Jaarstukken 2024 def

De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen van de gemeente Leudal voor 2024 is 6% en zit ver onder de grens van 90%. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële termijn verplichtingen op lange termijn te voldoen. Dit kengetal geeft het eigen vermogen weer als percentage van het balanstotaal. De uitkomst van het kengetal geeft aan welk deel van het gemeentebezit is afbetaald doordat er geen schuld op rust. Hoe lager de ratio hoe meer het bezit met schulden is belast. Gemeenten hebben een vermogensbuffer nodig voor het opvangen van tegenvallers. De maat voor een voldoende solvabiliteit is een ratio groter dan 20% (VNG) In de Nota Reserves en Voorzieningen gemeente Leudal 2023-2026 wordt een gewenst solvabiliteitsrisico benoemd van circa 40%. Voor 2024 is dit 56% en daarmee ruim voldoende. We zijn in staat om aan onze lange termijnverplichtingen te voldoen vanuit het eigen vermogen. Met het oog op toekomstige grote investeringen is het belangrijk dit kengetal te beoordelen, deze zal dan gaan dalen. Structurele exploitatieruimte Om vast te kunnen stellen of er sprake is van een structureel en reëel begrotingsevenwicht wordt er onderscheid gemaakt in structurele en incidentele lasten.

De structurele exploitatieruimte wordt berekend door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves te delen door de totale baten. Dit wordt uitgedrukt in een percentage. Een percentage waarmee beoordeeld kan worden welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Structurele baten en lasten zijn baten en lasten die jaarlijks in de begroting, meerjarenraming en jaarrekening zijn opgenomen. Incidentele baten en lasten zijn posten die het begrotingssaldo incidenteel beïnvloeden. Voor de gemeente Leudal is de ratio in 2024 18% en daarmee positief; de structurele lasten zijn ruim gedekt door structurele baten. Gelet op de korting op het gemeentefonds in 2026, mogelijke

92

bezuinigingen binnen het Rijk (met betrekking tot het gemeentefonds) en de investeringen die gepland staan, is een overschot een positieve ontwikkeling. Grondexploitatie Het financiële kengetal grondexploitatie geeft in een percentage weer hoe de waarde van de grond zicht verhoudt tot de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze moet worden terugverdiend bij de verkoop. Binnen onze gemeente hebben we relatief weinig grote grondexploitaties. Hierdoor lopen we minder risico op grote tekorten als grondposities in waarde dalen. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft aan hoeveel belasting een gemeente jaarlijks kan innen en wordt bepaald door de totale WOZ-waarde van alle woningen en niet-woningen in de gemeente. De onbenutte belastingcapaciteit geeft aan hoeveel ruimte de gemeente heeft om, met inachtneming van de wetgeving, maximale extra inkomsten te genereren uit de gemeentelijke heffingen. Voor de gemeente Leudal is de belastingcapaciteit in 2024 82% en daarmee is er voldoende ruimte om mogelijke toekomstige tekorten op te vangen binnen de begroting. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) presenteert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder woonlasten worden verstaan de OZB en de rioolheffing en reinigingsheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde.

93

3.3 Onderhoud kapitaalgoederen 3.3.1 Algemeen Onderhoudslasten kunnen op diverse programma's voorkomen. Het gaat meestal om grote en structurele bedragen. Een helder en volledig overzicht is daarom van belang voor een goed inzicht in de financiële positie. De uitvoering van het onderhoud en/of vervanging wordt zo veel mogelijk vastgelegd in meerjarige plannen. Veel plannen zijn in 2023 vastgesteld. 2024 is het eerste jaar volledige jaar voor de meerjarige plannen. Daarmee is het ook een jaar waar we kunnen toetsen of de meerjarige plannen goed geraamd zijn. Een eerste actualisatie van de meerjarige plannen kan dus plaats vinden. Deze zijn vervolgens gekoppeld aan de diverse beleidsnota's. Voor een nadere toelichting inzake onderhoud gemeentelijke gebouwen inclusief sportaccommodaties wordt wederom verwezen naar de paragraaf vastgoed. In 2023 zijn de beheerplannen van de verschillende disciplines naast elkaar gelegd en zijn ook andere activiteiten (bijvoorbeeld kabels en leidingen) en projecten (bijvoorbeeld verkeersveiligheid) in de openbare ruimte over elkaar heen gelegd. Dit heeft geleid tot een totaalplanning waarmee we drie jaar vooruit kijken. In 2024 hebben we daar de vruchten van geplukt: projecten en beheer zijn beter op elkaar afgestemd.

Dit heeft geleid tot het stroomlijnen en combineren van werkzaamheden, een betere relatie met de nutsbedrijven en minder ad hoc werkzaamheden. We zijn beter in control.

Prgr Omschrijving Wegen 20232 2026 GRP 20228 2026 Kunstwerken 2 2023-2026 Openbare verlichting 2 2023-2026 Groen 20236 2026 Gemeentelijk 2023-2026 1 vastgoed

Vaststelling Volgende Frequentie Voorziening raad actualisatie

Financieel Achterstallig in de onderhoud begroting

2022

1 x p. 4 jaar

2026

Nee

Ja

Nee

2021

1 x p. 5 jaar

2026

Ja

Ja

Nee

2023

1 x p. 4 jaar

2027

Nee

Ja

Nee

2023

1 x p. 4 jaar

2027

Nee

Ja

Nee

2022

1 x p. 4 jaar

2026

Nee

Ja

Nee

2022

1 x p. 4 jaar

2026

Nee

Ja

Nee

3.3.2 Wegen Een belangrijk speerpunt is dat wij insteken op een (meer) data- en plangerichte aanpak voor het onderhoud van de openbare ruimte. Daarbij is extra ingezet op een integrale aanpak van de beheer en onderhoudsmaatregelen. Op basis van weginspecties en de jaarlijkse inspectie van een gedeelte van de rioleringen (jaarlijks circa 10% van het areaal) voeren we steeds meer trendanalyses uit waarmee we het onderhoud en de reconstructies beter kunnen plannen. Zo kunnen verwachtingen beter gecontroleerd worden en combinaties gezocht in de integrale aanpak van de openbare ruimte (bijvoorbeeld naast onderhoud ook verkeersmaatregelen combineren met kabels en leidingen, etc.). In het vastgestelde beheerplan Groen en Wegen 2023-2026 is een eerste aanzet gegeven voor deze bovenstaande aanpak. In het plan is het vastgestelde kwaliteitsniveau B voor het onderhouden van het groen en wegen van toepassing. Voor het beheer en de ontwikkeling van groen geldt daarnaast dat sterk ingestoken wordt op klimaatadaptatie en biodiversiteit.

94

In onderstaande tabel is ons reguliere onderhoud 2024 opgesplitst naar onderhoudsvorm, nominale vierkante meters en percentage van het totale areaal aan wegen afgezet tegen het jaar 2023. Onderwerp

Areaal

Eenheid

Uitvoering 2024 2023

2024

Percentage

Percentage

% 2023

% 2024

1

Asfalt (deklagen)

1.001.434

m2

5828

3992

0,6 %

0,4 %

2

Slijtlagen/Splitten

1.262.037

m2

30120

44000

2,4 %

3,5 %

3

Onverharde wegen

238.132

m2

38545

51700

16,2 %

21,7 %

4

Freesvakken

1.001.434

m2

7610

1630

0,7%

0,2 %

5

Reconstructies

509.326

m2

Geen

4309

elementenverhardingen

data

De projecten “reconstructie Winterstraat” en “Reconstructie Neerderweg” zijn in 2024 gerealiseerd. Beide projecten zijn gefinancierd vanuit wegen en riolering. Daarnaast zijn onder andere de wegen Roligt/Blenkert, Hollander, Uffelsestraat, Schansstraat Kampstraat en Hunnissenstraat voorzien van een nieuwe slijtlaag. Helaas zijn door de extreme natte weersperioden niet alle geplande conserveringsmaatregelen uitgevoerd. Deze schuiven door en komen hiermee ten taste van het budget 2025. De vervanging van de deklagen zijn conform planning uitgevoerd. Ook is een nieuwe deklaag aangebracht bij de reconstructie van de Kelperweg inclusief aanpak vrijliggend fietspad. (bedrag x 1.000) Begroting na wijziging Realisatie Begroting Begroting Begroting 2024 2024 2025 2026 2027 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud wegen

1.371

1.113

1.336

1.336

1.332

Vervangingsinvestering infrastructurele werken

1.971

1.971

1.971

1.971

1.971

3.3.3 Riolering In het Gemeentelijk Rioleringsprogramma (GRP) 2022-2026 is vastgelegd hoe we onze gemeentelijke Watertaken willen invullen. Hoe beheren wij onze voorzieningen (rioleringen) zo goed mogelijk? Dat is belangrijk voor onze leefomgeving en het milieu. Droge voeten in onze huizen en bedrijven en schoon en helder water zijn de thema’s in het GRP 2022-2026. Deze klimaatambities voor het ‘water- en klimaatbestendig zijn’ zijn tevens vastgelegd in het Waterketenplan 2021-2025, met als doel in 2050 een klimaat robuust Leudal, waar het goed wonen en werken is. Tevens zijn de maatregelen en verbeteringen aan het rioolstelsel, zoals verwoord in het huidige GRP, in de lopende planperiode uitgevoerd en voorbereid. In het vigerend Gemeentelijk Rioleringsprogramma (GRP) is de rioolheffing gebaseerd op langjarige planperiode. In het GRP is een voorziening opgenomen om de jaarlijkse schommelingen te nivelleren. In 2024 zijn onder andere de projecten reconstructie Winterstraat en Reconstructie Neerderweg gerealiseerd. Ook is het vervangen en renoveren van een aantal IBA's (Individueel Behandeling Afvalwater) en het renoveren van het pompgemaal op het bedrijventerrein Ittervoort afgerond.

95

Het jaar 2024 was een nat jaar met veel regenval en hierdoor extreem hoge grondwaterstanden. Hierdoor is er extra capaciteit en middelen gestoken in het oplossen van overlast, verborgen gebreken en schades. Zo zijn bijvoorbeeld enkele sinkholes ontstaan door de hoge grondwaterstand. Deze zijn adequaat en met voorrang opgepakt. Door de hoge grondwaterstanden en de hevige regen is extra inzet gegaan naar het beheer en onderhoud van onze sloten en duikers. In 2024 zijn ook weer verdere stappen gezet in Kader Richtlijn Water (KRW) maatregelen. Zo zijn plannen voor afkoppeling van hemelwater en het sanering van overstorten in voorbereiding zodat deze projecten de komende jaren kunnen worden gerealiseerd. (bedrag x 1.000) Begroting na wijziging Realisatie Begroting Begroting Begroting 2024 2024 2025 2026 2027 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud riolering

1.412

1.457

1.351

1.364

1.374

Vervangingsinvestering riolering (G.R.P)

1.851

144

1.851

1.851

1.851

3.3.4 Civieltechnische kunstwerken De gemeente Leudal heeft 130 bruggen en duikerbruggen in beheer en onderhoud. Het beheerplan civieltechnische kunstwerken 2022-2026 is de basis voor het onderhoud aan onze civieltechnische kunstwerken voor de komende jaren. Mede als gevolg van een gebrek aan personele capaciteit (ziekte) is het in 2024 niet mogelijk gebleken alle geplande werkzaamheden tot uitvoering te brengen. De gebleken kwetsbaarheid van de organisatie is een aandachtspunt in 2025. (bedrag x 1.000) Begroting na wijziging Realisatie Begroting Begroting Begroting 2024 2024 2025 2026 2027 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud civieltechnische kunstwerken Vervangingsinvestering civieltechnische kunstwerken

221

48

274

284

284

300

0

0

0

0

3.3.5 Openbare verlichting In het voorjaar 2024 is gestart met het voor onze gemeente tot nog toe grootste vervangingsproject van lampen en armaturen in de openbare verlichting. Er zijn circa 1000 verlichtingsarmaturen vervangen. Daarnaast zijn er circa 1700 bestaande armaturen omgebouwd naar LED verlichting. Inmiddels bestaat circa 93% van ons areaal aan openbare verlichting uit LED verlichting. Afgelopen jaar is in reconstructieplannen en nieuwe plannen, waaronder de Winterstraat en omgeving in Neer, Grasheim Grathem, Arenbos Heythuysen en het plan “Maasveld” in Neer verlichting aangepast, vervangen of uitgebreid.

96

(bedrag x 1.000) Begroting na wijziging Realisatie Begroting Begroting Begroting 2024 2024 2025 2026 2027 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud openbare verlichting

182

202

112

112

112

Vervangingsinvestering openbare verlichting

215

0

216

221

221

3.3.6 Groenvoorziening Openbaar Groen In 2024 is het groen beheerd en onderhouden op basis van het “Beheerplan Groen en wegen 20232026”. Uitgangspunt (ambitieniveau) hierbij is kwaliteitsniveau B. In de maanden juni en september is door Beheeraccent een monitoring uitgevoerd om de beeldkwaliteit van het dagelijks beheer en onderhoud en de technische staat van de openbare ruimte in beeld te brengen. Op basis van beide onderzoeken bleek dat 93,8 procent van alle metingen aan het gewenste ambitieniveau voldeed. Zoals ook te zien in onderstaande afbeelding.

Afbeelding 1. Percentage score metingen 2024

97

Uit de monitoring komt echter ook naar voren dat het onderhoud van het openbaar groen niet overal en altijd aan het ambitieniveau voldoet. Dit heeft met name betrekking op: onkruid in plantsoenen en boomspiegels; overgroei van bosplantsoen, bodembedekkers en heesters; snoeibeeld van hagen en bodembedekkers; waterlot aan bomen; grashoogte op gazons en overgroei van gras op verharding; onkruid op verhardingen, in goten en rondom obstakels. Het snoeibeeld van hagen en bodembedekkers is deels te verklaren doordat de metingen zijn uitgevoerd vlak voor het knippen van de hagen, blokhagen en bodembedekkers. De Buitendienst heeft in 2024 de eigen bomenploeg verder geprofessionaliseerd. Onder meer is een ETW'er (European Tree Worker) aangenomen. Daarnaast is in 2024 een begin gemaakt met het planmatig beheer van bomen. In onderstaande afbeelding zijn de gemiddelde scores in 2024 per categorie weergegeven.

Afbeelding 2. Gemiddelde scores 2024 per categorie

98

In het buitengebied zijn de gemeentelijke bermen en sloten onderhouden, waarbij rekening is gehouden met onder andere de verkeersveiligheid en de ecologische waarde van de bermen. Daarnaast draagt het bermbeheer ook bij aan het verhogen van de biodiversiteit. Studiegroep Leudal en IVN monitoren jaarlijks een gedeelte van de gemeentelijke wegbermen. In het najaar en de winterperiode november - december 2024 is de inboet van de bomen en plantsoenen uitgevoerd. In het kader van het vergroenen van (school)pleinen zijn in 2024, samen met de initiatiefnemers, de burgerinitiatieven voor het vergroenen van het Herman Meddensplein in Nunhem en het Krekelbergplein in Neeritter, verder uitgewerkt tot een schetsontwerp. Beide initiatieven zijn gepresenteerd aan de Commissie Fysiek. De gemeenteraad heeft voor 2025 geld beschikbaar gesteld voor de uitvoering van beide plannen. Natuurbescherming en -onderhoud Bosgroep Zuid-Nederland De gemeentelijke bos- en natuurterreinen zijn onderhouden op basis van het Werkplan 2024. In de gemeentelijke bos- en natuurterreinen is de biodiversiteit vergroot en is de toeristisch-recreatieve functie verbeterd. Er heeft in 2024 geen houtoogst plaatsgevonden. Landschapsbeheer Door de provincie Limburg en Stichting het Limburgs Landschap is in 2023 het Steunpunt Landschapsbeheer opgericht.

De gemeente Leudal vindt de binding met de vrijwilligers die actief zijn in de gemeente Leudal, de specifieke gebiedskennis en het ophalen van projecten uit de gemeenschap belangrijke aspecten die geborgd moeten worden bij het landschapsbeheer. In 2024 is de Hakhoutbrigade gemeente Leudal opgericht. Het doel van de Hakhoutbrigade is het duurzaam in stand houden van de gemeentelijke houtopstanden, landschapselementen, bos- en natuurterreinen en het bevorderen van de biodiversiteit. De Hakhoutbrigade gemeente Leudal wordt begeleid door 2 vrijwilligers die de cursus Hakhoutmentoren van het Steunpunt Landschapsbeheer van het Limburgs Landschap hebben gevolgd. In 2024 is door de Hakhoutbrigade gemeente Leudal onderhoud uitgevoerd aan een gemeentebosje, gelegen aan de Baexemerweg in Horn, langs de N280. 37.000 bomenplan In 2024 zijn weer een groot aantal bomen en struiken geplant, en plannen voorbereid voor de aanplant in de periode november 2024 - maart 2025, in het kader van het 37.000 bomenplan (aanplant extra bomen). In het kader van de Aanplantregeling gemeente Leudal 2022-2024 zijn ruim 35 erven aangeplant. Daarnaast heeft in 2024 de provinciale viering van Boomfeestdag plaatsgevonden in Nunhem. Door de kinderen van de Taalschool de Brink in Baexem en de Widdonckschool in Heibloem zijn ruim 2.500 bomen en struiken geplant op de voormalige voetbalvelden in Nunhem.

Het thema van Boomfeestdag 2024 was ‘Opgroeien met bomen’. Kinderen die opgroeien in het groen bewegen meer, ervaren minder stress, ademen schonere lucht in, kunnen zich beter concentreren op school en hebben meer sociale contacten. De kinderen kregen hulp van de Gouverneur, burgemeester en wethouder. De gekozen inrichting en de soorten bomen en struiken zorgen voor een goede en duurzame verbinding tussen de kern Nunhem en natuurgebied Leudal en een fraaie en duurzame invulling voor de voormalige voetbalvelden. Ook draagt deze aanplant bij aan het vergroenen en vergroten van de biodiversiteit.

99

Volkstuinen De volkstuintjes zijn nagenoeg allemaal verhuurd. De graspaden op de volkstuinencomplexen zijn frequent gemaaid. De braakliggende volkstuintjes zijn éénmalig gefreesd of gemaaid.

(bedrag x 1.000) Begroting na wijziging Realisatie Begroting Begroting Begroting 2024 2024 2025 2026 2027 In begroting opgenomen: Regulier onderhoud groen

Vervangingsinvesteringen groen

2.377

2.175

2.286

2.286

2.286

313

2

138

138

138

3.3.7 Gebouwen en sportaccommodaties In 2024 is het DJMOP vastgesteld en een voorziening gevormd voor het uitvoeren van groot onderhoud. Tevens is er een bedrag van € 7,5 miljoen vrijgemaakt voor investeringen in het verduurzamen van de portefeuille. Met dit besluit kunnen we de komende jaren planmatig aan de slag. Het programma wordt nog uitgewerkt in een uitvoeringsplanning per jaar vanaf 2025. In het afgelopen jaar zijn de regulier geplande onderhoudswerkzaamheden voor het eerst volledig uitgevoerd dankzij voldoende interne capaciteit en kennis. Daarnaast zijn er in 2024 quick-wins en onderhoudsaanpassingen op het gebied van duurzaamheid bij de gemeenschapshuizen uitgevoerd. (bedrag x 1.000) Begroting na wijziging Realisatie Begroting Begroting Begroting 2024 2024 2025 2026 2027 In begroting opgenomen: Onderhoud gebouwen o.b.v. DMJOP

1.598

1.765

Planmatig onderhoud o.b.v. DMJOP

1.855

1.855

1.855

Overig onderhoud: dagelijks, correctief/contractueel en wettelijke regelgeving

660

682

662

100