de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene, reputatieschade, het onderzoeksbelang en onrust binnen de organisatie. Je hebt het recht om helder te hebben tot welke informatie onderzoekers toegang hebben en welke medewerking wordt gegeven of kan worden afgedwongen van medewerkers en politieke ambtsdragers. • Het kan verstandig zijn om een advocaat of vertrouwenspersoon te betrekken. Deze kan je adviseren over communicatie, bij interviews met de onderzoekers aanwezig zijn en meelezen bij hoor en wederhoor. • Je mag verwachten dat je van de kroonbenoemde hoort dat er een onderzoek naar je handelen wordt ingesteld en dat je daarbij ook wordt geïnformeerd over onderwerp van de melding, vóórdat dat breder bekend wordt gemaakt. Je kan dan vragen om de onderzoeksopdracht en het onderzoeksprotocol. Daarin staat vaak waardevolle informatie ter voorbereiding van het onderzoek en zo weet je wat je kan verwachten.

Gedurende het onderzoek kan je behoefte hebben aan verdere informatie-uitwisseling maar normaliter gebeurt dit niet, omdat het niet bevorderlijk is voor het onderzoek.

84

Handboek Integriteit

/ 4 Integriteitsschendingen en -onderzoek

< vorige pagina

volgende pagina >

85

Bijlagen

Tools, vragenlijsten, model gedragscodes, verboden handelingen 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Tools (inclusief dilemmakaarten) Zelftest integriteit Vragenlijsten Model gedragscodes Modelgedragscode decentrale volksvertegenwoordigers

5.6 Verboden handelingen

88 112 114 125 140 148

< vorige pagina

volgende pagina >

87

5.1

Tools (inclusief dilemmakaarten) In het handboek zijn zeven handige tools geïntroduceerd die kunnen worden gebruikt bij de werving, selectie en screening van kandidaat-bestuurders en kandidaat-volksvertegenwoordigers (zie paragraaf 2.1 en 2.2). In deze bijlage is meer informatie te vinden over deze tools en zijn de tools zelf opgenomen. Daarnaast zijn de integriteitsagenda en 25 dilemmakaarten terug te vinden die kunnen worden gebruikt om blijvend aandacht te houden voor integriteit en ten minste eenmaal per jaar aan de hand van concrete voorbeelden het gesprek te voeren over de integriteit van politieke ambtsdragers (zie paragraaf 3.1). Op de website www.politiekeambtsdragers.nl/ zijn andere tools te vinden.

Tools werving, selectie en screening De zeven tools in deze bijlage kunnen worden gebruikt om voorafgaand aan de benoeming en installatie van politieke ambtsdragers het integriteitsbewustzijn van kandidaat-bestuurders en kandidaat-volksvertegenwoordigers te vergroten. Het is van belang dat decentrale politieke partijen integriteit meenemen bij de selectie van politieke ambtsdragers. Dat kan door gebruik te maken van enkele van deze tools. Hieronder worden de volgende acht tools achtereenvolgens behandeld: • De vuistregels integriteit • Het zelfassessment kandidaat-volksvertegenwoordigers • De vragenlijst integriteit • De antecedentencheck • De lijst red flags ondermijning • De leidraad integriteit selectiegesprek • De bewilligingsverklaring

De vuistregels integriteit Beschrijving Een decentrale politieke partij kan ervoor kiezen om zijn eigen vuistregels op het gebied van integriteit en gedrag op te stellen. Er kunnen hiervoor twee redenen bestaan: • Er wordt met eigen vuistregels meteen al gewerkt aan het integriteitsbewustzijn van kandidaten en het voorkomen van risico’s op het gebied van integriteit. • De partijbeginselen op het gebied van integriteit kunnen verder gaan dan de afspraken die normaal gesproken in de gedragscodes integriteit zijn opgenomen.

Doel • Vergroten integriteitsbewustzijn kandidaten. • Uitdragen kernwaarden partij op het gebied van integriteit. • Leidraad in geval van twijfel, discussie en vragen met betrekking tot integriteit. • Voorkomen van integriteitsschendingen. • Integratie partijbeginselen met integriteitsbeginselen. Toepassing • De vuistregels worden vastgesteld door de algemene ledenvergadering van het bestuur van de decentrale politieke partij. • De vuistregels zijn van toepassing op kandidaat-bestuurders, kandidaatvolksvertegenwoordigers, bestuursleden en leden van de selectiecommissie van de decentrale politieke partij. • De kandidaten ondertekenen de vuistregels op het moment dat zij zich kandideren.

Voorbeelden vuistregels integriteit • Dienstbaarheid: ik volg de wet- en regelgeving en daarnaast sluit mijn (privé) handelen aan op de (kern)waarden van de partij. • Functionaliteit: mijn handelen is in lijn met de functie die ik vervul in de partij. • Onafhankelijkheid: ik ben transparant over mijn persoonlijke belangen. Besluiten die ik neem worden niet beïnvloed door een persoonlijk belang. • Betrouwbaarheid: ik ben te vertrouwen en ik houd me aan mijn afspraken. Ik gebruik bevoegdheden, middelen en informatie waarover ik door mijn functie beschik alleen voor het doel waarvoor ik het verkregen heb. Ik deel vertrouwelijke informatie niet met anderen. • Zorgvuldigheid: ik gedraag mij naar alle organisaties en burgers op correcte, fatsoenlijke en respectvolle wijze. Ik neem de ander serieus en behandel eenieder op gelijke wijze. • Transparantie: ik ben open over risico’s en dilemma’s op het gebied van integriteit. Ik kan altijd uitleggen waarom ik op een bepaalde manier heb gehandeld en ben daartoe ook bereid. Bovendien spreek ik anderen aan op mogelijk niet-integer gedrag. • Vertrouwen: ik verklaar dat ik bovenstaande vuistregels ken en zal handelen conform deze vuistregels. Plaats:

Datum:

Handtekening:

Het zelfassessment kandidaat-volksvertegenwoordigers Deze tool beschrijft een aantal voorbeelden van vuistregels op het gebied van integriteit waar een partij aan kan denken bij het opstellen van zijn eigen vuistregels.

88

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Beschrijving Er zijn normen en beginselen in de wet vastgelegd voor bepaalde activiteiten die door volksvertegenwoordigers worden uitgevoerd. Als iemand overweegt zich als volksvertegenwoordiger kandidaat te stellen, is het goed dat de kandidaat zich realiseert waar eventuele integriteitsrisico’s liggen. Het zelfassessment geeft inzicht in deze risico’s.

< vorige pagina

volgende pagina >

89

Doel De tool is een vragenlijst. Door deze in te vullen krijgt de kandidaat-volksvertegenwoordiger een eerste beeld van mogelijke risico’s bij de uitvoering van zijn ambt als het gaat om het schenden van de regels op het gebied van integriteit. Toepassing De kandidaat-volksvertegenwoordiger kan de vragenlijst zelf invullen. In de vragenlijst wordt ingezoomd op persoonlijke omstandigheden die een volksvertegenwoordiger kwetsbaar kunnen maken vanuit het oogpunt van integriteit.

Vragenlijst zelfassessment integriteit om volksvertegenwoordiger te worden 1. Bent u op dit moment werkzaam bij de/het gemeente/provincie/waterschap waar u volks­ vertegenwoordiger wilt worden? Ja/Nee (bijv. in loondienst of gedetacheerd vanuit een bureau) 2. Bent u op dit moment werkzaam voor de/het gemeente/provincie/waterschap waar u volks­ vertegenwoordiger wilt worden? Ja/Nee (bijv. u doet een onderzoek of geeft advies) 3. Bent u als advocaat of adviseur in geschillen werkzaam ten behoeve van (het bestuur van) de/het gemeente/provincie/waterschap dan wel ten behoeve van een wederpartij van (het bestuur van) de/het gemeente/provincie/waterschap waar u volksvertegenwoordiger wilt worden? Ja/Nee 4. Bent u voornemens een overeenkomst (bijv. pacht van grond of verhuur van onroerende zaak) aan te gaan met de/het gemeente/provincie/waterschap dan wel werkzaamheden voor de/het gemeente/provincie/waterschap te verrichten? 5. Bent u of uw partner in conflict dan wel heeft u een juridische procedure lopen met de/het gemeente/provincie/waterschap waar u volksvertegenwoordiger wilt worden? Ja/Nee 6. Bent u ambtenaar, griffier of lid van de rekenkamer bij het orgaan waar u volksvertegenwoordiger wilt worden? Ja/Nee 7. Bent u minimaal 18 jaar? Ja/Nee 8.

Heeft u voldoende tijd ter beschikking (uit onderzoek komt naar voren dat het raadslidmaatschap circa 16 uur in de week kost)? Ja/Nee 9. Heeft u vrienden en/of familie met banden in het criminele circuit? Ja/Nee 10. Woont u, of bent u van plan te verhuizen naar de/het gemeente/provincie/waterschap waar u volksvertegenwoordiger wilt worden? Ja/ Nee

De antecedentencheck Beschrijving Een antecedentencheck is een onderzoek naar het verleden van een kandidaat. Hiermee kan de selectiecommissie zich een beeld vormen van mogelijke integriteitsrisico’s van een kandidaat-bestuurder of een kandidaat-volksvertegenwoordiger. Er zijn drie opties met een verschillende diepgang: openbare-bronnenonderzoek, aanvraag verklaring omtrent het gedrag (VOG) of een referentieonderzoek (alleen bij kandidaat-bestuurders). Voor kandidaatbestuurders is het overleggen van een VOG verplicht.

90

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Een aandachtspunt is dat bij de toepassing van deze tool persoonsgegevens worden verzameld. De grondslag hiervoor zal vaak liggen in het gerechtvaardigd belang. De kandidaat moet hier vooraf over worden geïnformeerd en de resultaten moeten achteraf ook met de kandidaat worden besproken. De persoonsgegevens van de kandidaat mogen niet langer worden bewaard dan strikt noodzakelijk is voor de uitvoering van de antecedentencheck. Daarnaast dient de antecentencheck zich te beperken tot de informatie die nodig is voor de beoordeling of iemand geschikt is voor de functie waarvoor de kandidaat zich heeft gekandideerd. Doel Een beeld vormen van mogelijke integriteitsrisico’s van een kandidaat. Toepassing Hieronder wordt ingegaan op de drie opties om de antecedentencheck uit te voeren: • Openbare-bronnenonderzoek Een goed moment voor een openbare-bronnenonderzoek is voorafgaand aan het selectiegesprek. Het onderzoek wordt uitgevoerd door een selectiecommissie of een vertegenwoordiger van de decentrale politieke partij. De resultaten zijn een aanvulling op de vragenlijst die door de kandidaat is ingevuld. De resultaten worden besproken in het selectiegesprek.

Openbare bronnenonderzoek Een openbare bronnenonderzoek bestaat uit een onderzoek in bronnen die voor eenieder toeganke­ ­lijk zijn. Om toegang tot enkele van deze bronnen te krijgen dient een vergoeding te worden betaald. Onderstaande bronnen zijn allen toegankelijk via het internet. Bijgevoegde beschrijving biedt houvast bij het uitvoeren van dit onderzoek. Zoekmachine • Persoonlijk: zoek op naam, ook in combinatie met gemeente, integriteit, conflict • Werk: zoek naar eventueel eigen bedrijf of voormalig werkgever – beoordeel in hoeverre (voormalige) activiteiten in relatie staan tot de beoogde functie • Check op vragenlijst: zoek naar extra informatie bij eventuele aandachtspunten volgend uit de vragenlijst • Politieke banden: zoek naar het politieke verleden van kandidaat, bijvoorbeeld of deze in het verleden lid is geweest van een andere partij. LinkedIn • Arbeidsverleden: beoordeel in hoeverre (voormalige) activiteiten in relatie staan tot de beoogde functie • Nevenactiviteiten: beoordeel in hoeverre (voormalige) nevenactiviteiten in relatie staan tot de beoogde functie • Professionele relaties: beoordeel in hoeverre professionele relaties in relaties staan tot de beoogde functie

< vorige pagina

volgende pagina >

91

Sociale Media (Twitter/Facebook/Instagram) • Gedrag: Zoek naar controversiële tweets, foto’s en posts, interesses en openlijke conflicten. • Persoonlijke overtuiging: Beoordeel in hoeverre de uitingen van een kandidaat overeenkomen met de uitgangspunten van de partij. Company Info (abonnement vereist) • Bedrijf/activiteiten: Zoeken op naam en naam partner – beoordeel in hoeverre (voormalige) banden, activiteiten, bestuursfuncties en ondernemingen van zowel de kandidaat als de partner in relatie staan tot de beoogde functie. LexisNexis (abonnement vereist) • Persoonlijk/werk: Zoek op naam (maak bij veel hits gebruik van zoektermen als ‘naam woonplaats’, ‘integriteit’ en ‘confict’). Zoek ook naar eventuele aandachtspunten die voortkomen uit de vragenlijst.

VOG Een goed moment voor het aanvragen van een VOG is wanneer de selectiecommissie of de decentrale politieke partij de kandidaat op de kieslijst wil plaatsen of als bestuurder wil voordragen. Er wordt nagegaan of de kandidaat geen strafbare feiten heeft begaan die de vervulling van het ambt in de weg kunnen staan. Op het moment dat er geen VOG wordt uitgegeven moet hierover het gesprek worden gevoerd met de kandidaat. Gezamenlijk dienen de risico’s te worden afgewogen waarbij in het uiterste geval wordt besloten de kandidaat niet op de kieslijst te plaatsen dan wel niet voor te dragen als bestuurder.

Aanvragen Verklaring omtrent het gedrag (VOG) Procedure VOG Een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) is een verklaring waaruit blijkt dat op dat moment in de justitiële documentatie geen indicaties staan dat het gedrag van de kandidaat in het verleden bezwaar vormt voor het vervullen van een specifieke taak of functie in de samenleving.

Mocht Justis op basis van de screening voornemens zijn geen VOG te verstrekken dan krijgt de aanvrager hiervan melding. Ook wordt de aanvrager uitgenodigd zijn zienswijze hierop in te dienen, waarna Justis een definitief besluit neemt. Mocht de kandidaat geen VOG krijgen dan kan de kandidaat bezwaar maken bij de Minister voor Rechtsbescherming. De VOG is een preventief screeningsinstrument. Weigering van de VOG leidt niet tot een uitsluiting van het kiesrecht. Aanvragen VOG Een VOG kan zowel digitaal als via de gemeente worden aangevraagd. Onderstaand een korte beschrijving. De link leidt naar een meer uitgebreide beschrijving van de aanvraagprocedure. • Digitaal. Een kandidaat kan een VOG digitaal aanvragen als de aanvraag digitaal is klaargezet door de partij. Daarvoor moet de partij de beschikking hebben over eHerkenning en de aanvraag online voorbereiden via justis.nl. • Via gemeente. Een kandidaat vraagt een VOG via de gemeente aan door een volledig ingevuld aanvraagformulier in te dienen bij de afdeling Burger-/Publiekszaken van de gemeente waar hij/ zij staat ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Dit formulier ontvangt de kandidaat van de partij. www.justis.nl/producten/vog/vog-aanvragen/

Referentieonderzoek (alleen bij kandidaat-bestuurders) De kandidaat-bestuurder wordt gevraagd om minimaal twee referenties op te geven. Met referenties worden personen (niet familieleden) bedoeld die iets kunnen verklaren over de integriteit van de kandidaat. Bel deze referenties na en stel enkele vragen (gebruikmakend van de tool leidraad integriteit selectiegesprek). Het referentieonderzoek vindt plaats nadat het selectiegesprek met de kandidaat-bestuurder heeft plaatsgevonden. Het onderzoek dient om te checken of tijdens het selectieproces opgedane indrukken overeenkomen met die van derden. Het is een relatief zwaar middel. Daarom wordt aangeraden om deze tool te gebruiken bij een kandidaat-bestuurder.

De lijst red flags ondermijning Een VOG wordt afgegeven door Justis, de screeningautoriteit van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Als iemand een VOG aanvraagt, doet Justis onderzoek naar het justitiële verleden van een persoon. Een persoon krijgt in ieder geval een VOG als hij of zij geen strafbaar feit heef gepleegd dat relevant is voor de betreffende functie. Het specifieke screeningsprofiel dat gehanteerd wordt bij politieke ambtsdragers geldt voor alle kandidaat-volksvertegenwoordigers, -wethouders en -gedeputeerden. Bij de toets aan dit screeningsprofiel geldt een terugkijktermijn van tien jaar.

92

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Beschrijving De georganiseerde criminaliteit maakt gebruik van diensten uit de bovenwereld om zijn activiteiten uit te voeren. Dit ondermijnt en bedreigt de samenleving en rechtsstaat. Met ondermijning van het openbaar bestuur wordt bedoeld dat criminelen of criminele organisaties zich mengen met het openbaar bestuur en daarmee besluitvorming beïnvloeden. Ondermijning is moeilijk te herkennen bij kandidaten die zich bij een decentrale politieke partij melden om politieke ambtsdrager te worden. Om het mogelijk herkenbaar te maken is een lijst opgesteld met zogenaamde ‘red flags’.

< vorige pagina

volgende pagina >

93

Doel Inzicht krijgen of een kandidaat mogelijk over kan gaan tot ondermijning van het openbaar bestuur.

Doel Het doel van de leidraad is om integriteit op gestructureerde wijze onderdeel uit te laten maken van het selectiegesprek.

Toepassing De vragenlijst integriteit en de antecedentencheck benutten om na te gaan of er een aanknopingspunt is in de onderstaande lijst met ‘red flags’. Wanneer er een vermoeden is dat één of meer van deze ‘red flags’ aan de orde kunnen zijn, dient de selectiecommissie hierover in het selectiegesprek op door te vragen.

Toepassing • Tijdens het selectiegesprek met de kandidaat worden vragen gesteld over de integriteit van de kandidaat. Hiervoor kan de tool vragenlijst integriteit worden gebruikt. In de leidraad staat een aantal vragen die de vragenlijst integriteit aanvullen. • Eventueel kan worden doorgevraagd op eventuele ‘red flags’ ondermijning als daar aanleiding voor is. • Eventueel kan een dilemma van één van de 25 dilemmakaarten worden voorgelegd.

Longlist red fags voor mogelijke ondermijning • Afkomstig uit het buitengebied met veel opslagruimtes; • Lid van een outlaw motorgang (OMG); • Eigenaar, huurders en bewoners vrijplaatsen; • ‘Windhapper’ (geen inkomen, veel geld); • Eigenaar horecaonderneming (bijv. in verband met mogelijke financiering met zwart geld); • (Verhuur)makelaar, verhuurbemiddelaar (met name vastgoedondernemingen die volgens het handelsregister geen werkzame personen hebben) die mogelijk hun panden (onder druk) laten gebruiken voor bijvoorbeeld drugs- of wapenhandel; • Taxateur van onroerende zaken; • Exploitant van pandhuizen en domicilieverleners; • Ondernemer in het bezit van een of meer loodsen; • Lid van harde kern van een voetbalclub; • In het bezit van bungalow(s) in vakantiepark(en) en/of eigen terrein(en) op camping(s) die mogelijk onder de dekmantel van recreatief gebruik worden misbruikt voor bijvoorbeeld illegale prostitutie, drugshandel of andere misdrijven; • Legale financiële dienstverlener om criminele winsten wit te wassen zoals banken, verzekeraars en financieel adviseurs; • Eigenaar van een massagesalon (bijv. in relatie tot mensenhandel, -smokkel en uitbuiting); • Eigenaar van een garagebedrijf (bijv.

in relatie tot witwaspraktijken); • Oprichter brievenbusvennootschap(pen); • Eigenaar van of betrokken bij logistieke voorzieningen om criminele activiteiten te kunnen uitvoeren zoals een containeroverslag in de haven voor drugs- of mensensmokkel, post- en pakketstromen voor het versturen van xtc-pillen.

De leidraad integriteit selectiegesprek Beschrijving In het selectiegesprek met de kandidaat is het belangrijk dat de selectiecommissie verschillende vragen over integriteit stelt. De vragen gaan zowel over de persoonlijke situatie als meer algemeen over integriteit. In lijn met de antecedentencheck moet ook hier met zorg worden omgegaan met de persoonsgegevens die van de kandidaat worden verzameld.

94

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Aanvullende vragen selectiegesprek Activiteiten verleden • Heeft u in het verleden in uw politieke of persoonlijke leven activiteiten ontplooid die u chantabel kunnen maken? Heef u bijvoorbeeld forse schulden, een geheime relatie of een verslaving? Bent u wel eens gechanteerd? Zo ja, wanneer en waarover? • Heeft u in het verleden in uw politieke of persoonlijke leven activiteiten ontplooid die een belemmering vormen in uw toekomstig functioneren? Conflicten • Bent u wel eens (al dan niet openbaar) beschuldigd van niet integer gedrag? Zo ja, waarover en in welke verband? Wat waren de gevolgen? • Bent u ooit in negatieve zin in de media verschenen in relatie tot uw integriteit? • Heef u conflicten gehad met organisaties of personen binnen de gemeente/provincie/waterschap? Zo ja, welke en waarover? Zal dit een belemmering vormen in uw functioneren? Tenslotte • Langslopen eventuele red flags ondermijning.

• Bent u lid (geweest) van een andere politieke partij? Zo ja, welke en wanneer? Heeft u voor die partij een bestuurs- of politieke functie bekleed? Zo ja, welke? • Als wij uw naam op Google intikken, wat zouden wij dan mogelijk over u tegenkomen met het oog op integriteit? • Heeft u alles gemeld aangaande uw integriteit? Extra vragen voor kandidaat-bestuurder • Bent u in de afgelopen jaren als gevolg van een (arbeids)confict ergens vertrokken met een reden die (in)direct verband kan houden met de vervulling van uw toekomstige ambt? Wanneer en waar was dat, waarover ging het? • Bent u in de afgelopen jaren betrokken geweest (of thans betrokken) bij een juridische procedure/ geschil dat (in)direct gevolgen kan hebben voor de vervulling van uw toekomstige ambt? Zo ja, waar ging/gaat dit over?

< vorige pagina

volgende pagina >

95

De bewilligingsverklaring

Integriteitsagenda

Beschrijving Een bewilligingsverklaring is een verzameling bepalingen die een kandidaat voor de verkiezing tekent. Door ondertekening van een bewilligingsverklaring stemt de kandidaat in met de voorwaarden die de decentrale politieke partij stelt. De politieke partij kan de bewilligingsverklaring naar eigen inzicht aanpassen of aanvullen.

Beschrijving Integriteit vraagt om blijvende aandacht. Niet alleen tijdens de werving, selectie en screening maar ook daarna. Het is belangrijk dat integriteit ook daarna als onderwerp regelmatig terugkeert op de agenda. Het verdient de voorkeur het onderwerp integriteit minimaal één keer per jaar te bespreken. In een integriteitsagenda kunnen bestuur, volksvertegenwoordiging of decentrale politieke partij voor zichzelf vaststellen hoe zij integriteit voortdurend onder de aandacht blijven houden: op welke manier, op welk moment en wie daarvoor verantwoordelijk is. De agenda is in aanvulling op activiteiten die door de kroonbenoemde en griffie worden georganiseerd.

Doel De kandidaat committeert zich aan de verplichtingen die horen bij het ambt van volks­ vertegenwoordiger. Toepassing De bewilligingsverklaring moet door de kandidaat worden ondertekend voor de definitieve vaststelling van de lijst.

Sjabloon bewilligingsverklaring 1. Ik, (vermelden naam) ben lid van de partij/decentrale afdeling (vermelden naam decentrale partij/ afdeling) en ik ben geen lid van een andere politieke partij. 2. Door deze verklaring te ondertekenen, bewillig ik in een kandidatuur voor (vermelden kandidaatstellingsprocedure). 3. Ik onderschrijf de grondslag, het doel en de kernwaarden, zoals vastgelegd in de vuistregels integriteit, van de partij. 4. Ik ben gehouden aan de binnen de partij geldende statuten, reglementen en voor het politieke werk relevante besluiten. 5. Ik ben gehouden om het door de partij opgestelde partijbeginselen en het daarop gebaseerde verkiezingsprogramma uit te dragen en te verdedigen. 6. Indien ik word verkozen, zal ik bij mijn installatie de belofte of de eed afleggen. 7. Indien ik word verkozen, zal ik deel uitmaken van de fractie. 8. Indien ik word verkozen, ben ik bereid om regelmatig met het bestuur van de betreffende geleding gesprekken te voeren aangaande verwachtingen omtrent mijn functioneren en daarover afspraken te maken. 9. Gedurende de selectieprocedure heb ik naar waarheid verklaard. Plaats:

Datum:

Handtekening:

Tools voor de bestuursperiode: integriteitsagenda en dilemmakaarten Nadat bestuurders en volksvertegenwoordigers zijn benoemd en geïnstalleerd is het van belang om ook tijdens de bestuursperiode blijvend aandacht te houden voor de integriteit van politieke ambtsdragers. Het is belangrijk dat integriteit als onderwerp regelmatig terugkeert op de agenda. In paragraaf 3.1 worden de integriteitsagenda en de dilemmakaarten integriteit als onderdeel van het integriteitsbeleid behandeld. De integriteitsagenda en de dilemmakaarten integriteit worden hieronder kort geïntroduceerd en vervolgens zijn de tools zelf te vinden.

96

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Doel Integriteit blijvend onder de aandacht houden in bestuur, volksvertegenwoordiging of decentrale politieke partij. Toepassing • Bestuur, volksvertegenwoordiging of decentrale politieke partij stelt de integriteitsagenda vast en wijst een verantwoordelijke aan voor de uitvoering van de agenda. • Het is aan te bevelen om in de agenda aan te sluiten op natuurlijke momenten in de bestuursperiode. • Eenmaal per jaar in het bestuur of de volksvertegenwoordiging een dilemmasessie organiseren. Tijdens zo’n dilemmasessie kan gebruik worden gemaakt van de tool dilemmakaarten integriteit.

Mogelijke onderdelen integriteitsagenda Inhoud

Proces

Wie

Vaststellen integriteitsagenda

Eerste fractievergadering na installatie vaststellen, daarna continu bijhouden

Fractieleden

Portefeuilleverdeling fractie Eerste fractievergadering (rekening houden met na installatie vaststellen, mogelijke kwetsbaarheden) daarna continu bijhouden

Fractieleden

Dilemmasessie (eventueel met dilemmakaarten)

Eenmaal per jaar

Fractieleden (eventueel met de bestuurder erbij)

Voortgangsgesprek fractielid (met daarin óók aandacht voor het thema integriteit)

Minimaal één keer halverwege de zittingsperiode, zo mogelijk frequenter

Fractievoorzitter, fractielid, eventueel bestuurslid partij

Evaluatiegesprek fractievoorzitter

Minimaal één keer halverwege de zittingsperiode, zo mogelijk frequenter

Voorzitter partij, fractievoorzitter

< vorige pagina

volgende pagina >

97

Dilemmakaarten integriteit

Toelichting Vaststellen integriteitsagenda Bespreek in de fractie hoe integriteit onder de aandacht wordt gehouden tijdens de zittingsperiode. Leg deze afspraken vast in een integriteitsagenda. Een integriteitsagenda kan alleen werken als deze wordt gedragen door de leden van de fractie, stel deze daarom als fractie vast. Houd gedurende de hele zittingsperiode bij dat deze agenda wordt gevolgd. Portefeuilleverdeling Besteed bij de verdeling van portefeuilles binnen de fractie aandacht aan ieders nevenfuncties en –belangen. Het ligt voor de hand een portefeuille toe te kennen aan een fractielid dat bekend is met en binnen een bepaald domein. Let hierbij echter wel op potentiële verstrengeling van belangen. Besteed uiteraard ook bij wisselingen van portefeuilles gedurende de zittingsperiode aandacht hieraan. Dilemmasessie Organiseer jaarlijks een dilemmasessie voor alle fractieleden. Tijdens deze sessie kunnen door fractieleden voorbeelden worden aangedragen die zij zelf hebben meegemaakt. Onder leiding van de fractievoorzitter worden deze voorbeelden besproken. In het geval er geen voorbeelden worden aangedragen vanuit de fractie kan bij de dilemmasessie gebruik worden gemaakt van de dilemmakaarten (zie de tool in dit handboek). In het geval de partij tevens een bestuurder levert, overweeg dan ook deze bestuurder uit te nodigen.

In de dynamiek tussen volksvertegenwoordiging en bestuur kunnen zich interessante integriteitsdilemma’s voordoen die zich lenen voor bespreking, bijvoorbeeld op het gebied van de informatieplicht. Voortgangsgesprek fractielid Tijdens het evaluatiegesprek tussen de fractievoorzitter en het fractielid (eventueel in aanwezigheid bestuurslid van de partij) komen tal van onderwerpen aan bod. Het is ook een natuurlijk moment om het onderwerp integriteit te bespreken. Dit kan aan de hand van de volgende vragen: • Ben je dilemma’s tegengekomen op het gebied van integriteit? • Ben je geconfronteerd met niet integer gedrag? • Wordt volgens jou binnen de fractie voldoende aandacht besteed aan integriteit? • Heeft er een verandering plaatsgevonden in persoonlijke omstandigheden die relevant is voor de uitoefening van je politieke werkzaamheden? Voortgangsgesprek fractievoorzitter Besteed tijdens het evaluatiegesprek als partijbestuur aandacht aan de rol van de fractievoorzitter in het bevorderen van bestuurlijke integriteit binnen de fractie. Vraag niet alleen naar de eigen ervaringen van de fractievoorzitter op het gebied van integriteit maar ook naar wat de fractie­ voorzitter heeft gedaan om de integriteit binnen de fractie te bevorderen.

Dit kan aan de hand van de volgende vragen: • Ben je dilemma’s tegengekomen op het gebied van integriteit? • Zijn leden van de fractie geconfronteerd met niet integer gedrag? • Op welke wijze besteed je binnen de fractie aandacht aan het onderwerp integriteit?

98

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Beschrijving In de dilemmakaarten worden 25 dilemma’s beschreven vanuit het oogpunt van politieke ambtsdragers. Elk dilemma sluit aan op verschillende elementen uit de gedragscodes integriteit voor politieke ambtsdragers. Op de achterkant van de dilemmakaarten worden overwegingen en mogelijke oplossingen beschreven. De dilemma’s zijn gericht op de dagelijkse praktijk en zijn gespecificeerd naar gemeenten, provincies, waterschappen en naar verschillende doelgroepen (volksvertegenwoordigers en bestuurders). Doel Inzicht geven in wat integer handelen in de dagelijkse praktijk voor politieke ambtsdragers kan betekenen. Toepassing De dilemmakaarten kunnen worden ingezet bij de werving, selectie en screening van kandidaten, bijvoorbeeld tijdens het selectiegesprek met kandidaat-bestuurders en kandidaat-volksvertegenwoordigers. De dilemmakaarten kunnen ook worden ingezet tijdens een jaarlijkse dilemmasessie integriteit in het bestuur, de volksvertegenwoordiging of de decentrale politieke partij. Het is niet nodig om alle kaarten in één keer te bespreken. Kies één of enkele kaarten en neem de tijd om deze goed te bespreken. Reken elkaar niet af, maar vraag naar de motivatie en de achterliggende waarden.

Hieronder zijn de 25 dilemmakaarten te beantwoorden: Kaart 1 Bestuurslaag: gemeente Doelgroep: (kandidaat-)raadslid Integriteitsthema: persoonlijk financieel belang Casus U bent raadslid en tevens directeur-grootaandeelhouder van een bedrijf dat is gevestigd op een bedrijventerrein in uw gemeente. Er ligt bij de gemeenteraad een collegevoorstel voor het vaststellen van een nieuw bestemmingsplan voor het bedrijventerrein. Uw bedrijf is niet positief over de plannen van het college. Voert u het woord bij de beraadslagingen in de fractie? Doet u mee aan de stemming in de raad? Overwegingen U kunt het beste transparant zijn en aangeven dat u een persoonlijk belang heeft. Dit begint in de eigen fractie, maar ook in de commissie en raadsvergadering. Het advies is in dit geval niet deel te nemen aan de discussie binnen de commissie, fractie of raad, het woord te voeren of te amenderen. Aan een eventuele stemming in de raad kunt u in beginsel wel deelnemen, dus ook als u een persoonlijk belang heeft. Dit lijkt in tegenspraak met de wet die voorschrijft dat u niet kunt deelnemen aan de stemming over een aangelegenheid die u rechtstreeks of middellijk persoonlijk aangaat, maar is in lijn met de laatste jurisprudentie.

< vorige pagina

volgende pagina >

99

Kaart 2

Kaart 4

Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: (kandidaat-)volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: financieel belang partner

Bestuurslaag: gemeente Doelgroep: bestuurder Integriteitsthema: ingaan op persoonlijk verzoek

Casus U bent volksvertegenwoordiger en uw partner (ongehuwd) is eigenaar van een drukkerij (Druk b.v.). De algemeen directeur van uw gemeente/provincie/waterschap neemt afscheid. Hiervoor wordt een receptie georganiseerd. U verneemt dat uitsluitend aan Druk b.v. een offerte wordt gevraagd om de uitnodigingen voor het afscheid te drukken. Vindt u dat uw partner hierop in moet gaan? Vindt u dat u hiervan melding moet maken en bij wie zou u dat doen?

Casus U bent wethouder Cultuur en u wordt aangesproken door de directeur van een plaatselijk theater. De directeur heeft van een ambtenaar begrepen dat het college voornemens is te besluiten dat het theater in 2014 75% minder subsidie krijgt. U kent de directeur persoonlijk heel erg goed en u bent een frequent bezoeker van het theater. U weet dat de directeur op u gestemd heeft omdat hij alle vertrouwen in u heeft vanwege uw uitstekende opvattingen over het cultuurbeleid. De directeur vindt dat het theater ten onrechte veel minder subsidie gaat krijgen en vraagt u om te bemiddelen. Gaat u daarop in?

Overwegingen U mag als volksvertegenwoordiger geen overeenkomst sluiten met het orgaan waar u deel van uitmaakt (verboden handeling). Uw partner mag dit formeel gezien wel. Dan blijft het echter de vraag of het verstandig is dit te doen, gezien de schijn van belangenverstrengeling die een dergelijke overeenkomst oproept. Met het oog op deze schijn zou u er daarom verstandig aan doen uw partner te adviseren hier niet op in te gaan. U zou daarnaast het gesprek kunnen aangaan met de burgemeester, commissaris van de Koning of voorzitter als hoeder van de bestuurlijke integriteit over hoe om te gaan met de verstrekking van dergelijke opdrachten aan partners.

Bestuurslaag: gemeente, waterschap Doelgroep: (kandidaat-)volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: persoonlijk belang (indirect financieel) Casus Aan de overkant van uw huis is het waterschap/de gemeente iets van plan dat tot waardevermindering zal leiden van uw huis. U bent volksvertegenwoordiger. In deze rol begrijpt u heel goed waarom het waterschap/de gemeente dit wil. Maar als huiseigenaar bent u op zijn zachtst gezegd niet blij met deze plannen. Er is een informatieavond waar een ambtenaar de buurt komt informeren. Gaat u hiernaartoe? Stelt u een vraag? Zou u zich kenbaar maken als volksvertegenwoordiger? Zou u lid worden van een actiegroep die de belangen van de buurt richting het waterschap/de gemeente gaat vertegenwoordigen? Overwegingen U kunt hiernaartoe gaan maar wij adviseren u geen prominente rol te spelen op de bijeenkomst. Als u vragen wilt stellen, maak kenbaar dat u ook volksvertegenwoordiger bent. U kunt beter geen lid worden van de actiegroep zodat u ook niet in een ‘onderhandelings­ positie’ komt met de ambtelijke organisatie of bestuurder.

Handboek Integriteit

Kaart 5 Bestuurslaag: gemeente Doelgroep: (kandidaat-)volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: belang vanuit nevenfunctie

Kaart 3

100

Overwegingen Het is beter niet zelf te bemiddelen. Eventueel kunt u wel het gesprek aangaan. Doe dit echter niet alleen, neem altijd een ambtenaar of desnoods een collega-bestuurder mee. Verder kunt u in dit geval de bemiddeling zelf het beste overlaten aan uw topambtenaar gezien uw persoonlijke band met de directeur.

/ 5 Bijlagen

Casus U bent als raadslid zeer actief binnen het verenigingsleven van de gemeente. Tijdens de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen heeft u zich hard gemaakt voor betere sportaccommodaties. Er ligt bij de gemeenteraad een collegevoorstel om een voorgenomen opknapbeurt van sportterreinen af te blazen. Voor de voetbalclub waar uw kinderen spelen en waar u bestuurslid bent, betekent dit dat ze de komende jaren verder moeten met oude kleedkamers die al lang niet meer aan de eisen voldoen en dat het broodnodige extra veld er niet gaat komen. Doet u mee met de beraadslagingen in de fractie? Doet u mee aan de beraadslagingen en stemming in de raad? Overwegingen Als bestuurslid van de voetbalclub heeft u er een belang bij dat de bezuinigingen niet doorgaan. U kunt zich daarom beter afzijdig houden van beraadslagingen binnen de fractie, commissie en raad om zo geen invloed uit te oefenen op de besluitvorming. Wel bent u als raadslid gerechtigd om te stemmen, ook als u hierbij een persoonlijk belang heeft. Dit lijkt in tegenspraak met de wet die voorschrijft dat u niet deel kunt nemen aan de stemming over een aangelegenheid die u rechtstreeks of middellijk persoonlijk aangaat, maar is in lijn met de laatste jurisprudentie.

< vorige pagina

volgende pagina >

101

Kaart 6 Bestuurslaag: provincie, gemeente, waterschap Doelgroep: (kandidaat-)volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: verboden handeling Casus U heeft al jarenlang een klinkende naam op het gebied van beleidsonderzoek. Naast volks­ vertegenwoordiger bent u als zelfstandig beleidsonderzoeker actief. U doet gevoelige opdrachten voor gemeenten, de provincie en het waterschap bij u in de buurt. Omdat u zo’n goede naam heeft, wordt u door een ambtenaar van uw provincie, gemeente of waterschap gevraagd offerte uit te brengen voor een kleine opdracht om iets uit te zoeken. Zou u offerte uitbrengen? Overwegingen U mag geen opdracht uitvoeren voor de organisatie van de gemeente, provincie of het waterschap waar u volksvertegenwoordiger bent, tenzij hiervoor ontheffing wordt verleend door gedeputeerde staten of de minister (in het geval u statenlid bent).

Kaart 7 Bestuurslaag: gemeente, provincie en waterschap Doelgroep: bestuurder Integriteitsthema: persoonlijk belang in de relatiesfeer Casus Nadat u bent gescheiden, wordt u verliefd op één van uw eigen ambtenaren die als teamleider veel en goed werk voor u doet. De liefde is pril en slechts bij enkele ambtenaren bekend. Zij krijgt de mogelijkheid promotie te maken om afdelingshoofd te worden. Kan dit volgens u? Zou u uw liefde melden en bij wie? Overwegingen Een relatie staat promotie niet in de weg. Wel kunt u het beste transparant zijn over de relatie, zowel in het college als naar de ambtelijke top. Het is verder beter dat u als bestuurder niet in een gezagsverhouding komt met uw partner.

Kaart 8 Bestuurslaag: gemeente, provincie en waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger, bestuurder Integriteitsthema: opkomen voor individueel belang

102

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Beschrijving U bent net gekozen als volksvertegenwoordiger dan wel als bestuurder benoemd en komt op zaterdag in de supermarkt een bekende tegen. Deze feliciteert u en meldt direct dat hij een conflict heef met een ambtenaar. Hij vraagt of u deze zaak kunt bespreken met desbetreffende ambtenaar. Overwegingen U kunt het beste niet zelf interveniëren, maar desbetreffende persoon verwijzen naar de procedure in het geval van een conflict tussen een ambtenaar en een burger.

Kaart 9 Bestuurslaag: waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: omgaan met vertrouwelijke informatie naar derden Casus U wordt als AB-lid strikt vertrouwelijk geïnformeerd over grootschalige milieuvervuiling op een terrein binnen het waterschapsgebied. Er is nader onderzoek nodig om de precieze omvang vast te stellen en het dagelijks bestuur wil de resultaten van verder onderzoek afwachten om onrust te voorkomen. Uw dochter staat op het punt om een perceel te kopen om een woning te realiseren. Dit perceel ligt binnen het vervuilde gebied. Ze is niet op de hoogte van de vervuiling. Licht u uw dochter in? En als het uw buurman betreft: licht u hem in? Overwegingen Als volksvertegenwoordiger is het u niet toegestaan om informatie waarvan u weet of moet vermoeden dat het vertrouwelijk is te delen met derden. Ook uw eigen familie en buurman is in deze een derde. Wees dus heel voorzichtig uw informatie te delen ook met familie, buurman etc.

Kaart 10 Bestuurslaag: waterschap Doelgroep: bestuurder Integriteitsthema: omgaan met vertrouwelijke informatie uit het veld Beschrijving Heemraden worden vaak gekozen vanwege hun specialistische kennis van het veld en omdat ze een achterban vertegenwoordigen. Dit is zeker het geval bij geborgde zetels. Vaak zijn deze heemraden nog nauw betrokken bij de verenigingen of organisaties van hun achterban (Kamer van Koophandel, LTO, etc.), bijvoorbeeld als lid of adviseur van het regionale bestuur. Het openbaar bestuur is gebaat bij bestuurders die midden in de maatschappij staan en betrokken zijn bij hun achterban.

< vorige pagina

volgende pagina >

103

U komt bij de vereniging/organisatie (achterban organisatie) waar u bestuurslid of adviseur bent niet-openbare informatie ter ore die zeer relevant is voor het wel of niet doorgaan van een groot project van het waterschap. En dat op een moment dat het dagelijks bestuur in discussie is met het algemeen bestuur en langzamerhand tot besluitvorming moet worden overgegaan. Deelt u de vertrouwelijke informatie die u bij uw achterban hebt vernomen met het waterschap? Overwegingen Het beste is het waterschap op zijn minst op hoofdlijnen te informeren. U heeft immers als heemraad een verantwoordelijkheid in deze.

Kaart 11 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger, bestuurder Integriteitsthema: privéhandelingen Beschrijving U bent politieke ambtsdrager. U laat uw tuin opknappen voor een schappelijk prijsje. Als al het werk gedaan is, vraagt de tuinman of hij contant betaald kan worden zonder factuur. Gaat u hierop in? Overwegingen U kunt hier beter niet op ingaan en voorstellen de rekening per factuur te voldoen.

Kaart 12 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: gebruik van netwerk Casus U bent oud-bestuurder en bereidt als volksvertegenwoordiger een belangrijke motie voor. U heeft hiervoor snel aanvullende niet-openbare achtergrondinformatie nodig. U kent de ambtelijke organisatie nog goed van vroeger. Zou u telefonisch contact opnemen met de betrokken ambtenaar dan wel even bij hem binnenlopen om de juiste informatie op te halen?

Kaart 13 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: bestuurder Integriteitsthema: invloed uitoefenen bij inhuur/aanbesteding Casus Uw ambtelijke organisatie bereidt een onderhandse aanbesteding voor, voor de aankoop van kantoorstoelen. Het bedrijf waar uw moeder al jaren bij de receptie werkt staat niet op de shortlist. De betrokken ambtenaar vraagt aan u of u nog suggesties heeft voor de uit te nodigen partijen. Geeft u de ambtenaar de suggestie om dit bedrijf op de shortlist te zeten? Overwegingen U kunt dit wel doen, uw moeder heef immers geen beleidsbepalende functie binnen het bedrijf. Dit zou anders zijn als uw moeder deel zou uitmaken van het bestuur of een financieel belang heef in het bedrijf.

Kaart 14 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: bestuurder Integriteitsthema: indirect persoonlijk belang bij besluitvorming Casus In het college/dagelijks bestuur moet een besluit worden genomen over de toewijzing van een grote opdracht in het kader van een aanbesteding. U verneemt uit de stukken dat wordt voorgesteld om het bedrijf van uw broer de opdracht te gunnen. Wat doet u als het agendapunt aan de orde komt? Overwegingen U kunt het beste bij aanvang van de behandeling van het agendapunt aangeven dat het bedrijf van uw broer in de prijzen valt en dat u als gevolg hiervan niet deelneemt aan het agendapunt en de besluitvorming hierover. Vergeet niet achteraf te controleren of dit ook is opgenomen in het verslag.

Overwegingen De wijze waarop informatie bij een ambtenaar wordt opgevraagd is afhankelijk van de afspraken die hier binnen de gemeente over zijn gemaakt. Zijn hier geen afspraken over gemaakt, dan is het aan te raden niet direct de informatie bij de ambtenaar op te vragen. U kunt beter de weg bewandelen via de bestuurder/portefeuillehouder dan wel de griffier.

104

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

< vorige pagina

volgende pagina >

105

Wat doet u?

Kaart 15 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: bestuurder Integriteitsthema: aanvaarden van een geschenk Casus U verricht een officiële opening van een gebouw. U krijgt hiervoor van de directeur een fles wijn waarvan u niet zeker weet wat de waarde is. Aanvaardt u de fles? Neemt u de fles mee naar huis? Overwegingen U kunt de fes aanvaarden. Neem de fles echter niet mee naar huis maar naar kantoor. Laat de fles daar registreren als een geschenk en handel conform hetgeen hierover in de gedragscode is opgenomen. Dit kan betekenen dat de fles wordt geretourneerd indien de waarde boven een bepaalde grens ligt.

Kaart 16 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger, bestuurder Integriteitsthema: aanvaarden van een geschenk thuis Casus U heeft zich met succes ingezet voor de bescherming van een belangrijk stukje natuur. Als dank krijgt u van de plaatselijke milieuverenigingen een groot pakket biologische voedingswaar door een vertegenwoordiger van deze verenigingen thuis aangeboden. Aanvaardt u dit geschenk? Overwegingen U kunt beter thuis geen geschenken aanvaarden maar vragen deze te bezorgen op het kantoor ter attentie van de fractie of het bestuur.

Kaart 17 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: bestuurder, volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: omgang met uitnodiging

Overwegingen Een dergelijke uitnodiging is risicovol om aan te nemen. U kun verschillende dingen doen: een ambtenaar meenemen, aanbieden de lunch bij u op kantoor te nuttigen of melden dat u alleen komt als u zelf (uw organisatie) uw lunch betaalt.

Kaart 18 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger, bestuurder Integriteitsthema: declaratiegedrag Casus U moet in uw rol als volksvertegenwoordiger of bestuurder op pad naar stad A. Daarna reist u door naar stad B voor een partijbijeenkomst. Welke kosten declareert u? Overwegingen Kosten voor een partijbijeenkomst dient u niet te declareren bij de organisatie waar u uw functie uitoefent.

Kaart 19 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: spookvertegenwoordiging Casus Eén van de raadsleden van uw partij is niet aanwezig geweest bij de laatste vijf vergaderingen. Deze persoon heeft zich niet afgemeld voor deze vergaderingen. Wat doet u als fractie­ voorzitter? Overwegingen Dit dient u te bespreken met uw fractiegenoot. U vraagt hoe het komt dat hij zo weinig tijd heef voor het fractiewerk. Probeer gezamenlijk met een oplossing te komen. Als u geen vertrouwen heeft dat het beter zal gaan, kunt u overwegen hem te vragen zijn zetel ter beschikking ter stellen.

Casus U wordt door een projectontwikkelaar uitgenodigd voor een netwerklunch met enkele andere personen uit de bouwwereld. De bouw valt binnen uw aandachtsgebied/portefeuille en de lunch is een uitgelezen bijeenkomst om op de hoogte te raken wat er speelt binnen de sector.

106

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

< vorige pagina

volgende pagina >

107

Kaart 20 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: mogelijke ondermijning bij bestuurder Casus De herontwikkeling van een voormalige melkfabriek staat hoog op de politieke agenda. Er zijn meerdere gegadigden voor het project. Eén van de gegadigden is een startende project­ontwikkelaar. U weet toevallig dat deze persoon lid is van een motorclub uit de regio. Ook weet u dat de wethouder hiervan op de hoogte is en hij hiermee enorm in zijn maag zit. Het plan van de ontwikkelaar is om de melkfabriek om te bouwen tot een evenemententerrein voor motorliefhebbers. De (financiële) onderbouwing ziet er solide en bonafide uit. Tijdens de raadsbehandeling wordt door de verantwoordelijk bestuurder vol ingezet op de plannen van deze ontwikkelaar. Door de fractie en andere raadsleden wordt geen actie ondernomen. Wat doet u? Overwegingen U vermoedt dat er mogelijk iets speelt tussen de wethouder en projectontwikkelaar. Mogelijk staat de wethouder onder invloed van deze projectontwikkelaar. In dit geval is het aan te raden dit niet in de politieke arena te bespreken, naar de pers te stappen of zelf actie te ondernemen. Ga in plaats daarvan na of er een protocol vermoeden van een misstand aanwezig is. Daarin staan processtappen beschreven in het geval van een dergelijk vermoeden.

Meest voor de hand liggend is daarnaast om uw vermoeden te delen met de burgemeester (commissaris van de Koning, Dijkgraaf) die vervolgens zelf hiermee aan de slag kan (vanuit zijn wettelijke verantwoordelijkheid).

maatregelen. Op sociale media wordt u als dierenbeul afgeschilderd. Op school worden uw kinderen hier ook op aangesproken door andere kinderen. Enige tijd later wordt ’s nachts een raam van uw woonhuis ingegooid. Wat doet u? Overwegingen U dient dit in de eerste plaats te melden aan de politie en u kunt mogelijk aangifte doen. Vervolgens dient u de voorzitter van de raad, staten dan wel algemeen bestuur en uw fractievoorzitter te informeren.

Kaart 22 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger, bestuurder Integriteitsthema: ondermijning bij collega volksvertegenwoordiger Casus U bent fractievoorzitter en u weet bijna zeker dat een collega-fractielid intensieve contacten heef met een groep illegale woonwagenbewoners en dat het fractielid consequent voor hen welgevallige standpunten naar voren brengt dan wel verdedigt. Wat doet u? Overwegingen Spreek uw fractiegenoot hierop aan buiten de politieke arena om. Zoek uit in hoeverre zijn optreden inderdaad gestuurd wordt door een (beperkte) groep mensen en in hoeverre hij dit uit vrije wil doet. Neem afhankelijk van de uitkomsten vervolgstappen maar geef in ieder geval aan dat clientelisme onacceptabel is.

Kaart 23 Kaart 21 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: omgaan met bedreiging Casus U bent volksvertegenwoordiger en krijgt signalen vanuit uw achterban dat door de toe­­nemende populatie ganzen de landbouwschade toeneemt. Boeren luiden inmiddels de noodklok. Ganzen strijken bij voorkeur neer op weiden en akkers waar gras en jonge gewassen worden verbouwd. Dit zorgt jaarlijks voor een aanzienlijke schadepost voor de boeren omdat hun kwetsbare gewassen worden opgegeten door de ganzen. U vraagt aan het bestuur wat zij voornemens zijn hiermee te doen en u doet een voorstel om te komen tot de effectieve bestrijding door middel van het verhogen van het aantal af te schieten ganzen op jaarbasis. Dit valt verkeerd bij dierenactivisten die pleiten voor andere

108

Handboek Integriteit

/ 5 Bijlagen

Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: ondermijning bij collega volksvertegenwoordiger Casus Uw fractiegenoot is agrariër. Hij vertelt u dat hij benaderd is door een criminele organisatie die zijn stallen wilde huren. Als hij het aan iemand door zou vertellen dan zou hij het wel merken. Wat doet u? Overwegingen Spreek uw partijgenoot aan dat hij hiervan melding moet maken en niet mag wijken voor chantage. Politieke ambtsdragers hebben namelijk een voorbeeldrol. Er wordt dan ook van hen verwacht dat zij dergelijke incidenten melden. Melden en registreren is cruciaal. In de eerste plaats dient registratie als startsignaal voor opvang en nazorg van de betrokkene. In de tweede plaats is registratie van belang om over te kunnen gaan tot aangifte.

< vorige pagina

volgende pagina >

109

Voor gemeenten is er door het A&O fonds Gemeenten een Meld-App ontwikkeld als onderdeel van het Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem (GIR). De app biedt een snelle en laagdrempelige manier van melden. De locatie, datum en tijd van het incident zijn cruciaal. Er wordt per melder bepaald wie zijn of haar melding ontvangt en voorziet van een reactie. Meldingen van raadsleden worden afgehandeld door de griffier, meldingen van wethouders door burgemeesters.

Kaart 24 Bestuurslaag: gemeente, provincie, waterschap Doelgroep: volksvertegenwoordiger Integriteitsthema: participatie en netwerken Casus U bent volksvertegenwoordiger en wordt uitgenodigd door het lokale netwerk innovatie en ontwikkeling industrieterrein Achterberg. Als u aankomt blijkt u eregast te zijn. U krijgt een glas champagne in uw hand gedrukt en wordt gevraagd op welke manier u binnen de raad en ambtelijke organisatie aandacht gaat vragen voor de ontwikkeling van het industrieterrein. Als u vertrekt wordt u nog een flesje wijn in de handen gedrukt en wordt aangegeven dat er snel een vervolgafspraak wordt gemaakt. Hoe gaat u hiermee om? Overwegingen Het is aan uzelf als volksvertegenwoordiger om te bepalen hoe u omgaat met wensen en verzoeken van burgers, ondernemers, maatschappelijke organisatie en anderen zo lang dit binnen de kaders van de wet en Gedragscode blijf. Dit gezegd hebbende bent u er als volksvertegenwoordiger niet om de individuele belangen van burgers en/of partijen te vertegenwoordigen. U kunt uiteraard wel iets onder de aandacht brengen maar let op dat u niet de verkeerde verwachtingen wekt.