De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023

CBS, Den Haag. Geraadpleegd op 17 januari 2023. https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korteonderzoeksbeschrijvingen/verkeersdoden en https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/71426ned/table?ts=1673974210219 CBS (2023b). Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/03759ned/table?ts=1673538453009 CBS (2023AutoActief). Statline: Motorvoertuigen actief op 1 januari; voertuigtype, regio per 1 januari 2022. CBS, Den Haag. Geraadpleegd op 6 februari 2023. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85236NED/table?ts=1675664035981 CBS (2023Brom). Statline: Bromfietsen; voertuigsoort, bouwjaar, eigendom, regio, 1 januari, 2007-2022. CBS, Den Haag. Geraadpleegd op 23 januari 2023. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/80211ned/table?dl=41DD0 CBS (2023Motor). Statline: Motorfietsen; voertuigkenmerken, regio's, 1 januari, 2000-2022. CBS, Den Haag. Geraadpleegd op 23 januari 2023.

Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 70

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/71406ned/table?dl=31D85&ts=16744805901 59 CBS (2023OVG). Onderzoek verplaatsingsgedrag. Geraadpleegd op 6 februari 2023 via https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/begrippen/onderzoek-verplaatsingsgedrag CBS (2023Verm). Werkgerelateerde psychische vermoeidheid werknemers, 2019. Nieuwsbericht 15 april 2020. Geraadpleegd op 6 februari 2023 op https://www.cbs.nl/nlnl/maatwerk/2020/16/werkgerelateerde-psychische-vermoeidheidwerknemers-2019 CBS (z.d. a). Onderweg in Nederland. Wat behelst het onderzoek. Geraadpleegd op 24 januari 2023 via https://www.cbs.nl/nl-nl/onzediensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korteonderzoeksbeschrijvingen/onderweg-innederland CBS (z.d. b). Onderzoek verplaatsingen in Nederland (OViN). Wat behelst het onderzoek. Geraadpleegd op 24 januari 2023 via https://www.cbs.nl/nlnl/onzediensten/methoden/onderzoeksomschrijvingen/korteonderzoeksbeschrijvingen/onderzoekverplaatsingen-in-nederland--ovin-CJIB (2023). Meer dan 8 miljoen geconstateerde verkeersovertredingen in 2021. Geraadpleegd op 3 februari 2023. https://www.cjib.nl/nieuws/meer-dan-8-miljoen-geconstateerdeverkeersovertredingen-2021 Craen, S. de, Bijleveld, F., Bos, N., Broek, B. van den, et al. (2022). Kiezen of delen; Welke maatregelen kunnen zorgen voor halvering verkeersslachtoffers in 2030? R-2022-8. SWOV, Den Haag.

European Commission (2020). EU road safety policy framework 2021-2030. Next steps towards 'Vision zero'. European Commission, Brussels. Euro NCAP (2017). Euro NCAP 2025 Roadmap. In Pursuit of Vision Zero. Euro NCAP, Leuven. Euro NCAP (2020). Euro NCAP Assessment Protocol – Vulnerable Road User Protection. Version 10.0.3 [PDF]. Verkregen via: https://www.euroncap.com/en/forengineers/protocols/vulnerableroad-user-vru-protection Euro NCAP (2021). Euro NCAP Assessment Protocol – Safety Assist. Version 9.0.4 [PDF]. Verkregen via: https://www.euroncap.com/en/for-engineers/protocols/safety-assist Goldenbeld, Ch. & Nikolaou, D. (2019). Driver fatigue. ESRA2 Thematic report Nr. 4. ESRA project (E-Survey of Road users’ Attitudes). 2019-T-05-EN. SWOV Institute for Road Safety Research, The Hague, The Netherlands. Goldenbeld, Ch., Stelling, A. & Kint, S. van der (2022). Het meten van alcohol- en drugsgebruik in het verkeer tijdens reguliere politiesurveillances. Pilotstudie in drie politieregio’s. R-2021-30. SWOV, Den Haag. Hermens, F. (2020). Direct na het ongeval; Verkennende literatuurstudie naar hulp aan verkeersslachtoffers. R-2020-24. SWOV, Den Haag. Horst, M. van der (2022). Actualisatie maatschappelijke kosten van verkeersongevallen. Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, Den Haag. Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 71

I&O Research (2021). Rijden onder invloed in Nederland 2006-2019. Ontwikkeling van het alcoholgebruik van automobilisten in weekendnachten. Februari 2021. Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. I&O Research (2022). Rijden onder invloed in Nederland 2006-2022. Ontwikkeling van het alcoholgebruik van automobilisten in weekendnachten. September 2022. Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Kennisnetwerk SPV (2019). Risicogestuurd Beleid. Kennisnetwerk Strategisch Plan Verkeersveiligheid, Utrecht. Geraadpleegd 10 januari 2023 op https://www.kennisnetwerkspv.nl/Risicogestuurd-beleid. Kennisnetwerk SPV (2020a). Wanneer zijn wegen en fietspaden ‘voldoende veilig’? Op weg naar een definitie voor bruikbare risico-indicatoren. Factsheet. Kennisnetwerk SPV, Utrecht. Kennisnetwerk SPV (2020b). Definitie van ‘voldoende veilige’ weg- en fietsinfrastructuur voor de ontwikkeling van risico-indicatoren. Achtergronddocument. Kennisnetwerk SPV, Utrecht. Kennisnetwerk SPV (2023). De (voorlopige) definitie van Hoogwaardige traumazorg. Kennisnetwerk Strategisch Plan Verkeersveiligheid, Utrecht. Geraadpleegd 10 februari 2023 op https://www.kennisnetwerkspv.nl/Risicoaanpak/Risico-indicatoren/Hoogwaardige-traumazorg KNMI (2022). Jaaroverzicht van het weer in Nederland, 2021, Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, De Bilt.

Geraadpleegd 29 september 2022 op https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/gegevens/mow Liu, C., Susilo, Y. & Karlström, A. (2017). Weather variability and travel behaviour – what we know and what we do not know, Transport Reviews, 37:6, 715-741. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Ministerie van Justitie en Veiligheid, Interprovinciaal Overleg, Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Vervoerregio Amsterdam en Metropoolregio Rotterdam Den Haag (2018). Veilig van deur tot deur. Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030: Een gezamenlijke visie op aanpak verkeersveiligheidsbeleid. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en anderen, Den Haag. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (2021). Integrale Mobiliteitsanalyse 2021: Mobiliteitsontwikkelingen en -opgaven in kaart gebracht. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Nationale Zorgautoriteit (2021). Ambulances ook in 2020 bij spoed op tijd bij de patiënt. Nieuwsbericht 13-09-2021. Geraadpleegd op 7 maart 2023 via https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_653915_22/1/ NDC Nederland & Goudappel Coffeng (2020). Apparatuurgebruik, gordeldracht en gebruik kinderzitjes door automobilisten en chauffeurs In auto’s, bestelwagens en vrachtwagens. Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. NDC Nederland & Goudappel Coffeng (2021).

Apparatuurgebruik, gordeldracht en gebruik kinderzitjes door automobilisten en chauffeurs In auto’s, bestelwagens en vrachtwagens. Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. NOS (2019). ‘Zorgwekkende toename’: aantal verkeersdoden door alcohol meer dan verdubbeld.

Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 72

Geraadpleegd via https://nos.nl/artikel/2308458-zorgwekkende-toename-aantalverkeersdodendoor-alcohol-meer-dan-verdubbeld PBL & CBS (2022). Regionale bevolkings- en huishoudensprognose 2022–2050: Steden en randgemeenten groeien verder. CBS, Den Haag. Rijkswaterstaat (2021). Operationalisatie van de definitie van voldoende veilige wegen en fietsinfrastructuur. Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Rijkswaterstaat (2022). Veilig over Rijkswegen 2020: monitoringsrapport verkeersveiligheid van rijkswegen: deel A: landelijk beeld. Rijkswaterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Rijkswaterstaat (2023). Verkeersveiligheid en ongevallencijfers. Geraadpleegd op 17 januari 2023. https://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/wegbeheer/onderzoek/verkeersveiligheid-enongevallencijfers Sabir, M. (2011). Weather and travel behaviour. Proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam, Amsterdam. Schepers, J.P., Weijermars, W.A.M., Boele, M.J., Dijkstra, A. & Bos, N.M. (2020). Oudere fietsers; Ongevallen met oudere fietsers en factoren die daarbij een rol spelen. R-2020-22a. SWOV, Den Haag. Schoeters, A., Large, M., Koning, M., Canis, L., et al. (2021). Wat is de monetaire waardering van het voorkomen van verkeersdoden en ernstig verkeersgewonden? Een overzicht van de resultaten van de VALOR-studie. 2021-R-01-NL. Vias Institute, Brussel.

Stam, C., & Nijman, S. (2022). Verkeersongevallen en eenzijdige voetgangersongevallen 2021; SEH-bezoeken. VeiligheidNL, Amsterdam. SWOV (2012). De invloed van weer op de verkeersveiligheid. SWOV-factsheet, februari 2012. SWOV, Den Haag. SWOV (2015). Ouderen in het verkeer. SWOV-factsheet, augustus 2015. SWOV, Den Haag. SWOV (2022a). Verkeersdoden in Nederland. SWOV-factsheet, april 2022. SWOV, Den Haag. SWOV (2022b). Kosten van verkeersongevallen. SWOV-factsheet, november 2022. SWOV, Den Haag. Theofilatos, A. & Yannis, G. (2014). A review of the effect of traffic and weather characteristics on road safety. In: Accident Analysis & Prevention, vol. 72, p. 244-256. Timmermans, E., Prey, A. & Laurens, J. (2022). Lichtvoering fietsers 2021/2022. Rijkswaterstaat WVL, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Tjalma, S. (2018). Risicogestuurde methodes verkeersveiligheid; Weginfrastructuur – Fietsinfrastructuur. Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Haag. Van den Berghe, W., Nuyttens, N., Segui Gomez, M., Bijleveld, F. & Weijermars, W. (2021). Methodological guidelines – KPI Post-crash Care. Baseline project, Vias institute, Brussels. Weijermars, W.A.M., Stipdonk, H.L., Aarts, L.T., Bos, N.M. & Wijnen, W. (2014). Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 73

Verkeersveiligheidsbalans 2000-2012. Oorzaken en gevolgen van verkeersonveiligheid. R 2014-24. SWOV, Den Haag. Weijermars, W., Schagen, I. van & Aarts, L. (2018). Verkeersveiligheidsverkenning 2030: Slachtofferprognoses en beschouwing SPV. R-2018-17. SWOV, Den Haag. Weijermars, W.A.M., Goede, M. de, Goldenbeld, Ch., Decae, R.J., et al. (2019). Monitor Verkeersveiligheid 2019 – Achtergrondinformatie en onderzoeksverantwoording. R-2019-22A. SWOV, Den Haag. Wijlhuizen, G.J. Hermens, F. Schepers, J.P. Petegem, J.W.H. van & Schermers, G. (2021a). Screening en diagnose van onveilige 50km/uur-wegen: ontwikkeling en toepassing van een meetinstrument voor de Vervoerregio Amsterdam. R-2021-7. SWOV, Den Haag. Wijlhuizen, G.J., Schermers, G., Bijleveld, F.D. & Bos, N.M. (2021b). Verkeersveiligheidsprognose voor de Integrale Mobiliteitsanalyse 2021. Toekomstverkenning van de belangrijkste ontwikkelingen. R-2021-8. SWOV, Den Haag.

Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 74

Managementsamenvatting Deze managementsamenvatting bevat de belangrijkste bevindingen uit de Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023, waarin SWOV een verkeersveiligheidsanalyse heeft gemaakt voor de provincie Limburg, met aandacht voor: ontwikkelingen in aantallen ernstige verkeersslachtoffers (Hoofdstuk 3) ontwikkelingen in relevante blootstellingsgegevens zoals mobiliteit en bevolkingssamenstelling (Hoofdstuk 4) ontwikkelingen in risico-indicatoren die verband houden met veiligheid in het verkeer (Hoofdstuk 5) maatschappelijke kosten van verkeersonveiligheid (Hoofdstuk 6), en slachtofferprognoses (Hoofdstuk 6)

Geen daling aantal ernstige verkeersslachtoffers Zowel het aantal verkeersdoden als het aantal ernstig verkeersgewonden vertonen geen significante ontwikkeling over de tijd. Over de periode 2014-2021 vallen er gemiddeld per jaar 49 verkeersdoden (linker verticale as) en 370 ernstig verkeersgewonden (rechter verticale as) in Limburg. Zie:

Ontwikkeling aantal verkeersdoden in Limburg (Paragraaf 3.1) Ontwikkeling aantal ernstig verkeersgewonden in Limburg (Paragraaf 3.2)

Slachtofferaantallen groeien onder fietsers en ouderen

Als we kijken naar de kenmerken van ernstige verkeersslachtoffers in Limburg, vallen onder andere de volgende zaken op: Vervoerswijze: Zowel bij verkeersdoden als bij ernstig verkeersgewonden vallen over de tijd meer fietsslachtoffers. Bij ernstig gewonden gebeurt dat voor 80% in een ongeval zonder betrokkenheid van een motorvoertuig (Paragrafen 3.1.3 en 3.2.2). Leeftijd: Er is een duidelijke tendens naar meer ernstige verkeersslachtoffers onder mensen van 60 jaar en ouder. Er vallen over tijd minder verkeersdoden onder veertigers, en minder ernstig verkeersgewonden onder jongeren (tot 18 jaar), dertigers en veertigers (Paragrafen 3.1.4 en 3.2.3). Het risico per afgelegde kilometer loopt zeer sterk op boven de 70 jaar (Paragraaf 4.5). Wegbeheerder en wegtype: Twee derde van de verkeersdoden valt op gemeentelijke wegen, en dat aandeel neemt toe over tijd. De overige verkeersdoden vallen op provinciale wegen (19%) en rijkswegen (13%) (Paragraaf 3.1.6).

Titel Rapport

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 SWOV – Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid

Maatschappelijke kosten van verkeersongevallen in Limburg € 1,6 miljard

De kosten van verkeersdoden en ernstig verkeersgewonden in Limburg worden geschat op gemiddeld € 1,1 miljard (prijspeil 2020). Wanneer ook lichtere gewonden en ongevallen met uitsluitend materiële schade worden meegerekend bedragen de maatschappelijke kosten naar schatting gemiddeld € 1,6 miljard per jaar. Zie:

Maatschappelijke kosten van ernstige verkeersslachtoffers Limburg (Paragraaf 6.1)

Prognose: stagnatie verkeersdoden, sterke stijging ernstig verkeersgewonden

Bestaande prognoses van ontwikkelingen in het aantal ernstige verkeersslachtoffers zijn hier geduid. Bij gelijkblijvend beleid is er voor Limburg mogelijk een kleine daling van het aantal verkeersdoden, met langdurige stagnatie op een aantal gemiddeld tussen de 30 en 40 verkeersdoden per jaar. Het aantal ernstig verkeersgewonden zal bij gelijkblijvend beleid sterk stijgen, met een verdubbeling tot 700 à 800 ernstig verkeersgewonden in 2040. Zie:

Prognose ontwikkeling verkeersslachtoffers in Limburg (Paragraaf 6.2)

Aanbevelingen

Op basis van de analyses komen we tot de volgende aanbevelingen voor de provincie Limburg: Geef prioriteit aan de veiligheid van fietsers. Zij vormen de grootste groep verkeersdoden en ernstig verkeersgewonden, en de aantallen stijgen over de tijd, vooral onder oudere fietsers. Onder deze groep wordt ook richting de toekomst de grootste stijging verwacht. Zet verder in op veilige infrastructuur. Veel slachtoffers vallen op wegen in beheer van gemeenten, met een tendens naar meer slachtoffers op 50-wegen (binnen de bebouwde kom) en 60-wegen (buiten de bebouwde kom). Vanwege de gemengde functie van veel van deze wegen met relatief veel kwetsbare verkeersdeelnemers, valt er veel winst te behalen door alle wegen in te richten volgens de richtlijnen van Duurzaam Veilig. Besteed ook aandacht aan provinciale wegen. Ook op provinciale wegen vallen veel verkeersslachtoffers. Dit aantal daalt niet. De toedracht van ongevallen is hier niet onderzocht, daarvoor zou diepte-onderzoek meer geschikt zijn, maar ook op provinciale wegen is de veiligheid te verbeteren met inrichting volgens Duurzaam Veiligrichtlijnen. Blijf inzetten op handhaving en gedragsbeïnvloeding; dit blijven belangrijke componenten van verkeersveiligheidsbeleid. Uit de geanalyseerde cijfers lijkt vooral afleiding in het verkeer (door apparatuurgebruik) een relevant thema voor verdere gedragsbeïnvloeding en handhaving.

Vanwege de risico’s blijven ook alcohol- en drugsgebruik en snelheid relevante thema’s voor gedragsbeïnvloeding en handhaving. Verbeter de metingen van risico-indicatoren. Risico-indicatoren zijn bijvoorbeeld wegkenmerken of gedragingen in het verkeer die sterk verband houden met verkeersonveiligheid. Samenwerking binnen het Kennisnetwerk SPV kan bijdragen aan beschikbaarheid en kwaliteit van data omtrent risico-indicatoren.

Titel Rapport

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 SWOV – Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid

Bijlage A Analyse verkeersslachtoffers in Limburg in 2022 Deze bijlage bevat de nadere analyses van het aantal verkeersslachtoffers in Limburg in 2022, van januari tot en met oktober (aanvulling op Paragraaf 3.3). Verkeersdoden Afbeelding A1 toont het aantal verkeersdoden in Limburg naar vervoerswijze in de periode januari tot en met oktober van elk jaar vanaf 2017 (met een gemiddelde voor de jaren 20172019; de foutbalken tonen de minimum en maximum waarde in die jaren). We zien kleine verschuivingen in aantallen verkeersdoden van jaar tot jaar, met in 2022 met name meer fietsers dan in 2021 (maar minder dan in 2020 en 2017-2019). Afbeelding A2 toont het aantal verkeersdoden in Limburg naar leeftijdscategorie, weer in de periode januari tot en met oktober van elk jaar. Hieruit blijkt dat er vooral meer oudere verkeersdoden zijn gevallen in 2022; onder 60-plussers zijn er tot en met oktober 19 verkeersdoden geregistreerd, ten opzichte van 11 in 2021. Het aantal verkeersdoden onder 60plussers ligt weer op het niveau van de jaren 2017-2019. Afbeelding A3 toont het aantal verkeersdoden in Limburg naar wegtype, weer in de periode januari tot en met oktober van elk jaar. Er zijn enkele kleine verschillen in verkeersdoden naar wegtype per jaar, zonder echt duidelijke patronen. Afbeelding A1.

Het aantal verkeersdoden in Limburg t/m oktober 2022 naar vervoerswijze, vergeleken met data van 2021, 2020, en het gemiddelde van 2017-2019 (alle t/m oktober). Bron: STAR, bewerking SWOV.

Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 77

Afbeelding A2. Het aantal verkeersdoden in Limburg t/m oktober 2022 naar leeftijdscategorie, vergeleken met data van 2021, 2020, en het gemiddelde van 2017-2019 (alle t/m oktober). Bron: STAR, bewerking SWOV.

Afbeelding A3. Het aantal verkeersdoden in Limburg t/m oktober 2022 naar wegtype, vergeleken met data van 2021, 2020, en het gemiddelde van 2017-2019 (alle t/m oktober). Bron: STAR, bewerking SWOV. BeBeKo = binnen de bebouwde kom; BuBeKo = buiten de bebouwde kom..

Verkeersgewonden Afbeelding A4 toont de aantallen verkeersgewonden in Limburg geregistreerd in de STAR-data van januari tot en met oktober in de laatste jaren. Er zijn wat meer verkeersgewonden onder motorrijders; verder zijn er nauwelijks verschillen met verkeersgewonden in 2021. Wel liggen de aantallen voor alle vervoerswijzen behalve (e-)fietsen lager dan gemiddeld over de jaren 20172019. Afbeelding A5 toont de verdeling van verkeersgewonden in Limburg van januari tot en met oktober van de laatste jaren naar leeftijdscategorie. Ook hier zijn alleen zeer kleine verschillen te zien ten opzichte van 2021, maar liggen de aantallen wel lager dan gemiddeld in de jaren 20172019. Tot slot toont Afbeelding A6 het aantal verkeersgewonden in Limburg van januari tot en met oktober van de laatste jaren naar wegtype. Ook hier zijn de verschillen tussen jaren erg klein en niet van nadere duiding te voorzien.

Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 78

Afbeelding A4. Het aantal verkeersgewonden in Limburg t/m oktober 2022 naar vervoerswijze, vergeleken met data van 2021, 2020, en het gemiddelde van 2017-2019 (allen t/m oktober). Bron: STAR, bewerking SWOV.

Afbeelding A5. Het aantal verkeersgewonden in Limburg t/m oktober 2022 naar leeftijdscategorie, vergeleken met data van 2021, 2020, en het gemiddelde van 2017-2019 (allen t/m oktober). Bron: STAR, bewerking SWOV.

Afbeelding A6. Het aantal verkeersgewonden in Limburg t/m oktober 2022 naar wegtype, vergeleken met data van 2021, 2020, en het gemiddelde van 2017-2019 (allen t/m oktober). Bron: STAR, bewerking SWOV. BiBeKo = binnen de bebouwde kom; BuBeKo = buiten de bebouwde kom..

Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 79

Ongevallen voorkomen Letsel beperken Levens redden

SWOV Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid Postbus 93113 2509 AC Den Haag Bezuidenhoutseweg 62 070 – 317 33 33 info@swov.nl www.swov.nl @swov_nl / @swov linkedin.com/company/swov Titel Rapport Pagina

De Limburgse Staat van de Verkeersveiligheid 2023 R-2023-2 80