Rapport IOB Zorgcriminaliteit

Bestuursadviseur strategietak Verzekeringsbank (SVB)

Sociale

Respondent bereidt overleggen met het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) voor en wordt ingezet op dossiers die van strategisch belang zijn. Een dossier dat van strategisch belang is, betreft het dossier ‘Misbruik van pgb-gelden’. De SVB is geen toezichthouder, maar verkrijgt wel signalen en kent bovendien een unieke informatiepositie die zij wil inzetten ten behoeve van partijen die daar wel op kunnen acteren.

Nederlandse

Respondent is procesleider van het casusteam bij de afdeling toezicht. De NZa houdt toezicht op de Zvw en de Wlz en krijgt vanuit overal signalen. Deze signalen worden verwerkt en getoetst. Zodra het onder het toezicht van de NZa valt zal dat (afhankelijk van de zorgsoort) weggezet worden bij dat team verantwoordelijk voor die zorgsoort. Als blijkt dat de informatie niet hier hoort dan rust er een verplichting om die signalen aan te bieden aan de toezichthouder die daar wel over gaat. Respondent is werkzaam bij de afdeling toezicht en verricht onderzoek naar wijkverpleging (goed bestuur en professionele bedrijfsvoering). We krijgen intern de declaratiedata en jaarverantwoordingsgegevens binnen van de zorgaanbieders. Hieruit komt voor ons vaak een mogelijk signaal voort om nader onderzoek te gaan verrichten en eventueel een dossieronderzoek te starten. Als inspecteur biedt respondent ondersteuning op verschillende casussen. De afdeling IBZ houdt zich bezig met zorgaanbieders die mogelijk frauderen. Dat onderwerp prioriteert respondent zowel binnen als buiten de organisatie. De IGJ krijgt meldingen vanuit

Beleidsmedewerker Zorgautoriteit (NZa)

Toezicht

bij

bij

Onderzoeker/Beleidsmedewerker bij Zorgautoriteit (NZa)

de

de

de Nederlandse

Senior inspecteur bij de afdeling Integere Bedrijfsvoering en Zorgverwaarlozing (IBZ) bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ)

86

zorgprofessionals en familieleden. Deze zijn vaak gericht op de kwaliteit van zorg. Ook komen er signalen vanuit het IKZ en vanuit de gemeentelijke partners. Wanneer er dan sprake is van een relatie met de kwaliteit van zorg, gaat de IGJ daarmee aan de slag. De focus ligt daarbij echt op het kwaliteitsstuk. Maar daar waar een niet-integere bestuurder of een niet-integere organisatie werkzaam is, zou je het effect daarvan uiteindelijk moeten merken in de kwaliteit van zorg. Daar raakt de IGJ het thema zorgfraude en zorgcriminaliteit.

7.1.5 Afbakening Onderzoeksgebied: Het onderzoek heeft betrekking op de provincie Limburg. Onderzoeksperiode: De periode waarover onderzoek wordt gedaan is 1 januari 2020 tot en met 31 december 2023. Definitie zorgcriminaliteit en zorgfraude Voor een toelichting van de definities zorgfraude en zorgcriminaliteit zie onderstaand overzicht:

Overlap definitie zorgfraude en zorgcriminaliteit

Het opzettelijk misleidend handelen binnen het zorgdomein, waarbij doelbewust in strijd met de regels wordt gehandeld met het oog op eigen of andermans gewin. Definitie zorgfraude

Definitie zorgcriminaliteit

Bij zorgfraude hoeft niet altijd sprake te zijn van zorgcriminaliteit.

Bij zorgcriminaliteit is er vrijwel altijd sprake van zorgfraude.

Bij zorgfraude gaat het met name over het vaststellen van (bewuste) ondoelmatigheid, onrechtmatigheid en/of gebrek aan kwaliteit van zorg.

De term zorgcriminaliteit wordt gehanteerd vanwege de verwevenheid tussen zorg en criminaliteit. Hierbij voeren zorgaanbieders (via bestuurders, personeel en/of cliënten) doelbewust criminele activiteiten uit zoals onder andere: criminele uitbuiting, witwassen, verwevenheid met de drugs- en hennepmarkt, verwevenheid met criminele netwerken en het plegen van (georganiseerde) zorgfraude.

Beperkingen De uitkomsten van de analyse zijn afhankelijk van de data die ter beschikking worden gesteld.

7.2 Bijlage 2. Aanvullende tabellen

7.2.1 Verschijningsvormen

Tabel 25:Verschijningsvormen van zorgfraude Verschijningsvorm

Beschrijving

Beinvloeden zorgindicaties

Hierbij kan worden gedacht aan cliënten die proberen een zwaardere indicatie of meerdere indicaties te krijgen dan (medisch) noodzakelijk.

Spookzorg

Bij spookzorg wordt gedeclareerde zorg niet of slechts gedeeltelijk geleverd. Zo worden behandelingen gedeclareerd die feitelijk niet hebben plaatsgevonden of worden fictieve cliënten opgevoerd.

Strategisch declareren

Zorgaanbieders kunnen strategisch declareren om de omzet te verhogen. Dit kan bijvoorbeeld door het opknippen van behandelingen. Hierbij wordt zorg die in één reeks valt opgeknipt en verdeelt over meerdere dagen om zo de omzet te verhogen. Een andere versie is het opcoderen van zorg waarbij de meest lucratieve behandeling wordt ingezet door de zorgaanbieder terwijl dit medisch gezien niet noodzakelijk is. Ook kan het hier gaan om zorgaanbieders die meer zorg declareren dan feitelijk is geleverd. Als dit opzettelijk gebeurd is dit fraude.

Huur betalen vanuit zorggelden

In dit geval wordt geld dat bestemd is voor zorg (door zorgaanbieders) gebruikt om de woonruimte van een cliënt te betalen. Over het algemeen is het uitgangspunt dat bij de Wmo en Jeugdwet de huur voor woonruimte van een cliënt niet betaald zou moeten worden uit zorggelden. Daarbij kan er ook een afhankelijkheidspositie ontstaan als zorg en huisvesting door dezelfde zorgaanbieder wordt gefaciliteerd. Een cliënt kan gedwongen worden om slechte zorg en/of woonruimte te accepteren omdat er angst is beiden te verliezen als een cliënt stappen zet tegen de zorgaanbieder.

Zorg sluit niet aan bij hulpvraag

Deze fraudetechniek heeft betrekking op zorgaanbieders die

cliënt

zorg verlenen die niet voldoet aan de hulpvraag van cliënten. In deze gevallen sluit zorg, ongeacht wat de kwaliteit is, niet aan bij de zorgbehoefte van cliënten. Er kan bijvoorbeeld worden gewerkt met ondermaatse of zelfs ontbrekende zorgplannen wat ruimte biedt om niet de gewenste zorg te 88

leveren. Ook zijn er voorbeelden van dagbesteding waarbij de groepen te groot zijn, dagdelen te kort zijn of de inhoud komt niet overeen met de hulpvraag van de cliënt. Kwalitatieve frauduleuze onder-

Bij kwalitatieve frauduleuze onder-behandeling wordt een

behandeling

dienst geleverd, waarvan de kwaliteit bewust laag wordt gehouden om zo meer winst te maken. Gedacht kan worden aan de inzet van goedkoop en onbekwaam personeel.

Zorg is niet (meer) noodzakelijk

Deze fraudetechniek heeft betrekking op zorgaanbieders die zorg leveren en declareren die niet (meer) noodzakelijk is. Op een bepaald moment kan het zijn dat een cliënt behoefte heeft aan minder uren zorg, minder zware zorg of zelfs helemaal geen zorg. Als een zorgaanbieder dan de zorg niet afschaalt, dan wordt zorg geleverd en gedeclareerd die niet meer noodzakelijk is.

Overstap gecontracteerde zorg

Bij deze verschijningsvorm gaat het om zorgaanbieders die

naar pgb

cliënten die reeds gecontracteerde zorg ontvangen, stimuleren om over te stappen naar zorg vanuit pgb. Malafide zorgaanbieders kunnen een voorkeur hebben om zorg te willen verlenen vanuit de pgb omdat er minder kaders zijn in tegenstelling tot gecontracteerde zorg.

Onjuiste documentatie

In dit geval gaat het om zorgaanbieders die gebruik maken van onjuiste documenten met betrekking tot de zorg. Diverse soorten documenten kunnen worden vervalst zoals zorgindicaties of verwijsbrieven van medewerkers. Ook kunnen urenlijsten worden afgetekend terwijl de zorg niet is uitgevoerd (VNG, 2020). Verder kan er hier sprake zijn van samenwerking tussen verschillende partijen om deze onjuiste documenten te realiseren. Zo wordt in het onderzoek van de VNG (2020) het voorbeeld gegeven dat een zorgaanbieder huisartsen met terugwerkende kracht verwijsbrieven liet tekenen. Ook is het wel eens voorgekomen dat indicatiestellers opzettelijk indicaties deden vervalsen of te hoog indiceren.

Onbekwaam of onvoldoende

Bij deze verschijningsvorm maken zorgaanbieders gebruik van

opgeleid personeel

onbekwaam of onvoldoende opgeleid personeel. Het gaat hier niet zozeer om personeel met vervalste diploma’s maar het inzetten van personeel met een lagere opleiding dan volgens afspraken voor de zorg of dienst is vereist. Ook is het wel eens

voorgekomen dat vrijwilligers of stagiaires worden ingezet terwijl zij niet geschoold waren voor bepaalde zorg zonder de nodige begeleiding. Dit is een manier om personeelskosten te drukken terwijl de gefactureerde bedragen hetzelfde blijven (VNG, 2020 en IKZ, 2024). Dit kan vervolgens weer als gevolg hebben dat de kwaliteit van de zorg afneemt. Overige criminaliteit

Criminaliteit naast bovengenoemde verschijningsvormen, zoals drugshandel, witwassen, mensenhandel, deelname aan criminele organisaties, identiteitsfraude, vermogensdelicten, faillissementsfraude, belastingontduiking, etc.

Oneigenlijk gebruik

In de basis gaat het hier om geld dat is bestemd voor zorg die worden besteed aan niet zorg gerelateerde doeleinden. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het betalen van onrealistische bedragen aan huur, uitgaande leningen, diensten of goederen zoals (luxe) voertuigen (VNG, 2020). Zeker als er een relatie is tussen de bestemming van het geld en de zorgaanbieder kan er sprake zijn van zelfverrijking.

Bron: VNG, 2020

7.2.2 Uitwerking per fraudetechniek

1. Zorgaanbieder doet inspanningen om de zorgindicaties van cliënten te beïnvloeden

De eerste fraudetechniek gaat over zorgaanbieders die inspanningen doen om de

zorgindicaties van cliënten te beïnvloeden. Hierbij kan worden gedacht aan cliënten die proberen een zwaardere indicatie of meerdere indicaties te krijgen dan (medisch) noodzakelijk. Dit kan door de cliënt een ernstigere voorstelling van de klachten te laten maken tijdens huisbezoeken of bij het aanvragen van indicaties. Dit kan al dan niet onder begeleiding van de zorgaanbieder gebeuren. Ook kan er sprake zijn van negatieve (bijvoorbeeld door middel van dwingen) of positieve (bijvoorbeeld via premies) druk vanuit de zorgaanbieder (VNG, 2020). Dit heeft als gevolg dat er meer zorggeld wordt ontvangen dan daadwerkelijk noodzakelijk is voor de te leveren zorg.

Deze fraudetechniek is in twintig gemeenten wel eens door een of meerdere professionals vermoed en in zeventien gemeenten is dit wel eens geconstateerd. Respondenten geven aan deze fraudetechniek te vermoeden en/of constateren bij zowel zorg vanuit pgb (19 gemeenten) als gecontracteerde zorg (23 gemeenten). Gekeken vanuit de stelselwetten

90

wordt het voornamelijk vermoed of geconstateerd bij zorgverleners die zorg verlenen vanuit de Wmo (22 gemeenten) en Jeugdwet (21 gemeenten). Tabel 26: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 20 17

2. Zorgaanbieder vraagt zorg aan voor personen die eigenlijk geen hulpvraag hebben.

De tweede fraudetechniek gaat over zorgaanbieders die zorg aanvragen voor personen

die eigenlijk geen hulpvraag hebben. Ondanks dat er geen zorgbehoefte is, wordt de identiteit van personen gebruikt om zorg aan te vragen. Net zoals de vorig fraudetechniek kan er ook hier sprake zijn van samenwerking of pressie tussen de zorgaanbieder en cliënt. In het jaarbeeld 2022 (IKZ, 2023) wordt beschreven dat er gevallen zijn waarbij zorgaanbieders beschikken over de persoonlijke gegevens en documenten van cliënten, zoals bijvoorbeeld de DigiD gegevens, om vervolgens vervalste aanvragen van zorg in te dienen.

Deze fraudetechniek kan worden ingezet bij bekenden zoals familieleden of kennissen maar ook bij onbekenden zoals zwakkeren in de samenleving of personen die bezig zijn met een reintegratietraject. Bij die laatste categorie kan er sprake zijn van het actief ronselen door (het netwerk) van de zorgaanbieder. Deze fraudetechniek wordt ook wel spookzorg genoemd (VNG, 2020).

In vergelijking met andere fraudetechnieken is bij deze fraudetechniek een groter verschil zichtbaar tussen het aantal keren dat professionals van gemeenten deze fraudetechniek wel eens hebben vermoed (20) en daadwerkelijk geconstateerd (9). Mogelijk is het ook hier de vraag of vermoedens altijd (kunnen) worden onderzocht. Het aanvragen van zorg door een zorgaanbieder voor personen die eigenlijk geen hulpvraag hebben, is door een of meerdere professionals in twintig gemeenten wel eens vermoed en in negen gemeenten geconstateerd. Professionals zien het iets vaker terug bij gecontracteerde zorg (19 gemeenten) dan bij zorg vanuit pgb (16 gemeenten). Gekeken vanuit de stelselwetten wordt dit iets vaker vermoed of geconstateerd bij zorg vanuit de Wmo (17 gemeenten) dan de Jeugdwet (15 gemeenten). Respondenten geven aan deze fraudetechniek te vermoeden en/of constateren bij zowel zorg vanuit pgb (16 gemeenten) als gecontracteerde zorg (19 gemeenten).

Tabel 27: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 20 9

3. Zorgaanbieder declareert (strategisch) om de omzet te verhogen.

De derde fraudetechniek gaat over zorgaanbieders die (strategisch) declareren om de

omzet te verhogen. Veel signalen over zorgfraude die worden ontvangen hebben betrekking op het (strategisch) declaratiegedrag van zorgaanbieders (IKZ, 2023) om de omzet te verhogen. Dit kan bijvoorbeeld door het opknippen van behandelingen. Hierbij wordt zorg die in één reeks valt opgeknipt en verdeelt over meerdere dagen om zo de omzet te verhogen. Een andere versie is het opcoderen van zorg waarbij de meest lucratieve behandeling wordt ingezet door de zorgaanbieder terwijl dit medisch gezien niet noodzakelijk is (VNG, 2020). Ook kan het hier gaan om zorgaanbieders die meer zorg declareren dan feitelijk is geleverd. Als dit opzettelijk gebeurd is dit fraude.

Ook bij deze fraudetechniek is een groot verschil zichtbaar bij gemeenten waar dit al eens is vermoed (22 gemeenten) en geconstateerd (11 gemeenten). Mogelijk heeft dit er mee te maken dat het een uitdaging is om deze fraudetechniek aan te tonen aangezien de administratie tegen de praktijk dient te worden afgezet. Gekeken vanuit de stelselwetten wordt deze fraudetechniek sterker gezien bij zorg vanuit de Jeugdwet (20 gemeenten) dan de Wmo (16 gemeenten). Verder komt deze fraudetechniek veel meer voor bij gecontracteerde zorg (24 gemeenten) dan bij pgb (14 gemeenten). Tabel 28: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 22 11

92

4. Met geld dat bestemd is voor zorg wordt huur van de woonruimte van de cliënt betaald.

De vierde fraudetechniek gaat over geld dat bestemd is voor zorg (door zorgaanbieders)

wordt gebruikt om de woonruimte van een cliënt te betalen. Over het algemeen is het uitgangspunt dat bij de Wmo en Jeugdwet de huur voor woonruimte van een cliënt niet betaald zou moeten worden uit zorggelden. Het is hierbij van belang dat gemeenten duidelijk aan de voorkant vastleggen waar het zorggeld dan wel voor bestemd is.

Daarbij kan er ook een afhankelijkheidspositie ontstaan als zorg en huisvesting door dezelfde zorgaanbieder wordt gefaciliteerd. Een cliënt kan gedwongen worden om slechte zorg en/of woonruimte te accepteren omdat er angst is beiden te verliezen als een cliënt stappen zet tegen de zorgaanbieder.

Over het algemeen wordt deze fraudetechniek minder vaak vermoed (13) en geconstateerd (5) bij gemeenten dan andere fraudetechnieken. Dit komt waarschijnlijk omdat wonen en huisvesting niet altijd een behoefte is die gerealiseerd dient te worden binnen de zorg vanuit de Wmo en Jeugdwet. Vanuit deze stelselwetten wordt het ook bij evenveel gemeenten wel eens vermoed of geconstateerd (9 gemeenten). Gekeken vanuit de financieringsvorm wordt het iets vaker gezien bij gecontracteerde zorg (11 gemeente) dan bij pgb (8 gemeenten). Tabel 29: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 13 5

5. Zorgaanbieder verleent zorg die niet voldoet aan de hulpvraag van de cliënt.

De vijfde fraudetechniek heeft betrekking op zorgaanbieders die zorg verlenen die niet

voldoet aan de hulpvraag van cliënten. In deze gevallen sluit zorg, ongeacht wat de kwaliteit is, niet aan bij de zorgbehoefte van cliënten. Er kan bijvoorbeeld worden gewerkt met ondermaatse of zelfs ontbrekende zorgplannen wat ruimte biedt om niet de gewenste zorg te leveren. Ook zijn er voorbeelden van dagbesteding waarbij de groepen te groot zijn, dagdelen te kort zijn of de inhoud komt niet overeen met de hulpvraag van de cliënt (VNG, 2020). In het jaarbeeld 2022 van het IKZ wordt een fenomeen omschreven waarbij zorgaanbieders van hun medewerkers eisen vergader- en cursustijd onder de uren van cliënten weg te schrijven (IKZ, 2023a). Deze uren komen dan niet overeen met de hulpvraag van de cliënt.

Deze fraudetechniek scoort het hoogst van alle fraudetechnieken en is in 24 gemeenten wel eens door een of meerdere professionals vermoed en in 22 gemeenten is dit wel eens geconstateerd. Verder wordt deze fraudetechniek even vaak vermoed en geconstateerd bij zorg vanuit de Wmo en Jeugdwet (beiden in 23 gemeenten). Vanuit de financieringsvorm gekeken komt deze fraudetechniek vaker voor bij gecontracteerde zorg (25 gemeenten) dan bij pgb (20 gemeenten). Tabel 30: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 24 22

6. Zorgaanbieder verleent zorg die niet voldoet aan de kwaliteitseisen.

De zesde fraudetechniek heeft betrekking op zorgaanbieders waarbij de zorg niet voldoet

aan de kwaliteitseisen. Hier gaat het om zorg die ondermaats is. Het werken met ondermaatse of zelfs ontbrekende zorgplannen kan ook van invloed zijn op de kwaliteit aangezien hierover (te) weinig is vastgelegd. Daarnaast kan een zorgaanbieder er ook voor kiezen om bewust weinig resultaatgericht te werken om de zorg zo lang mogelijk te rekken (VNG, 2020).

Ten opzichte van de vijfde fraudetechniek is bij deze fraudetechniek een groter verschil te zien in gemeenten waarbij professionals dit wel eens hebben vermoed (23) en geconstateerd (15). Mogelijk kan dit worden verklaard doordat het bij cliënten makkelijker te verifiëren is of de hulpvraag voldoet. Bij kwaliteitseisen is het de vraag of cliënten zich er van bewust zijn dat ze kwalitatief mindere zorg krijgen dan waar ze recht op hebben. Daarbij dienen gemeenten aan de voorkant de kaders waar zorg aan moet voldoen goed vast te leggen om controle aan de achterkant überhaupt mogelijk te kunnen maken. Verder wordt deze fraudetechniek even vaak vermoed en geconstateerd bij zorg vanuit de Wmo en Jeugdwet (beiden in 22 gemeenten). Vanuit de financieringsvorm gekeken komt deze fraudetechniek vaker voor bij gecontracteerde zorg (23 gemeenten) dan bij pgb (19 gemeenten). Tabel 31: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 23 15

7. Zorgaanbieder levert en declareert zorg die niet (meer) noodzakelijk is.

94

De zevende fraudetechniek heeft betrekking op zorgaanbieders die zorg leveren en

declareren die niet (meer) noodzakelijk is. Op een bepaald moment kan het zijn dat een cliënt behoefte heeft aan minder uren zorg, minder zware zorg of zelfs helemaal geen zorg. Als een zorgaanbieder dan de zorg niet afschaalt, dan wordt zorg geleverd en gedeclareerd die niet meer noodzakelijk is.

Bij deze fraudetechniek is het verschil tussen professionals die dit wel eens hebben vermoed (23 gemeenten) en geconstateerd (14 gemeenten) het grootst. Verder wordt deze fraudetechniek even vaak vermoed en geconstateerd bij zorg vanuit de Wmo en Jeugdwet (beiden in 17 gemeenten). Vanuit de financieringsvorm gekeken komt deze fraudetechniek vaker voor bij gecontracteerde zorg (22 gemeenten) dan bij pgb (15 gemeenten). Tabel 32: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 23 14

8. Zorgaanbieder stimuleert cliënten om over te stappen van gecontracteerde zorg naar pgb.

Deze fraudetechniek heeft betrekking op zorgaanbieders die cliënten die reeds

gecontracteerde zorg ontvangen, stimuleren om over te stappen naar zorg vanuit pgb. Malafide zorgaanbieders kunnen een voorkeur hebben om zorg te willen verlenen vanuit de pgb omdat er minder kaders zijn in tegenstelling tot gecontracteerde zorg. Daarbij is het ook de vraag of het ethisch verantwoord is om cliënten om te praten van gecontracteerde zorg naar zorg vanuit pgb.

Bij deze fraudetechniek is het verschil tussen professionals die dit wel eens hebben vermoed (16 gemeenten) en geconstateerd (15 gemeenten) minder groot. Mogelijk omdat bij een overstap van gecontracteerde zorg naar pgb een nieuwe aanvraag dient te worden gedaan bij de gemeente. Dit gedrag van zorgaanbieders wordt bij gemeenten vaker gezien bij zorg vanuit de Wmo (16 gemeenten) dan de Jeugdwet (12 gemeenten). Tabel 33: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 16 15

9. Zorgaanbieder maakt gebruik van onjuiste documenten (zoals zorgindicaties, verwijsbrieven of urenlijsten) met betrekking tot de zorg.

De negende fraudetechniek gaat over zorgaanbieders die gebruik maken van onjuiste

documenten met betrekking tot de zorg. Diverse soorten documenten kunnen worden vervalst zoals zorgindicaties of verwijsbrieven van medewerkers. Ook kunnen urenlijsten worden afgetekend terwijl de zorg niet is uitgevoerd (VNG, 2020). Verder kan er hier sprake zijn van samenwerking tussen verschillende partijen om deze onjuiste documenten te realiseren. Zo wordt in het onderzoek van de VNG (2020) het voorbeeld gegeven dat een zorgaanbieder huisartsen met terugwerkende kracht verwijsbrieven liet tekenen. Ook is het wel eens voorgekomen dat indicatiestellers opzettelijk indicaties deden vervalsen of te hoog indiceren.

Deze fraudetechniek wordt in vergelijking met andere fraudetechnieken minder vaak vermoed (7 gemeenten) en geconstateerd (5 gemeenten) bij de Limburgse gemeenten. Het werken met onjuiste documenten houdt nauw verband met andere fraudetechnieken aangezien een vervalsing in de administratie vaak noodzakelijk is om fraude met zorggelden te verhullen. Deze fraudetechniek wordt iets vaker gezien bij de Wmo (6 gemeenten) dan bij de Jeugdwet (4 gemeenten). Verder lijkt deze fraudetechniek vaker voor te komen bij de gecontracteerde zorg (7 gemeenten) dan bij zorg vanuit pgb (5 gemeenten). Tabel 34: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 7 5

10. Zorgaanbieder zet onbekwaam of onvoldoende opgeleid personeel in.

De tiende fraudetechniek gaat over zorgaanbieders die onbekwaam of onvoldoende

opgeleid personeel in zetten. Het gaat hier niet zozeer om personeel met vervalste diploma’s maar het inzetten van personeel met een lagere opleiding dan volgens afspraken voor de zorg of dienst is vereist. Ook is het wel eens voorgekomen dat vrijwilligers of stagiaires worden ingezet terwijl zij niet geschoold waren voor bepaalde zorg zonder de nodige begeleiding. Dit is een manier om personeelskosten te drukken terwijl de gefactureerde bedragen hetzelfde blijven (VNG, 2020 en IKZ, 2024). Dit kan vervolgens weer als gevolg hebben dat de kwaliteit van de zorg afneemt.

Het inzetten van onbekwaam of onvoldoende opgeleid personeel is binnen dit onderzoek een van de meest herkende fraudetechnieken in de Limburgse gemeenten (vermoed in 23 gemeenten en geconstateerd in 19 gemeenten). Er is geen groot verschil zichtbaar tussen 96

zorg vanuit de Wmo (22 gemeenten) of Jeugdwet (21). Een groter verschil is wel zichtbaar bij de financieringsvorm. Bij de gecontracteerde zorg (25 gemeenten) wordt het inzetten van onbekwaam of onvoldoende opgeleid personeel vaker vermoed of geconstateerd dan bij zorg vanuit pgb (17 gemeenten). Tabel 35: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 23 19

11. Zorgaanbieder zet (kwetsbare) cliënten in voor criminele activiteiten zoals drugshandel, knippen van hennep, gedwongen prostitutie etc.

De elfde fraudetechniek gaat over zorgaanbieders die (kwetsbare) cliënten inzet voor

criminele activiteiten. Deze fraudetechniek gaat bij uitstek over zorgcriminaliteit gezien de verwevenheid tussen zorg en criminaliteit waarbij doelbewust cliënten worden ingezet voor ondermijnende activiteiten. In het RIEC Limburg onderzoek naar zorgcriminaliteit in 2020 worden voorbeelden gegeven zoals zorginstellingen die mogelijk verkeren binnen een hennepnetwerk of drugscircuit. Onder de noemer ‘(na)zorg’ worden mogelijk kwetsbare personen geronseld om vervolgens te worden ingezet bij hennepplantages. Deze kwetsbare personen ontvangen vervolgens niet de zorg en begeleiding die noodzakelijk is.

De link tussen zorg en criminaliteit kan zich uiten doordat criminelen de zorgsector als verdienmodel gaan zien. Deze relatie komt in de vragenlijst tot dusver niet heel sterk terug. De indicator ‘vermoedens dat een of meerdere natuurlijke personen achter de zorgaanbieder betrokken zijn bij criminele activiteiten’ scoorden onder het gemiddelde. Ook de fraudetechniek dat een zorgaanbieder (kwetsbare) cliënten inzet voor criminele activiteiten scoort laag. In zeven gemeenten is dit wel eens vermoed en in één gemeente is dit wel eens geconstateerd. Mogelijk heeft dit er mee te maken dat gemeenteambtenaren vermoedens niet altijd kunnen verifiëren omdat ze geen standaard toegang hebben tot strafrechtelijke gegevens van zorgaanbieders. Gekeken vanuit stelselwetten wordt deze fraudetechniek iets vaker gezien bij zorg vanuit de Wmo (4 gemeenten) dan de Jeugdwet (1 gemeente). Verder komt het vaker terug bij zorg vanuit pgb (5 gemeenten) dan gecontracteerde zorg (3 gemeenten). Tabel 36: Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd. Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 7 1

12. Zorgaanbieder gebruikt zorggelden voor oneigenlijke of onrechtmatige doeleinden.

De laatste fraudetechniek gaat over zorgaanbieders die zorggelden besteed aan

oneigenlijke of onrechtmatige doeleinden. In de basis gaat het hier om geld dat is bestemd voor zorg die worden besteed aan niet zorg gerelateerde doeleinden. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het betalen van onrealistische bedragen aan huur, uitgaande leningen, diensten of goederen zoals (luxe) voertuigen (VNG, 2020). Zeker als er een relatie is tussen de bestemming van het geld en de zorgaanbieder kan er sprake zijn van zelfverrijking.

Het gebruik van zorggelden voor onrechtmatige of oneigenlijke doeleinden wordt minder vaak door professionals van Limburgse gemeenten vermoed (13 gemeenten) of geconstateerd (5 gemeenten). Nader onderzoek naar de financiële stromen van een zorgaanbieder is noodzakelijk om hier zicht op te kunnen creëren. Deze fraudetechniek wordt iets vaker gezien bij zorg vanuit de Jeugdwet (10 gemeenten) dan zorg vanuit de Wmo (8 gemeenten). Gekeken vanuit de financieringsvormen lijkt het vaker voor te komen bij gecontracteerde zorg (12 gemeenten) dan bij zorg vanuit pgb (8 gemeenten).

Tabel 14. Aantal gemeenten waarbij een of meerdere professionals deze fraudetechniek hebben vermoed en/of geconstateerd.

Dit heb ik wel eens vermoed Dit heb ik wel eens geconstateerd

Aantal gemeenten 13 5

7.3 Bijlage 3. Een korte introductie: Wmo en de Jeugdwet Gemeenten zijn sinds de decentralisatie in 2015 verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wmo en de Jeugdwet. De Wmo biedt zorg en ondersteuning om mensen te helpen zelfstandig te blijven wonen, actief deel te nemen aan de samenleving, en mantelzorgers te ondersteunen. Veelvoorkomende Wmo-voorzieningen zijn huishoudelijke hulp, beschermd wonen voor mensen met psychische of andere kwetsbaarheden, en begeleiding of dagbesteding, bijvoorbeeld op een zorgboerderij, in een wijkcentrum, of in een zorginstelling (VNG Naleving, 2020). De jeugdwet is gericht op hulp aan kinderen en jongeren tot 18 jaar, evenals hun ouders. Het bestrijkt een breed spectrum van zorg en ondersteuning, zoals opvoedingshulp, behandeling van dyslexie, geestelijke gezondheidszorg, pleegzorg, en verblijf in een jeugdzorginstelling (VNG Naleving, 2020). Zoals eerder beschreven in paragraaf 4.4.3 kan de zorg geleverd worden in de vorm van ‘Zorg in Natura’ (ZiN) of een persoonsgebonden budget (pgb). Bij ZiN wordt de zorg geleverd door een zorgaanbieder waarmee de gemeente een contract of subsidieregeling heeft afgesloten. Als een pgb wordt verstrekt aan een zorgvrager, kan hij of zij daarmee zelf zorg inkopen. De budgethouder heeft

98

de vrijheid om zelf een zorgaanbieder te kiezen en afspraken te maken over de inhoud van de zorg en de betaling. De uitbetaling van het budget wordt verzorgd door de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Dat de gemeente verantwoordelijk is voor deze wetten, betekent in de praktijk dat zij de zorg financieren en (voor een deel) toezien op de uitvoering. Gemeenten zijn zowel vanuit de Jeugdwet (artikel 2.9) als de Wmo (artikel 2.1.3) verplicht om regels vast te stellen voor rechtmatigheidstoezicht via een lokale verordening. Daarnaast schrijft artikel 6.1 van de Wmo 2015 voor dat gemeenten toezichthouders moeten aanstellen. Voor de Wmo 2015 ligt de verantwoordelijkheid voor kwaliteitstoezicht bij de gemeenten zelf, terwijl bij de Jeugdwet de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) verantwoordelijk is voor het toezicht op de kwaliteit van zorg.

7.4 Bijlage 4. Het melden van signalen

100