Bijlage 1K Voetpaden voor iedereen__153048__.pdf

VOETPADEN VOOR IEDEREEN 09-06-2020

Heel veel mensen en organisaties hebben gereageerd op onze oproep om deze richtlijn te verbeteren. Heel veel dank ! De bruikbaarheid en de leesbaarheid is daardoor sterk verbeterd. Wij stellen deze richtlijn met veel genoegen aan iedereen beschikbaar om samen de woonomgeving te verbeteren. Job & Frans

Voetpaden voor iedereen eerste uitgave (PSGU) eerste druk (BAT) (BAT) 9e herziening Aanvulling (BAT)

Auteur tekstadvies

28 augustus 1992 ‘Toegankelijk trottoir’ 16 december 2004

1 december 2013 9 juni 2020

J.J.M. Haug & F.Schuurman Van Tilburgtekst Communicatie www.woordendiespreken.nl

Bouw Advies Toegankelijkheid (Midden Nederland) Sjanghaidreef 1 3564 JN Utrecht mob 06 50 846 154 e-mail batutrecht@telfort.nl web www.batutrecht.nl

Bouw Advies Toegankelijkheid (Noord Nederland) Anjerweg 26 8042 CS Zwolle tel (038) 42 27 794 e-mail fransschuurman@telfort.nl website www.batutrecht.nl

VOORWOORD Heeft u het wel eens meegemaakt? U loopt met een grote doos in uw armen naar uw geparkeerde auto en struikelt omdat u niet weet waar het voetpad ophoudt en de parkeerstrook begint? Of er staan kliko’s midden op het voetpad, waardoor u er in uw rolstoel niet langs kunt? Wat te denken van het ontbreken van een voelba re markering, waardoor u met uw geleidestok niet kunt horen en voelen dat u via een oprit voor rolstoelen midden op de rijbaan bent gelopen? De voorbeelden zijn eindeloos en wijzen naar dezelfde conclusie: bij veel voetpaden is verbetering nodig om bruikbaarheid en veiligheid te realiseren. Dat geldt voor iedere voetganger, of men nu jong is, oud is of men goed ter been is of gebruik maakt van een rollator of blindengeleidehond. Voetpaden onveilig en slecht bruikbaar Die conclusie kwam ook uit een onderzoek van Bouw Advies Toegankelijkheid (BAT). Tussen 2000 en 2008 heeft BAT in een aantal gemeenten in de provincie Utrecht – Amersfoort, Baarn, Breukelen, Utrecht, Maarssen, Houten en De Bilt– voetpaden nagelopen om hun bruikbaarheid en toegankelijkheid voor mensen met beperkingen te onderzoeken. De resultaten waren schokkend: zowel in bestaande wijken als in nieuwbouwwijken laat de kwaliteit van de voetpaden veel te wensen over. En wel zo, dat aanpassing van alle bestaande voetpaden niet realistisch was.

Dezelfde gemeenten hebben, mede naar aanleiding van deze onderzoeken, hun beleid inmiddels gewijzigd en doen er van alles aan om de toegankelijkheid te waarborgen. Toegankelijke voetpaden realiseren Bestaande voetpaden herstellen is zeer kostbaar en niet realistisch. Goede toegankelijke voetpaden zijn wel te realiseren bij herbestrating, reconstructie en nieuwbouw. Dan kan er vanaf de tekentafel rekening mee worden gehouden, waardoor er nauwelijks meerkosten zijn. Wanneer deze strategie gevolgd wordt, kan over 15 jaar iedereen zonder problemen van voetpaden gebruik maken. Criteria voor toegankelijkheid In deze richtlijn heeft BAT punt voor punt concreet uitgewerkt aan welke minimale criteria moet worden voldaan, wil een voetpad geschikt zijn voor elke gebruiker. Het gaat bijvoorbeeld niet alleen over het voetpad zelf, maar ook over de inrichting van oversteekplaatsen en de situering van straatmeubilair. De criteria zijn ontleend aan wettelijke normeringen (zie bijlage) én aan de 25 jaar praktijkervaring van BAT. Voor wie? Deze richtlijn is bestemd voor wethouders, ambtenaren en bedrijven die zich bezig houden met het realiseren van voetpaden voor alle gebruikers. Daarnaast kan de notitie gebruikt worden door lokale belangengroepen om met de gemeente in gesprek te gaan over de toegankelijkheid van voetpaden.

De richtlijn wordt regelmatig geactualiseerd en aangevuld met praktijkvoorbeelden. De meest actuele versie staat op www.batutrecht.nl. Het is ook mogelijk om BAT te laten assisteren bij het toepassen van de criteria. Meer hierover vindt u op blz 41.

Job Haug Bouwkundig adviseur toegankelijkheid

Frans Schuurman Bouwkundig adviseur toegankelijkheid

Wanneer deze richtlijn u helpt bij het realiseren van toegankelijke voetpaden, zijn we in onze opzet geslaagd.

Alle onderstaande organisaties steunen deze notitie van harte!

Chronisch Zieken en Gehandicaptenraad Nederland

Stichting Gehandicapten Overleg Vianen

Gehandicapten en Patiënten Platform Amersfoort

Gemeente Amersfoort

Organisatie van en voor mensen met een visuele beperking

Stichting Gehandicaptenbelangen Baarn

Solgu

Gemeente Utrecht

NVVS Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden

Stichting Gehandicaptenplatform Gemeente De Bilt

Plaatselijk Overleg Gehandicapten (POG) IJsselstein

Stichting Groen & Handicap

Stichting Integratie Gehandicapten Wijk bij Duurstede(SIGW)

Platform Gehandicaptenbeleid Oudewater (PGO)

Stichting KUBES

Stichting Platform Platform voor Mensen Gehandicapten Eemnes met een Functiebeperking (PGE)

Gemeente Houten

Gemeente Bunnik

Gehandicapten en Patiënten Platform Zeist (GPPZ)

Platform GGz Utrecht

Platform Gehandicapten Westland

Cliëntenplatform Lopik

MIMAX Woerden

ToegankelijkNederland

werkgroep BTB Stichting CIGW

Duwgroep Leusden

Gehandicapten Platform Stichtse Vecht (GPSV)

Van Tilburg Communicatie

WMO raad Soest

Stichting Platform Gehandicaptenbeleid Woudenberg

Stichting 't WEB (Zuid-Kennemerland)

WAC Amersfoort

Gemeente Heerlen

INHOUD 1

2

3

Grondslagen voor voetpaden 1 Uitgangspunt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 Nieuwbouwplannen en herbestrating . . . . . . . . . 1 Kwaliteitseis. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 Criteria voor inrichting voetpaden 2 Locatie van voetpaden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 Herkenbaarheid/taal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2 Vrije breedte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Palen/obstakels . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Obstakelvrije zone. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Manoeuvreerruimte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Sluizen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Maatvoering sluizen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Vrije hoogte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Afwerking voetpaden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Boomwortels . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Boomkransen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Gleuven en mazen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Spoorweg en tramwegovergang . . . . . . . . . . . . . 6 Hellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Keerruimte/ bordes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Extreme hoogteverschillen . . . . . . . . . . . .

. . . . . 7 Breedte van hellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Beveiliging van hellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Dwarshellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Trappen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Leuningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Bruggen (algemeen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Bruggen (ronde) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Hekwerk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Talud beveiliging . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Criteria voor oversteekplaatsen 10 50 km-zones . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 30 km-zones . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Situering oversteken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Vrije breedte oversteek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Manoeuvreerruimte (achter oprit) . . . . . . . . . . . 11 Manoeuvreerruimte (middengeleider) . . . . . . . . 12 Voorkomen van opritten . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Hellingshoek van opritten . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Abrupte hoogteverschillen. . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Hoogteverschillen en straatkolken . . . . . . . . . . 13 Zebrapaden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

4

Criteria voor uitritconstructies 15 Vormgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15

5

Voorzieningen blinden en slechtzienden 16 Gidslijnen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Geleidelijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Locatie van geleidelijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Oversteeklijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Soorten markering. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Geleidelijnen bij oversteken . . . . . . . . . . . . . . . 20 Geleidelijnen bij rotonde . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Aansluiting geleidelijn op trappen. . . . . . . . . . . 21 Markering traptreden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

6

Aansluiting voetpaden op bebouwing 22 Aansluiting op nieuwe gebouwen . . . . . . . . . . . 22 Aansluiting op bestaande gebouwen . . . . . . . . 22

Voorbeelden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 7

Criteria voor straatmeubilair Vrije doorgang. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maatregelen voor blinden en slechtzienden . . . Rustpunten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Brievenbussen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kliko’s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Straatnaamborden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ondergrondse afvalcontainers . . . . . . . . . . . . . Verkeerslichten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Lantaarnpalen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Armatuur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Overige voorzieningen . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

23 23 23 23 23 23 23 24 25 25 25 25

8

Voetpaden in parken en speelplaatsen Uitgangspunt paden in parken . . . . . . . . . . . . . Uitgangspunt paden bij speelplaatsen . . . . . . . Situering paden in parken . . . . . . . . . . . . . . . . . Materiaal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

26 26 26 26 26

9

Gehandicaptenparkeerplaatsen Soort . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aantal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Afstand . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bereikbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Verkeersbord. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maatvoering. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hoogteverschillen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Betaal)automaten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27 27 27 27 27 27 28 28 28

10 Criteria voor bus-, tram- en metrohaltes Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Mensen met een visuele beperking . . . . . . . . . Bereikbaarheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Toegankelijkheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Opstelplaats rolstoelgebruikers. . . . . . . . . . . . . Instaphoogte busperron . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hoogteverschillen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dynamische reisinformatie . . . . . . . . . . . . . . . . Inrichting abri. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Geleidelijn naar busperron . . . . . . . . . . . . . . . . Instapmarkering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aanduiding naar perroneilanden . . . . . . . . . . . . Perroninrichting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

29 29 29 30 30 30 31 31 31 31 32 33 33 33

11 Wegomleidingen voor voetgangers Algemeen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maatregelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Plan van maatregelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bewegwijzering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Maatregelen door derden . . . . . . . . . . . . . . . . . Tijdelijke hekwerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Kabels & leidingen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tijdelijke trappen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

34 34 34 35 35 35 36 37 37

BIJLAGE

38

12 Checklist

39

13 Terminologie

39

Adressen

40

BAT: Bouw Advies Toegankelijkheid

41

naar inhoudsopgave

Bouw Advies Toegank elijk heid

9 juni 2020

19-05-2016

1 Grondslagen voor voetpaden Dit hoofdstuk vormt de basis voor het realiseren van inclusief beleid. Het mag dan ook niet ontbreken in het ‘Handboek Inrichting Openbare Ruimte’, dat elke gemeente voor zichzelf vaststelt. Inclusief beleid wil zeggen dat de openbare ruimte zo wordt ingericht dat iedereen van dezelfde voorzieningen en mogelijkheden gebruik kan maken en niemand wordt buitengesloten. Aandachtspunten

Criteria

Uitgangspunt

1.1

Voetgangers zijn verkeersdeelnemers en moeten in staat worden gesteld om zich via bruikbare, veilige en logisch1 gelegen voetpaden te verplaatsen. Deze voetpaden moeten alle mensen in de gelegenheid stellen om: • alle woningen te bezoeken; • alle gebouwen met een publieksfunctie* te bezoeken; • alle voorzieningen** die voor het publiek zijn aangebracht te bezoeken; • alle haltes voor het OV *** te bereiken en gebruiken; • alle gehandicaptenparkeerplaatsen te bereiken; • een ommetje te maken; • andere wijken te bereiken.

16-12-2018

* ** ***

Nieuwbouwplannen 1.2 en herbestrating

19-05-2016

30-06-2016

Zones voor; -auto’s -fietsen -voetgangers -functies (obstakels)

1

Kwaliteitseis

Lerend vermogen van de organisatie

Denk aan winkels, overheidsgebouwen, kantoren e.d. Denk aan parken, pleinen, monumenten, straatmeubilair zoals afvalcontainers e.d. De rijksoverheid heeft vastgesteld dat al het OV toegankelijk moet zijn.

Van elk ontwerp is een plattegrond met looproutes (de voetpaden genoemd in 1.1) beschikbaar. (zie ook filmpje over looproutes) * Wij raden aan om naast zones voor auto’s, fietsen en voetgangers ook functie- of obstakelzones in de plannen op te nemen. In deze zone worden parkeerplaatsen fietsklemmen terrassen, bomen, vuilnisbakken enz gesitueerd.

Voorbeeld plattegrond met looproutes (blauw)

1.3

Van elke looproute (blauwe lijn in bovenstaande afbeelding) moeten de volgende voorzieningen worden aangegeven: - opritten; - hellingen (met hellingshoek); - hoogteverschil tussen het maaiveld en het vloerpeil van elke woning; - voetgangers- en fietssluizen.

1.4

Alle voetpaden aangegeven op de plattegrond in 1.2 en alle voorzieningen genoemd in 1.3 moeten voldoen aan de criteria in deze brochure. * De zwakste schakel in de looproute is bepalend voor de bruikbaarheid.

1.5

Deze richtlijn onderscheidt 30km-zones en zones van 50 km/uur en meer. Aan deze zones worden verschillende kwaliteitseisen gesteld (zie 3.1).

1.6

Deze richtlijn gaat uit van een minimaal bruikbaarheidsniveau. Bij een concentratie van gebruikers (denk aan verpleeghuizen en focuswoningen, activiteitencentra)moet het toegankelijkheidsniveau worden verhoogd. * Betrek de gebruikers en omwonenden altijd bij de plannen.

Investeringen leveren meer op wanneer er achteraf getoetst wordt of de voorziening voldoet aan de gestelde doelen en er leerpunten voor volgende projecten worden vastgesteld. Het gaat deels om het toetsen van de detaillering maar het gaat ook om na te gaan of het doel waarom een voorziening is aangebracht voldoet. Wij adviseren om vooraf prestatie-eisen te formuleren zoals; C Iemand in een handbewogenrolstoel kan de looproute zelfstandig rijden. C Een blinde kan zelfstandig de route met behulp van gidslijnen vinden. 1.7 Stel voorafgaand aan elk project prestatie-eisen op. 1.8 Evalueer na afloop of deze prestatie-eisen zijn gehaald. 1.9 Stel leerpunten op voor volgende projecten.

Logisch vanuit het perspectief van de voetganger ‘Grondslagen voor de situering van voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

1

9 juni 2020

7-12-2012

2 Criteria voor inrichting voetpaden Aandachtspunten

Criteria

Locatie van voetpaden

2.1

Een voetpad is bij voorkeur een afgebakende verkeersstrook. Wanneer het niet anders kan, kan een voetpad gedeeld worden met andere verkeersstroken. In sommige wijken ontbreken vrijliggende voetpaden (denk aan woonerven). Wanneer deze ontbreken wordt verwacht dat alle verkeersdeelnemers op elkaar letten. Is het wel realistisch om dit te verwachten van kleine kinderen, verwarde ouderen, mensen met een oriëntatiestoornis of bijvoorbeeld blinden en slechtzienden? Het is de ervaring van BAT dat zo’n mix van verkeersdeelnemers een aantal voetgangers ervan zal weerhouden om gebruik te maken van de openbare ruimte. C

Een nieuwe tendens is het inrichting van straten volgens het principe van ‘‘Shared Spaces’’. Verkeersstromen worden gemengd en de verkeersdeelnemers moet op elkaar letten. Wanneer helder is dat het gemotoriseerd verkeer te gast is, zoals in winkelgebieden, is er doorgaans geen probleem. Naarmate het gemotoriseerd verkeer en fietsers minder te gast zijn, wordt de situatie veiligheid voor kinderen, ouderen en voor voetgangers lastiger. Met name De mensen met een visuele beperking is hier in mensen met een visuele stoornis, het geding ! kinderen en ouderen missen dan veilige loopzones. De stoep als veilige zone is verdwenen. Kleine kinderen spelen niet meer op straat en mensen met een visuele beperking en ouderen mijden de situatie. BAT adviseert om in deze situaties de bestrating visueel in zones te verdelen, zodat fietsers, bromfietsers en automobilisten weten in welke zone zij geacht worden zich te bevinden. Van deze vorm van Shared Spaces zijn al vele voorbeelden.

19-08-2013

Vorm met aparte verkeersstroken.

Idem.

Herkenbaarheid/taal Verkeersvoorzieningen moeten voor zich spreken. Er ontstaat verwarring wanneer er aan verkeersvoorzieningen verschillende betekenissen worden gegeven. Rood asfalt heeft de betekenis van fietspad, grijze tegels (300 x 300 mm) hebben de betekenis van voetpad. Dit zijn definities die algemeen in Nederland geaccepteerd zijn. BAT pleit voor eenduidig gebruik van materialen. 2.2 Zorg dat voorzieningen en maatregelen voor zichzelf spreken en herkenbaar zijn. Let op eenduidig materiaalgebruik en goede sterke kleurcontrasten. C Men mag niet van verkeersdeelnemers verwachten dat zij alleen door verschil in bestratingsverband (visgraat of halfsteens) de verschillende zones kunnen onderscheiden.

‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

2

9 juni 2020

22-09-2016 22-09-2016

Vrije breedte

Palen/obstakels

2.3

Een voetpad dat intensief gebruikt wordt en/of regelmatig door mensen met een rollator, rolstoel of scootmobiel wordt gebruikt is bij voorkeur breder dan 2,4 m maar tenminste 1,8 meter breed (exclusief de trottoirband). Deze situatie doet zich bijvoorbeeld voor bij winkelcentra, scholen, recreatieve voorzieningen, woonvoorzieningen, activiteitencentra en voetpaden die wijken ontsluiten.

2.4

Incidenteel mag een voetpad dat weinig wordt belopen 1,2 meter breed zijn (exclusief de trottoirband). C Een voetpad dat 1,2 m breed is, is te smal voor het plaatsen van lantaarnpalen en palen met verkeersborden.

Hoe komt een rolstoel hier langs?

2.5

Bij vernauwingen, zoals boomkransen, paaltjes, lantaarnpalen, terrassen enz is het voetpad bij voorkeur breder dan 1,2 m maar tenminste 0,9 m breed (exclusief de trottoirband). C Wanneer er een groenvoorziening direct naast het pad is aangebracht geldt dat de vrije doorgang tot het overgroeiende groen tenminste 0,9 m moet zijn. Bij heggen moet er rekening mee worden gehouden dat deze tot 1 m over het pad groeien.

2.6

Stel in uw Handboek Inrichting Openbare Ruimte voor lantaarnpalen en verkeersborden plaatsingsmarge vast, zodat de vrije doorgang niet belemmert kan worden door fout geplaatste lantaarnpalen en verkeersborden.

16-12-2004

22-09-2016

Voorbeeld

Obstakelvrije zone

Manoeuvreerruimte

2.7

Uitstallingen mogen alleen in de rode zone !

Rolstoelen en scootmobielen hebben ruimte nodig om te draaien. 2.8 Bij een bocht (bijvoorbeeld op de hoek van een straat) moet het voetpad voldoende breed te zijn. De som2 van de vrije breedten (X + Y) dient minimaal 2350 mm te zijn. Waarbij X groter dan 0,9 m en Y groter dan 0,9 m 2.9

2

Voetgangers hebben loopruimte nodig en moeten elkaar kunnen passeren. Houdt in uw ontwerp altijd een obstakelvrije zone van 1,5 m aan. C Bij vernauwingen (denk aan uitstallingen en terrassen) adviseren wij om de obstakelvrije loopzone zichtbaar en herkenbaar in de bestrating aan te geven.

Voorzie lange voetpaden op maximale afstanden van 75 m van een draairuimte (horizontaal vlak dat minimaal 2 x 2 meter groot is).

Handboek voor Toegankelijkheid 6e druk ‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

3

9 juni 2020

16-12-2004

Sluizen

2.10

Een fiets- of voetgangersluis mag geen barrière vormen voor mensen met een rollator, rolstoel, scootmobiel of kinderwagen. C Al jaren worden er alternatieve sluizen bedacht die brommers en fietsen zouden moeten weren en tegelijk geschikt zouden zijn voor rolstoelen en scootmobielen. BAT heeft in de ruim 25 jaar van haar bestaan slechts een enkele sluis gezien die bruikbaar was. Het merendeel van de sluizen vormt een barrière voor de rolstoelen en scootmobielen, terwijl een sportieve fietser zijn fiets gewoon over de sluis tilt.

04-02-2009

‘Kissing gate’ is een geschikte sluis

Maatvoering sluizen 2.11

Principe ‘Kissing gate’

De som van de vrije breedten (X+Y) van de doorgang moet ten minste 2350 mm zijn

X + Y $ 2350 mm waarbij:

X groter dan 0,9 m en Y groter dan 0,9 m. Omdat een scootmobiel meer ruimte nodig heeft om te draaien, adviseert BAT om zowel X als Y niet smaller te maken dan 1,05 m.

C

De bovenstaande maatvoering geldt ook bij meerdere hekken achter elkaar.

C

Kiwisluizen zijn voor rolstoel- en scootmobielgebruikers vrijwel niet bruikbaar.

Wanneer er kiwisluizen worden toegepast, raden wij een sluis aan met een breedte van minimaal 1700 mm. De vrije doorgang X en Y dient altijd te voldoen aan de bovenstaande formule.

C

Met de vrije doorgang wordt niet alleen de ruimte tussen de hekken bedoeld, maar ook de vlakke bestrating tussen de hekken. De boven de bestrating uitstekende fundatie en/of bevestigingspunten beperken de doorgang.

‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

4

9 juni 2020

22-09-2016

Vrije hoogte

16-12-2004

2.12

Afwerking voetpaden Het loopoppervlak dient effen, horizontaal en berijdbaar te zijn. Er mogen geen losliggende tegels, drempels, kuilen of verticale obstakels in het loopoppervlak voorkomen. 2.13 Bij het opleveren van een bestrating mogen er geen hoogteverschillen in het straatmateriaal van dezelfde stenen of tegels zijn (marge +/- 1 mm). 2.14

De vrije hoogte boven het voetpad dient ten minste 2,5 meter te zijn. C Denk aan luifels, bewegwijzering en groen.

Hoogteverschil maximaal 0 mm

Tussen verschillende straatmaterialen is bij voorkeur geen hoogteverschil (klik). C Een ‘Klik’ in de looproute mag maximaal 5 mm hoog zijn. Hoogteverschil tussen verschillende straatmaterialen maximaal 5 mm

16-12-2004

Boomwortels

2.15

Boomwortels Na verloop van tijd kunnen boomwortels de bestrating omhoog duwen. Door een diep en goed doorwortelbaar plantgat te maken kan men voorkomen, dat bomen oppervlakkig onder de bestrating wortelen. Bij bestaande bomen kan men veel schade voorkomen door het nemen van groeiplaatsverbetering en opgroeivoorkomende maatregelen. Bij het planten kan men rekening houden met de boomsoort. Wij raden het toepassen van soorten als de populier, acacia, vleugelnoot en iep langs voetpaden af, omdat deze de neiging hebben om zeer oppervlakkig te wortelen. (informatie van Copijn Utrecht Boomspecialisten; www.Copijn.nl

07-04-2020

Boomkransen

2.16

Metalen boomkransen vormen vaak een onderdeel voetpaden en kunnen de doorgang belemmeren. Wij raden aan om het hoogteverschil met het omliggende voetpad te beperken tot maximaal 5 mm.

14-12-2012

Klik in looproute maximaal 5 mm

Gleuven en mazen

2.17

Gleuven en mazen van roosters of van putdeksels dienen smaller te zijn dan 20 mm.

‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

5

9 juni 2020

01-01-2010

Spoorweg en tramwegovergang

2.18

Zorg dat de gleuf bij een spoorovergang zo smal mogelijk is. C

Met behulp van een kunststof opvulling (STRAIL) kan de gleuf bij een spoorweg- en tramovergang smaller worden gemaakt .

Met behulp van VeloSTRAIL is er zelfs helemaal geen sprake meer van een gleuf. VeloSTRAIL is zeer gebruiksvriendelijk voor rollator-, rolstoel- en scootmobielgebruikers. Het is vooral bedoeld voor toepassing in stadscentra, nabij stations of haltes en zeer geschikt voor overwegen met fietspaden. Voor meer informatie zie www.nedstrail.nl

Kunststof opvulling

Kunststof opvulling

Voorbeeld van veloStrail

2.19

Situeer de oversteek zo haaks mogelijk op de spoorbaan.

2.20

Voorzie het voetpad over de oversteek aan beide zijde van een opvallend witte markering.

Markering van een spoorwegovergang

2.21

Breng aan beide zijde van de spoorwegovergang een voelbare en zichtbare markering aan van witte noppentegels, die 0,6 m breed is. C Blinden en slechtzienden moeten kunnen signaleren waar de spoorwegovergang begint en waar deze eindigt. Alleen dan weten zij dat zij veilig zijn. Markering van een spoorwegovergang

‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

6

9 juni 2020

09-10-2013

Hellingen

2.22

Hoogteverschillen groter dan 20 mm dienen te worden overbrugd door een hellend vlak of een lift. C Als een hellingbaan of lift fysiek niet inpasbaar of haalbaar is, dient het hoogteverschil via een alternatieve gewone route overwonnen te kunnen worden, binnen een acceptabele afstand.

2.23

Het maximale hoogteverschil dat volgens de normen met één helling overbrugd mag worden is 1 meter. Grotere hoogteverschillen moeten met meerdere geschakelde hellingen worden overbrugd. C Bedenk dat hellingen hoger dan 0,3 meter een groot obstakel zijn voor mensen met weinig kracht . C Hellingen hoger dan 1 m zijn alleen geschikt voor elektrische rolstoelen en scootmobielen.

2.24

In het onderstaande overzicht vindt u de hellingshoek die minimaal nodig is om een bepaald hoogteverschil te overbruggen (conform de NEN 1814). De hellingshoek van een helling is bij voorkeur niet steiler dan 1:25 (# 4%) Hoogteverschil 0,00 tot 0,05 m hellingshoek minder steil 1: 6 (# 17%) Hoogteverschil 0,05 tot 0,10 m hellingshoek minder steil 1:10 (# 10%) Hoogteverschil 0,10 tot 0,25 m hellingshoek minder steil 1:12 (# 8%) Hoogteverschil 0,25 tot 0,50 m hellingshoek minder steil 1:16 (# 6%) Hoogteverschil 0,50 tot 1,00 m hellingshoek minder steil 1:20 (# 5%)

16-12-2004

Keerruimte/ bordes

2.25

Aan het begin en aan het eind van elk hellingdeel dient een horizontale keerruimte te zijn van minimaal 2 x 2 m.

14-12-2012

De bovenstaande hellingshoeken voldoen weliswaar aan de norm, maar zijn voor veel mensen te steil. U krijgt een beter inzicht wanneer u de onderstaande grafiek toepast.

Extreme hoogteverschillen

2.26

Bij bruggen en stations zien we grote hoogteverschillen die door meerdere hellingen en korte tussenbordessen worden overbrugd. Deze ontwerpen voldoen aan de norm, maar de bordessen zijn zo kort zijn dat ze niet functioneren. BAT pleit voor een pragmatische benadering. Zorg in de eerste plaats dat de hellingshoek zo klein mogelijk is, pas minder bordessen toe maar maak ze extra diep en zorg dat ze opvallend zichtbaar zijn.

‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

7

9 juni 2020

22-09-2016

2.27

De vrije breedte van een helling is bij voorkeur 1800 mm en tenminste 1200 mm.

16-12-2004

Beveiliging van hellingen

2.28

Hellingen met een open zijde moeten worden voorzien van een afrolbeveiliging in de vorm van een opstaande rand die tenminste 50 mm hoog is.

2.29

Hellingen hoger dan 250 mm moeten worden voorzien van een leuning (leuningen zie 2.33).

2.30

Dwarshellingen in voetpaden mogen niet steiler zijn dan 1:50. Dwarshellingen worden meestal aangebracht om het regenwater af te voeren (afschot).In de ASVV 20123 blz 1160 worden profielen van afschot (dwarshelling) genoemd.

16-12-2004

Breedte van hellingen

Dwarshellingen

C

Alle profielen voldoen mits de dwarshelling niet steiler is dan 1 : 50.

C

De voorkeur gaat uit naar het gewijzigde dakprofiel. Bij dit profiel kan de kleinste dwarshelling worden toegepast en voert het regenwater goed af.

C

Het tonrond profiel voldoet alleen indien de hellingshoek aan de zijkant van het voetpad niet steiler is dan 1 : 50.

07-03-2013

C

Trappen

In de afbeelding wordt met rood aangegeven welk deel van de helling niet steiler dan 1 : 50 mag zijn.

Bochten in hellingen moeten worden vermeden. Een bocht met afschot (figuur B) is niet of berijdbaar voor rollators, rolstoelen, winkelwagen, kinderwagens en buggy’s.

2.31

De optrede is bij voorkeur 170 mm hoog en de aantrede is bij voorkeur 300 mm diep.

2.32

De trappen dienen aan beide zijden voorzien te zijn van een handomvatbare leuning.

16-12-2004

Naast een trap dient altijd een hellingbaan of een lift beschikbaar te zijn! Meer info over trappen zie richtlijn ‘Toegankelijk bouwen’.

3

Leuningen

2.33

Een leuning moet tussen 850 mm en 950 mm hoogte zijn aangebracht. Voor kinderen en kleine mensen is een lage 2e leuning op ca 600 mm hoogte wenselijk.

2.34

Een leuning moet handomvatbaar zijn. Dat wil zeggen dat een leuning max 50 mm breed is en ten minste 50 mm van een eventuele wand is aangebracht.

ASVV staat voor ‘Aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom’. ‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

8

9 juni 2020

16-12-2004 14-12-2012

Bruggen (algemeen) 2.35

Bruggen (ronde)

De aansluiting van het voetpad met het brughoofd moet zo worden vormgegeven dat verzakkingen niet voorkomen of dat na een verzakking het hoogteverschil nog steeds voldoet aan 2.22 . Bijvoorbeeld door de aansluiting mee te laten draaien wanneer het wegdek verzakt met behulp van een stelconplaat.

2.36

Een brug moet zijn voorzien van een valbeveiliging (bijv. een leuning). Deze valbeveiliging dient ruim voor het begin van het brughoofd (talud) te beginnen.

2.37

De hellingshoek van een brug moet voldoen aan 2.23.

2.38

Pas bij bruggen, viaducten en tunnels geluiddempende materialen toe, zodat slechthorenden de verkeersbewegingen beter kunnen waarnemen.

2.39

Ronde bruggen zijn voor rolstoelen niet geschikt, omdat de hellingshoek te steil is. Er is geen norm voor de hellingshoek van een ronde brug. De steilste hellingshoek ‘á’ mag slechts een fractie steiler zijn dan de hellingshoek die volgens 2.24 bij hoogteverschil ‘H’ hoort. ‘Steilste hellingshoek

01-04-2013

Goed voorbeeld Rechte helling alleen aan de bovenzijde rond!

Hekwerk

2.40

Wanneer er sprake is van enig risico voor voetgangers (denk aan kinderen, ouderen, rolstoelgebruikers enz) dient er langs een hoogteverschil een afrolbeveiliging voor rolstoelen en een hekwerk te worden aangebracht.

2.41

Looproutes die haaks op een hoogteverschil uitkomen moeten altijd worden voorzien van een hekwerk en een afrolbeveiliging (uitgezonderd trappen).

Deze ronde fietsbrug is zelfs te steil voor fietsers!

01-04-2013

Voorbeeld hekwerk

Talud beveiliging

2.42

Wanneer er aansluitend en op dezelfde hoogte van het voetpad een berm is met een breedte van 0,6 m, mag een afrolbeveiliging en hekwerk achterwege blijven. De hellingshoek van deze berm mag niet steiler zijn dan 1 : 50 (2%).

‘Criteria voor inrichting voetpaden’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

9

9 juni 2020

3 Criteria voor oversteekplaatsen

09-06-2020

Criteria

Locatie en uitvoering Voetgangers moeten in staat worden gesteld om zich via bruikbare, veilige en logisch gelegen voetpaden te verplaatsen. ‘Logisch’ vanuit het perspectief van de voetganger. ‘Veilig’ voor iedereen, dus ook voor mensen die verkeersstromen van fietsen en auto’s niet kunnen overzien (denk aan kinderen, verwarde mensen, ouderen, enz). Door het verwijderen van verkeerslichten en door het optimaliseren van verkeersafwikkelingen bij rotondes, ontstaan ondoorbroken verkeersstromen met beperkte snelheden. Mensen met beperkingen waaronder blinden/slechtzienden, ouderen, kinderen, mensen met een verstandelijke beperking enz. kunnen verkeersstromen van fietsen en auto’s niet overzien. 3.1 Stroomwegen dienen op ‘logische’ locaties voorzien te zijn van ‘veilige’ geregelde oversteken denk aan verkeerslichten of zebrapaden.

01-07-2016

Aandachtspunten

50 km-zones

3.2

Oversteekplaatsen over rijbanen vanaf 50 km-zones en looproutes die specifiek worden ingericht voor mensen met een visuele beperking moeten voldoen aan de richtlijn van de Oogvereniging Nederland.

01-07-2016

Deze oversteekplaatsen dien over de volledige breedte te worden voorzien van een 0,6 m brede waarschuwingsmarkering (zie 5.11). 30 km-zones

Toegankelijkheid heeft betrekking op alle voetpaden, ook de voetpaden rond woningen. Het is praktisch onmogelijk en ook onwenselijk om alle wijken in een gemeente 100 % conform de regels van de Oogvereniging Nederland in te richten. In 1980 is de ‘wijkopritmarkering’ ontwikkeld die praktisch, duurzaam en betaalbaar is. Deze oplossing is geoptimaliseerd. ‘Voetpaden voor iedereen’ stelt dat alle voetpaden in 30 km-zones ten minste voor rollator- en rolstoelgebruikers worden ontsloten met behulp van deze ‘wijkopritmarkering’. 3.3 Een wijkopritmarkering wordt aangebracht: alleen in 30 km-zones, om toegankelijke routes te markeren; als zichtbare herkenning voor voetgangers; om te voorkomen dat automobilisten voor de oprit parkeren; als zichtbare herkenning voor de wegbeheerder.

‘Criteria voor oversteekplaatsen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

10

9 juni 2020

3.4

Een oversteek dient bij elke aansluiting met een andere verkeersstrook voorzien te zijn van een wijkopritmarkering bestaande uit een strook witte noppentegels met een lengte van minimaal 1,5 m en een breedte van 0,3 m (één trottoirtegel)*. Op kruispuntplateau’s mag een markering van witte noppentegels niet ontbreken Voetgangers moeten tijdig gewaarschuwd worden dat zij op de rijbaan gaan lopen.

Hoge verkeersdruk

Lage verkeersdruk

16-12-2004

Bij weinig verkeersdruk mag de wijkopritmarkering op de hoek worden aangebracht. Situering oversteken 3.5

Oversteekplaatsen moeten op elkaar aansluiten. In elk bestratingsontwerp moeten de looproutes worden aangegeven (zie 1.2.), zodat opritten logischisch ten opzichte van elkaar worden gesitueerd.

3.6

In 30 km-zones (waar weinig verkeer is) mag de oversteek in de ronding van het voetpad worden aangebracht.

3.7

Vanaf 50 km/uur en in 30 km-zones met een hoge verkeersdruk moet de oversteek in verband met de veiligheid loodrecht op de rijbaan worden aangebracht.

‘Criteria voor oversteekplaatsen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

11

9 juni 2020

22-09-2016

3.8

De vrije doorgangsbreedte van de oversteek is bij voorkeur 1,8 m of groter en minimaal 1,5 meter.

16-12-2004

Manoeuvreerruimte (achter oprit)

3.9

Achter een oprit dient een horizontaal vlak te zijn dat tenminste 0,9 m diep is, zodat een rolstoelgebruiker de gelegen heeft om te draaien. Wanneer het voetpad smal is en er onvoldoende ruimte beschikbaar is, zijn er de volgende alternatieven,

13-03-2015

Vrije breedte oversteek

Manoeuvreerruimte (middengeleider)

3.10

C

Het verlagen van het gehele voetpad.

C

Verhoog de rijbaan, pas een verkeersdrempel, een kruispuntplateau of een uitritconstructie toe. Tijdens het inrichten van 30 km-zones zijn deze voorzieningen kosteloos aan te brengen, omdat deze voorzieningen al als snelheidsremmers worden aangebracht.

Op een middengeleider moet rolstoelgebruiker en ook iemand met een kinderwagen zich veilig kunnen opstellen. C Een middengeleider is bij voorkeur minimaal 2 m diep en minimaal 1,8 m breed. C De voetgangerszone op een middeneiland is bij voorkeur niet verhoogd. C Een verhoogde middengeleider (vluchtheuvel) dient voorzien te zijn van een horizontaal vlak dat minimaal 1,5 x 1,5 m groot is. C

*

Voorkeur

Voorzie de middengeleider van witte noppentegels, zodat de overgang naar de rijbaan zichtbaar en voelbaar is voor blinden en slechtzienden.

Middengeleiders verhogen de veiligheid. Voetgangers (denk aan mensen met oriëntatie problemen, waaronder slechtzienden, ouderen en kinderen) hoeven maar op één rijbaan te letten Pas op wegen vanaf 50 km/uur altijd middengeleiders toe.

‘Criteria voor oversteekplaatsen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

12

9 juni 2020

22-09-2016

Gelijkvloerse oversteek

3.11

Veel rolstoelgebruikers ervaren opritten als hinderlijke obstakels. De voorkeur gaat uit naar looproutes zonder opritten. Dat is mogelijk; - door verkeersdrempels op oversteken te situeren,

Geen hoogteverschillen ideaal !

- door middengeleiders te verlagen, - door kruispuntplateau’s toe te passen.

Mooi voorbeeld !

C

Wanneer een verkeersdrempel als oversteek wordt gebruikt, dient deze te worden voorzien van een markering van witte noppentegels.

C

Om te voorkomen dat er op de verkeersdrempel wordt geparkeerd kan een gele lijn worden aangebracht.

22-09-2016

Het combineren van een verkeersdrempel met een oversteek, verhoogd de kwaliteit van de looproute en scheelt kosten voor het aanbrengen van opritten. Abrupte hoogteverschillen

3.12

Abrupte hoogteverschillen bij de aansluiting van het voetpad op de rijbaan mogen maximaal 5 mm bedragen. C Combinaties van hellingen en abrupte hoogteverschillen zijn de oorzaak dat veel opritten onveilig zijn.

‘Criteria voor oversteekplaatsen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

13

9 juni 2020

22-09-2016

Hellingshoek van opritten

3.13 *

3.14

Met behulp van de onderstaande grafiek kunt u eenvoudig de vereiste hellingshoek bepalen van een oprit. Een standaard trottoir heeft een hoogte van 120 mm dat betekent dat de helling van de oprit tenminste 1,13 m diep moet zijn.

Het hoogteverschil van het voetpad dient over de volledige breedte van de oprit aan de criteria te voldoen.

16-12-2004

C Hoogteverschillen en 3.15 straatkolken

De witte noppen tegels dienen horizontaal te worden aangebracht.

In de looproute mogen geen straat- en trottoirkolken voorkomen. C

Situeer straat- en trottoirkolken tenminste 3 m van elke oprit.

C

Een oprit wordt bij voorkeur op het hoogste afwateringsniveau aangebracht. Enerzijds om plasvorming te voorkomen anderzijds om steile hellingen te voorkomen.

Hier gebeuren ongelukken !

22-09-2016

Oneffenheden zijn vaak de oorzaak van val-incidenten en blijvend letsel. Zebrapaden

3.16

Voorzie rijbanen met een hoge verkeersdruk van zebrapaden. C Verhoogde zebrapaden dwingen automobilisten om af te remmen en hebben de voorkeur. C

Zorg dat een zebrapaden ook ‘s nachts goed zichtbaar zijn en plaats straatlantaarns boven de oversteek.

C

Laat het zebrapad doorlopen over vrijliggende fietspaden. Dit geeft mensen met oriëntatie problemen, waaronder slechtzienden, ouderen en kinderen, rust en overzicht.

C

Extra verlichting

Wanneer de zebra niet over de fietspaden wordt doorgetrokken moet de middengeleider minimaal 2 m diep te zijn, zodat ook scootmobielen en rolstoelen zich kunnen opstellen (zie ook 3.9).

‘Criteria voor oversteekplaatsen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

14

9 juni 2020

17-11-2011

4 Criteria voor uitritconstructies Aandachtspunten

Criteria

Vormgeving

4.1

Een uitritconstructie is een voetpad. Een uitritconstructie is een voetpad en dient voor automobilisten als zodanig herkenbaar te zijn. Elke afwijking die de indruk geeft dat de rijbaan doorloopt, ondergraaft het principe van de uitritconstructie. C Voer uitritconstructies visueel uit als voetpad zodat automobilisten begrijpen dat zij een voetpad passeren en te gast zijn.

Heldere vormgeving

Heldere vormgeving

*

Veel uitritconstructies zijn aangebracht als overgang naar een 30 km-zone. Er is in 1997 voor deze oplossing gekozen omdat een uitritconstructie in de jurisprudentie voor kwam en er geen wetswijziging nodig was.

*

De wegbeheerder kan aansprakelijk worden gesteld wanneer een voetganger wordt aangereden op een uitritconstructie.

*

Een uitritconstructie met een voorrangsregeling van haaientanden is juridisch onmogelijk Deze situatie ondermijnt de betekenis van uitritconstructies en dient vermeden te worden (zie foto).

Onjuiste vormgeving ! straat loopt visueel door.

‘Criteria voor uitritconstructies’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

15

9 juni 2020

Aandachtspunten

Criteria

07-04-2020

Gidslijnen

5.1

’Natuurlijke’ gidslijnen Mensen met een visuele beperking moeten zich kunnen oriënteren. Zij zoeken naar voelbare elementen zoals lijnen die worden gevormd door een gazon langs een tegelpad. Zo’n lijn geeft hen de mogelijkheid om zelfstandig te wandelen. Denk ook aan een tuinmuur, een regengoot, een stoeprand enz. Dit zijn natuurlijke gidslijnen. Zorg dat deze natuurlijke lijnen zoveel mogelijk in elkaars verlengde Natuurlijke gidslijn liggen. (zie het filmpje van Klokhuis uit 2014). C Zorg dat uw ontwerpers op de hoogte zijn van het belang van ‘natuurlijke’ gidslijnen en laat ze dat tenminste één keer ervaren (maak een afspraak met Oogvereniging Nederland voor een proefwandeling). Eén van de belangrijkste opdrachten voor ontwerpers is, dat de omgeving zo wordt ingericht, dat alle voorzieningen als vanzelfsprekend voldoen zonder dat er sprake is van aanpassingen.

15-12-2015

5 Voorzieningen blinden en slechtzienden

Geleidelijnen

5.2

Geleidelijnen Wanneer natuurlijke gidslijnen ontbreken, kan iemand met een visuele beperking te weinig oriëntatiepunten hebben om het voetpad zelfstandig op de tast te volgen. In dat geval kan de wegbeheerder geleidelijnen aanbrengen. Deze ‘kunstmatige’ lijnen moeten voelbaar en zichtbaar zijn en maken het mogelijk dat blinden en slechtzienden zelfstandig een route lopen. In principe moet de wegbeheerder zorgen dat er zoveel mogelijk natuurlijke gidslijnen zijn (zie 5.1), zodat een geleidelijn niet nodig is. Het bepalen of een geleidelijn noodzakelijk is en het vaststellen van de locatie kan alleen gebeuren door een deskundige. Neem bijvoorbeeld contact op met de Oogvereniging Nederland. C

5.3

5.4

BAT raadt het op voorhand aanleggen van ‘kunstmatige’ geleidelijnen af. Een uitzondering vormt het openbaar vervoer.

Een geleidelijn bestaat uit ribbels die contrasteren met de omgeving. De lijn is tussen 0,3 en 0,6 m breed. De Nederlandse Oogvereniging staat ook lijnen van 0,3 m toe. C In een vlakke omgeving (denk aan betonnen trottoirtegels van 0,3 x 0,3 m) is een lijn van 0,3 m breedte goed voelbaar. In een ruwe omgeving (denk aan klinkers) kan een lijn van 0,3 m met de taststok niet goed voelbaar zijn en kan een lijn van 0,6 m breedte wenselijk zijn.

5.5

Geleidelijnen mogen uitsluitend op voetpaden worden aangebracht. Een geleidelijn mag nooit op de rijbaan worden aangebracht !

5.6

Aan beide zijden van de geleidelijn dient een veilige en obstakelvrije zone te zijn, zodat een voetganger zich vrij kan bewegen. Een obstakelvrije zone is 0,6 m breedte.

‘Criteria voor gidslijnen en geleidelijnen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

16

9 juni 2020

22-09-2016

Locatie van geleidelijnen

5.7

Locatie van geleidelijnen Het ideaal is dat voorzieningen in een woonomgeving natuurlijke gidslijnen vormen, zodat iemand met een visuele beperking zich makkelijk kan oriënteren. ‘Kunstmatige’ geleidelijnen moeten spaarzaam worden aangebracht. Veel mensen met een visuele beperking hebben een beperkt ruimtelijk inzicht. Veel verschillende geleidelijnen leiden tot chaos. Breng geleidelijnen alleen aan in nauw overleg met belanghebbenden ! Vuistregels voor de locatie van geleidelijnen: C Vanaf OV-halteplaatsen naar het stadscentrum of winkelgebied. C Vanaf OV-halteplaatsen naar zeer belangrijke gebouwen. C Om OV-haltes met elkaar te verbinden (bijvoorbeeld bussen/metro/trein).

16-12-2018

Oversteeklijnen

5.8

Oversteeklijnen Oversteeklijnen zijn uitsluitend bedoeld als hulpmiddel bij het oversteken. Er mag nooit verwarring ontstaan met de geleidelijn die aangeeft dat men veilig op een voetpad staat. Daarom adviseren wij om slechts één smalle zichtbare en voelbare lijn toe te passen en deze altijd vooraf te laten gaan door een waarschuwingsmarkering. Wij kennen in Nederland nog geen voorbeelden van deze lijnen. In Parijs zijn meerdere zebrapaden met een dergelijke lijn uitgerust.

20-03-2017

Soorten markering

5.9

Attentievlak Een verandering in de looproute wordt in principe aangegeven met een attentievlak. Een attentievlak is een fictief vlak en bestaat uit hetzelfde materiaal als het voetpad. C

Een verandering in de looprichting. Het attentievlak is 0,6 x 0,6 m groot.

C

Een verandering naar een andere markering bijvoorbeeld een waarschuwingsmarkering. Het attentievlak is 0,3 m diep.

5.10

Wanneer de geleidelijn korter wordt dan 1,2 m is er onvoldoende ruimte en dient het attentievlak te vervallen.

5.11

Waarschuwingsmarkering (gevaar) Gevaar wordt aangegeven met een waarschuwingsmarkering. Een waarschuwingsmarkering bestaat uit een 0,6 m brede strook met noppen met een positief contrast. Dat wil zeggen, dat de waarschuwingsmarkering lichter is dan de omgeving. Witte betonnen noppentegels, kunststoftegels met noppen of handmatig opgebrachte witte noppen voldoen aan deze voorwaarden. C

Het gebruik van zwarte tegels wordt sterk afgeraden, omdat mensen met een beperkt zicht deze als gat/kuil kunnen ervaren.

‘Criteria voor gidslijnen en geleidelijnen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

17

9 juni 2020

5.12

Object-/informatiemarkering Dit is een nieuwe vorm van markeren. Deze markering wordt langs de looproute aangebracht om mensen te informeren/attenderen op een aangepaste voorziening zoals, auditieve informatie of informatie in braille. Een informatie-/objectmarkering moet voelbaar en zichtbaar zijn en volledig afwijken van ribbeltegels en noppentegels. Er mag geen verwarring ontstaan. Deze tegels zullen in de toekomst verder ontwikkeld worden. Tot die tijd zijn rubbertegels of metalentegels in een positieve contrasterende kleur goed te gebruiken. Bijvoorbeeld vlakke gele rubbertegels (zonder noppen !).

5.13

Instapmarkering Om aan te geven waar de passagiers zich moeten opstellen om in de bus te stappen wordt elke bushalte voorzien van een instapmarkering. Deze moet aan de onderstaande eisen voldoen: C goed zichtbaar en een positief contrast; C goed voelbaar met de voeten; Aangebracht bij haltes in de C goed hoorbaar wanneer men er met de taststok op Provincie Utrecht, Woerden en tikt; Amersfoort. C geheel vlak (geen noppen); C goed zichtbaar vanuit de bus voor de chauffeur. Het CROW heeft gekozen voor een vlak van 600 x 900 mm. De voorkeur van de Oogvereniging Nederland (voorheen VIZIRIS) is 900 x 900 mm. BAT hoopt dat er een universele instapmarkering wordt ontwikkeld die voor alle reizigers en ook voor de buschauffeur herkenbaar is als ‘de instap’ voor het openbaar vervoer.

‘Criteria voor gidslijnen en geleidelijnen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

Voorbeeld van een mogelijke markering....

naar inhoudsopgave

18

9 juni 2020

20-03-2017

5.14

Standaard oplossingen voor geleidelijnen Afslag 90 graden

Doorgaande route met afslag 90 graden

Afslag vanaf 15 graden

Aansluiting natuurlijke gidslijn (bijvoorbeeld een gevel)

Afslag tot 15 graden

Aansluiting met afslag 90 graden op natuurlijke gidslijn (bv gevel)

Aansluiting op oversteek (waarschuwingsmarkering)

Aansluiting op natuurlijke gidslijn (bijvoorbeeld een gevel)

Geen attentievlak bij smal voetpad.

Geleidelijn < 1,2 m geen attentievlak

‘Criteria voor gidslijnen en geleidelijnen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

19

9 juni 2020

22-09-2016

Geleidelijnen bij oversteken

5.15

Oversteekplaatsen met rijbanen waar snelheden van meer dan 30 km/uur zijn toegestaan, moeten worden voorzien van een geleidelijn met een waarschuwingsmarkering. Deze is nodig om blinden tijdig te attenderen op de rijbaan. C

Door de geleidelijn (in afbeelding geel gemarkeerd) te volgen, voelt een blinde de richting van de oversteek. De waarschuwingsmarkeringen moeten in één rechte lijn tegenover elkaar liggen.

Juiste richting

C

5.16

In deze situatie verdwaalt een blinde midden op het kruispunt......

De tegenover gelegen markering moet voldoende breed zijn om de looproute te vinden. Het recht oversteken is alleen mogelijk wanneer er rateltikkers worden toegepast.

C

Elke kruising van de looproute met een fietspad of rijbaan moet worden voorzien van een waarschuwingsmarkering van noppentegels die bij voorkeur over de volledige breedte van de oversteek aangebracht. Een waarschuwingsmarkering is 0,6 m diep en minimaal 1,8 m lang.

C

Vanaf de doorgaande looproute wordt de oversteek met behulp van een geleidelijn aangegeven.

‘Criteria voor gidslijnen en geleidelijnen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

De richting leidt naar het midden van de kruising

naar inhoudsopgave

20

9 juni 2020

10-05-2015

Geleidelijnen bij rotonde

5.17

Voorbeeld geleidelijnen en waarschuwingsmarkering bij een rotonde

20-03-2017

Aansluiting geleidelijn op trappen

5.18

De geleidelijn sluit boven aan de rechterzijde van de trap aan. Aan de bovenzijde van de trap wordt over de volledige breedte van de trap een waarschuwingsmarkering aangebracht. C Beneden kan de geleidelijn worden vervolgt. C Beneden wordt geen waarschuwingsmarkering aangebracht.

12-08-2014

Markering traptreden 5.19

De bovenste en onderste trede worden over de gehele breedte voorzien van een contrastmarkering (rode pijl). De overige aantredes worden aan de zijkant van de trap gemarkeerd over een breedte van 0,3 m vanaf de leuning (blauwe pijl).

‘Criteria voor gidslijnen en geleidelijnen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

21

9 juni 2020

16-12-2004

6 Aansluiting voetpaden op bebouwing Aandachtspunten

Criteria

Aansluiting op nieuwe gebouwen

6.1

Vanaf de rijbaan tot de entree een gebouw moet het voetpad voldoen aan ‘Criteria voor inrichting voetpaden’ (Hoofdstuk 2). In het Bouwbesluit is vastgesteld dat het hoogteverschil tussen het aansluitende terrein en een toegang van het gebouw niet groter mag zijn dan 20 mm. In de toelichting van het Bouwbesluit wordt vermeld: “Met dit artikel is beoogd dat een rolstoelgebruiker zelfstandig een woning of woongebouw kan binnengaan”.

22-09-2016

Uitgaande van het inklinken van de grond na het opleveren van de bestrating, zou het hoogteverschil tijdens oplevering niet meer dan 10 mm moeten bedragen.

Aansluiting op bestaande gebouwen

6.2

Bij een herbestrating dient men te streven naar een aansluiting van het voetpad op het pand met zo min mogelijk hoogteverschil bij toegangsdeuren (denk aan 5 mm). C Wanneer het hoogteverschil te groot is zou men een helling kunnen toepassen.

16-12-2004

C

Voorbeelden

6.3

Goed voorbeeld van een aansluiting van de bestrating op een winkel (geen drempel).

C

Goed voorbeeld van een aansluiting van een woning (geen drempel).

C

Goed voorbeeld van een aansluiting van een gebouw met publieksfunctie (geen drempel - rooster geïntegreerd in bestrating).

C

Van een verhoogd bordes kan geen sprake zijn ! Deze aansluiting voldoet niet aan het Bouwbesluit.

C

Dit hoogteverschil is ca 60 mm. Deze aansluiting voldoet niet aan het Bouwbesluit.

‘Aansluiting van voetpaden op de bebouwing’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

22

9 juni 2020

16-12-2004

7 Criteria voor straatmeubilair Aandachtspunten

Criteria

Vrije doorgang

7.1

Straatmeubilair (reclamezuilen, vuilnisbakken, brievenbussen, paaltjes, enz.) moet zodanig worden gesitueerd dat het geen belemmering is voor de vrije doorgang in de looproute. De vrije doorgang van de looproute moet minimaal 0,9 meter zijn, zie Hoofdstuk 2.

16-12-2004

16-12-2004

C

Maatregelen voor blinden en slechtzienden

Rustpunten

Soms worden voetpaden voorzien van paaltjes om te voorkomen dat auto’s gebruik maken van het voetpad. Zorg dat deze paaltjes de doorgang niet blokkeren.

7.2

Zorg dat alle voorzieningen in de looproute goed zichtbaar zijn. C Voorzie paaltjes, stootbanden en andere lage elementen van een opvallende contrastkleur, zodat zij overdag én ‘s avonds goed zichtbaar zijn.

7.3

Voorkom dat iemand met een visuele beperking tegen zwevende objecten loopt (denk aan plattegronden, informatieborden of vitrines). C Breng rond het object op een verhoging aan of voorzie het object van een lage stang.

7.4

In parken, winkelcentra en rond gebouwen, ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingshuizen dient de afstand tussen zitbanken niet groter te zijn dan 200 meter. C In geaccidenteerd terrein dient de afstand tussen zitbanken niet groter te zijn dan 100 meter.

7.5

Zorg dat banken bereikbaar zijn via toegankelijke voetpaden.

7.6

Zorg dat er naast de bank ruimte is voor een rolstoel of scootmobiel (draaicirkel 1500 mm).

Naast deze bank is extra ruimte

16-12-2004

Brievenbussen

7.7

BAT adviseert een bedieningshoogte van brievenbussen van 1,45 m, geschikt voor iedereen. C De NEN 1814 stelt dat de bedieningshoogte van onder andere brievenbussen zich tussen 0,9 en 1,2 m hoogte moeten bevinden. In de praktijk is dit niet altijd realiseerbaar.

14-12-2012

Voorzie banken van armleuningen voor het opstaan.

Kliko’s

7.8

Kliko’s mogen geen obstakel vormen voor de vrije doorgang. De opstelruimte voor kliko’s moet duidelijk in de bestrating worden aangegeven. C Omdat kliko’s na het legen rommelig worden teruggeplaatst, is het belangrijk dat de ophaaldienst geïnstrueerd wordt hoe kliko’s moeten worden teruggeplaatst. C Zorg dat de vrije doorgang naast de kliko’s minimaal 2 m is.

01-05-2013

C

Naast deze bank ontbreekt ruimte

Straatnaamborden

7.9

Breng straatnaamborden zodanig aan dat zij zowel overdag als 's nachts goed verlicht en leesbaar zijn.

‘Criteria voor straatmeubilair’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

23

9 juni 2020

06-12-2012

Ondergrondse afvalcontainers

7.10

Afvalcontainers dienen bereikbaar en bruikbaar te zijn voor iedereen. Extra aandacht is nodig voor de bereikbaarheid van de containers en de manoeuvreerruimte naast de containers. C Bedenk dat een rollatorgebruiker de vuilniszak los op de rollator moet transporteren. Bij elke drempel en elke oprit is het risico dat de vuilniszak van de rollator valt.

7.11

Recht voor het bedieningspunt van de vuilcontainer dient een horizontale manoeuvreerruimte te zijn voor een rolstoel (minimaal 1,5 x 1,5 m).

C

In uitzonderlijke situaties waar nauwelijks ruimte beschikbaar is, mag de draaicirkel over de staalplaat van de afvalcontainer lopen, mits er geen hoogteverschillen in de bestrating zijn.

C

Plaats ondergrondse containers zodanig dat aan de bedieningszijde extra veel ruimte is.

C

Wanneer een afvalcontainer in de berm van een ventweg met parkeerplaatsen staat moet deze bereikbaar zijn vanaf de omliggende voetpaden.

C

Ook de drempel van de afvalcontainer moet niet meer dan 20 mm bedragen.

Hier is alle ruimte !

Onbereikbaar een drempel !

‘Criteria voor straatmeubilair’

Bouw Advies Toegank elijk heid

Goed voorbeeld

naar inhoudsopgave

24

9 juni 2020

20-03-2017

7.13

Stem de tijd dat het groene licht blijft branden af op de verplaatsingssnelheid van voetgangers. C In bepaalde situaties kan het wenselijk zijn dat de tijdsduur van het groene licht verlengd wordt zodat langzame voetgangers de overkant veilig kunnen bereiken (bijvoorbeeld bij verpleeghuizen, ziekenhuizen, wooncomplexen voor ouderen, scholen, kinderopvang, enz.).

7.14

Breng bij een oversteekplaats met verkeerslichten voor voetgangers de oproepknop altijd aan dezelfde zijde aan, bij voorkeur rechts.

7.15

De oproepknop moet zijn aangebracht tussen 0,9 en 1,2 meter hoogte.

16-12-2018

Voetgangerslichten dienen voorzien te zijn van een akoestisch signaal bij rood en groen licht (rateltikker).

Lantaarnpalen

Het is van belang dat overstekende voetgangers ook ‘s nachts goed zichtbaar zijn voor fietsers, bromfietsers en automobilisten. 7.16 Zorg dat elke oversteek extra verlicht is.

16-12-2018

7.12

Armatuur

7.17

Voorkom dat verkeersdeelnemers, waaronder voetgangers, verblind worden door onafgeschermde lichtbronnen in armaturen. In 2018 heeft Bartimeus op verzoek van het Solgu verschillende nieuwe LED armaturen getest toegepast in de wijk Vleuterweide. De nu geteste armaturen zijn niet geschikt in verband met de verblinding die optreedt door Strooilicht in een oog de inkijk in de LED-lichtbronnen ! C Op verzoek van het Solgu heeft de gemeente Utrecht verschillende LED armaturen op de Carnegiedreef geplaatst en vinden momenteel onderzoek plaats naar de mate van verblinding.

22-09-2016

Verkeerslichten

Overige voorzieningen

7.18

Voorzieningen die voor voetgangers zijn aangebracht, dienen bereikbaar en bruikbaar te zijn voor iedereen. C Stadsplattegronden dienen bijvoorbeeld zo opgesteld te worden dat rolstoelgebruikers deze kunnen bereiken en kunnen lezen.

‘Criteria voor straatmeubilair’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

25

9 juni 2020

8 Voetpaden in parken en speelplaatsen

07-12-2012

Aandachtspunten

Criteria

Uitgangspunt paden 8.1 in parken

Parken moeten toegankelijk zijn. Dit is extra belangrijk omdat ouderen, gehandicapten en ouders met kinderen zijn aangewezen op het groen in hun directe omgeving.

24-11-2011

Aandachtspunten voor toegankelijke parken: C Maak één of meerdere routes geschikt voor rolstoelgebruikers. C Kies bestratingsmaterialen die geschikt zijn als natuurlijke gidslijnen voor blinden en slechtzienden. C Plaats op regelmatige afstand banken voor mensen met weinig uithoudingsvermogen. C Soms is de toegang voor honden verboden. Mensen met een blindengeleide hond en rolstoelgebruikers met een hulphond kunnen niet zonder. Maak voor hen een uitzondering en maak dit kenbaar. Uitgangspunt paden 8.2 bij speelplaatsen

Speelplaatsen moeten bereikbaar zijn voor rolstoelgebruikers en ouders met kinderwagen (naast het spelen hebben speelplaatsen ook een sociale en ontmoetingsfunctie).

07-12-2012

Situering paden in parken

8.3

Probeer een rondgaand pad te realiseren, waarbij de rolstoelgebruiker een representatief beeld krijgt van het park. C We adviseren hier een rondgaand pad, omdat het minder leuk is om over hetzelfde pad terug te moeten gaan. C Zorg dat de route als zodanig herkenbaar is (bijvoorbeeld met gekleurde paaltjes met een rolstoelvignet).

07-12-2012

Aandachtspunten om dit te realiseren: C Zorg dat de speelplaats bereikbaar is via een toegankelijk voetpad. C Zorg dat de speeltoestellen worden aangebracht vlak naast een toegankelijk voetpad. C Plaats banken met de zichtzijde op de spelende kinderen. C Zorg dat er bij de banken opstelruimte is voor een rolstoel of scootmobiel.

Materiaal

8.4

Zorg dat het pad uit een aaneengesloten vlakke verharding bestaat, waar de wielen niet in weg kunnen zakken. Het is belangrijk dat het pad in elk jaargetijde berijdbaar is. C Asfalt is een ideale ondergrond. Dit materiaal is vlak en bestand tegen doorgroei van planten. Het behoeft minimaal onderhoud. C Een steenachtige ondergrond zoals betontegels of klinkers voldoet. C De laatste jaren wordt veel geëxperimenteerd met halfverhardingen zoals Dolomiet, Gralux, Kfp-mix, Provence, Baromix en Leem. Wanneer deze materialen juist worden aangebracht, voldoen zij aan de eisen voor toegankelijke looproutes. Uitgebreide informatie vindt u in het Handboek ‘Samen op Pad’ van de stichting Groen & Handicap (www.natuurzonderdrempels.nl ). C Schelpenpaden kunnen geschikt zijn voor rolstoelgebruikers, mits de schelpen na het aanbrengen goed worden gewalst. C Gras en grind zijn ongeschikt, maar het is mogelijk om dit materiaal met behulp van kunststof rasters over een korte afstand rolstoeltoegankelijk te maken. Dit is een kostbare oplossing en de rasters en het vulmateriaal moeten precies worden aangebracht.

‘Voetpaden in parken en speelplaatsen’

Bouw Advies Toegank elijk heid

naar inhoudsopgave

26

9 juni 2020

07-12-2012

9 Gehandicaptenparkeerplaatsen Aandachtspunten

Criteria

Soort

Er zijn verschillende soorten gehandicaptenparkeerplaatsen zoals een gehandicaptenparkeerplaats op kenteken. Een gehandicaptenparkeerplaats op kenteken wordt ingericht naar de behoefte van de aanvrager. Deze parkeerplaatsen zijn voorzien van verkeersbord E6 en een aanduiding met het kenteken van de auto. Deze parkeerplaatsen hebben de vaak afmeting van een gewone parkeerplaats omdat het gaat om mensen die niet rolstoelgebonden zijn.

Parkeerplaats op kenteken

Dit hoofdstuk gaat specifiek over ‘algemene’ gehandicaptenparkeerplaatsen. 9.1 Een algemene parkeerplaats moet altijd voor iedereen met een gehandicaptenparkeerkaart geschikt zijn, dus ook voor rolstoelgebruikers.

16-12-2004

9.2

In de openbare ruimten en bij gebouwen met publieksfuncties moeten voldoende algemene gehandicaptenparkeerplaatsen zijn. Volgens de NEN 1814 is dat 2 % van het aantal parkeerplaatsen. Deze norm moet gezien worden als richtlijn. Rond een schouwburg, theater, ziekenhuis of een bijzondere woonvoorzieningen zijn meer gehandicaptenparkeerplaatsen wenselijk. BAT adviseert u om in overleg met het lokale Gehandicapten Platform in uw gemeente of de Wmo-raad de meest gewenste locatie en het aantal gehandicaptenparkeerplaatsen te bepalen.