Zomernota 2023 - 2026 (concept)

Zomernota 2023 - 2026

CONCEPT

Zomernota 2023-2026

INHOUD 1.

Inleiding .................................................................................................................. 3 1.1. 1.2. 1.3. 1.4.

2.

Opbouw document ............................................................................................. 3 Proces .............................................................................................................. 3 Leeswijzer......................................................................................................... 3 Vervolg............................................................................................................. 5

Opgaven voor de gemeente Leudal .......................................................................... 6 2.1. Thema 1 Sociale basis ........................................................................................ 7 2.1.1. Visie .............................................................................................................. 7 2.1.2. Ambitie .......................................................................................................... 7 2.1.3. Effecten ......................................................................................................... 7 2.1.4. Doelen........................................................................................................... 8 2.1.5. Wat als we dit niet doen? ................................................................................. 8 2.1.6. Transitie sociaal domein................................................................................... 9 2.2. Thema 2 Buitengebied ....................................................................................... 10 2.2.1. Visie ............................................................................................................. 10 2.2.2. Ambitie ......................................................................................................... 10 2.2.3.

Effecten ........................................................................................................ 11 2.2.4. Doelen.......................................................................................................... 11 2.2.5. Wat als we dit niet doen? ................................................................................ 12 2.3. Thema 3 Passend wonen ................................................................................... 13 2.3.1. Visie ............................................................................................................. 13 2.3.2. Ambitie ......................................................................................................... 13 2.3.3. Effecten ........................................................................................................ 13 2.3.4. Doelen.......................................................................................................... 14 2.3.5. Wat als we dit niet doen? ................................................................................ 14

3.

Randvoorwaarden bedrijfsvoering ......................................................................... 16

4.

Financiën ............................................................................................................... 18 4.1.

5.

Toelichting financieel overzicht ........................................................................... 19

Bijlage 1 Totaaloverzicht acties uit coalitieakkoord i.r.t. Strategische visie .......... 27

2

Zomernota 2023-2026

1.

Inleiding

De wereld om ons heen verandert en de maatschappelijke opgaven zijn groter in aantal en omvangrijker dan ooit. De oorlog in Oekraïne, de stikstofproblematiek en de vluchtelingenstroom naar Europa zijn slechts enkele voorbeelden van deze maatschappelijke opgaven. Als gemeente zullen wij een bijdrage moeten leveren aan het oplossen van deze opgaven zodat wij, maar vooral ook onze kinderen in de toekomst grotendeels nog steeds ‘Mooi kunnen leven in Leudal’. Dit zijn geen eenvoudige opgaven maar complexe vraagstukken met grote onderlinge afhankelijkheden waarvoor geen eenduidige oplossingsrichtingen bestaan en waaraan verschillende belanghebbenden een bijdrage kunnen en moeten leveren. Voor elke gemeente zijn deze grote maatschappelijke opgaven gelijk maar zullen de oplossingen op lokaal niveau veelal van elkaar verschillen. De nu voorliggende zomernota geeft ons als bestuur, u als raad en de gemeente als geheel een aantal handvatten om de komende jaren te werken aan een doorontwikkeling van onze gemeente. Om voor de gemeente de juiste keuzes te maken en koersvast te zijn, worden huidig beleid en toekomstige plannen getoetst aan de voorliggende thema’s, effecten en doelen. De concrete actiepunten die voortvloeien uit deze zomernota zullen vervolgens worden opgenomen in de programmabegroting 2023 – 2026.

1.1.

Opbouw document

In deze zomernota zijn drie centraal benoemde thema’s uitgewerkt, te weten: Sociale basis Buitengebied Passend wonen De thema’s zijn hierin gekoppeld aan de ambities uit de strategische visie en door vertaald naar effecten, doelen en benodigde middelen. Daarnaast zijn vanuit het coalitieakkoord de actiepunten benoemd die bijdragen aan het behalen van de ambitie van het thema.

1.2.

Proces

Op 21 december 2021 is de strategische visie “Mooi leven in Leudal” geamendeerd vastgesteld. Het amendement roept op om te komen tot een nadere uitwerking van de strategische visie en hetgeen daarin is opgenomen. Daarnaast zijn in 2022 gemeenteraadsverkiezingen gehouden, waarbij in juni het coalitieakkoord is gepresenteerd aan de raad. Tot slot is begin juni de meicirculaire 2022 gepubliceerd, die voor alle gemeenten in Nederland vergaande financiële gevolgen heeft. Dit heeft het college doen besluiten om de nadere uitwerkingen van de strategische visie, het coalitieakkoord en de meicirculaire samen te brengen in de zomernota.

1.3.

Leeswijzer

Deze zomernota kan gezien worden als vervanger van de kadernota. Aan de hand van het coalitieakkoord en de strategische visie zijn drie thema’s benoemd, die voor gemeente Leudal prioriteit dienen te krijgen. Zonder een gerichte aanpak van deze drie thema’s komen de identiteit en toekomst van de gemeente, zoals omschreven in de Strategische Visie, in het geding. Deze thema’s vloeien voort uit de strategische visie en de daarin geformuleerde opgaven, ambities en perspectieven. In de zomernota worden per thema ambities, effecten en doelen geformuleerd. Als in deze zomernota over deze onderdelen wordt gesproken, geldt hiervoor de volgende duiding: Maatschappelijke opgave Een overkoepelend vraagstuk dat op een grote schaal en integraal opgelost moet worden. Er is sprake van verschillende facetten en invalshoeken en vaak ook van specifieke aandacht van politiek en/of media. De invulling van een maatschappelijke opgave kan sterk per organisatie verschillen en er zijn verschillende oplossingen denkbaar. Thema Een belangrijk vraagstuk dat voor de gemeente Leudal geldt, ontstaan vanuit een maatschappelijke opgave in combinatie met de lokale omstandigheden van de gemeente Leudal. Meestal zijn deze

3

Zomernota 2023-2026

thema’s ook te benoemen voor gemeenten met eenzelfde profiel als de gemeente Leudal. Denk hierbij aan de oppervlakte van het buitengebied, diversiteit en hoeveelheid dorpen of kernen, of de bevolkingssamenstelling. Hoewel de thema’s gelijk kunnen zijn, kan zowel het doel als de route ernaartoe verschillend zijn. Ambitie De ambitie is het streven naar een bepaald effect. In de gekozen opzet is dit het algemene doel van het thema ofwel waar draagt het thema in algemene zin aan bij. Het geeft een invulling op de opgave uit het desbetreffende thema. Effect Een effect is het gevolg van een handeling, ontwikkeling of werking, waardoor de ambitie van een thema behaald kan worden. Veelal zullen effecten zichtbaar of merkbaar zijn op de middellange/lange termijn. Doel Een doel is een concrete beschrijving van een waarneembare actie of resultaat. Deze doelen zullen behaald worden door het uitvoeren van actiepunten. De mensen die werken aan een actiepunt en de middelen die beschikbaar zijn voor dit actiepunt, zullen moeten bijdragen aan de realisatie van de doelen. Het behalen van een reeks doelen draagt bij aan het zichtbaar maken van het effect op middellange/lange termijn. Vervolgens zijn op basis van het coalitieakkoord de diverse onderwerpen benoemd die bijdragen aan het behalen van de doelen binnen dit thema.

De actiepunten die hieruit voortkomen nemen we op in de programmabegroting 2023 - 2026. Voor elk thema zijn een visie en een ambitie opgenomen De visie per thema is gebaseerd op de strategische visie. De daaraan gekoppelde ambitie vloeit voort uit het coalitieakkoord. Vervolgens zijn per thema de effecten, doelen en actiepunten beschreven om tot een invulling en oplossingsrichting te komen voor de aanpak van de thema’s. In een schema ziet dat als volgt uit:

Ambities uit strategische visie: Sociale basis Balans in ruimtegebruik Levendige gemeente voor jong en oud Een plek voor verschillende vormen van bedrijvigheid Vitale verenigingen voor iedereen Gemeenten inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers werken samen Regionale koplopers duurzaamheid Partner in de regio

Buitengebied X

X

Passend Wonen X X

X X X

X

X

X X

Perspectieven uit de strategische visie: Sociale basis Landbouw binnen duidelijke kaders Aantrekkelijk en landelijk wonen Bereikbare voorzieningen van hoge kwaliteit Duurzaamheid als leidend principe Mooi leven is gezond leven Partnerschap, participatie en communicatie

Buitengebied X

X X

X X X X

Passend Wonen

(X)

X X (X)

4

Zomernota 2023-2026

Tot slot is inzichtelijk gemaakt welke extra middelen nodig zijn om de geformuleerde effecten te realiseren. De financiële dekking van deze middelen zal vooralsnog voortkomen uit de extra middelen uit de meicirculaire en de gemaakte keuzes in het coalitieakkoord. Zonder inzet van die extra middelen is gerichte aanpak van de thema’s niet haalbaar. De opgaven op het gebied van duurzaamheid, economie en mobiliteit vormen de rode draad door de thema’s heen. Deze onderwerpen zijn dermate verweven met maatschappelijke opgaven dat zij als medebepalend voor de invulling van het thema moeten gelden. De drie thema’s kennen een grote mate van onderlinge afhankelijkheid. Actiepunten die onder het ene thema zijn opgenomen, kunnen mogelijk ook een bijdrage leveren aan de doelen onder een ander thema. Ze zijn in dat geval ondergebracht bij dat thema waar de bijdrage het grootst is. Ook kan het voorkomen dat er tegenstrijdige actiepunten zijn tussen verschillende thema’s. Hierbij zullen keuzes moeten worden gemaakt om de gewenste oplossingsrichting te kiezen. Gelet op de geschetste grote en omvangrijke maatschappelijke opgaven, wordt ook voorgesteld op een andere manier te werken en samen te werken. De zomernota geeft daarom een eerste inzicht in die nieuwe manier van werken.

Hierbij staan de maatschappelijke opgaven centraal en werken gemeente, organisaties en inwoners organisatiegrensoverstijgend samen. Om de gewenste effecten te bereiken en tegelijkertijd ruimte te bieden voor creativiteit en innovatie, is het van belang om meer te sturen op realiseren van doelen en outputgericht werken. De ambtelijke organisatie zal hierin meebewegen. We verkennen de reikwijdte en impact van deze verandering van werkwijze en zullen deze de komende jaren inbedden in onze bedrijfsvoering.

1.4.

Vervolg

In het coalitieakkoord is afgesproken dat voor de programmabegroting 2024 – 2027 voor ten minste één onderdeel ‘zero based budgetting’ toegepast zal worden. Gedacht wordt om met het programma leefomgeving als pilot te beginnen. Tijdens de uitwerking hiervan zullen beleid(suitvoering) en de daarbij behorende budgetten worden afgezet tegen de in de zomernota benoemde thema’s. Daarbij zal kritisch worden gekeken of de inzet van de budgetten bijdraagt aan het behalen van de effecten. Ook zullen waar mogelijk kritische prestatie-indicatoren worden geformuleerd zodat kan worden bepaald in welke mate de gewenste effecten ook behaald worden.

5

Zomernota 2023-2026

2.

Opgaven voor de gemeente Leudal

Onze belangrijkste ambitie is een vitale plattelandsgemeente te zijn en blijven waar mensen graag wonen, werken en verblijven. We willen ons versterken als een groene ruimte tussen onze stedelijke buurgemeenten, met karakteristieke dorpen waar onze inwoners verbondenheid met elkaar blijven voelen. De drie thema’s, evenals de omschrijvingen van de thema’s, zijn niet uitputtend. De drie thema’s geven echter voor een heel groot deel invulling aan de grootste maatschappelijke opgaven. Daarom omvat de zomernota juist deze thema’s.

6

Zomernota 2023-2026

2.1.

Thema 1 Sociale basis

2.1.1.

Visie

In Leudal krijgt iedereen de kans om mee te doen. Het unieke karakter van Leudal is mede te danken aan het rijke verenigingsleven en de inwoners die elkaar kennen en iets voor elkaar (willen) doen. We zorgen voor elkaar, werken samen en genieten samen. Een ontmoetingsplek door middel van gemeenschappelijke voorzieningen, het realiseren van sportfaciliteiten en het faciliteren in de sociale ondersteuning zijn hierbij van belang om de saamhorigheid in Leudal te behouden. Om deze saamhorigheid die Leudal maakt tot wat het is te behouden, vinden wij het belangrijk om in al deze aspecten van het dagelijks leven te investeren.

2.1.2.

Ambitie

Het realiseren van een sterke basis die bestaat uit wat inwoners met en voor elkaar doen en de meer professionele basisvoorzieningen. Een sterke basis zorgt ervoor dat iedereen zo veel mogelijk in zijn eigen kracht staat en in staat is om zijn eigen leven te leiden in alle aspecten van het dagelijkse leven: ontmoeting, onderwijs, opvoeding, werk, gezondheid, wonen, bewegen, cultuur en veiligheid. We werken daarom aan een bestendig aanbod van voorzieningen, waarbij hoge kwaliteit, veilige bereikbaarheid vanuit alle dorpen en toegankelijkheid voorop staan. Daarbij dient een oplossing gevonden te worden voor de uitdagingen op het gebied van accommodaties. Het gaat hier met name om terugloop in ledenaantallen, bezettingsgraden, omvang en soorten accommodaties. Naast het bieden van goede, fysieke voorzieningen worden onze inwoners, indien nodig, ondersteund met de specialistische voorzieningen vanuit het sociaal domein.

2.1.3.

Effecten

Voor het thema sociale basis zijn een vijftal effecten benoemd. 1. Eigen regie Onze inwoners nemen regie over hun eigen leven, daardoor komen ze meer in hun eigen kracht te staan en zijn ze minder afhankelijk van de gemeente. Daarbij wonen zij langer thuis in een voor hun passende woning. 2. Zorgen voor en met elkaar De sociale cohesie in de gemeente stijgt, omdat onze inwoners voor elkaar zorgen. Dit voorkomt vereenzaming en vermindert een beroep op de laagdrempelige zorg.

7

Zomernota 2023-2026

3. Ontmoeten In Leudal zijn faciliteiten om elkaar binnen en buiten te ontmoeten. Deze faciliteiten (verenigingen, maatschappelijke voorzieningen, etc.) zijn voor iedereen toegankelijk, waarbij vraag en aanbod samenkomen. De ontmoetingsplaatsen zorgen voor leefbare kernen, gezonde leefstijl bij inwoners, behoud van jongeren en tegengaan van vereenzaming. 4. Preventie Onze inwoners hebben een gezonde leefstijl en ervaren zo weinig mogelijk problemen. Met preventie wordt het bewustzijn op en gezond leven vergroot. Zo worden problemen voorkomen en verminderd, waardoor de inzet van zware zorgtrajecten afneemt. 5. Ontwikkeling en inzet op talent van jeugdigen De inzet op ontwikkeling van jeugdigen en hun talenten wordt gedaan om het toekomstperspectief te verhogen. Het aanbod van de ontwikkelingsmogelijkheden worden op peil gehouden en vergroot waar mogelijk.

2.1.4.

Doelen

Voor het realiseren van de benoemde effecten zijn vijf doelen geformuleerd. Naarmate de tijd vordert kunnen deze doelen worden aangevuld dan wel vervangen worden door andere doelen. 1. Meer inwoners hebben een gezonde leefstijl Inwoners blijven zo lang mogelijk in ‘positieve gezondheid’. We stimuleren inwoners actief een gezonde leefstijl aan te houden. We willen het aanbod van sport, bewegen, voeding en gezondheid beter koppelen en kenbaar maken bij inwoners. Verschillende aspecten dragen bij aan een gezonde leefstijl en elke inwoner kan bepalen welk het best passend is. Het verbeteren van een gezonde leefstijl van onze inwoners draagt er ook aan bij dat zij gezond ouder kunnen worden en langer in de eigen woning kunnen blijven wonen. 2. Waarborgen van laagdrempelige, duurzame en structureel betaalbare zorg We willen onze inwoners laagdrempelige zorg aanbieden die blijvend effect heeft op hun gezondheid. Hiermee willen we langdurige trajecten voorkomen en de drempel om een zorgvraag te stellen verlagen. Daarom gaan we de komende jaren verder inzetten op preventieve maatregelen die zoveel als mogelijk integraal worden opgepakt. Daarbij is het realiseren van de taakstelling een belangrijk uitgangspunt voor een structureel betaalbare zorg. 3. Jongeren groeien gezond en veilig op De jeugdige inwoners van Leudal zijn de toekomst van onze gemeente.

Voor hen is het van belang dat ze op een goede en veilige manier kunnen opgroeien. We investeren daarom in onderwijs, sport, cultuur en eerstelijnszorg. Waar nodig wordt het aanbod meer gecentraliseerd zodat kwaliteit prevaleert boven kwantiteit. Hierbij streven we naar een goede aansluiting van aanbod op vraag. We inventariseren de wensen van jeugdige inwoners zodat zij op allerlei gebieden op de gewenste manier kunnen worden gefaciliteerd. 4. Ruimte voor ontmoeting en ontwikkeling We vinden het belangrijk dat binnen de gemeente Leudal ruimte is voor ontmoeting en ontwikkeling. Daarom gaan we investeren in kunst en cultuur, toekomstbestendige sport- en gemeenschapsaccommodaties, bibliotheekwerk en het onderwijs. Inwoners moeten voldoende mogelijkheden geboden worden om deel te kunnen nemen aan het sociaalmaatschappelijke leven en er moet voldoende aanbod zijn waarvan zij gebruik kunnen maken. Daarin zoeken we de samenwerking met onze lokale en regionale partners. 5. Arbeidsparticipatie We willen onze inwoners laten participeren ook in relatie tot de arbeidsmarkt. We streven ernaar om iedereen te helpen bij het begeleiden naar werk. Indien werk (tijdelijk) niet haalbaar blijkt, zoeken we voor deze inwoners een passende oplossing. Meedoen kan op vele manieren, via (begeleid) werk, onderwijs, dagbesteding of vrijwilligerswerk, maar ook via sport, cultuur of verenigingsleven.

2.1.5.

Wat als we dit niet doen?

De verwachte demografische ontwikkeling van de gemeente Leudal leidt ertoe dat er in de toekomst meer ouderen wonen en minder kinderen geboren worden. Als Leudal een aantrekkelijke

8

Zomernota 2023-2026

woon- en leef gemeente wil blijven, zal de gemeente op sociaal vlak moeten inspelen op deze ontwikkeling. Als we dit niet doen, zullen inwoners een minder prettige leefomgeving hebben en trekken jongeren uiteindelijk weg uit Leudal. Investeringen zijn daarom noodzakelijk om aantrekkelijk te blijven. Voor het realiseren van bovenstaande doelen en effecten is het nodig dat de gemeente een focus legt op preventie. Waar de gemeente tot op heden vaak een reactieve rol heeft gespeeld, is het tijd om op allerlei sociale gebieden een proactieve houding aan te nemen. Want voorkomen is beter dan genezen. Als we onze houding niet veranderen, verslechtert de gezondheid van onze inwoners (zowel mentaal en fysiek) en zullen de zorguitgaven voor inwoners en gemeente nog harder groeien dan ze op dit moment al doen. Daarnaast zullen leefbaarheid, saamhorigheid en veiligheid verminderen en trekken inwoners weg uit de gemeente (om in sociale behoeften te voorzien of zelfs om te wonen). De gemeente zal daarom aan de voorkant moeten streven naar het behalen van bovenstaande doelen. Deze vergen een investering aan de ‘voorkant’, maar leiden tot minder uitgaven, werk en zorgen aan de ‘achterkant’. Hoewel het maatschappelijke rendement uiteindelijk niet volledig of niet altijd door de gemeente wordt terugverdiend, zal toch de gemeente de eerste stappen moeten nemen en de eerste investeringen doen.

Het gaat immers om de effecten die we in de samenleving als geheel willen behalen.

2.1.6.

Financieel evenwicht in het sociaal domein Leudal

Op 3 november 2020 heeft de raad het plan van aanpak Duurzaam evenwicht in het Sociaal Domein vastgesteld. Hoewel de afgelopen jaren door de ingezette maatregelen en de komst van extra rijksmiddelen ter compensatie van ongewenste effecten de financiële taakstelling werd gerealiseerd is er nog een slag te slaan. Het is nog niet gelukt de omslag te maken die gaat leiden tot structureel financieel evenwicht in het sociaal domein. Enerzijds door exogene factoren zoals veranderende wetgeving, verandering in de bevolkingssamenstelling en doordecentralisatie van taken. Anderzijds door het ontbreken van benodigde slagkracht binnen de ambtelijke organisatie en de samenwerkingsverbanden. Het opgavegericht werken zal, zoals genoemd in het coalitieakkoord, zal geïntroduceerd worden in het Sociaal Domein om een stevige basis voor de toekomst te leggen. Duurzaam evenwicht is geen kwestie van korte-termijn oplossingen. De inhoudelijke maatregelen en het tot nu ingezette proces bieden geen vooruitzicht op structurele realisatie van de financiële taakstelling, nog op realistische haalbaarheid daarvan. Een diepgaander vervolgproces is nodig om inzicht te krijgen in realistische resterende mogelijkheden om de taakstelling te realiseren en de keuzes voor te kunnen leggen die daarbij horen.

Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de regie die we als individuele gemeente hebben, maar kijken we ook kritisch naar onze (regionale) samenwerkingspartners, omdat wij ook daar nog mogelijkheden zien voor een efficiëntere werkwijze. Hierover zullen dan ook op korte termijn met elkaar in gesprek gaan. Bestaande afspraken rond samenwerking, (sturing op) realisatie van afspraken en kwaliteit van rapportages en data worden tegen het licht gehouden en als dit aanleiding geeft voor andere keuzes zullen deze voorgelegd worden. Bijstellingen van budgetten door het Rijk kunnen niet buiten beschouwing worden gelaten bij het realistisch begroten van de uitgaven in het Sociaal Domein. Deze zijn immers het gevolg van het corrigeren van eerder gedane aannames of positieve/negatieve effecten voor gemeenten of compenseren nieuwe ontwikkelingen. Verder volgen de ontwikkelingen in het sociaal domein elkaar dusdanig snel op dat het inspringen daarop en voeren van regie op maatregelen dusdanig arbeidsintensief is dat het nodig is inzicht te krijgen in benodigde adequate slagkracht om toekomstbestendig te kunnen werken. Het realiseren van dit proces zal investeringen qua capaciteit vergen (tijdelijk en structureel, zie onder punt 38 in de toelichting financieel overzicht van paragraaf 4.1). Dit proces zal leiden tot vergaande maatregelen om de noodzakelijke zorg betaalbaar te houden.

9

Zomernota 2023-2026

2.2.

Thema 2 Buitengebied

2.2.1.

Visie

In Leudal hebben we een uniek buitengebied dat zich kenmerkt door natuur, bedrijvigheid in de toeristische sector en de landbouw. Rust, ruimte en groen en de diversiteit in landschapstypen in het buitengebied zorgen voor een hoge kwaliteit en een onderscheidend karakter. We streven naar een duurzaam ruimtegebruik waarin kwaliteit van natuur en landschap zijn gewaarborgd en een goede verbinding ontstaat met de kernen.

2.2.2.

Ambitie

Het versterken van de rust en groene ruimte en omvormen van het buitengebied in Leudal. Wij geven sturing aan de ingezette autonome ontwikkeling waarin de landbouwsector transformeert (bedrijven stoppen, noodgedwongen of niet) en tegelijkertijd grote ruimtevragers een claim leggen op het buitengebied (bijvoorbeeld hernieuwbare energie). De negatieve effecten van de agrarische sector op inwoners en natuur moeten worden verlaagd door toepassing van nieuwe technieken, verplaatsing of beëindiging. Het reeds ingezette beleid om te komen tot scheiding van mens en dierconcentraties wordt (versterkt) doorgezet. Een extra uitdaging zijn de opgaven die in dit verband vanuit rijk en provincie op gemeenten afkomen maar die naar verwachting pas in 2023 duidelijker zullen worden. We bieden perspectief door ruimte te geven aan nieuwe economische dragers, natuurversterking en een natuurinclusieve landbouw. Daarbij zijn de kernkwaliteiten en de draagkracht van het landschap leidend. Uitbreiding van zorg- of woonvoorzieningen is in het buitengebied niet wenselijk. Omvorming van voormalige bedrijfswoningen naar een reguliere woning(en) is alleen mogelijk wanneer sprake is van een goed woon- en leefklimaat en van sloop van voormalige bedrijfsbebouwing.

10

Zomernota 2023-2026

2.2.3.

Effecten

1. Versterken van de natuur De natuur in het buitengebied wordt versterkt om het unieke karakter en de identiteit van de gemeente Leudal in stand te houden. Daarnaast bevordert de natuurversterking ook het toeristisch recreatief klimaat en ervaren inwoners rust en ruimte voor ontspanning. 2. Stimuleren van recreatie en toerisme De recreatieve en toeristische mogelijkheden in het buitengebied worden verbeterd door het toevoegen van hoogwaardige voorzieningen. De verbinding wordt hierbij gelegd tussen de diverse cultuurhistorische, natuurlijke en bijzondere speerpunten in de gemeente en daarbuiten. 3. Natuurinclusieve en circulaire landbouw De natuur inclusieve en circulaire landbouw wordt bevorderd, waarbij een oplossing wordt geboden voor vraagstukken die spelen op het gebied van landbouw, natuurkwaliteit en klimaatadaptatie. 4. Verbeteren van de leefomgeving In het buitengebied wordt de leefomgeving verbeterd door versterkt een verdere scheiding aan te brengen tussen mens en dier. De leefbaarheid blijft behouden door middels een gebiedsgerichte aanpak werk te maken van de opgaven op het gebied van stikstof, klimaatadaptatie, klimaatadaptatie etc. 5. Veilig buitengebied De veiligheid in het buitengebied is gewaarborgd zowel op het gebied van criminaliteit als ook op het gebeid van verkeer en vervoer.

2.2.4.

Doelen

1. Het behouden van een vitale economie in het buitengebied We willen de economische levensstandaard in het buitengebied behouden of verbeteren. Dit doen we door het bieden van ruimte aan innovatieve bedrijven, kwalitatieve bedrijventerreinen, recreatieve voorzieningen en andere vormen van bedrijvigheid en werkgelegenheid. De transformatie van de agrarische sector (de veehouderijen) heeft (ook) grote gevolgen voor de verwerkende bedrijven. Op diverse schaalniveaus gaan we de dialoog aan over de gevolgen van deze ontwikkelingen voor de gemeente en de regio en de inwoners. Door het bieden van een ruimtescheppend kader voor de huisvesting van internationale werknemers anticiperen wij op het behoud van arbeidspotentieel voor diverse sectoren. 2. Het vergroten van de belevingswaarde van de natuur in het buitengebied voor inwoners en bezoekers We willen de belevingswaarde van de natuur in het buitengebied vergroten. Dit doen we samen met de agrariërs die een belangrijke bijdrage leveren aan de ontwikkeling van een gevarieerd buitengebied en de recreatief toeristische sector die educatie over onze cultuur, kernkwaliteiten en bijzondere omgeving dichter bij inwoners en bezoekers kan brengen. We bieden kwalitatieve overnachtingsmogelijkheden, veilige (fiets)verbindingen en aantrekkelijke routenetwerken tussen (kenmerkende, natuur of cultuurhistorische) trekpleisters. 3.

Verminderen van de negatieve effecten door bedrijvigheid in het buitengebied op de gezondheid van inwoners en de kwaliteit van de natuur We willen de effecten op de gezondheid van inwoners en op de kwaliteit van natuur door bedrijvigheid verminderen. Dit doen wij door een gebiedsgerichte aanpak waarbij wij diverse opgaven tegelijkertijd én samen met de betrokkenen oppakken. Dit vraagt om een fundamenteel andere werkwijze dan tot nu toe gewoon is in de gemeente Leudal. We scheppen duidelijke randvoorwaarden en houden ons daaraan, betrekken vroegtijdig de betrokkenen en geven richting aan de aanpak. Deze aanpak kan overigens niet los staan van de opdracht van de hogere overheden aan de gemeente om gebiedsgericht invulling te geven aan het landelijk gebied (Nationaal Programma Landelijk Gebied). Hierbij hebben we begrip voor elkaars belangen en proberen we in gezamenlijkheid tot een oplossing komen.

11

Zomernota 2023-2026

4. Bevorderen van de omgevingsveiligheid die onder druk staat van klimaatverandering We willen de invloeden van klimaatverandering in het buitengebied tegengaan. Dit doen we door gebieds- of themagericht maatregelen te treffen zoals het aanbrengen van vergroening, het vasthouden van water of juist het afvoeren van water. Dit doen wij niet alleen, maar we trekken samen op met (keten)partners. 5. Tegengaan van criminaliteit We willen de criminaliteit in het buitengebied tegengaan door de sloop van leegstaande bebouwing te stimuleren of hiervoor een passende nieuwe bestemming te vinden. Wij bieden diverse mogelijkheden voor de aanpak van vrijkomende (agrarische) bebouwing. Bijvoorbeeld in de vorm van recreatie en toerisme, bedrijvigheid of sloop. Niet alle mogelijkheden zijn op iedere plek beschikbaar. (Blijvend) leegstaande bebouwing wordt gecontroleerd en bij overtredingen wordt gehandhaafd.

2.2.5.

Wat als we dit niet doen?

De doelen en effecten zoals hiervoor omschreven gaan uit van een actieve en regisserende overheid. Dit is onontkoombaar. Bestemmingsplannen, beleidskaders en visies gaan uit van een wensbeeld en roepen (impliciet) inwoners en ondernemers op om initiatieven te ontwikkelen die passen binnen de gestelde kaders. Deze initiatieven worden beoordeeld en al dan niet gerealiseerd. In een steeds sneller veranderende wereld, waarin keuzes niet altijd gemaakt kunnen worden om een betere situatie voor het individu te recreëren, ontstaat ‘pijn’. De ‘pijn’ wordt bijvoorbeeld gevoeld door een agrariër die noodgedwongen moet stoppen, niet meer in zijn (bedrijfs)woning kan blijven wonen, geen of onvoldoende pensioen kan genieten en/of geen middelen heeft of krijgt om iets anders te doen en/of bedrijfsbebouwing te slopen. Het is niet realistisch te denken dat dit zich vanzelf oplost. Ook versterking van natuur gaat niet vanzelf; dit kost energie en inzet van financiële middelen en vraagt expertise. Onze toetsende rol moet veranderen in een regisserende rol. Daarnaast ligt de vraag voor of en zo ja, in welke mate, de bereidheid bestaat ‘pijn’ te verzachten in de vorm van deskundige hulp bij transformatie of beëindiging of financiële hulp die drempelverlagend werkt bij sloop of beëindiging.

Zonder juiste en voldoende capaciteit en middelen is de gemeente niet in staat deze regisserende rol te vervullen. Een reactieve rol blijft dan het devies. Met als gevolg dat opgaven niet adequaat en effectief worden aangepakt. En dit, op zijn beurt, kost op de lange termijn (ook) extra geld en/of energie.

12

Zomernota 2023-2026

2.3.

Thema 3 Passend wonen

2.3.1.

Visie

Leudal is een prachtige plek om te wonen vanwege onze karakteristieke dorpen die zijn omringd door natuur en ruimte. Het woon- en leefklimaat is over het algemeen goed. We streven naar levendigheid in de dorpen door ontmoeting voor jong en oud mogelijk te maken en onderlinge betrokkenheid te versterken.

2.3.2.

Ambitie

We bieden de ruimte voor passende woningen in de kernen, afgestemd op de demografische en economische ontwikkeling en met respect voor de kenmerkende ruimte en groen in de directe omgeving. We bieden de beleidsruimte voor de bouw van extra woningen, (mede) gericht op de werkgelegenheid in de regio Zuid Oost Brabant; (nieuwe) inwoners zijn bereid afstand te overbruggen gelet op de aantrekkelijke woonomgeving die we te bieden hebben. We stimuleren de verbouw van onze bestaande woningvoorraad (energetisch en langer thuiswonen), de transformatie van leegstaand of vrijkomend commercieel of maatschappelijk vastgoed en faciliteren nieuwbouw. Dit doen wij voornamelijk vanuit collectieve wensen van inwoners (collectieve burgerinitiatieven).

2.3.3.

Effecten

1. Het hebben van een toekomstbestendige woningvoorraad, waarbij (potentiële) inwoners een passende wooncarrière kunnen doormaken. De ruimte wordt geboden om de bestaande woningvoorraad toekomstbestendig(er) te maken en de juiste nieuwe woningen te (laten) bouwen. Het woningaanbod is hiermee aantrekkelijk voor de diverse doelgroepen, kwaliteit van de woningen wordt hoog gehouden en de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid worden behaald.

13

Zomernota 2023-2026

2. Woningen zodanig inpassen dat ruimte voor groen en bewegen in de kernen wordt behouden en vitaliteit in de kernen wordt bevorderd Woningen worden ingepast met ruimte voor groen en bewegen in de kernen, zodat gezondheid en vitaliteit van de inwoner wordt bevorderd.. Goede en veilige (fiets)verbindingen zorgen niet alleen voor een goede bereikbaarheid, maar faciliteren ook beweging, ontmoeting en ontspanning. Zo ontwikkelen we de groene ruimte tussen de stedelijke buurgemeenten waar mensen graag blijven wonen, werken en verblijven.

2.3.4.

Doelen

1. Faciliteren bij het toekomstbestendig maken van de bestaande woningvoorraad (energetisch en levensloopbestendig) We willen woningeigenaren stimuleren de bestaande woningvoorraad klaar te maken voor de toekomst. Daarom faciliteren wij bij het energetisch en levensloopbestendig maken van deze voorraad. Dit doen wij door woningeigenaren de adviseren en waar nodig en mogelijk te ontzorgen. Wanneer financiële regelingen van hogere overheden komen te vervallen, bekijken we welke drempelverlagende middelen kunnen worden ingezet om de verbouw van woningen te faciliteren. 2. Faciliteren van de huisvesting van bijzondere doelgroepen passend bij de vraag Bijzondere doelgroepen (zoals kwetsbaren, statushouders, woonwagenbewoners, vluchtelingen, etc.) verdienen een (t)huis in Leudal. We willen hun een passende huisvesting in de gemeente (laten) bieden. Vergroting van het aanbod sociale huurwoningen is hierbij nodig. Bovendien zorgt dit voor meer betaalbare (huur)woningen in de dorpen. Wij maken een zorgvuldige belangenafweging waarbij de draagkracht van de omgeving een belangrijke factor is. De woningbouwontwikkeling voor reguliere woningen en bijzondere doelgroepen loopt relatief parallel. We maken een start met de overdracht van huurwoonwagens naar woningbouwcoöperaties.

De beleidsruimte voor huisvesting van internationale werknemers wordt gehandhaafd waardoor huisvesting van (toekomstige) arbeidskrachten mogelijk is en blijft. 3. Behoud van het arbeidspotentieel dat bijdraagt aan de economie van Leudal of de regio We willen het benodigde arbeidspotentieel in Leudal behouden en waar nodig aantrekken. Zo faciliteren en ondersteunen we de economie in de gemeente en de regio. 4. Inzetten op de transformatie van leegstaande panden met behoud van groen in de kernen We willen de transformatie van leegstaande of vrijkomende commerciële of maatschappelijke panden naar betaalbare woningen stimuleren. Op deze manier voorkomen we verloedering en bieden we woonruimte voor diverse doelgroepen. De transformatie van bestaand vastgoed helpt bij het behoud van groen en ruimte in de kernen. 5. Nieuwe woningen passen bij de demografische ontwikkeling van de kernen Nieuwe woningen of woningbouwplannen sluiten aan bij de behoefte (op lange(re) termijn). Collectieve initiatieven van inwoners worden toegejuicht en gefaciliteerd.

2.3.5.

Wat als we dit niet doen?

Het bieden van passende woonruimte voor inwoners, inclusief de huisvesting van bijzondere doelgroepen, kan slechts in beperkte mate via nieuwbouw. Het merendeel van de voorraad bestaat uit bestaande woningen, die (nog) niet of niet voldoende toekomstbestendig zijn. Hierdoor vindt onvoldoende doorstroming op de woningmarkt plaats. Nieuwbouw (alleen) is geen oplossing voor deze opgave. Wanneer besloten wordt niet actief te stimuleren en niet te faciliteren in de verbouw van woningen, worden onvoldoende maatregelen getroffen om de woningen toekomstbestendig te maken. Het resultaat hiervan is geen doorstroming op de woningmarkt, onveilige woonsituaties (bijvoorbeeld langer thuis moeten wonen maar eigenlijk niet meer kunnen in die woning), niet courante en -op termijn- leegstaande of verloederde woningen in de dorpskernen. Energetisch onvoldoende woningen zorgen bovendien voor (onaanvaardbaar) hoge woonlasten. Deze zaken zijn los van elkaar al impactvol, maar tezamen zetten zij de leefbaarheid van en draagkracht in de kern ook nog eens stevig onder druk. Nieuwe woningen behoren naast een dak boven het hoofd, ook een veilig en aantrekkelijk thuis te bieden. Dit betekent dat we meer dan voorheen de nadruk leggen op initiatieven die ontstaan vanuit collectieve wensen en initiatieven uit de dorpen; nabuurschap, zorgen voor elkaar en een

14

Zomernota 2023-2026

hand in de rug helpen inwoners om langer thuis te kunnen blijven wonen. Dit soort initiatieven willen wij in het bijzonder faciliteren, omdat deze de inwoners ten goede komen en de druk op de gemeentelijke voorzieningen en middelen kunnen verlagen. Als wij deze initiatieven niet actief faciliteren en regisseren lopen inwoners vast op complexe procedures. Nieuwbouw wordt steeds lastiger; de ruimte is beperkt, de voorbereiding en realisatie is kostbaar en de weerstand in de omgeving groeit. Een reactieve houding van de gemeente past niet meer bij deze opgave. Snellere doorlooptijden, duidelijke randvoorwaarden en een goede dialoog met de omgeving vergroten de slagingskans van nieuwe ontwikkelingen.

15

Zomernota 2023-2026

3.

Randvoorwaarden bedrijfsvoering

We kunnen deze ambities alleen realiseren als we anders gaan werken en anders gaan sturen. Deze ambities vragen om een integrale procesaanpak zowel intern als extern waarbij alle belanghebbenden een rol kunnen en mogen spelen zodat we tot betere en meer gedragen oplossingen komen. De Omgevingswet stelt niet voor niets de maatschappelijke opgaven en een goede participatie daarover centraal. De eerste stappen op dit vlak zijn gezet, onder meer middels procesregie en accountmanagement. Deze stappen vragen een verdere ontwikkeling van reactief en informerend naar actief en regisserend. Deze uitgangspunten maken deel uit van het participatiebeleid deel 1 en 2 dat in het kader van de Omgevingswet wordt opgesteld. Daarbij spreekt het voor zich, dat de samenwerking verder gaat dan de gemeentelijk grenzen. Ook regionaal, provinciaal en interregionaal werken we samen werken om onze ambities waar te maken. Doorontwikkeling organisatie Het anders werken en anders sturen, vraagt ook om een kwantitatieve en kwalitatieve opschaling en versterking van de gemeentelijke organisatie. De afgelopen jaren is mede bezuinigd op de organisatie om een financieel gezonde gemeente te blijven. Hierdoor zijn wettelijke taken uitgevoerd, maar is geen ruimte geweest voor doorontwikkeling van de organisatie.

Daarom zijn we als gemeente nauwelijks in staat om een actieve en regisserende rol te pakken in het oplossen van uitdagingen en het standaard bieden van de juiste dienstverlening. Doorontwikkeling van onze organisatie is noodzakelijk. Daarom is het onvermijdelijk om binnen alle beleidsdomeinen de capaciteit te verhogen. Deze extra capaciteit is nodig om achterstanden in de basis weg te werken en geeft de ruimte die nodig is om proactief te kunnen handelen en opgaven creatief en innovatief te benaderen en op te lossen. Indien de aangevraagde formatie niet wordt toegekend, is de gemeente niet in staat deze regisserende rol te vervullen. Een reactieve rol blijft dan het devies. Met als gevolg dat opgaven niet adequaat en effectief worden aangepakt. En dit, op zijn beurt, kost op de lange termijn (ook) extra geld, extra inzet en/of energie. Daarnaast hebben we een verhoogde aandacht voor het relatief hoge verloop in onze gemeente en de krapte op de arbeidsmarkt. In ons HR-beleid zetten we daarom verhoogd in op het binden en boeien van medewerkers. We gaan daarbij inzetten op “employer branding” om de unieke gemeente die we zijn ook op de arbeidsmarkt te profileren. Informatievoorziening Voor een gemeente, als informatie verwerkende dienstverlener, zal blijvend geïnvesteerd moeten worden in de informatievoorziening.

Wet- en regelgeving, informatieveiligheid en privacy maar ook externe omstandigheden, zoals Corona, vragen continue aanpassing van processen en systemen. Ook vinden veranderingen plaats door meer hybride werken. Daarnaast erkennen we dat om de gewenste effecten te bereiken het outputgericht sturen en werken belangrijker is dan ooit. Daarin zal ook een beweging naar meer datagedreven werken een ondersteunende rol innemen in het maken van beleid, het meten van behaalde resultaten, het realiseren van doelen en daarmee in de gewenste effecten. Om zover te komen zal naast de (reguliere) investeringen op wet- en regelgeving, informatieveiligheid en privacy en de technische facilitering een omvangrijke investering in ons intern informatiemanagement en de bijbehorende ICT nodig zijn. Hierbij zal de aandacht vooral uitgaan naar het digitaal volwassen maken van de organisatie (basisvoorwaarde), het ontwikkelen van ons datamanagement (als randvoorwaarde om datagedreven te werken) en het verbeteren van de robuustheid en wendbaarheid van onze informatievoorziening. We zien een trend binnen de informatievoorziening waarbij organisaties (niet alleen lokale overheden) een grotere regie-taak nemen op het gebied van informatievoorziening en minder focussen op het beheer.

Dit zorgt ervoor dat er meer ruimte komt om samen met leveranciers processen te verbeteren en informatie uit te wisselen met partners. We zijn ons bewust van de mogelijkheden die dit kan bieden en volgen deze ontwikkelingen. Hierdoor verandert (op het gebied van informatievoorziening) de rol van de gemeente van een beheerorganisatie naar een regieorganisatie. Deze veranderingen staan omschreven in de visie op Informatievoorziening en ICT en dit zal in het komende jaar verder uitgevoerd worden.

16

Zomernota 2023-2026

17

Incidenteel / structureel Nummer Thema Begrotingssaldo vóór realisatie taakstellingen en vóór bijstellingen 1 Algemeen Bijstellingen kaderbrief 2023 - 2026 S 2 Algemeen Bijstellingen op basis van losse raadsbesluiten S 3 Algemeen Schrappen 75% gelden jeugdzorg obv brief provincie S 4 Algemeen Uitkomsten doorrekening meicirculaire S 5 Algemeen Inflatiedoorrekening OZB 3,1% ipv 2,7% S 6 Algemeen Extra OZB ivm hogere grondslag S 7 Algemeen Extra OZB 2% per jaar (exclusief inflatie) S 8 Algemeen Inflatiedoorrekening OZB o.b.v. pNB uit de meicirculaire S 9 Algemeen Bijstelling budget college en raad ivm indexering voorgaande jaren S 10 Algemeen Wachtgeld wethouders S 11 Algemeen Verlaging naar 3,9 FTE Wethouders S 12 Algemeen Afschaffen hondenbelasting S 13 Sociale basis Muziekonderwijs naar oude regeling (2/3 subsidiëren) S 14 Sociale basis Verhogen van de bijdrage aan bibliotheekwerk S 15 Sociale basis Structureel budget voor ondermijning ter hoogte van de versterkingsgelden S 16 Sociale basis Onderwijshuisvesting S 17 Sociale basis Preventiemaatregelen (POH's, Armoede, algemeen) S 18 Sociale basis Preventiemaatregel jongerenwerker S 19 Sociale basis Speeltuinenbeleid S 20 Sociale basis Behoefte onderzoek jeugd I 21 Sociale basis Extra aandacht voor woningen statushouders I 22 Buitengebied Budget voor procesregisseur S 23 Buitengebied Projectbudget gebiedproces I 24 Buitengebied

Stimuleringsregeling agrarische bebouwing I 25 Buitengebied Oprichting energiebedrijf S 26 Buitengebied Omgevingswet S 27 Buitengebied Maatregelen buitengebeid S 28 Algemeen Projectbudget overdracht woonwagenlocaties I 29 Passend Wonen Projectbudget omvorming eigen posities vastgoed I 30 Passend Wonen Regeling transformatie bestaande woningvoorraad I 31 Passend Wonen Branding van Leudal als woongemeente S 32 Passend Wonen Woningmarktonderzoek I 33 Algemeen Aanvulling stelpost loon- en prijscompensatie obv pbbp uit meicirculaire 2022 S 34 Algemeen Vormen stelpost loonstijging CAO obv CAO Rijk S 35 Buitengebied 1,42 FTE BOA's S 36 Buitengebied 0,7 FTE beleidsmedewerker veiligheid S 37 Buitengebied 1 FTE Handhavingsjurist S 38 Sociale basis Capaciteit sociaal domein S 39 Buitengebied 1 FTE beleidsmedewerker landbouw S 40 Buitengebied 1 FTE beleidsmedewerker natuur/klimaat S 41 Buitengebied 1 FTE Groene BOA S 42 Algemeen 0,67 FTE Klantcontactcentrum S 43 Algemeen 1 FTE Medewerker frontoffice burgerzaken S 44 Algemeen 2 FTE trainee organisatiebreed S 45 Algemeen Dakpanconstructie pensionering S 46 Algemeen Knelpunten personele capaciteit regulier S 47 Algemeen Nieuwe voorziening APPA I/S 48 Algemeen Verwachte realisatie taakstellingen (strakker sturen) S 49 Algemeen Verwachte realisatie taakstellingen (sociaal domein) S 50 Algemeen Verwachte realisatie taakstellingen (griffie) S 51

Algemeen Verwachte realisatie taakstellingen (accommodatie) S Begrotingssaldo zomernota 2023 - 2026

2022

2023

2024

2025

2026

677.651 0 -265.416 0 1.425.839 0 0 0 0 0 -66.496 0 0 0 0 0 PM PM 0 PM 0 0 0 PM PM PM PM PM 0 0 PM PM 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 PM -1.672.935 158.226 0 50.000 0 306.869

876.483 -1.056.090 -92.754 -1.487.728 6.124.384 26.410 81.894 0 0 -57.000 -124.678 34.825 -222.300 4.851 PM -75.000 PM PM -60.000 PM -15.000 -40.000 -60.000 PM PM PM PM PM -350.000 -250.000 PM PM -60.000 -759.632 -854.941 -85.743 -60.150 -97.878 -400.000 -97.878 -97.878 -60.383 -36.866 -60.383 -120.765 -60.000 -500.000 90.000 158.226 558.781 50.000 141.099 903.905

231.619 -1.078.913 -99.746 -1.395.880 6.699.598 26.410 81.894 137.786 175.677 -57.000 -116.364 34.825 -222.300 4.851 PM -75.000 PM PM -60.000 PM 0 -40.000 -60.000 PM PM PM PM PM 0 0 PM PM 0 -1.163.053 -1.574.874 -85.743 -60.150 -97.878 -400.000 -97.878 -97.878 -60.383 -36.866 -60.383 -120.765 -60.000 -500.000 90.000 158.226 879.610 50.000 141.099 1.090.541

468.102 -1.089.368 -101.258 -1.285.456 8.677.048 26.410 81.894 278.328 362.861 -57.000 -58.182 34.825 -222.300 4.851 PM -75.000 PM PM -60.000 PM 0 -40.000 -60.000 PM PM PM PM PM 0 0 PM PM 0 -1.607.492 -1.574.874 -85.743 -60.150 -97.878 -400.000 -97.878 -97.878 -60.383 -36.866 -60.383 -120.765 -60.000 -500.000 90.000 158.226 1.214.888 50.000 141.099 3.679.678

1.287.905 -1.102.291 -168.500 -1.285.456 4.095.974 26.410 81.894 421.680 531.421 -57.000 0 34.825 -222.300 4.851 PM -75.000 PM PM -60.000 PM 0 0 -60.000 PM PM PM PM PM 0 0 PM PM 0 -2.616.350 -1.574.874 -85.743 -60.150 -97.878 -400.000 -97.878 -97.878 -60.383 -36.866 -60.383 -120.765 -60.000 -500.000 90.000 158.226 1.548.776 50.000 141.099 -426.634

Zomernota 2023-2026

4.1.

Toelichting financieel overzicht

Algemeen Op de vorige pagina is het financieel overzicht behorende bij de zomernota 2023 – 2026 weergegeven. In het overzicht staan diverse posten benoemd als PM. Deze zogenaamde pro memorie posten worden opgenomen, omdat op dit moment geen uitsluitsel gegeven kan worden over de hoogte van de kosten. Daarbij is de verwachting dat voor de genoemde posten in de nabije toekomst kosten gemaakt gaan worden. Om de raad een zo volledig mogelijk inzicht te geven in de huidige financiële situatie alsmede het financiële perspectief gedurende de begrotingsperiode zijn derhalve ook deze posten opgenomen. Hierdoor kan een afweging worden gemaakt ten aanzien van een zo volledig mogelijk financieel beeld van de gemeente. In de overheidscommunicatie wordt gesproken over het “ravijnjaar 2026”. Dit heeft te maken met een aantal aspecten die samenhangen met het gemeentefonds. Vanaf het jaar 2026 wordt afstand gedaan van de oude berekening van het accres. Het rijk gaat vanaf dat jaar werken met loon- en prijsstijgingen in de algemene uitkering en stapt af van het “trap op, trap af” principe. Dit betekent in het geval van Leudal vooralsnog een negatief verschil in het accres tussen 2025 en 2026 van € 4.100.000. Hierbij is door het rijk en de VNG afgesproken de accressen voor de jaren 2022 tot en met 2025 vast te zetten. Hierdoor zullen de nu toegekende bedragen niet meer dalen voor deze jaren.

Daarnaast heeft het rijk de komende jaren de opschalingskorting geschrapt. Deze wordt vooralsnog ingevoerd in 2026, waardoor de gemeente Leudal € 1.100.000 minder ontvangt uit het gemeentefonds. Tot slot zijn het rijk en de VNG in gesprek over de toekenning en de verwerking van de “extra middelen jeugdzorg”. Ook hier is vooralsnog geen duidelijkheid over waardoor er voor de jaren 2024 en verder nog geen bedragen opgenomen kunnen worden. Uitwerking financieel overzicht In het financieel overzicht zijn 51 punten opgenomen met een financiële impact op de gemeentelijke begroting. Deze punten worden hierna afzonderlijk toegelicht. 1. Bijstellingen kaderbief 2023 – 2026 Dit betreffen de genoemde bedragen uit de kaderbrief 2023 – 2026. 2. Bijstellingen op basis van losse raadsbesluiten Dit heeft betrekking op de raadsbesluiten genomen in juni en juli anders dan de raadsrapportage en de kaderbrief. Raad Juni Juni Juli

Onderwerp Rijkscoronagelden voor culturele sector Leudal Dorpsplatforms Verordening materiële financiële gelijkstelling onderwijs Totaal

2022 191.162

2023

2024

2025

2026

74.254

18.500 74.254

18.500 81.246

18.500 82.758

18.500 150.000

265.416

92.754

99.746

101.258

168.500

3. Schrappen 75% extra middelen jeugd In de jaarlijkse begrotingsbrief van de provincie Limburg zijn aandachtspunten opgenomen voor het opstellen van de begroting 2023. Een van deze aandachtspunten is de in 2022 opgenomen stelpost voor de mogelijke extra middelen ten aanzien van de jeugdzorg. In tegenstelling tot het advies van vorig jaar, moet de gemeente deze bedragen dit jaar uit de begroting te halen. 4. Uitkomsten doorrekening meicirculaire 2022 Het betreft de saldi die na verwerking van de meicirculaire resteren om toe te voegen aan het begrotingssaldo. 5. OZB inflatiedoorrekening In februari 2022 heeft een correctie plaatsgevonden ten aanzien van het OZB tarief. Hierbij is voor het jaar 2023 reeds rekening gehouden met een inflatie % obv het pNB van 2,7% uit de meicirculaire 2022 blijkt dat dit 3,1% wordt.

19

Zomernota 2023-2026

6. Extra OZB ivm hogere grondslag Jaarlijks worden de waardestijgingen bij woningen en niet woningen gecorrigeerd tegen het OZB tarief. De uiteindelijke WOZ-waarde van de onroerende zaken in Leudal voor het jaar 2022 was hoger dan de vooraf gecorrigeerde waardestijging. Dit resulteert in een hogere opbrengst. 7. Extra OZB 2% stijging (coalitieakkoord) Op basis van het coalitieakkoord wordt met ingang van 2024 de OZB jaarlijks met 2% verhoogd bovenop de afspraken met betrekking tot de inflatie. 8. Inflatiedoorrekening OZB De huidige afspraak met betrekking tot de OZB is dat de inflatie doorberekend wordt in het tarief. Voorheen werd dit ieder jaar berekend, maar in deze zomernota is ervoor gekozen dit structureel voor alle jaarschijven inzichtelijk te maken. Hierbij is gebruik gemaakt van het gepubliceerde meerjarige pNB in de meicirculaire 2022. Het rijk gebruikt dit percentage ook voor haar berekeningen met betrekking tot de OZB. 9. Bijstellingen budget college en raad ivm indexering voorgaande jaren De voorgaande jaren bleek het budget voor de collegeleden en de raads- en commissieleden ontoereikend. Dit heeft te maken met het niet budgettair verwerken van de loonstijgingen en de verhoging van de vergoedingen. In deze zomernota wordt dit opgelost. 10.

Wachtgeld wethouders Door het aantreden van een nieuwe coalitie met andere wethouders, zal de gemeente Leudal voor twee wethouders wachtgeld moeten betalen. 11. Bijstelling FTE wethouders naar 3,9 FTE Het huidige college is teruggegaan in het aantal FTE wethouders. Hierbij wordt 0,35 FTE minder ingezet ten opzichte van de vorige periode. 12. Afschaffen hondenbelasting Het voorstel is de hondenbelasting af te schaffen vanaf het jaar 2023. 13. Muziekonderwijs naar oude regeling (2/3 subsidiëren) Het muziekonderwijs wordt op dit moment gesubsidieerd met € 500 per kind. Door terug te gaan naar de oude regeling, wordt 2/3 van de cursusprijs gesubsidieerd (€ 670 per kind bij de grootste aanvrager). Ondanks dat deze methodiek van subsidiëren meer geld kost per kind, levert dit een voordeel op in begroting door het lagere aantal deelnemers op dit moment en het feit dat de huurkosten niet meer onder de subsidie vallen. 14. Verhogen van de bijdrage aan bibliotheekwerk Het kiezen voor een brede bibliotheek, heeft gevolgen voor het bibliotheekwerk. Naar verwachting volgt in 2022 nog een voorstel over het bibliotheekbeleid inclusief de financiële effecten. 15. Budget ondermijning De afgelopen drie jaar heeft gemeente rijksmiddelen gekregen voor de aanpak van ondermijning.

De inkomsten uit deze zogenaamde versterkingsgelden lopen af, maar de ambitie is om op eenzelfde wijze door te gaan met de aanpak van ondermijning. 16. Onderwijshuisvesting In 2023 wordt een integraal huisvestingsplan opgesteld voor het onderwijs. Hieruit volgen mogelijke keuzes ten aanzien van de onderwijshuisvesting, maar gelet op het belang wordt deze toch al benoemd in het overzicht. 17. Preventiemaatregelen (POH’s, Armoede, algemeen) De komende periode wordt intensiever ingezet op preventiemaatregelen zoals praktijkondersteuners bij huisartsen, armoede voorkomen en bestrijden en algemene preventiemaatregelen. Hierin dienen nog keuzes gemaakt te worden en ambities bepaald, maar gelet op het belang wordt deze toch al benoemd in het overzicht.

20

Zomernota 2023-2026

18. Jongerenwerker Het is van belang dat de rol van de jongerenwerkers laagdrempeliger wordt. De werkzaamheden hebben een positieve invloed op de gezondheid van onze inwoners. We willen de jongerenwerker koppelen aan zorgtrajecten, waarbij zij lichtere zorg en ondersteuning overnemen en zo hulpverleningstrajecten eerder kunnen stoppen. 19. Speeltuinenbeleid Voor de vervanging en plaatsing van speeltuinen wordt speeltuinenbeleid opgesteld. Hieruit volgen investeringskosten om in de gemeente Leudal nieuwe speeltuinen te kunnen plaats of oude te vervangen. Hoewel het beleid nog niet gereed is, wordt gelet op het belang deze toch al benoemd in het overzicht. 20. Behoefte onderzoek jeugd Er wordt een onderzoek gehouden onder jongeren tussen de 12 en de 18 jaar om te bezien welke behoefte aan ontplooiingsmogelijkheden zij hebben 21. Extra aandacht voor woningen statushouders Naast de aandacht voor de specifieke doelgroepen en de woonbehoefte, is er vanuit het sociaal domein extra aandacht voor statushouders en de passende woningen voor deze doelgroep. We gaan extra inzetten op het realiseren van doorstroomwoningen of het aanpassen van woningen voor grote gezinnen. Hierdoor kunnen zij beter gehuisvest worden binnen de gemeente. 22. Budget voor procesregisseur De gemeente werkt op het gebied van landbouw, natuur en het buitengebied samen met omliggende gemeenten.

De laatste jaren is door de gemeente Leudal hier minder in geïnvesteerd, hoewel dit wel van belang is. Daarom zal hier de komende periode hierop worden ingezet. 23. Projectbudget gebiedsproces Om tot een oplossing te komen voor de stikstofproblematiek is het aannemelijk dat een gebiedsproces gestart moet worden. Hoewel het beleid nog niet gereed is en we afhankelijk zijn van het Rijk en de Provincie, wordt gelet op het belang deze toch al benoemd in het overzicht. 24. Stimuleringsregeling agrarische bebouwing Om te komen tot een oplossing voor de (vrijkomende) agrarische bebouwing wordt een stimuleringsregeling opgesteld. Hoewel het beleid nog niet gereed is, wordt gelet op het belang deze toch al benoemd in het overzicht. 25. Oprichting energiebedrijf Op dit moment loopt een onderzoek naar de mogelijkheden tot het oprichten van een eigen energiebedrijf. Hoewel het onderzoek nog niet gereed is, wordt gelet op het belang deze post toch al benoemd in het overzicht. 26. Omgevingswet De omgevingswet treedt per 2023 in werking. Uit de invoering van de omgevingswet zullen ook structurele effecten volgen. Hierbij kan gedacht worden aan verandering van legesinkomsten, personeel en adviesaanvragen. Hoewel de financiële effecten voor de gemeente Leudal nog niet bekend zijn, wordt gelet op het belang deze toch al benoemd in het overzicht. 27.

Maatregelen buitengebied De weersinvloeden nemen toe, waardoor een oplossing gevonden moet worden voor de hittestress en de droogte. In de kernen van de gemeente is hier aandacht voor middels het gemeentelijk rioleringsplan en het groen en wegen beheerplan. Voor het buitengebied is hier tot voor kort minder aandacht voor geweest, maar dit zal worden meegenomen in de komen herijking van de genoemde beleidsdocumenten. Hoewel de financiële effecten nog niet bekend zijn, wordt gelet op het belang deze toch al benoemd in het overzicht.

21

Zomernota 2023-2026

28. Projectbudget overdracht woonwagenlocaties Als gemeente richten we ons op die taken die we vanuit de publieke functie vervullen. Het aanbieden van huisvesting valt hier niet onder. Daarom is besloten de woonwagenlocaties over te dragen naar de woningcorporaties. Om te komen tot een goede overdracht dient de huidige situatie geschikt te worden gemaakt voor deze overdracht. Het nu benoemde projectbudget ziet enkel toe op het geschikt maken van de locaties en niet op de feitelijke overdracht van de locaties. 29. Projectbudget omvorming eigen posities vastgoed Voor de verkoop van de vier pilotpanden, heeft de raad in het verleden geld beschikbaar gesteld om mogelijke boekverliezen op te vangen. Op dit moment wordt onderzocht hoe om te gaan met de vastgoed posities van de gemeente. Voor dit onderzoek en de uitwerking hiervan (bijvoorbeeld het proces tot omvormen of het verkoopproces) is een projectbudget nodig. 30. Regeling transformatie bestaande woningvoorraad De transformatie van de bestaande woningvoorraad is van belang om Leudal leefbaar te houden. De huidige woningvoorraad dient zowel energetisch te veranderen als ook levensloopbestendig gemaakt te worden. Om onze inwoners hierbij te helpen willen we een regeling opstellen voor deze ondersteuning. Hierbij zal het in eerste instantie gaan om adviseren en waar mogelijk ontzorgen.

Wanneer financiële regelingen van hogere overheden komen te vervallen, onderzoeken we welke drempelverlagende middelen wij als gemeente kunnen inzetten. Hoewel de financiële effecten nog niet bekend zijn, wordt gelet op het belang deze toch al benoemd in het overzicht. 31. Branding van Leudal als woongemeente Om Leudal aantrekkelijk te maken als gemeente om te wonen, verblijven en te recreëren is het niet alleen van belang om de juiste woningvoorraad te hebben, maar zeker ook om de gemeente als woongemeente op de kaart te zetten. We zetten in op branding om onze ambities op het gebied van arbeidspotentieel te benutten. 32. Woningmarktonderzoek Om de behoefte op de woningmarkt binnen de gemeente Leudal te onderzoeken, wordt periodiek een woningmarktonderzoek uitgevoerd. Deze zijn we voornemens om in 2023 uit te voeren. 33. Aanvulling stelpost loon-, en prijscompensatie De stelpost loon-, en prijscompensatie is bedoeld voor het opvangen van indexeringen die niet binnen het bestaande budget gedekt kan worden. In het verleden werden hiervoor historische gegevens gebruikt om de hoogte van de stelpost te bepalen. Met ingang van 2023 blijft de methodiek door het werken met een stelpost ongewijzigd. Wel wordt de grondslag voor de hoogte van de stelpost berekend aan de hand van het percentage pbbp, zoals dit gepresenteerd wordt in de meicirculaire.

Dit percentage wordt afgezet tegen de budgetten, die gevoelig zijn voor loon-, en prijsstijgingen. Door het hanteren van de stelpost voorkomen we “lucht” in de gemeentelijke begroting en kijken we kritisch naar de inzet van de bestaande budgetten. 34. Vormen stelpost CAO ambtenaren Voor de jaren 2023 e.v. dienen de CAO afspraken voor gemeentelijke ambtenaren te worden herzien. Hierbij is het reëel om aan te nemen dat de salarissen zullen stijgen. In het verleden is gebleken dat de CAO voor de Rijksoverheid een goede maatgever is voor de CAO gemeente. Zij hebben in de nieuwe CAO een verhoging gekregen van 7,5% en € 900 structureel. Gelet op de financiële impact die een dergelijke CAO zal hebben voor de gemeentelijke begroting wordt een separate stelpost opgenomen. Hierbij is uitgegaan van een stijging van 3,5% en € 900 in 2023 en nog eens 4% extra in 2024. 35. 1,42 FTE BOA Het kabinet heeft zowel incidenteel als structureel rijksmiddelen ingezet voor de aanpak van ondermijning. Een eerste aanzet is gemaakt qua beleid en om dit beleid te kunnen uitvoeren en/of te effectueren is inzet van extra boa-capaciteit nodig. Onder andere een boa specifiek voor aanpak ondermijning, deze heeft niet alleen een signalerende functie maar is