Collegemededeling 26nov24 over voorgenomen projectbesluit Waterschap Limburg dijkversterking Buggenum

Van: Pim Reijnen <p.reijnen@leudal.nl> Verzonden: dinsdag 26 november 2024 15:58 Aan: Wim Cornelissen <w.cornelissen@leudal.nl> CC: Liesbeth Ponsen <l.ponsen@leudal.nl> Onderwerp: Raadsinformatiebrief Dijkversterking Buggenum Beste Wim, Hierbij de ondertekende raadsinformatiebrief waarover vandaag is besloten inclusief bijlagen. Mochten er nog vragen zijn, dan hoor ik het graag. Met vriendelijke groet, Pim Reijnen Medewerker Ruimtelijke Ontwikkeling t: (0475) 85 96 74 e: p.reijnen@leudal.nl

ONTWERP PROJECTBESLUIT DIJKVERSTERKING BUGGENUM

Definitief, juni 2024

Inhoudsopgave

Besluit .............................................................................................................................................................. 5 1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 8 1.1 Aanleiding dijkversterkingsprogramma en doel Projectbesluit Omgevingswet ........................................... 8 1.2 Planproces dijkversterking: aanpak.............................................................................................................. 8 1.3 Ontwerp Projectbesluit Omgevingswet ........................................................................................................ 9 1.4 Leeswijzer ................................................................................................................................................... 10 2 Dijkversterkingsmaatregel........................................................................................................................... 11 2.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 11 2.2 Doelstellingen HWBP ..................................................................................................................................

12 2.3 Het plangebied ........................................................................................................................................... 13 3. Voorkeursalternatief .................................................................................................................................. 15 3.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 15 3.2 Beschrijving ingepast voorkeursalternatief ................................................................................................ 15 3.3 Samenvatting ingepast VKA ....................................................................................................................... 19 3.4 Vaststelling VKA (voorkeursalternatief) ..................................................................................................... 20 4. Ontwerp en ontwerpkeuzes ....................................................................................................................... 21 4.1 Inleiding ......................................................................................................................................................

21 4.2 Ontwerpuitgangspunten ............................................................................................................................ 21 4.3 (Geoptimaliseerde) ontwerpuitgangspunten primaire doelstelling: versterkingsopgave .......................... 22 4.4 Ontwerpuitgangspunten secundaire doelstelling: ruimtelijke kwaliteit..................................................... 23 4.5 Het ontwerp................................................................................................................................................ 25 4.6 Ontwerpkeuzes per dijkvak ........................................................................................................................ 27 4.7 Inpassingsmaatregelen .............................................................................................................................. 44 4.8 Flexibiliteitsbepaling ................................................................................................................................... 46 4.9 Meekoppelkansen ...................................................................................................................................... 46 5. Uitvoering werk..........................................................................................................................................

48 5.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 48 5.2 Aanbesteding.............................................................................................................................................. 48 5.3 Globale planning, bouwfasering en ontsluiting.......................................................................................... 48 5.4 Wijze van uitvoering ................................................................................................................................... 49 5.5 Beschikbare gronden .................................................................................................................................. 49 2

5.6 Overige uitvoeringsaspecten ...................................................................................................................... 51 6 Toetsing aan de hoofddoelstelling van de Omgevingswet ........................................................................... 54 6.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 54 6.2 Overstromingen, wateroverlast en waterschaarste ................................................................................... 56 6.3 Chemische en ecologische kwaliteit ........................................................................................................... 59 6.4 Vervulling van maatschappelijke functies .................................................................................................. 60 6.5 Conclusie van de toetsing ........................................................................................................................... 68 7. Maatregelen om (mogelijke) effecten en verstoring te voorkomen............................................................ 69 7.1 Inleiding ......................................................................................................................................................

69 7.2 Rivierkunde ................................................................................................................................................. 69 7.3 Natuur ........................................................................................................................................................ 71 7.4 Hinderbeperkend werken tijdens uitvoering .............................................................................................. 80 7.5 Financieel nadeel ........................................................................................................................................ 81 8. Werkingsgebieden, legger, beheer en onderhoud ...................................................................................... 82 8.1 Wijzingen in wet- en regelgeving ............................................................................................................... 82 8.2 Besluit tot wijziging van de werkingsgebieden Waterschap Limburg ........................................................ 82 8.3 Leggerwijzigingsbesluit voor het vastleggen vorm, afmeting, constructie en onderhoudsplichtigen ........ 82 8.4 Beheer en onderhoud ................................................................................................................................. 83 9.

Procedures en rechtsbescherming .............................................................................................................. 84 9.1 Projectbesluit en omgevingswet................................................................................................................. 84 9.2 MER/m.e.r.-aanmeldnotitie ....................................................................................................................... 89 9.3 Overige vergunningen en relevante besluiten ............................................................................................ 89 10. Samenwerking en participatie .................................................................................................................. 91 10.1 Participatie omgeving .............................................................................................................................. 91 10.2 Betrokken overheidspartijen .................................................................................................................... 97 11. Literatuurlijst ............................................................................................................................................ 98 Bijlagen bij het projectbesluit......................................................................................................................... 99 I.

Overzicht informatieobjecten ........................................................................................................................ 99 II. Besluit Mer-beoordeling ............................................................................................................................... 99 III. Tabel afweging restpunten en optimalisaties ............................................................................................. 99 IV. Inrichtingsplan............................................................................................................................................. 99 V. Kaarten te verleggen kabels en leidingen .................................................................................................... 99 VI. Natuuronderzoeken .................................................................................................................................... 99 VI-A. Mitigatieplan (F&F en KRW) .................................................................................................................... 99 3

VI-B. Passende beoordeling (Natura 2000 en stikstof) ..................................................................................... 99 VI-C. Nee, tenzij-toets (NNL en Groenblauwe mantel) ..................................................................................... 99 VII. Rapport rivierkunde: Rivierkundige beoordeling ........................................................................................ 99 VIII. Ontwerpdocumenten ................................................................................................................................ 99 VIII-A. Nota Voorkeursalternatief ..................................................................................................................... 99 VIII-B. Nota Ontwerp ........................................................................................................................................ 99 IX. Buitenplanse omgevingsplanactiviteit (Bopa) ............................................................................................. 99

4

Besluit Vaststelling ontwerp projectbesluit voor het project ‘dijkverbetering Buggenum’

Het dagelijks bestuur van Waterschap Limburg;

Overwegende,

dat in het beheergebied van Waterschap Limburg op een aantal locaties de geldende norm voor dijkveiligheid niet wordt gehaald; dat afspraken over welke primaire waterkeringen wanneer aangepakt worden, door het Rijk en de waterschappen gezamenlijk worden vastgelegd in het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP); dat het HWBP-programma ‘Waterschap Limburg’ bestaat uit meerdere projecten en dat één van die projecten het project ‘dijkverbetering Buggenum betreft; dat op 8 januari 2019 het dagelijks bestuur van Waterschap Limburg het voorkeursalternatief (VKA) voor project Buggenum heeft vastgesteld; dat op grond van artikel 5.44, eerste lid en artikel 5.46, tweede lid van de Omgevingswet voor de aanleg of wijziging van een primaire waterkering door of vanwege de beheerder een projectbesluit dient te worden opgesteld; dat het participatieproces uitgebreid is beschreven en is toegelicht in hoofdstuk 10 van het (ontwerp)projectbesluit en dat hiermee tevens is voldaan aan de vereisten zoals opgenomen in artikel 2.6 van de Participatie- en inspraakverordening Waterschap Limburg 2022; dat de dijkversterking, de dijkverlegging en de KRW maatregelen niet passen binnen het geldende (tijdelijke) Omgevingsplan; dat het projectbesluit Buggenum op grond van artikel 22.16, lid 1, tweede zin, Omgevingswet van rechtswege geldt als een omgevingsvergunning voor een Buitenplanse

omgevingsplanactiviteit (Bopa); dat de afwijkingen van dit projectbesluit ten opzichte van het geldende (tijdelijke) Omgevingsplan van de gemeente Leudal zoals beschreven in paragraaf 9.1.2 van dit projectbesluit, zijn afgestemd met de gemeente; dat de voorgenomen dijkversterking zal leiden tot een wijziging van de werkingsgebieden zoals opgenomen in de Waterschapsverordening Limburg, waarbij de procedure tot wijziging van de werkingsgebieden parallel loopt aan de procedure tot vaststelling van het projectbesluit Omgevingswet; dat de voorgenomen dijkverbetering, dijkverlegging ook zal leiden tot aanpassing van de legger na realisatie van het project; dat de voor dit project benodigde uitvoeringsbesluiten conform Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht gecoördineerd worden voorbereid; dat Gedeputeerde Staten van Limburg hiervoor het coördinerend bevoegd gezag zijn; dat het projectbesluit pas rechtskracht krijgt na goedkeuring door Gedeputeerde Staten van Limburg; dat de bij dit besluit horende regeling een uitgebreide en zorgvuldige beschrijving bevat van het betrokken werk, de wijze waarop dat zal worden uitgevoerd, de effecten van het betrokken werk, een beschrijving van de te treffen voorzieningen gericht op het ongedaan maken of beperken van de nadelige gevolgen van de uitvoering van het werk; 5

dat de juridische procedure voor het projectbesluit en de daarbij horende besluiten zorgvuldig is beschreven in paragraaf 8.2 en 8.3 (wijziging werkingsgebieden en wijziging legger) en paragraaf 9 (procedures en rechtsbescherming). dat de participatie ten behoeve van het projectbesluit en de daarbij horende uitvoeringsbesluiten plaats heeft gevonden overeenkomstig hetgeen hierover is opgenomen in de Omgevingswet, het participatiebeleid van Waterschap Limburg en in het participatie- en communicatieplan Buggenum; dat het participatieproces uitgebreid is beschreven en toegelicht in hoofdstuk 10 van het projectbesluit en dat hiermee tevens is voldaan aan de vereisten zoals opgenomen in artikel 2.6 van de Participatie- en inspraakverordening Waterschap Limburg 2022.

BESLUIT: Artikel 1 Het ontwerp-projectbesluit voor het project Buggenum zoals opgenomen in Bijlage A , is op [datum] door het dagelijks bestuur van Waterschap Limburg vastgesteld. Artikel 2 Het dagelijks bestuur van Waterschap Limburg heeft in verband met het project Buggenum op <datum> het ontwerp-besluit wijziging werkingsgebieden Waterschapsverordening Limburg, <zaaknummer: invullen>, gelijktijdig vastgesteld met het ontwerp-projectbesluit.

SLUITING Aldus vastgesteld in de vergadering van het dagelijks bestuur,

ONDERTEKENING De secretaris-directeur,

De dijkgraaf,

ir. E.J.M. Keulers MMO

ing. S.M.M. Borgers

6

Overige inhoud Besluit gedeelte Informatie over ter inzage legging en indienen zienswijzen: Dit ontwerp-projectbesluit, met bijbehorende stukken ligt met ingang van <datum> ter inzage, gedurende een termijn van zes weken tot en met <datum>. 



Papieren versie bij: o Gemeente Leudal, Leudalplein, 6093 HE Heythuysen. o Provincie Limburg, Gouvernement aan de Maas, Limburglaan 10, 6229 GA Randwyck-Maastricht. Digitaal op https://www.officielebekendmakingen.nl/ onder besluitnaam <titel aanlevering>.

Gedurende de termijn van de terinzagelegging kan eenieder zijn zienswijze over het ontwerp projectbesluit naar voren brengen bij Provincie Limburg. Uw gegevens worden in overeenstemming met de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) verwerkt. Op deze verwerking van persoonsgegevens is een privacyreglement van toepassing. Dit reglement kunt hier raadplegen: Privacyverklaring Waterschap Limburg - Waterschap Limburg.

7

1 Inleiding 1.1 Aanleiding dijkversterkingsprogramma en doel Projectbesluit Omgevingswet Waterschap Limburg (WSL) is verantwoordelijk voor de veiligheid, het onderhoud en het beheer van de primaire waterkeringen in haar gebied. Een primaire waterkering is een dijk of andersoortige waterkering die het achterliggende gebied beschermt tegen hoge waterstanden in grote wateren, zoals meren, rivieren en de zee. In de Waterwet, thans opgenomen in de Omgevingswet, staan normen, richtlijnen en regels over de hoogte, sterkte en bekleding van deze dijken. De waterkeringen moeten hieraan voldoen. Alle primaire keringen in Nederland worden elke 6 tot 12 jaar getoetst. De beoordeling wordt uitgevoerd aan de hand van het Wettelijk Beoordelingsinstrumentarium 2017 (WBI2017). Uit de beoordeling volgt dan welke dijktrajecten wel en niet voldoen aan de wettelijke norm. In 2050 moeten alle primaire keringen in Nederland voldoen aan deze norm. De keringen die niet voldoen aan de norm, worden voor versterking aangemeld bij het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Het HWBP is een alliantie van Rijkswaterstaat en de 21 waterschappen, die samenwerken aan versterking van de dijken. Daarnaast treft het waterschap voorzieningen om de veiligheid tot aan de versterking te garanderen, bijvoorbeeld door het bijstellen van calamiteitenplannen en het intensiveren van beheer en onderhoud.

De primaire dijk bij Buggenum, onderdeel van dijktraject 75-1, gelegen in het beheergebied van Waterschap Limburg, voldoet niet aan de wettelijke waterveiligheidsnormen en dient te worden versterkt. Op grond van artikel 5.44, eerste lid en artikel 5.46, tweede lid van de Omgevingswet dient voor de aanleg, verlegging of versterking van primaire waterkeringen een Projectbesluit te worden opgesteld. Het Projectbesluit is een instrument voor waterschappen, provincies en het Rijk. Het doel van het Projectbesluit is het mogelijk maken van complexe projecten met een publiek belang. Hiervoor worden de processtappen doorlopen zoals beschreven in de volgende paragraaf.

1.2 Planproces dijkversterking: aanpak Het HWBP werkt aan de hand van een systematiek die ontleend is aan de werkwijze uit het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT). Dit betekent dat de volgende fasen doorlopen worden: de voorverkenning, de verkenning, de planuitwerking en de realisatie. Momenteel bevindt het project dijkverbetering Buggenum zich aan het einde van de planuitwerkingsfase. Het proces van dijkversterking delen we op in drie verschillende fasen (zie figuur 1.1): 1. Voorverkenningsfase: • Bepalen van de opgave. 2. Verkenningsfase: • Inventariseren • Start (veld)onderzoeken • Samenstellen en onderzoeken alternatieven • Vaststellen voorkeursalternatief. 3. Planuitwerkingsfase: • Uitwerken voorkeursalternatief • Opstellen Projectbesluit Omgevingswet • Procedure, zienswijze • Start grondverwerving • Start aanbesteding aannemer. 4. Realisatiefase: • Uitvoering van de werken.

Figuur 1.1: Planfasen van de HWBP dijkversterkingen

8

De voorverkenning is gericht op het bepalen van de opgaven van een dijkversterkingsproject. Bij de start van de verkenningsfase zijn mogelijke oplossingsrichtingen bepaald en geselecteerd. De verkenningsfase richt zich op het – samen met betrokken stakeholders – verkennen van de mogelijke oplossingsrichtingen en eindigt met de keuze van een voorkeursalternatief (VKA). Het VKA is de bestuurlijke voorkeur voor het tracé en het type waterkering. Dit VKA is opgenomen in de Nota Voorkeursalternatief en ter vaststelling aan het Dagelijks Bestuur van het Waterschap Limburg voorgelegd. Op 8 januari 2019 is de nota VKA Buggenum vastgesteld (zie bijlage VIII-A). In de planuitwerkingsfase worden het voorkeursalternatief en eventuele restpunten verder uitgewerkt en gedetailleerd. Het uiteindelijke ruimtebeslag (hoogte en breedte) kan afwijken van het vastgestelde voorkeursalternatief. In bijlage III bij dit Projectbesluit is een afwegingstabel opgenomen, waarin de restpunten in het ontwerp die na vaststelling van het VKA nog openstonden zijn afgewogen. Het uiteindelijke ingepaste voorkeursalternatief (het referentieontwerp) wordt vastgelegd in het Ontwerp Projectbesluit. Het Ontwerp Projectbesluit wordt door het Dagelijks Bestuur namens het Algemeen Bestuur van het waterschap vastgesteld en ter visie gelegd, met gelegenheid om zienswijzen in te dienen.

Na verwerking van de zienswijzen in het definitieve Projectbesluit wordt dit door het Dagelijks Bestuur namens het Algemeen Bestuur van het waterschap vastgesteld en ter goedkeuring aan Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg voorgelegd. Na goedkeuring wordt het Projectbesluit ter inzage gelegd en is er gelegenheid om beroep in te stellen. Parallel aan de voorbereiding van het Projectbesluit vindt de voorbereiding van de realisatie plaats. Het referentieontwerp wordt op onderdelen, voor de uitvoering, nader uitgewerkt. Een nadere uitwerking dient te passen binnen het ruimtebeslag dat wordt vastgelegd op de plankaart en de dwarsprofielen bij dit Ontwerp Projectbesluit Omgevingswet. Nadat het Projectbesluit onherroepelijk is, start de uitvoering van de werkzaamheden, conform het vastgestelde Projectbesluit. Gekoppeld aan het Projectbesluit is voor dijktraject Buggenum een m.e.r.-beoordelingsprocedure doorlopen. Zoals nader beschreven in paragraaf 9.2, is in de m.e.r.-beoordelingsnotitie in beeld gebracht of en zo ja welke milieueffecten er kunnen optreden en of dit kan leiden tot aanzienlijke milieueffecten. Het m.e.r.-beoordelingsbesluit is opgenomen in bijlage II bij dit Ontwerp Projectbesluit. In de onderstaande paragraaf wordt het Ontwerp Projectbesluit Omgevingswet nader toegelicht.

1.3 Ontwerp Projectbesluit Omgevingswet 1.3.1 Aanleiding en doel Dijktraject Buggenum is één van de dijktrajecten die versterkt dienen te worden in het hoogwaterbeschermingsprogramma door Waterschap Limburg. Het huidige dijktraject betreft een dijk, bestaande uit een groene dijk, of een combinatie van damwand en dijk. De kering is 3.100 meter lang en afgekeurd op de vereiste hoogte over het gehele traject. De hoogteopgave is zodanig dat de kering op faalmechanismen overloop, overslag en piping opnieuw wordt ontworpen. Voor deze kering is een signaleringswaarde van 1/300e (overstromingskans per jaar) van kracht, met een bijbehorende ondergrens van 1/100e (Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 2016). De opgave voor dit dijktraject is een benodigde kruinhoogte (ontwerphoogte) van NAP + 22,4 – 22,8 meter (bij zichtjaar 2075), afhankelijk van de dijksectie en de keuze tussen dijk of constructie. De hoogte van de huidige keringen liggen rond de NAP + 20,5 meter. De hoogteopgave is daarmee circa 2 meter. De kering moet bovendien op een nieuw punt aansluiten op hoger gelegen grond. Om de dijkversterking te mogen uitvoeren moet een aantal wettelijke procedures worden doorlopen. De belangrijkste hiervan is de vaststelling van het Ontwerp Projectbesluit Omgevingswet.

Het Ontwerp Projectbesluit is een besluit van het waterschap en legt vast op welke wijze de kering wordt versterkt, welke effecten worden verwacht, welke maatregelen worden genomen om negatieve gevolgen zoveel mogelijk te beperken en welke 9

inpassingsmaatregelen worden genomen. Met dit Ontwerp Projectbesluit wordt het maximale, permanente ruimtebeslag van de dijkversterkingsmaatregel inclusief de daarbij integraal ontworpen inpassingsmaatregelen vastgelegd. Dit ruimtebeslag is vastgelegd op de plankaart. Naast het permanente ruimtebeslag is tijdelijk ruimtebeslag nodig ten behoeve van de uitvoeringswerkzaamheden. Van het tijdelijk ruimtebeslag is een reële inschatting gemaakt. Deze inschatting vormt het vertrekpunt bij de grondverwerving om hier het tijdelijke gebruik van te regelen met de grondeigenaren en/of gebruikers. Tevens is dit tijdelijk ruimtebeslag gebruikt als basis voor de effectbeoordeling, onder andere in voorliggend Ontwerp Projectbesluit en in de m.e.r.-beoordeling. Dit tijdelijke ruimtebeslag wordt in een latere fase definitief vastgesteld op basis van de uitvoeringswijze van de aannemer. Ten behoeve van de nieuwe waterkering worden eveneens nieuwe werkingsgebieden vastgesteld die deels buiten het permanente ruimtebeslag vallen. De gewijzigde kernzone en beschermingszones worden vastgelegd in het Ontwerp Besluit wijziging werkingsgebieden Waterschapsverordening Limburg. Dit besluit wordt parallel met het Ontwerp Projectbesluit opgesteld en in procedure gebracht en is nader toegelicht in hoofdstuk 8 van dit Ontwerp Projectbesluit.

1.3.2 Wettelijke grondslag Bij de aanleg of wijziging van waterstaatswerken door de beheerder dient op basis van artikel 5.44, eerste lid en artikel 5.46, tweede lid van de Omgevingswet een (Ontwerp) Projectbesluit te worden vastgesteld. Omdat het gaat om een primaire waterkering wordt het Ontwerp Projectbesluit voorbereid met toepassing van de projectprocedure, zoals vastgelegd in afdeling 5.2 van de Omgevingswet. Op basis van deze procedure wordt de vergunningverlening en de ter inzagelegging van de benodigde (ontwerp) besluiten gecoördineerd door Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg. Bevoegd bestuursorgaan voor het vaststellen van het (Ontwerp) Projectbesluit is het Dagelijks bestuur van Waterschap Limburg. Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg dienen het Projectbesluit Omgevingswet vervolgens goed te keuren. De status van het voorliggende projectbesluit is Ontwerp Projectbesluit. Nadat dit Ontwerp Projectbesluit ter inzage is gelegd, de eventuele zienswijzen zijn behandeld, de Nota van Antwoord is geformuleerd en eventuele aanpassingen vanuit de zienswijzen zijn doorgevoerd, wordt het definitieve projectbesluit voorgelegd aan het Dagelijks bestuur van het waterschap. Het Dagelijks bestuur van het waterschap stelt vervolgens het definitieve Projectbesluit vast. Het definitieve Projectbesluit wordt daarna ter goedkeuring voorgelegd aan de Provincie Limburg.

Tot slot wordt het definitieve Projectbesluit en het Goedkeuringsbesluit bekend gemaakt en kan beroep worden ingesteld tegen beide besluiten.

1.4 Leeswijzer In de hoofdstukken 1 t/m 5 wordt de grondslag voor het Ontwerp Projectbesluit uitgelegd en wordt inzicht geboden in de beweegredenen en overwegingen die hebben geleid tot dit besluit. Er volgt een gedetailleerde beschrijving van de beoogde werkzaamheden en uitvoerbaarheid binnen het Ontwerp Projectbesluit. Hierin worden onder andere het project zelf, het projectgebied en plangebied, meekoppelkansen en de technische randvoorwaarden en uitgangspunten behandeld. Daarnaast wordt ingegaan op grondverwerving en eventuele onteigening. Hoofdstuk 6 t/m 10 richten zich op de verantwoording van het Ontwerp Projectbesluit. Behandeld worden de randvoorwaarden uit wet- en regelgeving en beleidskaders. De relatie tussen het Ontwerp Projectbesluit en het omgevingsplan wordt uitgelegd. Tevens wordt ingegaan op de te treffen maatregelen om het project uit te voeren, inclusief maatregelen tijdens de bouw- en aanlegfase en de aspecten van beheer en onderhoud. Daarnaast wordt besproken in welke gevallen het Projectbesluit tevens als omgevingsvergunning geldt, en wordt een toelichting gegeven op de benodigde uitvoeringsbesluiten. Tot slot wordt ingegaan op het samenwerkingsproces met de bevoegd gezagen en het participatieproces dat met de omgeving is doorlopen.

10

2 Dijkversterkingsmaatregel 2.1 Inleiding De dijkversterkingsmaatregel Buggenum maakt onderdeel uit van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Waterschap Limburg kent een primaire doelstelling (het versterken van de huidige kering; hoogwaterveiligheid) en een secundaire doelstelling (het versterken van de gebiedskwaliteiten; ruimtelijke kwaliteit). Beide doelstellingen worden hieronder toegelicht. Vervolgens wordt het plangebied van de dijkversterkingsmaatregel nader toegelicht. Ten slotte worden de doelstellingen van het Waterschap Limburg concreet gemaakt voor de dijkversterkingsmaatregel Buggenum. De dijk bij Buggenum voldoet niet aan de wettelijke waterveiligheidsnormen en dient te worden versterkt. Sinds 1 januari 2017 is er een nieuwe landelijke waterveiligheidsnorm; de zogeheten overstromingsnorm. Voor het dijktraject Buggenum betekent dit dat het ontwerp van de nieuwe keringen gebaseerd dient te worden op een ondergrenswaarde van 1/100 per jaar1. Bij de periodieke wettelijke beoordeling van de dijktrajecten wordt traject Buggenum getoetst op een signaleringswaarde van 1/300e (overstromingskans per jaar)2.

De dijk is afgekeurd op verschillende faalmechanismen, te weten:  Overloop en overslag: bij hoogwater kan er water over de dijk slaan;  Piping: als gevolg van de hoge waterdruk kunnen zandlagen onder de dijk uitspoelen en zo de fundering van de dijk aantasten;  Bekleding: door erosie van gras en/of bekleding kan de dijk falen;  Micro-instabiliteit: bij langdurig hoogwater kan de dijk zijn stevigheid verliezen doordat water door de dijk stroomt en aan de binnenkant naar buiten komen. De bekleding van de dijk (klei of gras) wordt dan omhoog gedrukt en er ontstaan scheuren en verzakkingen.  Kunstwerken: een drietal kunstwerken voldoen niet op het faalmechanisme betrouwbaarheid sluiten. Dit betreft een overstortleiding, doorlaatmiddel voor de Ziep en coupure ter plaatse van de Dorpsstraat. De coupure ter plaatse van de Dorpsstraat vervalt in de nieuwe situatie. Verschillende dijkvakken zijn afgekeurd op verschillende faalmechanismen. Tabel 2.1 geeft aan op welke faalmechanismen de dijkvakken zijn afgekeurd. Bij elk faalmechanisme horen andere versterkingsvormen die toegepast worden. Tabel 2.1: Faalmechanisme waar dijkvakken Buggenum op zijn afgekeurd (2024) Dijkvak

Faalmechanisme waar dijkvak op is afgekeurd

Dijkvak 1

Overloop en overslag, piping3

Dijkvak 2

Overloop en overslag

Dijkvak 3

Piping, overloop en overslag

Dijkvak 4

Piping, overloop en overslag

Dijkvak 5

Piping, overloop en overslag, bekleding

Dijkvak 6

Piping, overloop en overslag, micro-instabiliteit

Dijkvak 7

Piping4

1 De ondergrenswaarde is de maximaal toelaatbare overstromingskans van een dijktraject. Een ondergrens van 1/100 bete-

kent dat de overstromingskans van het dijktraject maximaal 1/100 per jaar is. 2 De signaleringswaarde is de overstromingskans van een dijktraject waarvan overschrijding gemeld moet worden bij de waterkeringbeheerder zodat tijdig maatregelen kunnen worden getroffen om de veiligheid van de waterkering te borgen. 3 In het VKA (2019) was bij dijkvak 1 nog geen sprake van een pipingopgave. Na vaststelling van het VKA bleek er echter wel een pipingopgave te zijn. De onderbouwing hiervan is opgenomen in hoofdstuk 4 Ontwerp en bijlage III. 4 In het VKA (2019) was bij dijkvak 7 nog sprake van een pipingopgave. Tijdens de ontwerpfase is gebleken dat de spoordijk de functie van waterkering kan bekleden en er geen dijkversterkingsopgave - en dus geen pipingopgave - meer is.

11

2.2 Doelstellingen HWBP 2.2.1 Primaire doelstelling versterkingsopgave Hoogwaterbescherming is voor een laaggelegen land als Nederland essentieel. Om te voorkomen dat het achterland in Nederland overstroomt, zijn dijken aangelegd. Deze dijken liggen langs de kust en langs de grote rivieren. Eén van deze grote rivieren is de Maas. In 1993 en 1995 vonden er overstromingen plaats in het stroomgebied van de Maas. Om nieuwe overstromingen te voorkomen, zijn in 1995 en 1996 onder de noodwet keringen aangelegd op verschillende plekken langs de Maas. De veronderstelling was dat dit deels tijdelijke maatregelen waren in afwachting van rivierverruiming. Vrijwel alle toen aangelegde keringen bleken echter blijvend nodig te zijn. In 2005 hebben de keringen langs de Maas de wettelijke status “primaire waterkeringen” gekregen. In 2010 zijn de keringen in Limburg getoetst en voor een groot deel afgekeurd. De afgekeurde Limburgse keringen zijn ingebracht bij het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma. In de Bestuursovereenkomst Waterveiligheid Maas (november 2011) zijn afspraken gemaakt tussen het Rijk, Provincie Limburg en Waterschap Limburg over (onder meer) de dijkversterkingen.

Overeengekomen is om de primaire (water)keringen in het Maasdal een beschermingsniveau op basis van een overschrijdingskans van 1/250e per jaar te geven, door de resterende (nog niet versterkte) waterkeringen te verbeteren (het sluitstuk van de Maasbeveiliging). Op 1 januari 2017 is de Waterwet gewijzigd. Er zijn nieuwe wettelijke normen voor hoogwaterveiligheid in werking getreden. Voor ieder dijktraject bestaan de wettelijke normen uit twee delen, beide uitgedrukt in een overstromingskans per jaar. Ten eerste de ondergrens, de overstromingskans per jaar waarop het dijktraject gedurende de gehele levensduur ten minste berekend moet zijn. Daarnaast de signaleringswaarde, de overstromingskans per jaar die de beheerder het sein geeft dat de waterkering op termijn versterkt moet worden. Voor dijktraject Buggenum betreft dit een ondergrens van 1/100e per jaar en een signaleringswaarde van 1/300e (overstromingskans per jaar). Na dijkversterking dient de waterkering gedurende de gehele levensduur in ieder geval veiliger te zijn dan de ondergrenswaarde. Bij het ontwerpen van de kering wordt rekening gehouden met toekomstige ontwikkelingen, zoals klimaatverandering en bodemdaling, zodat de kering ook in de toekomst voldoende bescherming biedt. Voor oplossingen met grond (dijklichaam) wordt standaard ontworpen op de omstandigheden die over 50 jaar kunnen optreden (zichtjaar 2075).

Voor constructieve oplossingen (zoals een damwand) wordt ontworpen op de omstandigheden die kunnen optreden gedurende de gehele levensduur van deze constructie. Hiervoor wordt een periode van 100 jaar aangehouden (zichtjaar 2125). Het doel van het project dijkversterking Buggenum is om een sobere, doelmatige, en waterveilige dijkversterking te realiseren die voldoet aan de normen van de Omgevingswet en aansluit op de financiële kaders van de subsidieregeling HWBP, met een ambitie om de tot nu toe duurzaamste dijkversterking van Nederland te realiseren. Daarbij streven we naar een optimale samenwerking met zowel de markt als de lokale gemeenschap. Het doel is om te komen tot een beheerbaar, duurzaam ontwerp met ruimtelijke kwaliteit en draagvlak bij de betrokkenen, waarbij uitvoeringsrisico's geminimaliseerd worden.

2.2.2 Secundaire doelstelling: ruimtelijke kwaliteit We passen de dijk zo goed mogelijk in, in het bestaande landschap. Hiertoe passen we de vijf leidende principes uit het document ‘Ruimtelijke kwaliteit Noordelijke Maasvallei’ toe. Concreet betekent dit dat het dijktracé waar mogelijk bestaande landschappelijke structuren volgt met een vloeiende lijn door het landschap. Het aantal (scherpe) knikpunten wordt zoveel mogelijk beperkt. We richten de dijk en versterkingsmaatregelen in op multifunctioneel ruimtegebruik. We hebben hierbij aandacht voor de verbinding tussen het dorp Buggenum en de Maas. Waar het kan benutten we kansen voor recreatief medegebruik. In paragraaf 4.4 van dit Ontwerp Projectplan wordt nader ingegaan op de ruimtelijke kwaliteit. 12

2.3 Het plangebied Het plangebied van de dijkversterking bevindt zich binnen het grondgebied van de gemeente Leudal. De woonkern die gelegen is in het plangebied is Buggenum. De belangrijkste landschappelijke dragers van dit gebied zijn de Maas en lateraalkanaal Linne-Buggenum. Ten zuiden van Buggenum splitst de Maas zich in het lateraalkanaal Linne-Buggenum en de rivierloop van de Maas. Langs een deel van de dijkversterking ligt een voormalig koelwaterkanaal. Hier is ook een afmeervoorziening aanwezig. Op dit moment kent het dijktraject van Buggenum ongeveer 1,3 kilometer dijk (blauwe lijnen in figuur 2.1). De dijk is een primaire waterkering die aan de noordwestzijde van de Maas ligt. De dijkversterking betreft 3,1 kilometer, op het grootste deel van dit traject is nu nog geen primaire waterkering aanwezig. De huidige primaire kering in het deel Haanweg maakt geen onderdeel uit van dit projectbesluit. Het deel Haanweg heeft na uitvoering van de dijkversterking gelet op de aansluiting op hoge grond geen functie meer en verliest zijn status als primaire kering/hoge grond. De scope van het dijktraject Buggenum bestaat uit het versterken en aansluiten van de dijk op de ‘hoge grond’.

Berikstraat

Figuur 2.1 Huidige situatie dijk Buggenum Het bestaande dijktraject bestaat afwisselend uit een groene dijk en een combinatie van damwand en dijk met een coupure ter hoogte van de Dorpsstraat. De uitdagingen van het project omvatten onder andere het streven naar een dijktracé rekening houdend met behoud van winterbed, rivierkundige effecten (waterstanddaling, dwarsstroming, nautische effecten en erosie), ecologie en een sober en doelmatig ontwerp. Voor de dijkversterking is gewerkt op basis van de principes van grondgestuurd ontwerpen. Hiermee wordt toepassing van zo veel mogelijk gebiedseigen grond mogelijk gemaakt, met als ambitie de dijkversterking zo veel mogelijk circulair uit te voeren. 13

Het plangebied kan op basis van landschappelijke kenmerken worden opgedeeld in drie deelgebieden. De deelgebieden zijn: 1. Deelgebied 1: Agrarisch gebied 2. Deelgebied 2: Maascontact met het dorp 3. Deelgebied 3: Spoordijk De deelgebieden zelf zijn verder ingedeeld in dijkvakken. Deze dijkvakken zijn gekozen op basis van technische ontwerpprincipes. Het dijktraject is opgedeeld in 7 dijkvakken (zie figuur 2.2).

Figuur 2.2 Plangebied dijkversterking Buggenum met deelgebieden en dijkvakken (8 januari 2019)

2.3.1 Deelgebied 1: Agrarisch gebied (dijkvak 1 tot met 4) Deelgebied 1 ligt in agrarisch gebied. In dit deelgebied moet de aansluiting op hoge grond worden gerealiseerd. De huidige primaire kering ligt op de Groeneweg (dijkpaal 75.044) over een lengte van circa 80 meter een verholen waterkering, dit deel is niet zichtbaar in het landschap. De huidige kering heeft een niveau van circa NAP+20,5 meter.

2.3.2 Deelgebied 2: Maascontact met het dorp (dijkvak 5 en 6) De huidige kering loopt direct ten zuiden langs de Dorpsstraat en ligt tegen de weg aan (zie figuur 2.2) en loopt langs het koelwaterkanaal tot aan de spoordijk. In dijkvak 5 bestaat uit een combinatie van een damwand en een smalle steile dijk. De damwand is onverankerd. De kering buigt af richting de hoge gronden ten hoogte van de coupure in de Dorpsstraat (zie figuur 2.1). De huidige kering heeft een kruinniveau van NAP+20,5 meter. Daar waar de kering in de Dorpsstraat overgaat van dijkvak 5 naar 6 wordt het Kop van het end genoemd. De huidige kering in dijkvak 6 loopt vanaf het Kop van het end langs het koelwaterkanaal van de voormalige Nuon Centrale tot aan het spoorlichaam. Het koelwaterkanaal loopt langs dijkvak 6. Hier zijn aanlegplaatsen gelegen. De kering bestaat hier uit een dijk met kruinniveau van NAP+20,5 meter, waarbij de teen van de kering bestaat uit betonnen elementen waarmee het koelwaterkanaal gemaakt is. Het koelwaterkanaal vervult sinds de ontmanteling van de Maascentrale niet meer haar oorspronkelijke functie.

2.3.3 Deelgebied 3: Spoordijk (dijkvak 7) In dijkvak 7 loopt de kering langs de spoordijk in het Buggenummerbroek tot aan de Berikstraat (zie figuur 2.2). 14

3. Voorkeursalternatief 3.1 Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft het ingepaste voorkeursalternatief van 8 januari 2019 (ingepaste VKA; referentieontwerp) dat bestaat uit het ontwerp van de nieuwe waterkering en de inpassingsmaatregelen die bij het ontwerp horen. Allereerst wordt het ingepaste VKA beschreven; het ontwerp wordt per deelgebied en dijkvak toegelicht. Daarna wordt het ingepaste VKA op hoofdlijnen samengevat. In bijlage III zijn de restpunten uit het VKA en de ontwerp-optimalisaties van het VKA naar het uiteindelijke definitieve ontwerp (DO) opgenomen. Het uiteindelijke gekozen definitieve ontwerp (DO) is opgenomen in hoofdstuk 4. De figuren die zijn opgenomen dienen ter verduidelijking van de tekst en hebben een indicatief karakter, ook als het gaat om maten die in de figuren zijn vermeld.

3.2 Beschrijving ingepast voorkeursalternatief Het voorkeursalternatief (referentieontwerp) van het dijktraject Buggenum is tot stand gekomen in overleg met de omgeving. Diverse alternatieven zijn uitgewerkt. Het uiteindelijk vastgestelde VKA bestaat uit de combinatie van de alternatieven 1A, 2A1-a of 2B-b, 3A en 4B (zie figuur 3.1). Het referentieontwerp VKA bevat een groene kering met een kruinhoogte (ontwerphoogte) variërend over het dijktraject van NAP + 22,0 m (dijkvak 1), NAP +22,4 m (dijkvak 2, 3 en 4) tot en met NAP +22,4 m (dijkvak 5, 6 en 7) . Daarbij wordt een talud van 1:3 toegepast om beheer en onderhoud van het dijklichaam mogelijk te maken. De ontwerpkeuzen zijn vastgelegd in de Nota VKA [lit. 1] en Effectnota [lit. 2], de afweging op hoofdlijnen is in deze paragraaf opgenomen.

Figuur 3.1 Voorkeursalternatief dijkversterking Buggenum In het Definitief Ontwerp (DO) is een andere volgorde van dijkgebieden en dijkvakken aangehouden (zie figuur 2.2). In onderstaande omschrijving is de volgorde van het DO-ontwerp aangehouden, zodat deze gemakkelijker met het VKA te vergelijken is. Deelgebied 1 omvat in het DO-ontwerp de dijkvakken 1 t/m 4 (in het VKA alternatief 4B en 3A), deelgebied 2 omvat de dijkvakken 5 en 6 (in het VKA 2A1-a of 2B-b en 1A) en deelgebied 3 omvat dijkvak 7 (in het VKA geen alternatief maar onderdeel van dijkvak 6). 15

In het VKA bleven nog enkele restpunten over voor nadere uitwerking van het ontwerp in de planuitwerkingsfase. In de tabel in bijlage III zijn de restpunten uit het VKA afgewogen en de optimalisatie van het VKA ontwerp van de dijkvakken beschreven.

3.2.1 Deelgebied 1: Agrarisch gebied Deelgebied 1 bevat de dijkvakken 1, 2, 3 en 4 (in het VKA alternatief 4B en 3A) en omvat deels een nieuwe kering alsook het volgen van de ligging van de bestaande kering.

3.2.1.1 Dijkvak 1: Aansluiting op hoge grond In het deelgebied 1 - dijkvak 1 ligt de kering ter plaatse van de Arixweg. De kering loopt tot aan de laatste bebouwing en sluit dan via de kortste (noordelijke) route aan op de hoge grond. De kering bestaat uit een (nieuwe) groene dijk van beperkte hoogte van NAP + 22,0 m. Er is geen maatregel ten behoeve van piping noodzakelijk. Een principe dwarsdoorsnede is in het VKA niet opgenomen, maar komt overeen met die van dijkvak 2 (zie figuur 3.2). In de tabel in bijlage III zijn de restpunten uit het VKA afgewogen en de optimalisatie van het VKA ontwerp van dijkvak 1 beschreven.

3.2.1.2 Dijkvak 2 (VKA 4B): Tracé Arixweg (binnendijks halen van alle bebouwing) In het deelgebied 1 - dijkvak 2 volgt een nieuwe kering de Arixweg tot aan de laatste bebouwing aan de Arixweg (Arixweg 18) en sluit na de bebouwing via de kortste (noordelijke) route aan op de hoge grond. De kering bestaat uit een (nieuwe) groene dijk van beperkte hoogte. De dijk wordt aangelegd met een hoogte van circa NAP+ 22,4 m (zie figuur 3.2), de ophoging ten opzichte van de Arixweg is daarmee circa 0,9 meter. Er is geen maatregel ten behoeve van piping noodzakelijk. De parallel lopende asbestcement waterleiding dient eventueel vervangen te worden in verband met de toegenomen gronddruk op de leiding door het dijklichaam.

Figuur 3.2 Indicatieve dwarsdoorsnede dijkvak 2 (VKA 4B) Afweging op hoofdlijnen Het voorkeursalternatief betreft een nieuwe waterkering in grond ten behoeve van de aansluiting op de hoge gronden. Hierbij is de afweging gemaakt om aanvullend 10 woningen te beschermen. Alternatieve aansluitingen zijn technisch moeilijk inpasbaar en kennen forse effecten op het ruimtebeslag van tuinen van aanwonenden als er aansluiting op de hoge grond was gezocht richting de Haanweg. Het VKA is goed in de omgeving in te passen op een toekomstbestendige en kostenefficiënte manier. In de tabel in bijlage III zijn de restpunten uit het VKA afgewogen en de optimalisatie van het VKA ontwerp van dijkvak 2 beschreven.

3.2.1.3 Dijkvak 3 en 4 (VKA 3A): Huidige dijk versterken Het huidige dijktraject van de dijk wordt gevolgd. De huidige kering is geen aaneengesloten traject in dit deelgebied maar enkel op een aantal plekken is er sprake van een aangewezen primaire waterkering. Binnen dijkvak 3 is het deel Groeneweg in de huidige situatie aangewezen als primaire kering. Deze oplossing verbindt deze stukken in dit deelgebied. De huidige kering in dijkvak 3 wordt opgehoogd en loopt ter plaatse van de Groeneweg. De ophoging van de dijk leidt ertoe dat het ruimtebeslag toeneemt. Er wordt een groene dijk aangelegd met horizontale pipingmaatregel van circa 20 meter breed (voorlandverbetering) in dijkvak 3 en pipingscherm in dijkvak 4. De dijk heeft een taludhelling van 1:3 (zie figuur 3.3). Ter plaatse van de Groeneweg is een rioolleiding gelegen waar maatregelen voor benodigd zijn. Deze maatregel kan bestaan uit het plaatsen van een vervangende waterkering (constructie) of het verleggen van de leiding. Naar verwachting wordt de leiding verlegd. De bestaande 16

coupure kan worden opgeheven, hier moet dan wel ter plaatse van de coupure de weg worden opgehoogd. Vanaf de coupure in de Dorpsstraat volgt de kering in dijkvak 4 weer de huidige ligging van de bestaande kering.

Figuur 3.3 Indicatieve dwarsdoorsnede dijkvak 3 en 4 (VKA 3A) Afweging op hoofdlijnen Het voorkeursalternatief zorgt in dit deelgebied voor behoud van het winterbed. Bij de overige alternatieven is er sprake van een afname van stroomvoerend winterbed. Een rivierwaartse verplaatsing is hier, gelet op de beperkte negatieve effecten van het VKA, in dit deelgebied niet te verantwoorden. Daarnaast is het VKA het goedkoopst en heeft het vanuit ruimtelijke kwaliteit de meest gunstige ligging. In de tabel in bijlage III zijn de restpunten uit het VKA afgewogen en de optimalisatie van het VKA ontwerp van dijkvak 3 en 4 beschreven.

3.2.2 Deelgebied 2: Maascontact met het dorp Deelgebied 2 bevat de dijkvakken 5 en 6 (in het VKA 2A1-a of 2B-b en 1A) en omvat deels een nieuwe kering alsook het volgen van de ligging van de bestaande kering.

3.2.2.1 Dijkvak 5 (VKA 2A1-a en 2B-b): Rivierwaarts ophogen met dempen koelwaterkanaal en afgraven langsdam Voor dijkvak 5 in deelgebied 2 zijn twee alternatieven in het VKA opgenomen, die in de ontwerpfase verder zijn geoptimaliseerd (zie hoofdstuk 4). Hierbij is rekening gehouden met zoveel mogelijk behoud rivierbed (alternatief 2A1-a), het optimaliseren van de ruimtelijke kwaliteit en het beperken van de kosten en/of risico’s in verband met de aanwezige rioolpersleiding (alternatief 2B-b). Aan het eind van dijkvak 5 loopt de kering rivierwaarts over het koelwaterkanaal tot aan de coupure. De coupure komt te vervallen. De Dorpsstraat moet dan (gedeeltelijk) worden opgehoogd. Er zijn grofweg twee mogelijkheden waarop het voorkeursalternatief kan worden uitgevoerd: 1. Eén van de mogelijkheden is het ongeveer vanaf de binnenteen van de huidige kering rivierwaarts een dijk in grond te realiseren (alternatief 2A1-a, zie figuur 3.4). Hierdoor wordt het koelwaterkanaal ter plaatse van de huidige aanlegplaatsen gedempt. De langsdam wordt in dit alternatief afgegraven zodat de Maas direct tot aan de dorpsrand stroomt. Hierbij verdwijnt ook het koelwaterkanaal ter plaatse van dijkvak 5. Het 1:3 buitentalud wordt doorgezet tot circa NAP +9 meter, het zomerbed van de Maas. Het talud wordt gedeeltelijk voorzien van een oeverbescherming met stortsteen.

Vanwege de ligging van de rioolpersleiding onder de Dorpsstraat is een vervangende waterkering in de vorm van een constructie (damwand) benodigd. Dit alternatief levert vermeerderde gronddruk ter plaatse van de leiding op. Deze vervangende waterkering is noodzakelijk om de functionaliteit van de kering te garanderen bij het falen van deze rioolpersleiding. De huidige kering wordt verwijderd. De jachthaven kan niet worden gehandhaafd en zal elders moeten worden gecompenseerd. 2. De tweede mogelijkheid (alternatief 2B-b, zie figuur 3.5) betreft tevens het rivierwaarts versterken van de huidige kering. Hierdoor wordt ook hier het koelwaterkanaal gedempt. De langsdam wordt (grotendeels) afgegraven. De kruin van de dijk is verder rivierwaarts gelegen vergeleken met alternatief 2A1-a. Hierdoor is in dit alternatief geen damwand nodig en wordt er geen extra druk geleverd op de rioolpersleiding dan in de huidige situatie. De helling van het talud is 1:3. De kering heeft een niveau van circa NAP+22,5 meter. De huidige kering wordt verwijderd.

17

Figuur 3.4 Indicatieve dwarsdoorsnede dijkvak 5 (VKA alternatief 2A1-a)

Figuur 3.5 Indicatieve dwarsdoorsnede dijkvak 5 (VKA alternatief 2B-b) Afweging op hoofdlijnen Bij deelgebied 2 bestond de wens vanuit de omgeving om de verbinding tussen Buggenum en de Maas te herstellen. Met het rivierwaarts verplaatsen van de kering en het afgraven van de langsdam komt het dorp weer direct aan de Maas te liggen. Realisatie van een groene kering betekent een robuuste, toekomstvaste oplossing voor de waterveiligheidsopgave. Hoewel versterking rivierwaarts plaatsvindt, resteren netto rivierkundige en nautische voordelen voor de Maas. Het VKA is duurder dan een constructieve oplossing ter plaatse van de huidige kering, maar een constructieve oplossing (afgevallen alternatief) is vanuit ruimtelijke kwaliteit zeer onwenselijk en leverde veel maatschappelijke weerstand op. Er zou een 2 meter hoge muur moeten worden gerealiseerd. Het dorp, dat nu al aan alle kanten begrensd is door de Maas, een spoorbrug en een bedrijventerrein, wordt hierdoor gevoelsmatig nog meer ingesloten. In het VKA kon de keuze voor een van de bovenstaande alternatieven nog niet gemaakt worden.

Aandachtspunten voor nadere uitwerking van het VKA ontwerp in een definitief ontwerp zijn:  Mogelijk aanvullende maatregel voor persrioolleiding door vermeerderde gronddruk bij alternatief 2A1-a;  Keuze voor definitieve alternatief;  (Gedeeltelijk) afgraven langsdam en de relatie met de dijk, rivierkundige effecten en de nautische aspecten. In de tabel in bijlage III zijn de restpunten uit het VKA afgewogen en de optimalisatie van het VKA ontwerp van dijkvak 5 beschreven.

3.2.2.2 Dijkvak 6 (VKA A1): Huidige dijk versterken Vanwege de keuze om de dijk te verleggen in het rivierbed in dijkvak 5 waar in de huidige situatie de aanlegplaatsen liggen, moeten de bestaande aanlegplaatsen een nieuwe locatie krijgen en dient een nieuwe doorgang richting de Maas te worden gecreëerd voor het koelwaterkanaal in dijkvak 6. Voor de verplaatsing van de aanlegplaatsen is een nieuwe ligging voorgesteld in het koelwaterkanaal in dijkvak 6, deze ligging is in figuur 3.1 opgenomen. In dijkvak 6 komt de kering ter plaatse van de huidige kering te liggen (zie figuur 3.6). Er is hier al sprake van een dijk, de huidige waterkering wordt binnendijks versterkt. Hierbij is een pipingmaatregel noodzakelijk. In beginsel is eerst gekeken naar mogelijkheden voor een pipingberm. De benodigde breedte is 94 – 156 meter. Daarom wordt gebruik gemaakt van een pipingscherm. Er is sprake van een ophoging van circa 2 meter. De kering heeft een niveau van circa NAP+22,5 meter. In deelgebied 2 kan het koelwaterkanaal (grotendeels) intact blijven.

18

Figuur 3.6 Indicatieve dwarsdoorsnede dijkvak 6 (VKA 1A) Afweging op hoofdlijnen Bij dit voorkeursalternatief wordt een pipingscherm toegepast, aangezien een pipingberm circa 150 meter lang zou moeten zijn en leidt tot hoge kosten en aanzienlijke milieueffecten. De andere alternatieven vervallen op grond van rivierkundige argumenten (rivierwaartse verplaatsing), weerstand vanuit de omgeving (doorsnijden recentelijk heringerichte Buggenummerbroek), effecten op het milieu en hoge kosten. Het VKA kent geen negatieve rivierkundige effecten (afname of toename van het winterbed) en kent de laagste kosten. In de tabel in bijlage III zijn de restpunten uit het VKA afgewogen en de optimalisatie van het VKA ontwerp van dijkvak 6 beschreven.

3.2.3 Deelgebied 3: Spoordijk Deelgebied 3 bevat het dijkvak 7 (in het VKA geen apart alternatief maar onderdeel van dijkvak 6) en omvat het volgen van de ligging van de bestaande spoordijk.

3.2.3.1 Dijkvak 7: Aansluiting hoge grond Het VKA in dijkvak 7 loopt parallel noordelijk langs de spoordijk in het Buggenummerbroek. Voor de aansluiting op hoge grond komt er parallel aan de spoordijk een grondlichaam te liggen (zie figuur 3.1). De aansluiting op hoge grond wordt ter plaatse van de Berikstraat gemaakt. Afweging op hoofdlijnen De ruimte voor aansluiting naar hoge grond ter plaatse van de Berikstraat is beperkt. Hier kan gebruik worden gemaakt van een dijk of een constructie, waarbij de eerste goedkoper is. Mogelijk kan gebruik gemaakt worden van de spoordijk, waarmee zowel bij de aansluiting naar hoge grond als ook bij het verdere tracé langs de spoordijk ruimte bespaard kan worden. Ten zuiden van de spoordijk ligt het bedrijventerrein Zevenellen dat ontwikkeld wordt. Ten tijde van het vaststellen van het VKA is met de ontwikkelende partij OML verkend of de primaire kering direct zuidelijk van en parallel aan het spoor gerealiseerd kan worden. Met ProRail is afgestemd of de functies van spoordijk en waterkering gecombineerd kunnen worden. In de tabel in bijlage III zijn de restpunten uit het VKA afgewogen en de optimalisatie van het VKA ontwerp van dijkvak 7 beschreven.

3.3 Samenvatting ingepast VKA In deelgebied 1 (dijkvak 1 en 2) ligt de kering ter plaatse van de Arixweg. De kering loopt tot aan de laatste bebouwing en sluit dan via de kortste (noordelijke) route aan op de hoge grond. De kering bestaat uit een (nieuwe) groene dijk van beperkte hoogte. Er is geen maatregel ten behoeve van piping noodzakelijk. In dijkvak 3 en 4 wordt de huidige kering op de Groeneweg opgehoogd en loopt vervolgens verder over de Groeneweg. Waar nog geen kering aanwezig is, wordt een (nieuwe) groene dijk aangelegd met een pipingscherm of voorlandverbetering. In deelgebied 2 (dijkvak 5 en 6) komt de kering ter plaatse van de huidige kering te liggen. Er is hier sprake van een dijk. Hierbij wordt een pipingmaatregel toegepast in de vorm van een pipingscherm of -berm. De kering wordt binnendijks versterkt. Het koelwaterkanaal kan (grotendeels) intact blijven. In deelgebied 3 (dijkvak 7) komt voor de aansluiting op hoge grond parallel aan de spoordijk een grondlichaam te liggen. De aansluiting op hoge grond wordt ter plaatse van de Berikstraat gemaakt.

19

3.4 Vaststelling VKA (voorkeursalternatief) Op 8 januari 2019 heeft het Dagelijks bestuur (DB) van het Waterschap Limburg het VKA vastgesteld [lit. 3]. Dit is gebeurd op basis van de bestuurlijke stuurgroep uitgesproken voorkeur voor de alternatieven 1A, 2Bb/2A1-a, 3A en 4B, die in de voorgaande paragrafen zijn toegelicht. Ter hoogte van het Buggenummerbroek is besloten tot alternatief 1A, waar zoveel mogelijk rekening is gehouden met de wensen van het dorp zonder dat er negatieve rivierkundige effecten optreden. Ter hoogte van het Maasfront wordt de kering rivierwaarts verlegd (alternatief2A1-a/2B-b) waarbij tegelijkertijd rivierkundige voordelen behaald worden, met name door het afgraven van de langsdam. Daarnaast krijgt Buggenum hierdoor meer ruimte en wordt de van oudsher aanwezige verbinding met de Maas hersteld. De aanlegsteigers dienen wel verplaatst te worden. In de planuitwerkingsfase wordt tussen de alternatieven 2A1-a en 2B-b het optimum gezocht op basis van o.a. rivierkundige effecten, ruimtelijke kwaliteit en kosten. Voor de aansluiting op hoge grond aan de noordzijde is besloten tot alternatief 3A en 4B, omdat die goed aansluit op het Maasfront en het enige alternatief is waarbij geen (substantieel) verlies optreedt van het bergend winterbed.

Aan het besluit liggen de volgende overwegingen ten grondslag:  Om te voldoen aan de Waterwet moeten de dijken in Limburg, ook in Buggenum worden versterkt. Hiertoe moeten de dijken met een kerende hoogte van NAP +22,0m tot NAP +22,1m liggen;  De hoge grond van NAP +22,0m ligt op ca. 1,5 km van de Maasoever, binnen gebied dat aangewezen is als bergend - en stroomvoerend winterbed. In dat gebied moeten nieuwe dijken worden aangelegd die leiden tot verlies aan bergend volume van het winterbed. Het verminderen van het winterbed (met ca. 10ha) past niet binnen de zorgplicht uit de Waterwet;  Als onderdeel van het Rivierkundig Beoordelingskader [lit. 1717] is verlies aan bergend volume van het winterbed niet toegestaan. Het verlies aan bergend volume dient gecompenseerd te worden.

Conform het Rivierkundig Beoordelingskader is obstakelverwijdering een geldige compensatie maatregel;  Ten gevolge daarvan is in het VKA voor dijkversterking Buggenum besloten tot afgraven van de langsdam, omdat deze dichter bij de rivier gelegen is, compenseert deze afgraving het verlies aan bergend volume ruimschoots;  Het toepassen van gebiedseigen materiaal uit de langsdam in de nieuwe dijk, draagt bij aan kostenbesparing van de dijkversterking en een lagere uitstoot (MKI-waarde);  Daarnaast is er grote meerwaarde voor de ruimtelijke kwaliteit, omdat het dorp Buggenum weer verbinding krijgt met de Maas. Hiermee kan het VKA rekenen op instemming van Rijkswaterstaat. Definitieve vastlegging van de resultaten van de verkenningsfase per dijktraject heeft plaatsgevonden in de Nota Voorkeursalternatief [lit. 1] en de Effectnota [lit. 2].

20

4. Ontwerp en ontwerpkeuzes 4.1 Inleiding Om aan de primaire en secundaire doelstellingen van het HWBP te kunnen voldoen worden verschillende uitgangspunten gehanteerd. In paragraaf 4.2 worden de ontwerpuitgangspunten van Waterschap Limburg voor een veilige dijk toegelicht. Deze uitgangspunten zijn gehanteerd voor dijkverbetering Buggenum. De uitgangspunten zijn geformuleerd en geoptimaliseerd om met de dijkversterking aan de gestelde primaire (zie paragraaf 2.2.1) en secundaire doelstellingen (zie paragraaf 2.2.2) van het waterschap te voldoen. Dit heeft geleid tot een ingepast VKA (paragraaf 3.1 t/m 3.3) en het uiteindelijke DO (paragraaf 4.5 en 4.6). Het ruimtebeslag van het ontwerp en de inpassingsmaatregelen zijn weergegeven op de plankaart bij het Ontwerp Projectbesluit. De inpassingsmaatregelen die getroffen worden zijn beschreven in paragraaf 4.7. Door nadere uitwerking kan het uiteindelijke uitvoeringsontwerp (UO) op onderdelen van het beschreven referentieontwerp en DO ontwerp enigszins afwijken. In paragraaf 4.8 is hiertoe een flexibiliteitsbepaling opgenomen. Afwijkingen zijn alleen mogelijk als wordt voldaan aan de voorwaarden die in de flexibiliteitsbepaling zijn opgenomen.

4.2 Ontwerpuitgangspunten Waterschap Limburg werkt samen met het Rijk, provincie en gemeenten, aan veilige dijken in heel Limburg. Dat is nodig om iedereen die aan de Maas woont, werkt of recreëert ook in de toekomst zo veel mogelijk te beschermen tegen hoogwater. Waterschap Limburg kent een urgente en actuele opgave van meer dan 40 kilometer aan dijkversterkingen waaronder dijktraject Buggenum. Deze 40 kilometer is de resterende opgave (het sluitstuk van de Maasbeveiliging). Voor 2050 moet een groot deel van de resterende 140 kilometer waterkeringen in Limburg nog worden versterkt. Deze 140 kilometer is een nieuwe opgave voortkomend uit de nieuwe waterveiligheidsnormen. Veiligheid voorop dus. Tegelijkertijd wordt gezocht naar oplossingen die zo goed mogelijk passen bij de lokale omstandigheden. Waterschap Limburg luistert naar de omgeving, maar maakt ook keuzes om tot een veilig Maasdal te komen. Niet altijd makkelijk, wel noodzakelijk. De werkzaamheden die nodig zijn voor waterveiligheid vergen grote investeringen en hebben een aanzienlijke impact op de omgeving. Deze impact is het gevolg van het meerjarig proces van een dijkversterking, het benodigde ruimtebeslag, de lokale inpassing en de realisatiewerkzaamheden.