Programmabegroting 2022 - 2025 (versie na raadsbehandeling)

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023 – 2025

95

Naam risico

Omschrijving

Beheersmaatregel

Culturele instellingen

Geconstateerd wordt dat de grote gesubsidieerde culturele instellingen al voor de coronacrisis veel moeite hadden om met de beschikbare subsidie taakstellingen volledig te realiseren. Door de Covid-19 maatregelen hebben de culturele instellingen in 2020 nog eens onvoorziene extra financiële schade opgelopen. De mate waarin deze schade zich voordoet verschilt overigens aanzienlijk per instelling, afhankelijk van de mate waarin kostenreductie kan worden doorgevoerd, de exploitatie afhankelijk is van eigen inkomsten en gebruik kan worden gemaakt van compensatiemaatregelen. Omdat de Covid-19 maatregelen vooralsnog ook in 2021 van toepassing zijn, zal ook in 2021 financiele schade optreden. Ondanks de getroffen maatregelen, nadert de bedrijfsvoering van deze instellingen door autonome kostenstijgingen een kritische grens. De kans bestaat dat instellingen bij tegenvallers óf de maatschappelijke output moeten beperken, de gestegen kosten direct moeten doorberekenen aan gebruikers of uiteindelijk een beroep doen op de gemeente voor extra financiële middelen indien beperking van activiteiten of minder bereik onder inwoners niet wenselijk is. Het daadwerkelijke risico verschilt per instellingen en is afhankelijk van het financieringsmodel van de instelling en de mate waarop een instelling een beroep kunnen doen op de diverse ondersteuningsmaatregelen.

De gemeente heeft van het rijk middelen ontvangen voor de compensatie van de coronaschade voor culturele organisaties in 2020 en 2021. Voor de verdeling van deze middelen zijn tijdelijke subsidieregelingen opgesteld waar de culturele organisaties een beroep op kunnen doen. De financiële positie van de gesubsidieerde instellingen wordt op basis van de subsidievoorwaarden standaard aan de hand van halfjaarrapportages en de jaarrekeningen structureel gemonitord. De effecten van de Covid-19 maatregelen op de bedrijfsvoering van de instellingen worden in 2021 per kwartaal gevolgd.

De instellingen hebben hun maatschappelijk output gereduceerd en waar mogelijk de kosten beperkt. Waar de mogelijkheid bestond is door de instellingen gebruik gemaakt van Covid-19 compensatiemaatregelen. De gemeente heeft via het gemeentefonds voor 2020 en 2021 een financiële bijdrage ontvangen ten behoeve van de compensatie van de coronaschade in de lokale culturele infrastructuur. De gemeenteraad heeft deze middelen voor de coronaschade bij culturele instellingen beschikbaar gesteld.

Informatiebeveiliging Veel overheidsinformatie is openbaar. Maar de gemeente heeft ook vertrouwelijke gegevens die beslist niet openbaar mogen worden zoals persoonsgegevens. Met en privacy de komst van de decentralisaties is de hoeveelheid privacygevoelige alleen maar groter geworden. Met de komst van de cloudstrategie is de (vertrouwelijke) data geografisch verspreid. Daarnaast dient de gemeente alert te zijn op cyberaanvallen. Als een incident (bijvoorbeeld een datalek of dataencryptie) toch plaats zou vinden, kan de impact daarvan hoog zijn. Het kan leiden tot imagoschade, financiële schade en er kan zelfs aanvullend een boete opgelegd worden door de Autoriteit Persoonsgegevens. De financiële schade van een incident is op voorhand lastig te kwantificeren. Daarnaast kost het dichten van beveiligingslekken in systemen wel steeds meer capaciteit en daarmee bestaat het risico dat dit ten koste gaat van andere geplande ICT-activiteiten.

Om de beveiliging van informatie te waarborgen heeft de gemeente informatiebeveiligingsbeleid en is de CISO functionaris adviserend en controlerend op de invulling van dit beleid. Daarnaast is "we gaan veilig om met informatie" opgenomen in het concernplan, waardoor dit onderwerp onderdeel uitmaakt bij de totstandkoming van de teamplannen. Naast eigen (ICT) beheersmaatregelen is de gemeente aangesloten bij de Informatie Beveiligingsdienst (IBD). Zij voorzien de aangesloten gemeenten van dreigingsbeelden, adviezen en factsheets die de kans op incidenten verkleinen. In het kader van informatiebeveiliging is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) de norm, zowel voor eigen ICT als ook voor de Clouddiensten; in het kader van de Privacy is de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) de leidraad. Er is onder leiding van de FG (Functionaris Gegevensbescherming) veel aandacht besteed aan bewustwording en er worden doorlopend adviezen gegeven over hoe om te gaan met persoonsgegevens. De kans op incidenten wordt als uitvloeisel van beleid en bijbehorende maatregelen verkleind. Tevens voert de FG periodiek IT-audits uit.

Omgevingswet

Onze planning is er op gericht om op 1 juli 2022 klaar te zijn voor de invoering van de Omgevingswet. De extra tijd die wij eventueel krijgen door uitstel van de invoeringsdatum wordt gebruikt om extra te oefenen met de nieuwe werkzaamheden en processen. Wij sturen dus op het doorgaan van de Omgevingswet en niet op afstel. Als besloten wordt dat de Omgevingswet helemaal niet in werking zal treden, heeft dit zowel financiële als organisatorische effecten voor onze gemeente. Na alle voorbereidingen, die de nodige kosten en inspanningen met zich hebben gebracht, zou het heel jammer zijn om te moeten stoppen. Wij zien als gemeente veel toegevoegde waarde in de invoering van de Omgevingswet, zowel op het gebied van dienstverlening als het verbeteren van onze interne processen. Verder doen wij financiële investeringen die niet alleen wettelijk verplicht zijn maar ook toegevoegde waarde hebben voor onze organisatie en onze dienstverlening.

De geplande invoeringsdatum voor de Omgevingswet was 1 januari 2022. De gemeenteraad heeft voor 2019, 2020 en 2021 budget beschikbaar gesteld voor de transitiekosten. Nu opnieuw besloten is de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet uit te stellen tot 1 juli 2022, heeft dit negatieve gevolgen voor het beschikbare implementatiebudget. Bij de Kadernota 2022-2025 heeft de raad besloten de begroting 2022 en de meerjarenraming 2023-2025 nogmaals bij te stellen om het toezicht op de bouw van grotere projecten voor de komende paar jaren te kunnen uitvoeren. Vragen hierbij zijn: welke budget is nodig voor 2021 en voor 2022, is het mogelijk om budget van 2021 over te hevelen naar 2022 en wat betekent dit voor het implementatieproces. Een latere inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft geen negatieve gevolgen voor leges en formatie.

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023 – 2025

96

Naam risico

Omschrijving

Beheersmaatregel

Vergunningen

Momenteel lopen er geschillen tussen de gemeente en ondernemers m.b.t. de nieuwe wijze van verlenen van aanwezigheids- en exploitatievergunningen. Mocht de gemeente in het ongelijk worden gesteld in deze procedures, dan loopt de gemeente het risico - wanneer de ondernemer tevens een schadeclaim heeft ingediend - deze claim zal slagen.

Inzet huisadvocaat waar nodig.

Lelystad Airport

Dit jaar wordt waarschijnlijk duidelijk of per 1 november 2021 Lelystad Airport open gaat. Vanuit de Veiligheidsregio, Bevolkingszorg en Gemeente worden op dit moment de meerkosten op het gebied van Veiligheid(training / oefenen/ maatregelen bevolkingszorg) in beeld gebracht. Dit behelst een deel van 2021 en verder, afhankelijk van de snelheid waarmee het aantal vliegbewegingen wordt uitgebreid. Het is nog onduidelijk waar deze meerkosten belegd gaan worden.

Geen, we zijn afhankelijk van besluitvorming van het Rijk.

Werkeiland

Vanwege een raadsbesluit (na amendering) inzake Werkeiland moet onderzoek plaatsvinden met een ontwikkelaar naar laagbouw in plaats van hoogbouw en/of nadere oplossingen. De gevolgen hiervan zijn nog niet bekend.

Er wordt gestudeerd op een zo optimale mogelijke invulling van het gebied.

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023 – 2025

97

Risico-inventarisatie financieel Hierna worden in de risicomatrix de risico’s genoemd die een mogelijk concreet financieel effect kunnen hebben. Deze worden meegenomen in de berekening van de gewenste weerstandscapaciteit. Naam risico

Omschrijving / beheersmaatregel

Schadebedrag

Kans

Omvang risico

Algemene uitkering De algemene uitkering die de gemeente uit het gemeentefonds ontvangt wordt jaarlijks begroot op basis van de informatie uit de circulaires. Op basis van de trap op - trap af systematiek ontvangen gemeenten gemeentefonds een bijdrage, die gekoppeld is aan de ontwikkeling van de Rijksuitgaven. Voor 2020 en en 2021 is er met het Rijk de afspraak gemaakt dat de koppeling met de rijksuitgaven wordt losgelaten (de stijging of daling van de algemene uitkering die gemeenten ontvangen uit het gemeentefonds is niet langer gekoppeld aan de stijging - of daling- van de rijksuitgaven). In 2022 zal deze koppeling weer van kracht worden, maar tegelijkertijd wordt er op dit moment onderzocht in hoeverre deze normeringsystematiek op termijn vorm gegeven moet worden. Ook is de hoogte van de algemene uitkering die gemeenten ontvangen gekoppeld aan de hoogte van het plafond binnen het BTW compensatiefonds. Indien er ruimte is onder het plafond worden deze middelen toegevoegd aan de algemene uitkering. Tegelijkertijd wordt er bij een overschreiding van het plafond een dienovereenkomstig bedrag uit de algemene uitkering genomen. Dit zijn factoren die een fors effect kunnen hebben op de raming van de ontvangsten uit het gemeentefonds. Daarnaast wordt het achterliggende verdeelmodel achter de algemene uitkering naar verwachting herijkt met ingang van 1 januari 2023.

Dit zal leiden tot herverdeeleffecten tussen gemeenten en de concept uitkomsten van dit verdeelmodel wijzen op termijn op een nadelig effect voor Lelystad ter grootte van structureel €45 per inwoner. De Raad voor het Openbaar Bestuur en de VNG zullen nog worden geconsulteerd, alvorens een nieuw kabinet zal besluiten tot invoering. De VNG heeft al aangegeven niet over te willen gaan tot herverdelen, voordat het Rijk heeft besloten aanvullende middelen toe te voegen aan het gemeentefonds. Vooruitlopend op het uiteindelijk effect wordt er in deze programmabegroting rekening gehouden met een gefaseerde invoering van deze nieuwe verdeling. De ontwikkeling van de algemene uitkering hangt van veel factoren. Gezien de grote omvang van de algemene uitkering leidt een aanpassing van 1% meteen tot een afwijking van meer dan €1 miljoen. Een eventuele afwijking kan voor- of nadelig uitpakken en wordt op dit moment ingeschat op +€3.000.000 en €3.000.000. Geen; de algemene uitkering wordt eenzijdig vastgesteld door het ministerie en gemeenten hebben hier geen invloed op. BTW vrijstelling sportbesluit

30%

900.000

88.000

50%

44.000

2.300.000

10%

230.000

Per 1 januari 2019 is een nieuw belastingplan door het rijk vastgesteld. Dit houdt ondermeer in dat sport op grond van een uitspraak van het Europese hof vanaf 2019 niet meer een BTW-belast prestatie is en onder de BTW-vrijstelling valt. Deze aanpassing heeft vergaande gevolgen voor het Sportbedrijf Lelystad. Omdat door de vrijstelling de betaalde btw op opdrachten en inkoop niet meer kan worden teruggevorderd, leidt dit tot een aanzienlijke kostenstijging en een nadelig effect op de exploitatie van ongeveer € 500.000,--. Het rijk heeft twee compensatieregelingen (SPUK en BOSA) ingesteld met een maximaal budget. Het Sportbedrijf is een privaatrechtelijke organisatie waarin de gemeente zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft; hierdoor kan de aanvraag samen met de gemeente bij de SPUK worden aangevraagd. De gemeente heeft voor 2019 en 2020 de SPUK-aanvraag ingediend mede namens het Sportbedrijf Lelystad. Het rijk hanteert voor de SPUK-regeling een subsidieplafond. Hierdoor is er een risico dat het BTW-nadeel voor het betreffende jaar niet volledig door het rijk wordt gecompenseerd. Voor 2019 is het btw- nadeel volledig via de SPUK-regeling gecompenseerd. Op 30 juni 2020 is de beschikking van Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-I) van het ministerie VWS ontvangen.

Het totaalbedrag van alle aanvragen voor 2020 is hoger dan het voor 2020 geldende uitkeringsplafond van € 188.000.000. Hierdoor zijn de verleende compensatiebedragen door DUS-I naar rato (79,97%) verdeeld. De subsidie voor de gemeente Lelystad bedraagt daardoor € 891.603. Het bedrag dat op grond van deze bijdrage in 2020 voor de N.V. Sportbedrijf Lelystad beschikbaar komt bedraagt € 514.187. De definitieve compensatie vanuit de Spuk wordt door het rijk later bepaald op grond van de beoordeling van de betreffende jaarrekeningen. De definitieve beschikking voor 2020 volgt respectievelijk op uiterlijk 31 juli 2022. Het risico is aanwezig dat de definitieve beschikking van het rijk lager uitvalt en de betaalde btw uiteindelijk niet volledig uit de SPUK-regeling wordt gecompenseerd. Zeer beperkt. Het gaat om gevolgen van wetgeving van het rijk waar weinig invloed op uitgeoefend kan worden. Daarnaast heeft het sportbedrijf zelf als gevolg van de bezuinigingen de afgelopen jaren maar beperkte capaciteit om de negatieve effecten zelf op te vangen. Het Sportbedrijf heeft op basis van de beschikking gekeken welke investeringen eventueel nog doorgeschoven kunnen worden.

Foundersfee

3.000.000

De gemeente heeft in het verleden het erfpachtrecht verworven van in OMALA ingebrachte gronden. De gecumuleerde boekwaarde hiervan oversteeg de vigerende afspraken over het inbrengen van verworven gronden in OMALA. Dit meerdere moet door OMALA vanuit de jaarresultaten uiteindelijk worden terugbetaald. De uitkering betreft een lumpsum bedrag waar tegenover een vordering op de gemeentelijke balans staat. In de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van OMALA NV d.d. 17 juni 2015 is besloten dat gemeente Lelystad uit hoofde van de "Foundersfee" een preferent recht heeft in het resultaat van Ontwikkeling Maatschappij Airport Garden City CV voor een bedrag van €2,3 miljoen. Dit bedrag wordt in drie tranches in 2020, 2025 en 2030 uitgekeerd door Ontwikkeling Maatschappij Airport Garden City aan de gemeente Lelystad indien de jaarresultaten dit toelaten. Omdat het resultaat niet toeliet om tot uitkering in 2020 over te gaan zijn aanvullende afspraken in de AvA van 17 juni 2021 gemaakt. Samengevat: uitkering geschiedt als en zodra het jaarresultaat (verminderd met risico's) dit toe laat. Uitkering kan in één of meerdere tranches geschieden. De uitkering wordt als kostenpost in de grondexploitatie opgenomen. Het eerder gemelde fiscale risico is naar de toekomst komen te vervallen omdat in 2020 het fiscale effect van de foundersfee is opgenomen in de aangifte 2019.

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023 – 2025

98

Naam risico

Omschrijving / beheersmaatregel

Garantstellingen

De gemeente Lelystad heeft voor ca. € 31,3 miljoen euro (stand per 31-12-20) aan garantstellingen verstrekt. Een aantal van de grootste garanties is verstrekt aan verbonden partijen. Een garantstelling wordt ingeroepen op moment dat een partij niet aan de betalingsverplichtingen kan voldoen. Doorgaans is dat pas het geval bij faillissement of surseance van betaling. De kans dat dit gebeurt is niet heel groot, zeker niet in het geval van verbonden partijen, daarbij zal in een eerder stadium gestuurd worden op het bijstellen van de koers, danwel dat er vanuit de gemeente tijdelijke aanvullende maatregelen worden genomen. Een garantstelling wordt doorgaans zonder voorwaarden verstrekt, immers dat is juist de zekerheid die een garantstelling geeft voor de financier. Als wij een garantstelling verstrekken aan een partij waarin wij geen juridisch belang hebben, is er dus ook geen mogelijkheid om bij te sturen op de koers van die organisatie of instelling. Het risico is dan lastig te beheersen. Het is vooral zaak om vooraf goed na te denken over de mogelijke risico's.

Participatiebudget uitkeringen

Schadebedrag

Kans

Omvang risico

31.300.000

10% 3.130.000

2.500.000

20%

500.000

500.000

25%

125.000

200.000

50%

100.000

800.000

50%

400.000

De gemeente Lelystad ontvangt vanuit het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het verstrekken van uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 en het inzetten van loonkostensubsidie. Het Rijk stelt jaarlijks een macrobudget vast, dat vervolgens via een vastgestelde verdeelsystematiek over de gemeenten wordt verdeeld. Het macrobudget wijzigt door conjuncturele ontwikkelingen, effecten van rijksbeleid en loon- en prijsbijstelling. In het voor- en najaar ontvangen gemeenten vanuit het ministerie van SZW informatie omtrent de (verwachte) rijksbijdrage. De gemeentelijke begroting wordt ieder jaar geactualiseerd, zowel voor wat betreft de ontwikkeling van de uitkeringslasten, alsook voor wat betreft de ontwikkeling van de rijksbijdrage. De precieze hoogte van de rijksbijdrage wordt pas definitief vastgesteld in het najaar van het lopende begrotingsjaar. Voor begrotingsjaar 2021 wordt bijvoorbeeld uitgegaan van een rijksbijdrage ter grootte van €35.4 miljoen. (Het nader voorlopig budget - mei 2021 bedraagt €34.7 miljoen). Het gaat om een aanzienlijk bedrag, waarvan de hoogte afhankelijk is van diverse externe variabelen. Het risco bestaat dat de ontwikkeling van het rijksbudget gedurende het jaar uit de pas loopt met de ontwikkeling van de uitkeringslasten. Dit risico wordt ingeschat op €2.500.000 (zowel voor- als nadelig) met een kans van 20%.

Door in te blijven zetten op het activeren en participeren van klanten wordt ingezet om binnen het beschikbare budget de regeling uit te voeren.

Werkbedrijf Lelystad

Binnen de bedrijfsvoering van het Werkbedrijf Lelystad is sprake van risico's die samenhangen met personele calamiteiten. Daarnaast kunnen organisatieontwikkelingen tot onvoorziene kosten leiden. Doordat bij de oprichting van het Werkbedrijf gekozen is om geen vermogen te storten, betekent dit dat een eventueel negatief exploitatieresultaat van het Werkbedrijf Lelystad voor rekening komt van de gemeente Lelystad als 100% aandeelhouder. De afgelopen jaren (sinds 2015) is de samenstelling van de doelgroep participatiewet in complexiteit toegenomen doordat de sociale werkvoorziening op slot zit en de groep voorheen Wajong met arbeidscapaciteit nu onder de gemeentelijke verantwoordelijkheid vallen. De gemiddelde inspanning om clienten duurzaam naar werk te begeleiden neemt toe bij een gelijkblijvende rijksbijdrage. Voor de taken onder de Participatiewet is bij de jaarrekening 2016 een reserve Re-integratie ingesteld zodat fluctuaties opgevangen kunnen worden. In 2019 is voor de reserve een plafond van €250.000 vastgesteld. Pas als de reserve ontoereikend is, komt het restant ten laste van het resultaat. De kans daarop wordt klein geacht.

Voormalig personeel

De gemeente Lelystad is eigenrisicodrager (ERD) in het kader van de WGA (Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten) en draagt gedurende 10 jaar de kosten van de WGA uitkering van haar (ex) medewerkers. Naast de financiële verplichting (WGA uitkering) is de werkgever ook 10 jaar verantwoordelijk voor de begeleiding en re-integratie van de medewerker. Dit betreft alle (ex) medewerkers die een WGA uitkering ontvangen, die tussen de 35-80% arbeidsongeschikt zijn of als tijdelijk volledig arbeidsongeschikt (80-100%) worden beschouwd. Ook al zijn deze medewerkers niet meer bij de gemeente Lelystad in dienst, dan nog heeft de gemeente deze verplichting en draagt de gemeente maximaal 10 jaar de kosten. Gezien de verhoging van de pensioenleeftijd is het de verwachting dat de toekomstige instroom eerder toe- als af zal nemen, met hogere kosten voor de gemeente als gevolg. Daarnaast is het zo dat door gewijzigde wetgeving vanaf 1-1-2020 er een transitievergoeding en eventueel een billijke vergoeding gegeven moet worden aan ex-medewerkers (die op initiatief van de werkgever uit dienst gaan). In 2020 is € 25.000,- aan transitievergoeding uitgekeerd. Dit betrof 5 werknemers waarbij een tijdelijke arbeidsovereenkomst niet werd verlengd en 1 werknemer met een hogere vergoeding (langer dienstverband) die ziek uit dienst ging.

Een transitievergoeding die wordt betaald aan een werknemer die na meer dan 2 jaar ziekte uit dienst gaat wordt grotendeels door het UWV gecompenseerd. Daardoor zijn de werkelijke kosten in 2020 € 10.000. De grotere onzekere kostenpost zit in ontbindingen via de kantonrechter van arbeidsovereenkomsten met werknemers met veel dienstjaren. Op voorhand is niet aan te geven of en wanneer deze zullen plaatsvinden en wat dan de financiële gevolgen zijn. Naast een professionele en effectieve uitvoering van de taken inzake het ERD voor (ex)medewerkers met een WGA status wordt de instroom gemonitord. Op het moment dat bijstelling van de budgetten noodzakelijk blijkt wordt dit betrokken bij het opstellen van toekomstige begrotingen. Voor wat betreft de transitie- en billijke vergoeding zal gemonitord worden wat effecten zijn.

Ontwikkelingen Veiligheidsregio

Er zijn veel ontwikkelingen die zowel een negatief als positief effect kunnen hebben op de bijdrage die wij als gemeente moeten betalen aan de veiligheidsregio. Zo wordt er onderzoek gedaan en is de wens uit gesproken om een samenwerking te onderzoeken met een andere veiligheidsregio, in 2025 moet er een gezamelijke meldkamerorganisatie zijn, GGD's en een oefenlocatie samen te ontwikkelen. Daarnaast liggen er nog vraagstukken omtrent wet normalisering rechtspositie ambtenaren, participatiewet, vervangen rijksmaterieel, strategische huisvesting en informatiebeleid. Tevens is er door de europese wetgeving en een uitspraak van het europese hof een ontwikkeling Taakdifferentiatie brandweer, die als risico genoemd wordt. Ontwikkelingen worden nauwlettend gevolgd.

Programmabegroting 2022 en meerjarenraming 2023 – 2025

99