Begroting 2024 + Meerjarenraming 2025-2027 (concept)

Programmabegroting 2024-2027

Inhoud Inleiding ......................................................................................................................... 4 Leeswijzer ...................................................................................................................... 5 1 Bestuurlijke samenvatting............................................................................................... 6 1.1 Bestuurlijke hoofdlijn ............................................................................................... 6 1.2 Financiële hoofdlijn .................................................................................................. 8 1.3 Projecten ............................................................................................................. 17 2 Programmaplan .......................................................................................................... 19 2.1 Bestuur en ondersteuning ....................................................................................... 20 2.2 Veiligheid ............................................................................................................. 24 2.3 Verkeer, vervoer en waterstaat................................................................................ 26 2.4 Economie .............................................................................................................

28 2.5 Onderwijs ............................................................................................................ 31 2.6 Sport, cultuur en recreatie ...................................................................................... 33 2.7 Sociaal domein ..................................................................................................... 36 2.8 Volksgezondheid en milieu ...................................................................................... 43 2.9 Volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing .......................................................... 46 3 Paragrafen ................................................................................................................. 51 3.1 Lokale heffingen .................................................................................................... 52 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing.................................................................. 57 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................... 62 3.4 Financiering.......................................................................................................... 66 3.5 Bedrijfsvoering......................................................................................................

75 3.6 Verbonden partijen ................................................................................................ 79 3.7 Grondbeleid ........................................................................................................ 102 3.8 Demografische ontwikkelingen............................................................................... 113 3.9 Openbaarheidsparagraaf....................................................................................... 114 4 Financiële bijlagen ..................................................................................................... 116 4.1 Overzicht structurele en incidentele baten en lasten .................................................. 117 4.2 Overzicht van lasten en baten per taakveld .............................................................. 119 4.3 Overzicht MIP 2024 - 2027.................................................................................... 122 4.4 Reserves ............................................................................................................ 124 4.5 Voorzieningen ..................................................................................................... 168 5 Overige bijlagen ........................................................................................................

175 5.1 Risicobeheermatrix .............................................................................................. 175 5.2 Kerngegevens ..................................................................................................... 188 5.3 Lijst van gebruikte afkortingen .............................................................................. 192 5.4 Lijst van begrotingssubsidies ................................................................................. 196

3

Inleiding Besturen doen we samen. Dat was ons credo bij de totstandkoming van begroting 2024-2027 die nu voor u ligt. De basis hiervoor hebben we samen gelegd in de Zomernota (2022) waarin we de ambities uit onze strategische visie en het coalitieakkoord hebben samengebracht. Tijdens de raadsbijeenkomsten van 7 en 20 september zijn we aan de hand van de centrale thema’s passend wonen, vitaal buitengebied en sociale basis met elkaar in gesprek gegaan over de ontwikkelrichting voor de toekomst van onze gemeente. Thema’s die we juist in samenhang bekeken hebben zodat ze een versterkend effect op elkaar hebben. Waarbij we ons gerealiseerd hebben dat de wereld om ons heen niet stilstaat. De daaruit voortkomende maatschappelijke opgaven hebben invloed op ons handelen en de keuzes die we maken. Met deze werkwijze bent u als gemeenteraad op een andere manier dan gebruikelijk betrokken bij de totstandkoming van dit vergezicht. Zo hebben we samen invulling gegeven aan bestuurlijke vernieuwing en ligt er een begroting die we u met gepaste trots aanbieden. Deze begroting is gestoeld op een gezamenlijk toekomstbeeld en dit beeld vormt ons kompas en afwegingskader voor de keuzes van nu én morgen. Dit zodat we samen koersvast verder bouwen aan een ‘Mooi leven in Leudal’ voor onze inwoners, ondernemers, verenigingen en bezoekers. Het college van burgemeester en wethouders

4

Leeswijzer In de Zomernota 2023 – 2026 zijn drie thema’s vastgesteld. Deze drie thema’s vormen de komende jaren de hoofdlijn voor de doorontwikkeling van onze gemeente. Deze hoofdlijn hebben wij beschreven in de bestuurlijke hoofdlijn. En in de financiële hoofdlijn is de financiële doorvertaling gemaakt. Daarna komen de programma’s aan bod. Die zijn opgesteld aan de hand van de indeling op taakveld niveau. Dit is in lijn met de opzet van de Kadernota 2024 – 2027. Het kan zijn dat doelstellingen afwijken ten aanzien van de eerdere beschrijving in de kadernota. Reden hiervoor is dat door nieuwe inzichten de doelen zijn aangevuld of geherformuleerd. Belangrijk is dat ze aansluiten bij het bestaande beleid en bijdragen aan de thema’s. Tot slot zijn de paragrafen, financiële bijlagen en overige bijlagen onderdeel van deze begroting. Belangrijk bij het lezen van de begroting is dat de thema’s als een rode draad door de programma’s en paragrafen lopen. Hoewel ze niet afzonderlijk terugkomen, levert ieder programmaonderdeel een bijdrage aan één of meerdere thema’s.

5

1 Bestuurlijke samenvatting

1.1 Bestuurlijke hoofdlijn “De wijze man en de dappere man weten wel beter dan hun kop op de spoorlijn van de geschiedenis te leggen en te wachten tot de trein van de toekomst over ze heen dendert.” - Dwight D. Eisenhower Wij geloven in de kracht van onze gemeente. De saamhorigheid onder de inwoners, onze historische dorpen en de fantastische natuur. Wij kijken uit naar de komende jaren waarin we samen werken aan een Leudal dat robuust staat en is opgewassen is tegen de vele ontwikkelingen die nog op ons gaan afkomen. Waarin we de handen ineenslaan. Keuzes durven maken, met een duidelijke stip op de horizon. En niet van ons pad afwijken als we de keuzes eenmaal gemaakt hebben. Zo scheppen we duidelijkheid naar onze inwoners, verenigingen en ondernemers. Door duidelijk, transparant en koersvast te zijn, bieden we hen echt perspectief en een duidelijk toekomstbeeld. Zo bouwen we samen verder aan een ‘Mooi leven in Leudal’. We hebben een mooie en unieke gemeente met 16 prachtige dorpen. Het is hier fijn om te wonen, te leven en te werken. We zorgen voor elkaar, genieten met elkaar en zetten ons in voor een bruisend verenigingsleven. Elk dorp is uniek en heeft bijzondere en soms verborgen parels waar we iedere dag trots op zijn. Om te kunnen blijven wie we zijn en te houden wat we hebben, zullen we een antwoord moeten vinden op de ontwikkelingen om ons heen.

Deze regionale en landelijke ontwikkelingen beïnvloeden het mooie leven in onze prachtige gemeente. Hoe zorgen we voor toekomstbestendige ontmoetingsplekken? Hoe geven we invulling aan het onderwijs in Leudal? Hoe kunnen we onze agrariërs helpen in onzekere tijden? Hoe zorgen we ervoor dat we onze inwoners die dat nodig hebben zowel fysiek als mentaal blijven ondersteunen? Dat betekent een opdracht aan onszelf. We moeten zelf een actieve rol aannemen en onze verantwoordelijkheid pakken. De ontwikkelingen vragen om een lange termijn visie en om (het maken van) lange termijn keuzes. Zodat we de rust, de ruimte en het groen voor onze inwoners, ondernemers en verenigingen kunnen behouden. We wachten niet af wat er op ons afkomt, maar bepalen zelf de richting waar dat kan. Dit is niet alleen de wens van ons, maar ook van onze inwoners en onze ondernemers. Het vinden van een oplossing voor de ontwikkelingen, gebeurt aan de hand van de drie thema’s, passend wonen, vitaal buitengebied en sociale basis. Binnen deze thema's staan de keuzes centraal, zoals reeds met u besproken. Deze onderdelen worden gezamenlijk met u verder uitgediept voordat definitieve besluitvorming plaatsvindt in de raad. In 2024 mag u van ons de volgende acties verwachten: Sociale basis In kwartaal 1 van 2024 wordt de basis aangeboden voor een visie op het mens ontwikkelbedrijf en de zorgboulevard.

In gezamenlijkheid zullen de belangrijkste aandachtspunten voor de visie worden besproken. Deze zullen landen in de visie zoals deze door de raad in 2024 zal worden vastgesteld. Eind 2023 wordt de toekomstvisie voor Sint Ursula aangeboden aan u. Op basis daarvan zal in 2024 een voorstel worden voorgelegd voor de vervolgacties om te komen tot een passende onderwijsvoorziening.

6

Vitaal buitengebied In kwartaal 2 van 2024 gaan we verder in gesprek over ons buitengebied. Hierin staat de differentiatie van de kernrandzones en het effect hiervan op de inwoners, de ondernemers en de natuur centraal. Op basis van deze verdiepende gesprekken, komen wij met een voorstel hoe dit in te vullen. Passend wonen In kwartaal 3 van 2024 gaan we met u in gesprek over hoe we ons als woongemeente kunnen profileren. Hierbij staat niet alleen de reguliere woningbouw centraal, maar ook de transformatie van de bestaande woningvoorraad en het bestaande vastgoed. Dit om te komen tot een toekomstbestendige woningvoorraad om onze gemeente nu en in de toekomst leefbaar te houden.

7

1.2 Financiële hoofdlijn Vanuit de kadernota 2024 - 2027 zijn 18 financiële mutaties verwerkt in de primaire begroting. Deze mutaties zijn ter verduidelijking toegevoegd in de tabel aan het einde van deze paragraaf. Hier is tevens de bij de kadernota opgenomen toelichting opgenomen. In de tabel behorende bij deze begroting, zijn deze als één geheel verwerkt in de regel mutaties kadernota 2024 - 2027. Tussen de behandeling van de zomernota in de raad en de behandeling van de begroting hebben zich een elftal mutaties voorgedaan met effect op de begrotingsruimte. Deze posten zien toe op het uitvoeren van wettelijke verplichtingen of reeds genomen besluiten. Tot slot zijn keuzes opgenomen (K1 - K19) die nu of op een later stadium effect zullen hebben op de begroting. Deze worden middels aparte besluitvorming, besluitvorming bij deze begroting of in een volgend planning en control cyclus product voorgelegd. Voor de volledigheid zijn deze posten wel opgenomen in de begroting. De posten die zijn opgenomen in het overzicht worden hierna toegelicht: K1 Verhogen bijdrage aan bibliotheekwerk De aankomende wetswijziging per 2025 met als doel een landelijk dekkend bibliotheeknetwerk draagt hieraan bij. Iedere gemeente heeft daarbij een toekomstgerichte (doel: klantgerichte) bibliotheekvoorziening.

Als gemeente zijn we voorstander van deze wetswijziging, maar willen we ons in eerste instantie verbinden aan de minimale wettelijke variant. K2 Onderwijshuisvesting St. Ursula Wij vinden middelbaar onderwijs van groot belang voor de toekomstbestendigheid van onze gemeente. Daarom wordt in 2023 het onderzoek naar de locatie voor St. Ursula afgerond. Hieruit volgen keuzes ten over de onderwijshuisvesting. Op basis van een eerste inschatting bedraagt het investeringsvraagstuk € 35.000.000. K3 Onderwijshuisvesting IHP Onderwijs is een van de basisbehoeften voor onze inwoners. In 2023 wordt een integraal huisvestingsplan opgesteld voor het onderwijs. Hieruit volgen mogelijke keuzes over de onderwijshuisvesting. Hierbij wordt de volledige onderwijshuisvesting in beeld gebracht, je kunt denken aan:  

uitbreiding van de basisschool bij het asielzoekerscentrum en uitbreiding van de Heikei

Op basis van het IHP kunnen we keuzes maken voor de lange termijn van onderwijshuisvesting in de gemeente Leudal. Voor het totale investeringsvraagstuk is op dit moment de bandbreedte € 15.000.000 tot € 30.000.000 aan investeringslasten. Dit is op basis van een rapportage van de RO groep uit 2021. Op dit moment wordt gewerkt aan een actualisering van dit rapport. K4 Projectbudget gebiedsproces In de begroting worden middelen aan gevraagd voor gebiedsproces. Een onderdeel van dit gebiedsproces is het LPLG (landelijk programma landschappelijk gebied). Doel van het LPLG is om de drie hoofddoelen van het NPLG (natuur/stikstof, water en klimaat) in Limburg en dus ook Leudal te kunnen realiseren. Deze doelen volgen mede uit Europese en nationale verplichtingen, zoals de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR), Wet stikstofreductie en natuurverbetering (Wsn), Kaderrichtlijn Water (KRW), de Europese Klimaatwet en de Europese landgebruik-verordening (LULUCF).

8

Naast de NPLG-doelen zijn er voor Limburg specifiek vier doelen toegevoegd. Met als doel het bieden van een toekomstperspectief aan mensen om te wonen en werken in een aantrekkelijke, sociale, gezonde en veilige leefomgeving. Uitgaande van het principe dat water en bodem sturend zijn, zijn alleen projecten kansrijk daar waar ze op de juiste plek liggen en op de juiste wijze worden uitgevoerd. Op initiatief van het Ministerie van LNV stelt het Rijk op basis van het LPLG- gebiedsprogramma de middelen voor koploperprojecten beschikbaar. Hiermee worden uitvoeringsprojecten gestart welke een bijdrage leveren aan doelbereik, no-regret en op korte termijn uitvoerbaar zijn. Samen met de partners in de gebiedsprocessen hebben wij potentiële koploperprojecten geïnventariseerd. Voor het uitvoeren van de LPLG en de koploperprojecten is in eerste instantie een bedrag nodig van € 100.000. K5 Oprichting energiegemeenschap Een energiegemeenschap is een entiteit die voortkomt uit Europese wet- en regelgeving en gemeenschappen in staat stelt haar eigen energie in eigendom te hebben en te verkopen. De entiteit heeft geen winstoogmerk maar biedt gemeenschappen milieutechnische, economische of sociale voordelen ten behoeve van leden, aandeelhouders en het gebied waar de energiegemeenschap actief is.

Deelname is voor inwoners, bedrijven en de lokale overheid en kan door individuele leden of deelnemers op elk moment beëindigd worden mochten zij die noodzaak voelen. Er bestaan verschillende vormen van de energiegemeenschap (met andere terminologie) waarbij bepaalde eigenschappen verschillen. Daarbij kunnen bepaalde vormen van de energiegemeenschap in de toekomst voorrang krijgen bij projecten afhankelijk van de gekozen vorm. De Energiegemeenschap kan ook dienen als invulling van lokaal eigendom van de warmtevoorziening zoals bedoeld in de Wet Collectieve Warmte. De komende jaren zal de gekozen vorm van de energiegemeenschap vorm krijgen waarbij lokale energie in lokale handen blijft en ook de revenuen terugvloeien in de omgeving. Wij zijn aan het verkennen welke vorm het best aansluit bij onze gemeente. K6 Regeling transformatie bestaande woningvoorraad De transformatie van de bestaande woningvoorraad is van belang om Leudal leefbaar te houden. We willen de huidige woningvoorraad energetisch veranderen en levensloopbestendig maken. Om onze inwoners hierbij te helpen willen we een regeling opstellen voor deze ondersteuning. Hierbij gaat het in eerste instantie om adviseren en waar mogelijk ontzorgen. Als financiële regelingen van hogere overheden wegvallen, onderzoeken we welke drempelverlagende middelen wij als gemeente kunnen inzetten.

K7 Branding van Leudal als woongemeente Om Leudal aantrekkelijk te maken als gemeente om te wonen, verblijven en te recreëren is het niet alleen van belang om de juiste woningvoorraad te hebben, maar zeker ook om de gemeente als woongemeente op de kaart te zetten. We zetten in op branding om onze ambities op het gebied van arbeidspotentieel te benutten. K8 en K8a Kosten fietsbrug Buggenum – Roermond en voorbereidingskrediet Om de toeristische sector te versterken en onze bereikbaarheid per fiets te verbeteren, hebben we een fietsbrug opgenomen in de lijst van majeure projecten. De fietsbrug wordt waarschijnlijk duurder dan het bedrag dat in de begroting staat. Dat blijkt uit de laatste gegevens. We schatten de extra kosten voor de gemeente Leudal op een bedrag van € 10.000.000. De definitieve keuze hangt samen met de keuzes die we op basis van de thema’s maken en de uitkomsten van overleg met de gemeente Roermond en de provincie.

9

Voorgesteld wordt om een voorbereidingskrediet beschikbaar te stellen. Dit budget gaat gebruikt worden om de vervolgstappen (verkleinen van de bandbreedte) te nemen in de realisatie van de fietsbrug. Na het onderzoek volgt een go/no-go moment ten aanzien van de fietsbrug, dat voorgelegd zal worden aan de raad. K9 Toekomstvisie zwembaden We willen tenminste één zwemfaciliteit bieden aan onze inwoners. We werken aan een toekomstvisie voor de zwembaden. Alle opties liggen hierbij nog open. De mogelijke kosten (of besparingen) hangen samen met de keuzes die we maken in de visie. Het uitgangspunt is dat het bijdraagt aan de doelen en effecten van de thema's. K10 Doorontwikkeling gemeenschaps- en sportaccommodaties Ontmoeten en bewegen zijn basisuitgangspunten in onze visie voor de toekomst. Nadat we de gemeenschapshuizen hebben doorontwikkeld tot ontmoetingsplekken, volgt de tweede fase van dit project. De tweede fase begint in 2024 en de keuzes zijn afhankelijk van de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de doorontwikkeling. Om te komen tot een toekomstplan zijn procesmiddelen nodig. De uiteindelijke keuzes ten aanzien van de gemeenschaps- en sportaccommodaties worden separaat voorgelegd. K11 Zorgboulevard In 2022 is het businessplan voor het MensOntwikkelBedrijf (MOB) vastgesteld. Het MOB maakt gebruik van het gebouw naast het Ortholaan- pand.

Om meer mensen te laten participeren is een uitbreiding van de activiteiten van het MOB nodig. Deze activiteiten koppelen we aan de werkzaamheden van andere organisaties. Deze organisaties (binnen het sociaal domein) zitten door heel Leudal verspreid. Denk aan het Centrum Jeugd en Gezin, Algemeen Maatschappelijk Werk, Synthese, Vluchtelingenwerk, Proteion welzijn, het Repaircafé en de kringloopwinkel De Luifel. Door deze activiteiten op een centrale plaats te bundelen, ontstaat er een nauwere samenwerking. De organisaties treffen elkaar op een centrale plaats. Er ontstaat een mooie samenwerking, waar de inwoners van Leudal van profiteren. Voor de inwoners is duidelijk waar zij met hun vragen terecht kunnen. En ook waar zij ondersteuning kunnen krijgen. Ook de spreekuren die wij organiseren kunnen op deze centrale locatie plaatsvinden. Het pand van de Ortholaan is hiervoor geschikt, met een centrale ligging. Voor het realiseren van de zorgboulevard wordt ingeschat dat een krediet nodig is van € 1.200.000.

10

K12 Doorontwikkeling MOB Werk - en participatie in de brede zin - biedt bestaanszekerheid, het geeft mensen de financiële middelen om in het eigen levensonderhoud te voorzien en te investeren in hun welzijn en persoonlijk geluk. Factoren die eraan bijdragen dat mensen gezond blijven, zich gelukkig voelen en groeien als mens. Daarnaast is werk ook van grote maatschappelijke waarde. Mensen die werken maken bijvoorbeeld minder vaak gebruik van geestelijke gezondheidszorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Bron: CPB/SCP). Op dit moment worden inwoners vanuit de gemeente Leudal middels het MensOntwikkelBedrijf (MOB) begeleid om te kunnen participeren in de samenleving. Daarnaast heeft de gemeente Leudal een intergemeentelijke samenwerking voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, te weten Westrom. Binnen de Westrom wordt al enige tijd gesproken over het toekomstperspectief en de mogelijkheden hierover. Eén van de varianten is ‘de afbouw’ van de Westrom. Voor de gemeente Leudal is dit een uitgelezen moment en een kans om meer grip en regie te nemen op de begeleiding en ontwikkeling van onze eigen inwoners en te werken aan perspectief. Vanuit deze ontwikkeling – en in aansluiting op ons beleid en de ambities voor de toekomst - wil de gemeente een bewuste investering doen in het MOB. Daarmee versterken we de bestaande infrastructuur en dienstverlening van het MOB.

Dit vergt onder andere een uitbreiding van personele capaciteit (bijv. het aantal jobcoaches). Mensen toeleiden naar werk kost immers geld, maar het levert uiteindelijk meer geld en maatschappelijk rendement op. K13 Garantiefonds Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) De natuur en de beleving hiervan zijn belangrijk voor de gemeente Leudal en maken de gemeente tot een uniek stukje Nederland. Om de biodiversiteit te bevorderen en de natuurbeleving te stimuleren kunnen agrariërs en particuliere grondeigenaren op dit moment een vergoeding aanvragen voor het onderhouden van een natuurlijke zone aan de rand van hun perceel of landschapselement. Deze regeling wordt op dit moment iedere zes jaar aangeboden, waarbij zekerheid over de periode na deze zes jaar niet gegeven kan worden. Voor de lange termijn visie is het daarom niet altijd rendabel om deze zones aan te leggen, terwijl ze wel van belang zijn voor ons als gemeente. We willen dan ook een garantiefonds opzetten, om voor langere tijd zekerheid te geven over de inkomsten die tegenover het aanhouden van de natuurlijke zone staat. Zo houden we de unieke natuurbeleving en de soortenrijkdom van onze gemeente in stand. K14 CDOKE Middelen structureel maken (voor 2024 en 2025 reeds in de begroting) De provincie Limburg heeft voor de CDOKE middelen toestemming gegeven om deze structureel op te nemen in de begroting.

Van deze middelen dient formatie aangenomen te worden, die uitvoering geeft aan de duurzaamheidsopgave van gemeente. Om de nu beschikbare mensen voor lange termijn aan ons te binden, is het voorstel om deze middelen voor 3,5 FTE structureel in de begroting op te nemen. K15 Formatie duurzaamheid in relatie tot CDOKE (voor 2024 en 2025 reeds in de begroting) De provincie Limburg heeft voor de CDOKE middelen toestemming gegeven om deze structureel op te nemen in de begroting. Van deze middelen dient formatie aangenomen te worden, die uitvoering geeft aan de duurzaamheidsopgave van gemeente. Om de nu beschikbare mensen voor lange termijn aan ons te binden, is het voorstel om deze middelen voor 3,5 FTE structureel in de begroting op te nemen. K16 DMJOP Duurzaamheid loopt als een rode draad door ons beleid. De MJOP's zoals vastgesteld door de raad dienen voorzien te worden van de duurzaamheid component. Voor het uitvoeren van o.a, de energiescans en het opstellen van de portefeuilleroutekaart is een bedrag van € 60.000 nodig. De structurele kosten van het DMJOP zijn op dit moment nog niet in te schatten.

11

K17 Vergroenen (school)pleinen Hittestress zorgt voor steeds warmer wordende schoolpleinen. In 2024 en verder wordt het programma "Groenblauwe revolutie schoolpleinen" verder ingevoerd en mogelijk uitgebreid. In deze begroting wordt een bedrag opgenomen voor het uitvoeren van onderzoeken of het inhuren van expertise. Op basis van concreet uitgewerkte plannen, inclusief totale begroting en dekking wordt separaat een voorstel aangeboden. Dit punt is toegevoegd op basis van het in de raad aangenomen amendement. K18 Uitvoeringsprogramma mobiliteit Op basis van het uitvoeringsprogramma mobiliteit, zullen keuzes gemaakt worden voor investeringen ten aanzien van de mobiliteit. De benodigde investeringskredieten zullen in een later stadium worden voorgelegd ter besluitvorming. K19 Schrappen taakstelling accommodaties Sinds 2015 is een taakstelling aanwezig ten aanzien van het gemeentelijk vastgoed en accommodaties. Op dit moment wordt gewerkt aan de doorontwikkeling van de gemeenschaps- en sportaccommodaties (K10). Het voorstel is dan ook om de resterende taakstelling te schrappen. Mochten zich in de toekomst lagere kosten voordoen, dan zullen direct ten gunste komen van het begrotingssaldo. B1 Bijstelling stelpost CAO ambtenaren 2023 In de begroting 2023 - 2026 is een stelpost gevormd voor de CAO ontwikkelingen van de gemeentelijke ambtenaren.

Voor het jaar 2023 was deze stelpost te laag en voor de jaren 2024 e.v. te hoog. Derhalve wordt het restant nu afgeraamd en toegevoegd aan het begrotingssaldo. In de kadernota 2024 - 2027 is een nieuwe stelpost gevormd voor de CAO afspraken voor gemeentelijke ambtenaren voor het jaar 2024 e.v. B2 Bijstelling Spuk bibliotheekwerk De gemeente heeft een aanvraag gedaan voor de spuk-gelden bibliotheken. Bij een toekenning dient de gemeente 20% zelf bij te dragen in de kosten. B3 Overige bijstellingen Het betreft een bijstelling voor de kosten in SUN en tevens een dekking voor de lasten voor het onderhoud aan de Napoleonsweg. De hiervoor in het verleden gevormde reserve is eindig, waarna de bijdrage gedekt wordt uit het begrotingssaldo. B4 Bijstelling kapitaallasten De kapitaallasten zijn voor deze begroting herberekend. Op basis daarvan is een bijstelling gedaan van de eerder geraamde bedragen. B5 Indexering OZB inflatiecorrectie Conform afspraak wordt de OZB geïndexeerd voor de inflatie zoals opgenomen in de meicirculaire van het lopende jaar. Deze bijstelling is verwerkt in de begroting. B6 Bijstelling kapitaallasten majeure projecten In hoofdstuk 1.3 staan projecten benoemd, die zijn aangemerkt als majeure projecten.

Voor de dekking van de toekomstige kapitaallasten is een stelpost in de begroting aanwezig, zodat dekking voorhanden is op het moment kredietvotering van deze projecten aan de orde is. De verwachting is dat de projecten niet voor 2027 (met uitzondering van het IKC Leudal West) zijn afgerond. Derhalve vallen de eerder gereserveerde kapitaallasten vrij.

12

B7 Schrappen OZB stijging 2% (amendement 19.3) Bij de behandeling van de kadernota 2024 - 2027 heeft de raad een amendement aangenomen om de consequenties van het schrappen van de eerder ingerekende OZB stijging van 2% per jaar op te nemen als keuze. Als college hebben we dit gedaan en hebben we dit tevens verwerkt in de primaire begroting. B8 Verkeersmaatregelen In de kadernota 2024 - 2027 heeft de raad een bedrag beschikbaar gesteld van € 450.000 in het kader van verkeersmaatregelen. Dit bedrag is ten onrechte als exploitatiebedrag opgenomen, maar dit had een krediet moeten zijn. In de primaire begroting is dit omgezet naar een krediet. B9 Verkeersmaatregelen krediet In de kadernota 2024 - 2027 heeft de raad een bedrag beschikbaar gesteld van € 450.000 in het kader van verkeersmaatregelen. Dit bedrag is ten onrechte als exploitatiebedrag opgenomen, maar dit had een krediet moeten zijn. In de primaire begroting is dit omgezet naar een krediet. B10 Bijstelling rente inkomsten schatkistbankieren Indien een gemeente liquide middelen over heeft aan het einde van de dag, worden deze gelden afgeroomd en in de schatkist bij het Rijk gestort. Op deze rekening krijgt de gemeente sinds 2023 weer rente, die doorvertaald is in deze begroting. B11 Bijstelling begrotingssubsidies De lijst van begrotingssubsidies is geactualiseerd voor het jaar 2024 e.v.

Daarbij zijn de budgetten in de begroting aangepast.

13

+ = overschot/baat en - = tekort/last Nr.

(bedrag x 1.000) 2024

2025

2026

2027

1.091

3.680

-427

-427

37

0

0

0

Bijstellingen op basis van raadsbesluiten tot en met april

-74

-244

1.454

1.453

Resultaat 1e raadsrapportage 2024

-174

-166

-128

-555

Bijstellingen kadernota 2024 - 2027 *

75

339

-196

-1.334

Raadsbesluiten mei

-31

-31

-31

-31

Bijstelling verbonden partijen

56

51

46

39

I/S Primaire begroting 2023-2026 Bijstellingen bij begroting 2023 - 2026

Meicirculaire 2023 Begrotingsaldo primaire begroting 2024 - 2027 (obv kadernota en meicirculaire) B1 Bijstelling CAO ambtenaren 2023 B2 Bijstelling Spuk bibliotheekwerk

3.964

3.930

1.947

3.635

4.943

7.557

2.665

2.781

437

437

437

437

-22

-15

0

0

B3 Overige bijstellingen B4 Bijstelling kapitaallasten

-7

-7

-7

-40

79

65

63

62

B5 Indexering OZB inflatiecorrectie B6 Bijstelling kapitaallasten majeure projecten

21

21

44

216

279

279

232

-93

-243

-403

B7 Schrappen OZB stijging 2% B8 Verkeersmaatregelen

-403

450

0

0

0

0

-18

-18

-18

850

425

425

425

-202

3

3

3

6.734

8.504

3.441

3.463

0

-296

-370

-370

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

-100

PM

PM

PM

K5 Oprichting energiegemeenschap

PM

PM

PM

PM

K6 Regeling transformatie bestaande woningvoorraad

PM

PM

PM

PM

K7 Branding van Leudal als woongemeente

PM

PM

PM

PM

K8 Kosten fietsbrug Buggenum-Roermond

PM

PM

PM

PM

0

-3

-3

-3

PM

PM

PM

PM

K10 Doorontwikkeling gemeenschaps- en sportaccommodaties K11 Zorgboulevard

-50

PM

PM

PM

PM

PM

PM

PM

K12 Doorontwikkeling MOB

-247

-247

-247

-247

K13 Garantiefonds ANLb

-200

-200

-200

-200

K14 CDOKE middelen structureel maken

0

0

301

301

K15 Formatie duurzaamheid in relatie tot CDOKE middelen

0

0

-301

-301

K16 DMJOP

-60

PM

PM

PM

K17 Vergroenen (school)pleinen

-50

PM

PM

PM

K18 Uitvoeringsprogramma mobiliteit

PM

PM

PM

PM

B9 Verkeersmaatregelen krediet B10 Bijstelling renteinkomsten schatkistbankieren B11 Bijstelling begrotingsubsidies Begrotingssaldo primaire begroting 2024 - 2027 K1 Verhogen van de bijdrage aan bibliotheekwerk K2 Onderwijshuisvesting St. Ursula K3 Onderwijshuisvesting IHP K4 Projectbudget gebiedproces

K8a Kosten voorbereidingskrediet fietsbrug BuggenumRoermond K9 Toekomstvisie zwembaden

K19 Schrappen taakstelling accommodaties Begrotingssaldo na keuzes begroting 2024 - 2027

14

-141

-141

-141

-141

5.887

7.617

2.480

2.502

+ = overschot/baat en - = tekort/last

(bedrag x 1.000)

Nr.

I/S

B1

S S S

Speeltuinenbeleid B2 Speeltuinenbeleid uit eigen dekkingsreserve B3 Nieuwe CAO Gemeente 2024 B4 Eerste indicatie bijstelling stelpost loon- en prijscompensatie B5 Sociaal medische indicaties B6 Bestuurlijke vernieuwing B7 Resultaten Zero based budgeting 3D's B8 Voorstel inzake overdracht woonwagenzaken B9 Vormen dekkingsreserve overdracht woonwagenzaken B10 Vormen dekkingsreserve woonwagenzaken huidige afschrijvingslasten B11 Verkeersmaatregelen B12 Bijstelling Dividend op basis brief provincie B13 Versterken formatie ICT B14 Dekking formatie ICT uit vrijval kredieten B15 Extra kosten SaaS oplossing zaakgericht werken B16 Vrijval kredieten ICT B17 Aanbesteding ambulantisering B18 Bezuiniging 2e tranche leerlingenvervoer terugdraaien

S S S S S S S S S S S S S I S

2024

2025

2026

2027

0

-30

-60

-90

0

30

60

90

-1.002

-1.002

-1.002

-1.002

0

-58

-48

-1.129

-52

-52

-52

-52

-25

-25

-25

-25

1.729

1.478

914

859

0

-40

-40

-40

0

40

40

40

80

68

67

67

-450

0

0

0

-212

-59

-59

-59

-154

-154

-154

-154

154

154

154

154

-38

-38

-38

-38

71

71

71

71

0

-20

0

0

-25

-25

-25

-25

75

339

-196

-1.334

*Bijstellingen kadernota 2024 - 2027

Taakstelling accommodaties Het uitgangspunt van het accommodatiebeleid is dat de functies ontmoeten en zorg in ieder dorp aanwezig zijn. Voor overige functies wordt rekening gehouden met een geografisch spreiding, waarbij maatwerk per dorp noodzakelijk is. Voor de jaren 2024 en verder dient nog invulling te worden gegeven aan deze taakstelling. Keuzes voor de wijze waarop dienen nog gemaakt te worden. (bedrag x 1.000) Maatregel

2024

2025

2026

2027

Accommodaties

-141

-141

-141

-141

Totaal

-141

-141

-141

-141

15

In onderstaand overzicht wordt het structurele begrotingssaldo van de gemeente Leudal gepresenteerd. Indien de raad instemt met de begroting zijn alle jaarschijven structureel sluitend. Op basis van de nog te maken keuzes zal het saldo dalen. De openstaande taakstellingen zijn onderdeel van het begrotingssaldo.

Presentatie van het structurele begrotingssaldo bij de begroting 2023-2026

Saldo baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begrotingssaldo na bestemming Waarvan incidentele baten en lasten Waarvan structurele baten en lasten

16

(bedrag x 1.000) 2024

2025

2026

2027

5.761

7.678

2.586

2.672

974

827

855

791

6.735

8.505

3.441

3.463

23

129

-69

64

6.712

8.376

3.510

3.399

1.3 Projecten In deze paragraaf zijn de projecten opgenomen met een grote impact op de gemeente, waarvan de kredietvotering nog dient plaats te vinden. Dekking wordt bekostigd uit de hiervoor gevormde stelpost. (bedrag x 1.000) Indicatie

Investering

Subsi- Aandeel die derden

Aandeel Krediet gevotemeente ring

Majeure projecten

2024 2025 2026 2027 2028

Kindcentrum Leudal West

12.108

Aanv.verkeersmaatregelen Kindcentrum Leudal West

700

10.000 700

700 50

Fietsbrug

7.100

3.500

3.600

Herinrichting oude kern Baexem

3.500

1.750

Bereikbaarheid Zevenellen

1.000

175

333

24.408

5.425

333

Totaal

Fase -ring

Afschrijving

47

47

47 2026 2027

142

142 2027

1.750

70

70 2027

492

20

20 2027

6.542 10.750

Beschikbaar budget in stelpost

47

279

279

47

279

279

Verschil (- tekort / + overschot)

Kindcentrum Leudal West Onderwijs en bewegen is belangrijk voor onze inwoners. Willen we deze functies toekomstbestendig maken, dan moeten we gaan concentreren in een kern. Om goed basisonderwijs te kunnen blijven behouden in de kernen Haler, Hunsel, Ittervoort en Neeritter én om één goede moderne sportvoorziening te realiseren voor deze kernen en andere kernen, realiseren we een nieuw Kindcentrum in de kern van Ittervoort. In dit nieuwe Kindcentrum is ruimte voor de fusieschool Haler, Hunsel, Ittervoort en Neeritter, Hoera kindercentra, Stichting Bilbiocenter en een sportzaal. De bibliotheek heeft een centrale rol. We zien de bibliotheek als ontmoetingsplek. Inmiddels ligt er een technisch ontwerp van het gebouw en een ontwerpbestemmingsplan. Naar verwachting treedt het bestemmingsplan in 2024 in werking en kan de omgevingsvergunning in 2024 verleend worden. De realisatie van het Kindcentrum vindt plaats in 2024 - 2025, maar is afhankelijk van eventuele juridische procedures tegen het bestemmingsplan en de omgevingsvergunning. Aanvullende verkeersmaatregelen Kindcentrum Leudal West Bij een concentratie aan functies in een bepaalde kern moet er extra aandacht besteed worden aan de bereikbaarheid van de functies. Met name schoolroutes verdienen veel aandacht in het kader van verkeersveiligheid.

In mei 2021 heeft het college de eindrapportage 'Verkeersmaatregelen Leudal West' voor kennisgeving aangenomen. Vervolgens zijn er financiële middelen toegekend door de gemeenteraad om de maatregelen met de prioriteit 'hoog' en 'normaal' uit te voeren. Een deel van de voorbereiding van de werkzaamheden is al gestart. Start uitvoering is verschoven naar 2024 i.v.m. de vertraging bij het Kindcentrum.

17

Fietsbrug Op 14 februari 2020 hebben Provinciale Staten besloten € 3,5 miljoen te reserveren voor de snelle fietsverbinding Haelen - Roermond, onderdeel fietsbrug Buggenum - Leeuwen. Eind 2020 heeft het college de projectopdracht goedgekeurd. Op dit moment ligt er een inkoopstrategie, een gedetailleerde kostenraming en een schets van de mogelijke plek van de nieuwe brug. Leudal is een prettige gemeente om te wonen. De landschappelijke structuur biedt kansen op gebied van recreatie & toerisme. Ondernemers in de recreatieve sector benutten deze kansen en zien mogelijkheden. Bovendien wil Leudal aantrekkelijk blijven voor bestaande en nieuwe inwoners. Om Leudal aantrekkelijk te houden, moet er ingezet worden op bereikbaarheid en mobiliteit. Niet alleen om de goede verbindingen te realiseren, ook om Midden-Limburg - en daarmee ook Leudal op de kaart te zetten. Willen we echt stappen zetten, moet er in 2024 een bestuurlijk commitment uitgesproken worden in Leudal, in Roermond en bij de provincie en een akkoord gegeven worden op het projectplan. Herinrichting oude kern Baexem Cultuurhistorie, landschap en natuur maken de kern Baexem bijzonder aantrekkelijk om te wonen, te werken of te recreëren. De huidige doorsnijding van de N280 tast echter deze waarden en kwaliteiten in grote mate aan.

Nu het de bedoeling is om de N280 zuidelijker te leggen, is er in 2015 een gebiedsvisie opgesteld voor de dorpsentree Baexem. Het idee is om opnieuw de aandacht te vestigen op de oorspronkelijke kwaliteiten van de kern. De uitvoering van deze herinrichting komt pas aan bod na realisatie van de N280, naar verwachting in 2025 - 2026. Bereikbaarheid Zevenellen Het bestaande bedrijventerrein Zevenellen te Haelen zorgt bij omwonenden voor onrust. Ze maken zich zorgen over de bedrijven die er zich willen vestigen, maar ook over het verkeer. Om een goede woon- en leefomgeving te behouden voor de bestaande en nieuwe inwoners is Leudal bereid om verkeerskundige maatregelen te nemen. Om één en ander goed onder aandacht te brengen is er opdracht gegeven aan adviesbureaus Kragten en Royal Haskoning DHV om een breed onderzoek uit te voeren naar de verkeerssituatie rondom Zevenellen. Naar verwachting wordt het verkeersonderzoek in 2023 definitief afgerond. In 2024 zal duidelijk zijn wat de vervolgstappen zijn en wat de planning is van de rotondes.

18

2 Programmaplan

Sloopregeling nodig! Variatie in verduurzaming: buiten de contouren mogelijkheden zoeken (bijv. voedselbos) Kernrandzones differentiëren: ja!

Duurzame en multifunctionele nieuwbouw voortgezet onderwijs Werk in uitvoering: menskracht nodig!

Het mag geld kosten! Burgerinitiatieven belonen

Soepel meedenkende

Grenzeloos groen

regelgeving!

19

2.1 Bestuur en ondersteuning Visie Met grote maatschappelijke opgaven zoals de stikstofproblematiek en de opvang van vluchtelingen heeft iedere gemeente te maken. Gemeenten zijn vrij om lokaal oplossingen te zoeken die passen bij hun eigen ambities. Wij zetten in op bestuurlijke vernieuwing. De omgevingswet en de aankomende Wet versterking participatie op decentraal niveau zijn hier belangrijke bouwstenen voor. Om bestuurlijk te vernieuwen, moeten het college, de gemeenteraad en de medewerkers binnen de organisatie anders werken en anders sturen. De thema’s van de gemeente Leudal vragen om een integrale procesaanpak. Zowel intern als extern. Dit betekent dat alle belanghebbenden een rol kunnen en mogen spelen. Hierdoor komen we tot betere en meer gedragen oplossingen. Waar we het als gemeente niet alleen redden, zoeken we actief de samenwerking op in regionaal, provinciaal of landelijk verband. Wat willen wij bereiken? 1. Doel- en opgavegericht besturen We spelen in op nieuwe ontwikkelingen en nieuwe wet- en regelgeving. We stellen duidelijke prioriteiten om de hoeveelheid en complexiteit van de werkzaamheden uit te kunnen voeren. Daarom werken we aan de hand van de drie vastgestelde thema's. 2. Houden van een respectvolle dialoog We werken aan een respectvolle dialoog tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie.

Daarnaast informeren we onze inwoners actief. We betrekken de inwoners bij de zoektocht naar oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken als dat mogelijk is. We proberen de afstand tussen de lokale politiek en de inwoners van de gemeente Leudal te verkleinen. 3. De dienstverlening speelt in op de behoefte van onze inwoners, ondernemers en verenigingen We verbeteren onze dienstverlening zodat inwoners, ondernemers en verenigingen gemakkelijk zaken kunnen doen en kwaliteit en gastvrijheid ervaren. We zijn transparant en communiceren begrijpelijk zodat onze dienstverlening voor iedereen toegankelijk is. We zijn goed bereikbaar en hebben een proactieve communicatie. We gaan mee met technologische en maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, toegankelijkheid, veiligheid en datagedreven werken. Wat gaan wij daar voor doen? Onder de noemer “bestuurlijke vernieuwing”; hebben we drie pijlers geprioriteerd. Hiermee zetten we stappen in de richting van de hierboven omschreven effecten. De ervaringen die we opdoen geven richting aan de ambities in het kader van burger- en overheidsparticipatie: 1. De positie van jongeren in Leudal verder verbeteren door het instellen van een participerende jongerenraad 2.

De werkwijze dorpsplatforms verder professionaliseren door duidelijkheid te verschaffen over de rol en mate van participatie aan de voorkant van participatietrajecten, te werken met inhoudelijke contactpersonen binnen de ambtelijke organisatie 3. Meer inzicht verschaffen in participatietrajecten, door het beschrijven van de vorm van het participatietraject en hoe hier uitvoering aan is gegeven. Daarnaast werken we in 2024 verder aan onze dienstverlening, conform de uitgangspunten van onze actuele visie op dienstverlening en organisatie: wendbaar, dienstbaar en dichtbij. 1. We werken aan de verbetering van een toegankelijke en begrijpelijke communicatie met onze inwoners.

20

2. We werken verder aan onze informatiehuishouding om te voldoen aan de wettelijke uitgangspunten. Bestuur en ondersteuning

(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2022 na begroting 2025 2026 2027 wijziging 2024 2023

Lasten Bestuur

3.427

1.811

1.842

1.784

1.726

1.726

Burgerzaken

1.275

1.357

1.760

1.760

1.760

1.760

580

1.922

320

330

329

387

12.190

14.706

13.325

13.488

13.391

13.308

Treasury

206

429

999

727

495

288

OZB woningen

115

156

198

205

211

218

OZB niet-woningen

43

65

84

87

90

93

Belastingen overig

9

33

31

33

33

34

Alg.uitkeringen en ov. uitkeringen GF Overige baten en lasten

0

0

0

0

0

0

79

6.438

8.380

11.087

6.946

8.268

-17

20

20

20

20

20

8.196

9.807

6.198

459

459

435

26.103

36.744

33.157

29.978

25.460

26.536

Bestuur

-11

-1

-1

-1

-1

-1

Burgerzaken

-437

-278

-669

-669

-669

-669

Beheer overige gebouwen en gronden Overhead

-56

-19

-19

-19

-19

-19

-1.497

-1.358

-1.220

-1.220

-1.220

-1.220

Treasury

-1.132

-1.089

-1.576

-1.387

-1.235

-1.212

OZB woningen

-4.539

-4.818

-4.948

-5.072

-5.194

-5.313

OZB niet-woningen

-1.897

-2.124

-2.183

-2.238

-2.291

-2.345

Belastingen overig

-219

-4

0

0

0

0

Alg.uitkeringen en ov. uitkeringen GF Overige baten en lasten

-63.664

-65.458

-67.268

-70.018

-66.001

-67.046

-450

0

0

0

0

0

Vennootschapsbelasting (VpB) Mutaties reserves

0

0

0

0

0

0

-6.888

-12.736

-7.173

-1.285

-1.314

-1.226

Totale baten

-80.789

-87.885

-85.057

-81.909

-77.944

-79.051

Resultaat

-54.686

-51.142

-51.900

-51.931

-52.484

-52.515

Beheer overige gebouwen en gronden Overhead

Vennootschapsbelasting (VpB) Mutaties reserves Totale lasten Baten

21

Verplichte indicatoren uit het BBV

Indicator

Eenheid

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

Het gaat hier om de toegestane formatie in fte voor het begrotingsjaar op peildatum 1 januari. Uitgangspunt is het vastgestelde formatieplan, dus niet de werkelijke bezetting.

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

Het gaat hier om het werkelijk aantal fte dat werkzaam is, dus niet om de toegestane formatieve omvang uit het formatieplan.

Apparaatskosten

Kosten per 2024 inwoner

Externe inhuur

Kosten inhuur externen als % van totale loonsom + kosten inhuur externen

Begroting gemeente

Onder externe inhuur wordt verstaan: het uitvoeren van werkzaamheden in opdracht van een bij de gemeente in dienst zijnde opdrachtgever, door middel van het tegen betaling inzetten van personele capaciteit en deskundigheid, zonder dat daar een arbeidsovereenkomst of aanstelling tussen organisatie en de daarbij ingezette personen aan ten grondslag ligt.

Overhead

% van totale lasten

Begroting gemeente

Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.

Woonlasten éénpersoons huishouden

euro

2022

762

COELO, Groningen

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een éénpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

Woonlasten meerpersoons huishouden

euro

2022

851

COELO, Groningen

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten.

WOZ-waarde woningen

dzd euro

2022

281

CBSStatistiek Waarde Onroerende Zaken

De gemiddelde WOZ waarde van woningen.

22

Jaar Waarde Bron

705,23 Begroting gemeente

Beschrijving

Apparaatskosten (ofwel organisatiekosten) zijn de noodzakelijke financiële middelen voor het inzetten van personeel (salarissen), organisatie-, huisvestings-, materieel-, automatiseringskosten e.d. voor de uitvoering van de organisatorische taken.

Verbonden partijen ● Belastingsamenwerking Gemeenten en Waterschappen (BsGW) ● Euregio Rijn-Maas-Noord ● CSV Amsterdam BV ● Enexis NV ● Publiek Belang Elektriciteitsproductie BV ● Bank Nederlandse Gemeenten

23

2.2 Veiligheid Visie Veiligheid is steeds minder van zelfsprekend. De maatschappij verhardt. Er is sprake van een toenemende individualisering en van afnemende zekerheden. Ondermijnende criminaliteit en de gevaren ervan wordt een steeds groter probleem voor de samenleving. Ontwikkelingen gaan steeds sneller. Crisissen volgen elkaar op en er worden steeds hogere eisen gesteld. Overlastproblemen vergen steeds meer aandacht. Het is belangrijk dat aan de voorkant wordt geïnvesteerd. Dit zal op termijn leiden tot minder uitgaven, werk en zorgen aan de achterkant. Wij vinden het belangrijk dat burgers en ondernemers hierbij actief betrokken worden en meehelpen bij het verbeteren van de veiligheid in onze gemeente. Wat willen wij bereiken? 1. Het tegengaan van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit De aanpak van ondermijning is complex en vraagt structureel aandacht. De gemeenten in Midden-Limburg hebben besloten de krachten te bundelen. Met versterkingsgelden van het Rijk gaat een interventieteam Midden-Limburg aan de slag. Door de weerbaarheid van burgers en ondernemers te vergroten, het treffen van preventieve maatregelen en door controles willen we voorkomen dat ondermijnende criminaliteit doordringt tot in de haarvaten van onze samenleving. We focussen op de thema’s: drugs, witwassen en mensenhandel. We richten ons op de grootste risicogebieden voor de gemeente.

Dit zijn: het buitengebied en de bedrijventerreinen. Daarnaast hebben ook cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit onze aandacht. 2. Het veiligheidsgevoel van inwoners bevorderen We herkennen vroegtijdige signalen van ongewenst gedrag. Ook onze jongeren krijgen hierbij speciale aandacht. We proberen problemen vooraf te voorkomen, door actief de verbinding te zoeken met onze jongeren. Indien nodig grijpen we in als onze jongeren over de schreef gaan. 3. De leef- en woonomgeving zijn veilig We beperken de veiligheidsrisico’s voor onze inwoners. Hierbij komt steeds meer de nadruk te liggen op het voorkomen en beheersbaar maken van incidenten. Dit geldt voor rampen of crisis maar ook incidenten die mogelijk de openbare orde en openbare veiligheid bedreigen. We zetten zoveel als mogelijk in op het voorkomen van ongewenst gedrag of pakken het aan als het plaatsvindt. Hierbij wordt samengewerkt met ketenpartners en inwoners. We leveren een actieve bijdrage aan de veerkracht van onze buurten. Wat gaan wij daar voor doen? 1. We versterken onze organisatie op weerbaarheid en zorgen dat medewerkers de signalen van ondermijning herkennen. 2. We zorgen dat we zicht hebben op ondermijnende activiteiten door meldingen en controles. 3. We maken inwoners en ondernemers bewust door voorlichtingsactiviteiten over ondermijning waaronder gedigitaliseerde criminaliteit. 4.

We leveren een actieve bijdrage om de burgerparticipatie te vergroten. 5. Bewustwording vergroten onder jongeren/ouders/verenigingen over alcoholgebruik, door middel van het preventie- en handhavingsplan jeugd en alcohol. 6. We houden het crisisplan actueel en oefenen met het team bevolkingszorg crisisbeheersing, om kennis actueel te houden.

24

Veiligheid

(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2022 na begroting 2025 2026 2027 wijziging 2024 2023

Lasten Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid

2.912

2.965

3.494

3.468

3.509

3.471

1.031

1.303

1.222

1.222

1.218

1.218

Totale lasten

3.943

4.268

4.716

4.690

4.726

4.688

Crisisbeheersing en brandweer Openbare orde en veiligheid

-281

-155

-155

-155

-155

-155

-61

-41

-10

-10

-10

-10

Totale baten

-341

-197

-165

-165

-165

-165

Resultaat

3.602

4.072

4.551

4.524

4.561

4.523

Baten

Verbonden partijen ● Veiligheidsregio- Limburg Noord

25

2.3 Verkeer, vervoer en waterstaat Visie Mobiliteit verbindt Leudal. Tegelijkertijd maken we bewuster de keuze óf we van A naar B gaan, en zo ja, met welk vervoersmiddel. We streven daarom naar een mobiliteitssysteem in Leudal waarin de auto niet het uitgangspunt is. Hierbij ligt de focus op en de prioriteit bij verkeersveiligheid. Wat willen wij bereiken? We zetten in op drie ontwikkelrichtingen: verbonden voorzieningen (relatie tussen ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit), toegankelijk systeem (infrastructuur en mobiliteitssysteem) en bewust mobiel (de reiziger centraal). Het streven naar verkeersveiligheid loopt als een rode draad door de drie ontwikkelrichtingen heen. 1. Verbonden voorzieningen We stellen toegankelijkheid centraal: dit leidt tot veilige en logische verbindingen tussen voorzieningen. We plannen en organiseren vanuit de actieve verkeersdeelnemer: de fietser, de voetganger, enzovoorts. 2. Toegankelijk systeem In Leudal kan iedereen zich veilig en vrij bewegen, waarbij een keuze bestaat in de vorm van verplaatsing. We zorgen dat er geen vervoersarmoede bestaat in onze gemeente. We zetten in op een verhoging van tegelijkertijd verkeersveiligheid en leefbaarheid. We organiseren verkeersveiligheid vanuit de risicogestuurde aanpak, waarbij het beperken van de risico's voorop staat: voorkomen is beter dan genezen. 3.

Bewust mobiel We zetten in op andere, duurzamere vormen van vervoer die een volwaardig alternatief voor de auto vormen. Bewust en onbewust worden onze inwoners en bezoekers ertoe gezet na te denken over hun reisgedrag. Wat gaan wij daar voor doen? Het in 2023 nog vast te stellen Uitvoeringsprogramma Mobiliteit vormt de basis voor een verkeersveilig, leefbaar, duurzaam en verbonden Leudal. 1. Verbonden voorzieningen We hanteren bij ruimtelijke ontwikkelingen het STOP-principe: stappen, trappen, openbaar vervoer en personenwagen. Dit is de volgorde van wenselijke vervoersmethode die als uitgangspunt voor ruimtelijke ontwikkelingen wordt gehanteerd. Een instrument om dit te bereiken, is het herijken van onze fiets- en autoparkeernorm. 2. Toegankelijk systeem We zorgen voor een veilige en kwalitatief goede voetgangers- en fietsinfrastructuur. Met betrekking tot wegonderhoud zetten we in op instandhouding van een standaard kwaliteitsniveau: kwaliteitsniveau B volgens de CROW kwaliteitscatalogus. Verkeersmaatregelen aan wegen en fietspaden worden gecombineerd met onderhoudswerkzaamheden en projecten. We doen onderzoek naar mogelijke vervoersarmoede in onze gemeente, waarbij we oog hebben voor de mobiliteitsbehoefte van oudere mensen die langer thuis wonen.

26

We doen onderzoek naar de mogelijkheden om in onze dorpen het vrachtverkeer te weren. Ook vergroten we de bekendheid van het landbouwroutenetwerk. Daarnaast wordt het '30, tenzij...'principe leidend; niet langer is 50 km/h als maximumsnelheid binnen de bebouwde kom het uitgangspunt, maar 30 km/h. We waarderen 50 km/h-wegen volwaardig af naar 30 km/hwegen waar dit kan. We gaan in het buitengebied aan de slag met het aanpakken van risicolocaties: we brengen deze in kaart en nemen maatregelen waar nodig. Ook doen we onderzoek naar het verbeteren van verlichting op fietspaden in het buitengebied. 3. Bewust mobiel We gaan actief aan de slag met het stimuleren van fietsen en deelmobiliteit. Daarnaast zorgen we voor een dekkend netwerk van publieke laadinfrastructuur ten behoeve van het faciliteren van elektrisch rijden. Bovendien zetten we in op versnelling van openbaar vervoer-verbindingen en goede bushaltevoorzieningen, in samenwerking met de provincie en vervoerder. Met betrekking tot de haven op bedrijventerrein Zevenellen zetten we in op vervoer over water waar mogelijk, omdat dit een relatief duurzame wijze van transport is. Het streven naar verkeersveiligheid loopt als een rode draad door de drie ontwikkelrichtingen heen.

We bereiken dit door een combinatie van gedragsmaatregelen, bijvoorbeeld onze campagne Samen goed op weg, en fysieke maatregelen, zoals snelheid beperkende maatregelen. We geven extra aandacht aan verkeersveiligheid rondom scholen en winkelgebieden, door deze als zodanig herkenbaar in te richten en aangrenzende wegen als 30 km/h-zone in te richten.

Verkeer, vervoer en waterstaat

(bedrag x 1.000)

Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2022 na begroting 2025 2026 2027 wijziging 2024 2023 Lasten Verkeer en vervoer

3.562

4.232

4.389

4.656

4.760

5.063

Parkeren

1

2

12

12

12

12

Recreatieve havens

0

0

0

0

0

0

Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer

69

69

66

65

65

33

16

16

16

16

16

16

3.649

4.319

4.482

4.749

4.852

5.123

-337

-185

-237

-237

-237

-237

Parkeren

0

0

0

0

0

0

Recreatieve havens

0

0

0

0

0

0

Economische havens en waterwegen Openbaar vervoer

-5

-5

-5

-5

-5

-5

0

0

0

0

0

0

Totale baten

-342

-189

-242

-242

-242

-242

Resultaat

3.307

4.130

4.241

4.507

4.611

4.882

Totale lasten Baten Verkeer en vervoer

27

2.4 Economie Visie Wij kiezen voor een duurzame ontwikkeling van een toekomstbestendige economie, waarbij omvang niet de belangrijkste drijfveer is. We ondersteunen bedrijven die kansen adopteren en omgaan met toekomstige bedreigingen. We werken samen bij marktontwikkelingen en geven samen antwoord op sociaal-maatschappelijke opgaven. We stimuleren het overdragen van kennis en kunde en waar nodig medewerkers. Wat willen wij bereiken? De bedrijven en de gemeente zijn steeds in goed overleg en werken hand in hand samen aan het realiseren van de visie. Ieder vanuit zijn eigen rol en mogelijkheden en altijd met oog op de impact voor de omgeving. Leudal trekt en faciliteert bedrijven die niet naar korte termijn gewin streven, maar focussen op hun lange termijn bestaansrecht met oog voor sociaal-maatschappelijke opgaven en de natuurlijke omgeving. Onze bedrijventerreinen zijn modern, goed bereikbaar en toekomstbestendig. In het buitengebied gaan economische vitaliteit en leefbaarheid hand in hand door nieuwe verdienmodellen zoals natuur-inclusief boeren en recreëren. Wat gaan wij daar voor doen? 1. Versterken van de dialoog en samenwerking We ontwikkelen communicatie- en samenwerkingsstructuren met ondernemend Leudal. We gaan meer in dialoog met ondernemers en faciliteren hen via het Ondernemersteam Leudal (accountmanagers) en netwerkbijeenkomsten (via onze partner Keyport).

Wij denken mee met ondernemers die willen innoveren, uitbreiden, verplaatsen, etc. in het belang van het behoud van levendige dorpen, behoud van werkgelegenheid en het bieden van toekomstperspectief voor de ondernemer, maar ook diens (nieuwe) omgeving. 2. Faciliteren van vernieuwende ontwikkelingen Buitengebied De transitie van de agrarische sector leidt op verschillende locaties tot; Innovatie, stoppen of verbreding van economische activiteiten. In 2024 gaan we samen met de regio werken aan deze ontwikkelen. We ondersteunen agrariërs met een gewenste of noodzakelijke transitieopgave. Door het samengaan van verenigingen en stoppen of verplaatsen van bedrijven, komen locaties vrij. Deze willen we een nieuwe invulling geven waarbij niet alleen wordt gekeken naar de ontwikkeling van nieuwe functies maar ook naar het stimuleren van sloop van de overtollige bebouwing. Deze nieuwe invulling moet leiden tot een economisch vitaler Leudal of ruimte bieden aan andere beleidsopgaven zoals de woonopgave, natuurontwikkeling, enz. 3. Versterken van het toeristisch profiel We verstevigen onze positie als toeristische gemeente door economische stimuleringsprojecten te initiëren o.a. in samenwerking met de buurgemeenten. Ondernemers dagen wij uit aan te haken bij stimuleringsprojecten met creatieve en onderscheidende concepten.

Met onze ondernemers werken we samen aan de ontwikkeling van vernieuwende product-marktcombinaties die voorzien in de behoeftes van onze inwoners en bezoekers. Daarbij zetten we in op kwaliteit, beleving en diversiteit en het beantwoorden van consumentenbehoeftes

28

4. Ontwikkelen van bedrijventerreinen Om aan de vraag naar bedrijfsruimte en -kavels te kunnen blijven voldoen, werken we aan het behoud van kwalitatieve bedrijventerreinen, zodat deze duurzaam en toekomstbestendig worden en blijven. Ook onderzoeken we of nieuwe bedrijfsruimte, bedrijfskavels of bedrijfsterreinen kunnen worden ontwikkeld. 5. Opzetten van een Leudal marketingcampagne Het zoeken, vinden en binden van 4.200 arbeidskrachten is en blijft een prioritaire opgave. In 2024 ontwikkelen we een marketingcampagne om potentiële arbeidskrachten te motiveren in Leudal te komen werken. Daarbij presenteren wij Leudal ook als een prettige gemeente om te wonen en te leven voor jonge gezinnen. Economie

(bedrag x 1.000) Realisatie Begroting Primitieve Begroting Begroting Begroting 2022 na begroting 2025 2026 2027 wijziging 2024 2023

Lasten Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Totale lasten

373

402

361

398

398

398

1.723

505

332

309

284

284

346

377

344

294

294

294

295

315

292

300

297

297

2.737

1.598

1.329

1.301

1.273

1.272

-43

0

0

0

0

0

-1.424

-103

-220

-189

-152

-152

Baten Economische ontwikkeling Fysieke bedrijfsinfrastructuur Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie

-100

-110

-103

-53

-53

-53

-1.188

-961

-961

-961

-961

-961

Totale baten

-2.754

-1.174

-1.284

-1.204

-1.166

-1.166

-17

424

44

98

106

106

Resultaat

29

Verplichte indicatoren uit het BBV

Indicator

Eenheid

Jaar Waarde Bron

Banen

per 1.000 2022 inw 1564jr

683,6

LISA

Het aantal banen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar.

Vestigingen

per 1.000 2022 inw 1564jr

170,1

LISA

Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar.

Functiemenging

%

48,4

LISA

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.

2022

Verbonden partijen ● Grenspark Maas-Schwalm-Nette ● Samenwerking Midden-Limburg ● Keyport ● Ontwikkelingsmaatschappij Midden-Limburg BV ● Ijzeren Rijn ● Routebureau Midden-Limburg

30

Beschrijving

2.5 Onderwijs Visie Goed onderwijs is het meest belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Elke leerling verdient onderwijs dat stimuleert om talenten maximaal te ontwikkelen en te benutten. We willen daarom dat iedereen gelijke kansen heeft in het onderwijs (bevorderen kansengelijkheid). Onze onderwijshuisvesting draagt bij aan optimale leer- en ontwikkelingsmogelijkheden. Wat willen wij bereiken? 1. Het taalniveau van kinderen is op orde. Kinderen uit Leudal krijgen alle kansen om zich te ontwikkelen, onafhankelijk van hun thuissituatie. Elk kind verdient het om met een voldoende taalniveau aan de basisschool te beginnen. Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) is daarom heel belangrijk. We dringen onderwijsachterstanden terug en voorkomen deze zoveel als mogelijk. Voor alle leeftijden hebben we aandacht om het aantal laaggeletterden in Leudal te verlagen. 2. Cultuureducatie en bewegingsonderwijs op scholen. We vinden het belangrijk dat kinderen in aanraking komen met verschillende facetten van de samenleving. Sport en cultuur zijn voor ons belangrijke elementen. Daarom faciliteren wij cultuureducatie en bewegingsonderwijs. 3. De onderwijshuisvesting voldoet aan de huidige tijd. We faciliteren goede onderwijshuisvesting. Goed onderwijs vindt plaats in een schoon veilig, comfortabel en duurzaam schoolgebouw. We hebben groene schoolpleinen die spel stimuleren.

Wat gaan wij daar voor doen? 1. We vinden het van belang dat peuters kunnen deelnemen aan een peuterprogramma of vroeg en voorschoolse educatie. De kindercentra in onze gemeente vormen al vele jaren een belangrijke partner in het aanbod. Daarom ondersteunen we de kindercentra door middel van subsidies op voornoemde onderdelen. Daarnaast geven we in 2024 verdere uitvoering aan het Leudals taalakkoord. Daarbij focussen we ons o.a. op huishoudens waar kinderen opgroeien in een taalarme omgeving. 2. We zijn op grond van onderwijswetgeving en de gemeentelijke Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Leudal verplicht om scholen gelegenheid te bieden voor bewegingsonderwijs. Dit doen we o.a. door het beschikbaar stellen van de in de dorpen aanwezige gymzalen, sportzalen en sporthal die eigendom zijn van de gemeente. Daarnaast stimuleren we sport en cultuur op scholen door de inzet van combinatiefunctionarissen. 3. In 2024 gaan we over tot planmatige uitvoering van de in 2023 vastgestelde visie op onderwijs en het integraal huisvestingsprogramma onderwijs (IHP). In 2024 en verder wordt het programma "Groenblauwe revolutie schoolpleinen" verder ingevoerd en mogelijk uitgebreid. Het programma is een samenwerking tussen 15 gemeenten in Noord en Midden Limburg, het Waterschap en de Waterleidingmaatschappij.